W pedniach linowych, lancuchowych lub pasowych zachodzi czesto potrzeba zwiekszenia powierzchni styku pomiedzy ciegnem a bebnem pedni, który ciegno o- pasuje zwykle zaledwie na polowie lub trzech czwartych jego obwodu. W razie koniecznosci opasania bebna na calym je¬ go obwodzie lub kilkakrotnego opasania bebna ciegno musi byc nawijane na beben wzdluz linji srubowej.Wprawdzie w pedniach zwrotnych, ob¬ racajacych sie kolejno to w jednym, to w drugim kierunku, powyzsze mozna usku¬ tecznic przez wprowadzanie ciegna w ro¬ wek, wyciety srubowo na obwodzie bebna.Takie urzadzenie nie moze byc jednak sto¬ sowane w pedniach, obracajacych sie stale w jednym tylko kierunku, w pedniach zas zwrotnych, np. w wyciagach kopalnianych, wykazuje dwie powazne wady: mianowicie powoduje w przeciwienstwie do pedni o bebnach, opasanych na polowie obwodu (pednie Kópe'go), stale wahania ciegna wokolo srodkowego jego polozenia, wsku¬ tek czego kierunek biegu ciegna ulega zbo¬ czeniom, podobnym do zboczen, zachodza¬ cych w znanych wyciagach linowych, oraz powoduje równiez jednostronne zuzywanie sie ciegna, wskutek zmiennosci napiecia ciegna odpowiednio do zmiennego obcia¬ zenia go podczas pracy.Próbowano juz stosowac pednie z cal¬ kowicie lub wielokrotnie opasanym beb¬ nem, wykonanym w ten sposób, aby ciegnonawijalo sie wieloma zwojami na gladkiej powierzchni obwodowej bebna. Wówczas £etl'lba ciegna,- któfa przy takiem nawija¬ niu dazylaby do przesuwania sie wbok, musi byc utrzymywana przymusowo w pewnej, ograniczonej przestrzeni. Powyz¬ sze uskutecznia sie w ten sposób, ze ob¬ wodowi bebna nadany zostaje ksztalt niecki, wskutek czego petlica ciegna, na¬ biegajacego przy 'bocznej sciance niecki, coraz to wiecej stromej, zostaje za kaz¬ dym razem zsunieta zpowrotem.Opisane powyzej pednie posiadaja te wade, ze na ciegno, nawijajace sie na be¬ ben, oddzialywaja w chwili nabiegania cie¬ gna na beben sily, skierowane prostopa¬ dle do ciegna, przyczem przy kazdej zmia¬ nie kierunku przesuwu, dzialanie sil tych przerywa sie. Równiez musza byc wyrów¬ nywane róznice w szybkosci nawijania sie ciegna, powodowane przez przesuwanie go po bebnie w kierunku stycznym, stosownie do tego, czy ciegno uklada sie w zwoje o coraz to wiekszej srednicy, czy tez odwija sie z bebna. W ten sposób zostaje zmniej¬ szone pochwytywanie ciegna przez beben, podczas gdy z drugiej strony ciegno zosta¬ je znacznie odciazone wskutek przesuwu bocznego. Przyczem bardzo szkodliwa jest ta okolicznosc, ze poszczególne zwoje cie¬ gna musza przylegac do siebie bardzo sci¬ sle. W kazdym razie nie moze byc w tym przypadku stosowane podloze o ksztalcie koryta, zmniejszajace nacisk ciegna na be¬ ben, a tern samem odebrana jest moznosc zaopatrzenia takich koryt w wylozenie, ochraniajace ciegno i zwiekszajace tarcie.Równiez w maszynach, skrecajacych li¬ ny druciane, przepuszcza sie wielokrotnie gotowe juz liny dookola bebnów, a gwal¬ towne spychanie petlicy liny jest dokony¬ wane zapomoca nieruchomej prowadnicy, o która ociera sie nawijajaca sie lina.Wskutek tego wszystkie powyzej wymie¬ nione wady ujawniaja sie w tym przypad¬ ku jednoczesnie. Nalezy przyjac pod uwa¬ ge równiez obciazenie liny, wytwarzano wskutek spychania jej przez prowadnice.Przedmiot wynalazku stanowi pednia, której beben jest opasany calkowicie lub wielokrotnie ciegnem, nabiegajacem stale na jeden i ten sam pas obwodu bebna i to niezaleznie od tego, czy pednia jest jedno¬ kierunkowa, czy zwrotna, przyczem pewne przesuwanie liny wpoprzek szerokosci beb¬ na, wywolane przez takie nawijanie, nie po¬ woduje zadnych zjawisk ujemnych w sa¬ mej linie. W tym celu wzdluz obwodu beb¬ na przesuwaja sie ogniwa prowadnicze, które sa pociagane wskutek tarcia przez obwód bebna w kierunku stycznym do nie¬ go; ogniwa te tworza srubowo nawinieta rynne, stanowiaca podloze ciegna, unie¬ mozliwiajace ocieranie sie o siebie i zakle¬ szczanie sie pojedynczych zwojów ciegna.Podloze to moze byc w razie potrzeby za¬ opatrzone w wylozenie ze skóry, drzewa i t. d., sluzace do zwiekszenia tarcia, a równoczesnie i ochrony ciegna. Jednocze¬ snie ogniwa powyzsze przesuwaja sie przy kazdym obrocie bebna wpoprzek niego o szerokosc zwoju nawijajacego sie ciegna, wskutek czego w miejscu nabiegu liny na beben znajduje sie stale wolna rynna, u- tworzona z ogniw podloza ciegna, przy¬ czem miejsce jej; jest stale, niezaleznie od kierunku obrotu samego bebna.Zastosowanie powyzszego pomyslu, ma¬ jacego bardzo wazne znaczenie w prakty¬ ce, polega na tern, ze wzmiankowane ogni¬ wa prowadnicze zostaja polaczone w lan¬ cuch przegubowy* który opasuje beben co najmniej jednokrotnie, poczem zbiega z bebna, przyczem czesc lancucha, zbiegaja¬ ca z bebna, krzyzuje sie z czescia, nabiega¬ jaca na beben. Ogniwa prowadnicze moga byc .pociagane przez beben me bezposred¬ nio przez tarcie, lecz za posrednictwem zazebienia, bez obawy utrudnienia nie¬ zbednego przesuwu lancucha wpoprzek bebna, które to pociaganie moze byc ula¬ twione przez odpowiedni dobór materja- - 2 -lów, smarowanie lub tez przez zastosowa¬ nie walków ciernych. Mozna równiez gór¬ ne czesci ogniwa wykonac z tworzywa, po¬ siadajacego wyzszy wspólczynnik tarcia, np. ze znanych stopów glinowych, podczas gdy dolna czesc ogniwa wykonana zostaje z tworzywa o malym wspólczynniku tarcia, np. ze stali.Najprostszy sposób wykonania powyz¬ szego pomyslu polega na tern, ze taki lan¬ cuch przegubowy jest nawijany na beben, którego obwód posiada w przekroju ksztalt niecki. Na fig. 1 przedstawiony jest przy¬ klad wykonania wynalazku w widoku zbo- ku, na fig. 2 — widok zprzodu, a na fig. 3— widok zprzodu (w wiekszej podzialce) czesci obwodu bebna; fig. 4 przedstawia równiez w wiekszej podzialce przyklad wykonania lancucha przegubowego, utwo¬ rzonego z ogniw prowadniczych.Beben 10, przeznaczony do jednokie¬ runkowego obrotu, posiada obwód o ksztal¬ cie, uwidocznionym na fig. 3. Powierzch¬ nia obwodowa bebna sklada sie z czesci walcowej, przechodzacej w powierzchnie krzywa, uksztaltowana np. kolisto. Poje¬ dyncze ogniwa 11 lancucha przegubowego zostaja opasane lina 16 i obiegaja beben 10 w ten sposób, ze lina nabiega na beben zawsze na jego powierzchni krzywej, przy- czem wskutek mniej lub wiecej silnego wahania sie liny przy nabieganiu na beben petlica liny jest stale spychana na czesc walcowa bebna. Pociaganie lancucha prze¬ gubowego uskutecznia sie zapomoca wyste¬ pów 14* o ksztalcie zebów, rozmieszczonych na obwodzie bebna 10; zeby te wsuwaja sie w odpowiednie wglebienia 13* ogniw lancucha. Zeby 14* posiadaja szerokosc ta¬ ka, ze wglebienia 134 ogniw lancucha pozo¬ staja na nich tylko wtedy, gdy lancuch znajduje sie na walcowej czesci bebna.Dzieki temu osiaga sie swobodne i odbywa¬ jace sie bez przeszkód nabieganie na zeby 14* ogniw prowadniczych, które przesuwa¬ ja sie jednoczesnie i równomiernie od pra¬ wej strony ku lewej (fig. 3). W celu unie¬ szkodliwienia skutków istnienia luzu w przegubach lancucha, zeby 14* sa nieco zwezone od strony, zwróconej ku nasuwa¬ jacym sie na nie ogniwom lancucha.Poniewaz w urzadzeniu tern nie wszyst¬ kie ogniwa 11, sluzace do prowadzenia li¬ ny 16, sa zlaczone z bebnem 10 zapomoca zebów, lecz tylko te ogniwa, które tworza ostatni zwój na bebnie, odwijaj^cy sie z bebna, przeto pociaganie liny 16 przez be¬ ben 10 odbywa sie przy pewnem natezeniu lancucha, czyli naprezeniu jego przegu¬ bów. Poniewaz lancuch musi byc w tych warunkach podatny, w celu umozliwienia pewnego skrecania go po zejsciu z bebna, przeguby ogniw 11 sa wykonane tak, ze lancuch przegubowy daje sie odchylac w plaszczyznie pionowej, przeprowadzonej przez podluzna os symetrji ogniw, oraz w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny pionowej, czyli w kierunku prostopadlym do podluznych osi symetrji ogniw. Warun¬ kom powyzszym odpowiada lancuch prze¬ gubowy, przedstawiony na fig. 8, W któ¬ rym kulista oska 55 przegubu jest osadzo¬ na czopami w bocznych sciankach jednego ogniwa, podczas gdy kulista czesc oski 55 obejmuje wystep drugiego ogniwa. Wiel¬ kosc wzajemnego skretu ogniw jest ogra¬ niczona wielkoscia luzu, znajdujacego sie pomiedzy wchodzacemi jedna w druga cze¬ sciami, laczacemi dane ogniwa. Powyzej wspomniane ograniczenie skretu ogniw za¬ pobiega calkowitemu przekrecaniu sie o- gniw tak, ze przy nabieganiu lancucha na beben 10 zachodzi samoczynnie nieznaczne wyprostowywanie sie lancucha.Przy chwytaniu przez zeby bebna petli¬ cy liny, znajdujacej sie przy zwoju, zbie¬ gajacym z bebna, na zeby wywierany jest dosc znaczny nacisk; w celu zmniejszenia sikladowej tego nacisku, przypadajacej na jednostke powierzchni, zeby 14* i wglebie¬ nia 13* sa uksztaltowane tak, ze nachodza wzajemnie na siebie cala powierzchnia 3 -czynna w odróznienie od zazebienia zwy¬ klego, w którem zeby stykaja sie ze soba zasadniczo wzdluz jednej tylko linji. Po¬ wyzsze jest mozliwe wskutek tego, ze wspóldzialanie ogniw 11 z zebami 14' od¬ bywa sie przy równomiernem bocznem na¬ suwaniu sie ogniw na zeby, zsuwanie sie zas ogniw z zebów jest znacznie ulatwio¬ ne dzieki nieznacznemu scieciu zebów i odbywa sie swobodnie, poniewaz wglebie¬ nia 13', znajdujace sie posrodku ogniw po¬ miedzy przegubami 20 lancucha, umozli¬ wiaja powyzsze zsuwanie sie ogniw bez przeszkód.Poniewaz ogniwa 11 moga pokrecac sie w pewnych granicach w stosunku do siebie, okolicznosc te mozna wykorzystac do od¬ powiedniego prowadzenia lancucha poza bebnem. Jezeli np. do prowadzenia lancu¬ cha poza bebnem zamiast jednego krazka prowadniczego zostana uzyte dwa mniej¬ sze krazki 12a i 12b, to krazki te moga byc rozmieszczone tak, aby miescily sie w pla¬ szczyznie, okreslonej z jednej strony lina, nabiegajaca na beben, a z drugiej lina, o- pasujaca oba krazki prowadnicze 12a i 12b.Poniewaz nabieganie liny na krazki zacho¬ dzi przy zbieganiu lancucha z bebna, to oba krazki 12a i 12b powinny byc ustawio¬ ne wzgledem siebie pod katem. Dzieki po¬ wyzszemu zostaje zapewniony spokojny bieg lancucha przegubowego bez wychylen na boki. To przymusowe pokrecanie sie pojedynczych ogniw lancucha wzgledem siebie zostaje wyrównane swobodnie prze¬ gubami 20, 21. Calosc urzadzenia staje sie prostsza, lzejsza i zajmuje mniej miejsca, niz urzadzenie, wyposazone w jeden wiek¬ szy krazek prowadniczy. Wazna zaleta te¬ go urzadzenia jest ta okolicznosc, ze cze¬ sci lancucha przegubowego, zwisajace z bebna, moga byc bardzo krótkie. W razie nadania niewielkich srednic krazkom pro- wadniczym 12a i 12b zaleca sie wykony¬ wanie ich w postaci wieloboków.W celu ulatwienia zsuwania sie ogniw lancucha z krzywej czesci powierzchni beb¬ na na walcowa, ogniwa sa u dolu odpo¬ wiednio zaokraglone i sa upodobnione przez to do klinów, co ulatwia spychanie zwojów liny na czesc walcowa bebna. Ta¬ kie polaczenie ze soba poszczególnych ogniw lancucha przegubowego umozliwia dopasowywanie sie wzajemne ogniw. Cho¬ ciaz przeguby lancucha nie sa wystawione na sciskanie, ani na rozciaganie, a wiec wlasciwie nie zuzywaja sie, jednak wsku¬ tek niedokladnosci w obróbce poszczegól¬ nych ogniw oraz powodowanego przez to zuzywania sie powierzchni, wspóldzialaja¬ cych ze soba staje sie pozadana moznosc regulowania sprzezenia ogniw ze soba, a wlasciwie rozstepu wglebien 13.W tym celu podluzny czop 21 jest za- mocowywany w komorze 22, wykonanej w ogniwie 11, zapomoca nakretki 23, któ¬ ra posiada na obwodzie wydrazenie 24, sluzace do jej pokrecania. Zapomoca kli¬ nika 25, osadzonego w wycieciu czopa 21 i wsuwanego jednoczesnie do wyciec 26 na¬ kretki 23, nakretka zostaje zamocowana w danem polozeniu po odpowiedniem jej na¬ stawieniu. Dzieki temu mozna uskutecz¬ niac nietylko dokladne wstepne rozstawie¬ nie ogniw, lecz równiez i regulowac to roz¬ stawienie po dluzszem uzyciu lancucha.Zamiast opisanego powyzej ksztaltu ob¬ wód bebna moze posiadac czesc walcowa i czesc stozkowa, jak uwidoczniono na fig. 5.Przy takiem wykonaniu bebna zaleca sie zamiast zaokraglen wyposazenie ogniw w sciecia od dolu, odpowiadajace mniej wie¬ cej katowi zbieznosci stozka obwodu beb¬ na; poza tem wpoblizu miejsca, w którem ogniwa nabiegaja na beben, moze znajdo¬ wac sie krazek dociskajacy, ulatwiajacy spychanie liny ku walcowej czesci bebna.Przyklad wykonania wynalazku, przed¬ stawiony w widoku zboku na fig. 6 i w wi¬ doku zgóry na fig. 7, pizyczem fig. 8, 9 i 10 przedstawiaja w wiekszej podzialce przyklady wykonania lancucha przegubo- — 4 —wego, ujawnia znowuz dwie inne cechy zna¬ mienne.Aczkolwiek w odmianie, przedstawio¬ nej na fig. 1 i 2, krazki 12a i /26, ustawio¬ ne wzgledem siebie pod katem, zapewnia¬ ja dokladny bieg lancucha bez wyginania go na boki, a tylko przez pewne pokreca¬ nie poszczególnych ogniw lancucha wzgle¬ dem siebie, mimo to powstaje jednak sze¬ reg niedokladnosci pracy lancucha. A wiec ogniwa lancucha, dostosowane swa krzy¬ wizna do srednicy bebna, zataczaja np. luk o mniejszej krzywiznie, wobec czego nie sa spelnione warunki spokojnego i równomier¬ nego biegu, niezaleznie od tego, czy obwód krazków prowadniczych jest kolowy, czy tez wieloboczny. Ponadto powstaje dosc znaczny halas podczas przewijania sie lan¬ cucha po krazku prowadniczym, a przytem moga powstac uszkodzenia wskutek zde¬ rzen ze soba zwisajacych czesci lancucha pod dzialaniem wlasnego ciezaru w odcin¬ kach, biegnacych poziomo albo ukosnie, pomimo, ze ogniwa lancucha, stanowiacego podloze ciegna, nie sa tak naprezone, jak np. ogniwa lancucha pednego.Wymienionej wyzej niedogodnosci pro¬ wadzenia lancucha unika sie w ten sposób, ze czesci lancucha przed miejscem nabiegu nan liny i za miejscem zbiegania tej liny z lancucha opasuja beben, lecz juz bez li¬ ny tak, by czesci lancucha, zbiegajace z bebna i nabiegajace nan, mogly krzyzowac sie z czescia lancucha, znajdujaca sie je¬ szcze na bebnie. Tym sposobem otrzymuje sie przedewszystkiem bardzo proste pro¬ wadzenie lancucha, poniewaz staja sie zby- tecznemi krazki prowadnicze, których za¬ danie spelniaja do pewnego stopnia czesci obwodu bebna, opasane czesciami lancu¬ cha, niepodtrzymujacemi liny, Poniewaz u- nika sie równiez znaczniejszego wygiecia lancucha oraz wielokrotnego nabiegania i zbiegania lancucha, wiec bieg lancucha jest równomierny i cichy. Tak samo unika sie uderzania o siebie poziomych lub pochy¬ lych czesci lancucha pod dzialaniem wla¬ snego ciezaru, poniewaz w danym przy¬ padku czesc lancucha, wprowadzana zpo- wrotem na beben, zwisa swobodnie wedlug linji lancuchowej, której ksztalt nie ulega zmianie nawet pod dzialaniem sily odsrod¬ kowej przy wiekszych szybkosciach. Tern samem osiaga sie najodpowiedniejsze na¬ prezenie wstepne lancucha. Wobec tego, ze dlugosc zwisajacej czesci lancucha winna byc tylko tak wielka jak tego wymaga swobodne krzyzowanie sie tej zwisajacej czesci ze zwojami lancucha, opasujacemi beben, zatem w danym przypadku prowa¬ dzenie lancucha zabiera najmniej miejsca w porównaniu z jakimkolwiek innym spo¬ sobem prowadzenia lancucha.Poniewaz petlice lancucha, zwisajace z bebna, musza skrzyzowac sie pomiedzy zej¬ sciem z bebna i nabiegiem nan z trzema lub nawet kilkoma ogniwami, konieczne jest wieksze pokrecanie sie wzgledem sie¬ bie poszczególnych ogniw w petlicy, co zo¬ staje umozliwione przez zastosowanie po¬ miedzy ogniwami lancucha przegubów ku¬ listych. Gietkosc lancucha ulatwia przesu¬ niecie jego zwojów, ulozonych na bebnie, o szerokosc ogniwa, jezeli uzyty jest na¬ rzad spychajacy, który zmusza lancuch do przesuwania sie na pewnej dlugosci jego drogi o cala szerokosc ogniwa. Poza tern wazna cecha znamienna takiego urzadze¬ nia jest to, ze naciagnieta lina, wciskajaca sie do rynny, utworzonej z ogniw lancu¬ cha, przyjmuje postac wydluzonej krzywej o ksztalcie waskiej litery S, a to wskutek wygiecia lancucha, zachodzacego pod dzia¬ laniem krazka prowadniczego. Poniewaz oprócz pierwszego zwoju nabiegajacego wszystkie inne zwoje lancucha opasuja srubowo obwód bebna, to mozna nie stoso¬ wac w tej czesci bebna zebów do chwyta¬ nia lancucha, gdyz do tego celu wystarczy tarcie lancucha o beben.W zwrotnej pedni linowej o podwójnie opasanym bebnie, przedstawionej na fig. 6 — 5 —i 7, lancuch przegubowy opasuje beben 10, przyczem zeby 13 ogniw wsuwaja sie w odpowiednie wglebienia 14, znajdujace sie na obwodzie bebna. Gdy w poprzednio opi¬ sanej pedni lancuch przegubowy po zej¬ sciu z bebna, czy tez przy nabieganiu nan lub tez wpoblizu tych miejsc zostawal od¬ chylony od bebna i prowadzony po kraz¬ kach prowadniczych, to w pedni wedlug fig. 6 i 7 lancuch w wyzej wspomnianych miejscach jest na tyle luzno prowadzony dookola krazków, ze zwisa z nich i krzy¬ zuje w powietrzu zwoje lancucha, nawija¬ jace sie na beben 10.Aby zapobiec plataniu sie nabiegajacej czesci lancucha ze zwojami, znaj dujacemi sie na bebnie, przekrój ogniw lancucha jest zwezony u góry i u dolu (fig. 9) tak, ze na¬ biegajacy lancuch zostaje spychany wbok zwojem, nawinietym juz na beben.Wspomniane powyzej przesuwanie lan¬ cucha wpoprzek bebna jest dokonywane zapomoca nieprzesuwnych krazków pro¬ wadniczych 56 i 57, które za kazdym obro¬ tem przesuwaja o szerokosc ogniwa zwoje lancucha, ulozone na bebnie 10, przyczem czynnosc ta jest uskuteczniana niezaleznie od kierunku obrotu bebna, wobec czego w tej czesci swej drogi lancuch tworzy krzy¬ wa linje w przestrzeni. Niezbedna do od¬ chylania lancucha jego gietkosc jest osia¬ gana nietylko przez zastosowanie przegu¬ bów kulistych 55, lecz i przez to, ze ogni¬ wa lancucha wyrabia sie jak najkrótsze, dzieki czemu lancuch jest wiecej gietki; poza tern zeby 13 ogniw sa uksztaltowane tak, iz poszczególne ogniwa lancucha mo¬ ga wykonywac pewne ruchy wahadlowe dzieki luznemu wsuwaniu sie zebów do wglebien 14 bebna 10. W celu polepszenia warunków pracy krazków prowadniczych 56 boczne scianki ogniw 11 sa wgiete nie¬ co ku wewnatrz, jak uwidoczniono na fig. 8, dzieki czemu zamiast lamanego bie¬ gu lancucha po krazkach 56, powodowane¬ go duza liczba ogniw, lancuch zostaje tyl¬ ko skrzywiony lagodnie. Najlepiej jest wy¬ konac powierzchnie biezniowa krazka pro- wadniczego 56 z fibry, skóry surowej lub podobnych materjalów, a to dlatego, aby powierzchnia ta mogla wyrównywac pozo¬ stale znieksztalcenia lancucha i równo¬ czesnie przytlumiac halas jego biegu.Oprócz wzmiankowanych powyzej krazków prowadniczych 56 mozna rów¬ niez zastosowac krazki prowadnicze 57, sluzace do prowadzenia zwisajacej czesci lancucha, przyczem krazki te sa rozsta¬ wione wzgledem siebie tak, ze osiaga sie dokladne ukladanie sie zwojów lancucha jeden obok drugiego, czyli wlasciwe prze¬ strzenne rozmieszczenie zwojów.Przyklad wykonania lancucha, specjal¬ nie nadajacego sie do tego urzadzenia, jest przedstawiony na fig. 11, 12, 13, w prze¬ kroju poprzecznym i podluznym oraz w wi¬ doku zboku. Lina 16 biegnie w rynnie, u- tworzonej z ustawionych na rab plytek, wykonanych ze skóry, fibry lub .podobnych materjalów. Plytki te sa umieszczone w odpowiedniej liczbie jedne obok drugich w ogniwach 11', uksztaltowanych w postaci klamer o bokach, sciagnietych zapomoca ni¬ tów 64. Ogniwa IV zahaczaja swemi wgle¬ bieniami 13* o zeby, znajdujace sie na beb¬ nie pedni. Niektóre plytki 65 sa tak dlu¬ gie, ze wystaja poza konce ogniw IV, przyczem jednak w kazdem z ogniw znaj¬ duje sie jednakowa liczba plytek. Jezeli takie plytki, wystajace z umieszczonych obok siebie ogniw, zachodza wzajemnie za siebie pomiedzy ogniwami IV, wówczas w miejscach tych utworzony zostanie pomost, laczacy te ogniwa. Zasadniczo przy takiem przeplataniu plytek zbytecznem staje sie wszelkie inne laczenie ogniw //', poniewaz polaczenie ogniw jest juz uskutecznione za¬ pomoca wzmiankowanych powyzej plytek 65, które oczywiscie powinny posiadac do¬ stateczna gietkosc, aby lancuch mógl swo¬ bodnie nawijac sie i odwijac z bebna.Jednak wskutek nacisku liny, opasuj a- — 6 —cej lancuch, zachodzi w tym przypadku niebezpieczenstwo wydluzania sie tego po¬ mostu, utworzonego z plytek; z tego powo¬ du ogniwa lancucha IV nalezy zlaczyc ze soba dodatkowo w inny sposób. Daje sie to wykonac w nadzwyczaj prosty sposób przez wstawienie wystepów haczykowatych 66 boków ogniw IV w odpowiednie wyciecia 67. Polaczenie takie umozliwia zginanie lancucha przy nawijaniu go, jak równiez skrecanie go podczas przejscia z miejsca, w którem lancuch zbiega z bebna, do miejsca, w którem nan nabiega. W ten sposób zosta¬ je czesciowo zastapiony przegub kulisty, przedstawiony na fig. 8 — 10.Na fig. lla przedstawione jest ogniwo, którego przekrój jest wielokatem o nierów- noleglych sciankach; ogniwo to jest wylo¬ zone wyzej wspomnianemi plytkami. Takie plytki 65' ze skóry, fibry lub podobnych materjalów zostaja ulozone w zwykly spo¬ sób w rynne, utworzona z klamer ogniw IV, przyczem klamry te posiadaja wyzej wspomniany ksztalt. W celu zapewnienia wzajemnego polaczenia ogniw 11\ a w da¬ nym przypadku w celu uskutecznienia tego polaczenia, na dnie rynny uklada sie opa¬ ske bez konca 69, wykonana z drutu, skó¬ ry lub podobnego materjalu i posiadajaca dostateczna gietkosc. Aby zapobiec wypa¬ daniu lub wysuwaniu sie plytek skórzanych w miejscach polaczenia ogniw ze soba, w których, w celu zapewnienia gietkosci lan¬ cucha, musi byc pozostawiony miedzy ogni¬ wami pewien luz, mozna w miejscach tych umocowac specjalne plytki z fibry lub po¬ dobnego materjalu. Jednak najlepiej jest umiescic w tych szczelinach specjalne bla¬ szki 70, które sa przytrzymywane plytka¬ mi 65' i nie zmniejszaja wcale gietkosci sa¬ mego lancucha. W ten sposób czyni sie za¬ dosc warunkowi utworzenia z plytek 65' rynny bez konca, a równoczesnie warun¬ kowi swobodnego zginania sie rynny, nie¬ zbednego do zapewnienia nalezytego dzia¬ lania calego urzadzenia* Opisane powyzej narzady lub urzadze¬ nia, spychajace zwoje lancucha, a wiec wystajace krawedzie obwodu bebfia, u- ksztaltowalne stozkowo lub kulisto (fig. 3 i 5), czy tez krazki prowadnicze, umieszczo¬ ne w pewnych miejscach (fig. 6), posiadaja wprawdzie zalete duzej prostoty, lecz wy¬ kazuja równiez i wade, mianowicie te, ze uzwojenie lancucha, a wiec i liny, ksztal¬ tuje sie w pewnych miejscach nieprawidlo¬ wo, czyli nie tworzy ciaglej linji srubowej.Jednak ksztalt linji srubowej mozna osia¬ gnac, jezeli narzadowi spychajacemu o niezmiennem polozeniu w przestrzeni nada sie ksztalt powierzchni srubowej, otacza¬ jacej obwód bebna pedni tak, ze lancuch, zabiegajacy nan, a wraz z nim i lina jest spychany wbok nietylko w pewnych miej¬ scach, lecz na calej drodze na obwodzie bebna, przyczem znaczne tarcie o te po¬ wierzchnie srubowa daje sie zmniejszyc przez zastosowanie odpowiednich zespolów walkowych.W celu unikniecia tych niedogodnosci, a wiec zwiekszonego tarcia miedzy lancu¬ chem i narzadem spychajacym oraz ko¬ niecznosci zajecia wiekszej przestrzeni, za¬ leca sie wykonywac narzad spychajacy w postaci rury, wspólsrodkowej z piasta beb¬ na i posiadajacej nieco wieksza od piasty tej srednice. Dzieki takiemu rozwiazaniu za¬ gadnienia tarcie, niezbedne do przesuwa¬ nia lancucha, jest rozlozone na obwód o srednicy znacznie mniejszej, a wiec na od¬ powiednio krótszej drodze, przez co zosta¬ je znacznie zmniejszona praca tarcia. Z drugiej strony zbudowanie takiego u- kladu nie przedstawia wiekszych trudno¬ sci.Na fig. 14 i 15 przedstawiony jest w wi¬ doku bocznym oraz przekroju przyklad wykonania tego pomyslu. Fig. 16 przedsta¬ wia jeden ze szczególów urzadzenia.Na bebnie 10 umieszczone sa dwura- mienne dzwignie 38, których konce 42 mie¬ szcza sie w Wycieciach 31, znajdujacych sie — 7 —w wiencu bebna, i naciskaja w nich na ze¬ by 13 ogniw 11. Walki 39, osadzone na przeciwleglych koncach tych dzwigni, tocza sie w rowkach 40, wykonanych na po¬ wierzchni odpowiednich stozków, utworzo¬ nych na obwodach czesci 41, które sa osa¬ dzone wspólsrodkowo z walem bebna, lecz nie moga wraz z tym walem obracac sie, poniewaz sa umocowane nieruchomo zapo- moca wystepów w lozyskach 68. Rowek 40, przedstawiony w rozwinieciu na fig. 16, tworzy linje srubowa o niezmiennem polo¬ zeniu w przestrzeni; zastosowanie rowka tego powoduje równomierne przesuwanie sie ogniw 11 lancucha po wiekszej czesci powierzchni obwodu bebna, przyczem tuz przed miejscem nabiegu lancucha na beben konce 42 dzwigni 38 odsuwaja sie od ogniw, aby przy ponownem przesunieciu sie do na¬ biegajacej czesci lancucha rozpoczac po¬ nownie prace przesuwania ogniw wbok. W ten sposób unika sie sumowania sie wszel¬ kich mozliwych niedokladnosci. Jezeli np. opisana droga spychania ogniw wbok jest zbyt krótka, to pomiedzy zwojami lancucha, ukladajacemi sie obok siebie, zachodzi nie¬ wielkie tarcie, jezeli zas droga ta jest nieco za duza, to drugi zwój uklada sie tuz przy pierwszym zwoju. Poniewaz wynik, wy¬ mieniony ostatnio, jest zupelnie nieszkodli¬ wy, wiec zaleca sie cale urzadzenie wyko¬ nac tak, aby kazdorazowe przesuniecie zwo¬ ju wbok bylo nieco wieksze od szerokosci ogniwa lancucha.Aby zmniejszyc w takiem urzadzeniu liczbe poszczególnych czesci skladowych, co jest wazne zwlaszcza w pedniach zwrot¬ nych, poddaje sie dzialaniu dzwigni 38 za kazdym razem tylko co drugie ogniwo, przyczem ogniwo posrednie zostaje tylko pociagane obydwoma ogniwami sasiedniemi.Takie dzialanie urzadzenia jest calkowicie niezawodne, gdyz zapewnia przesuwanie lancucha przegubowego na calym obwo¬ dzie bebna. Ponadto do ograniczenia prze¬ suwu wolnych zwojów lancucha ©a obwo¬ dzie bebna sluza wystepy 31, które zaste¬ puja konce dzwigni 38.Jezeli takie urzadzenie zostanie zasto¬ sowane w pedni zwrotnej, wówczas zacho¬ dzic bedzie pewna niezgodnosc w dzialaniu pomiedzy narzadami, spychajacemi lan¬ cuch podczas biegu naprzód, i takiemiz na¬ rzadami, dzialajacemi podczas biegu wtyl, poniewaz narzady te odpowiadaja sobie zupelnie dokladnie. Powyzsza niedogod¬ nosc daje sie usunac w ten sposób, ze po¬ miedzy narzadami, dzialajacemi podczas biegu lancucha w jednym z kierunków^ a takiemiz narzadami, dzialajacemi podczas biegu w kierunku odwrotnym, pozostawio¬ ny jest, jak przedstawiono na fig. 15, pe¬ wien luz. Jednak taki luz nie powoduje zadnych szarpniec lub uderzen, lecz sluzy do umozliwienia nieznacznego przesuniecia wbok lancucha, a wraz z nim i petlicy liny, zanim zacznie dzialac urzadzenie, przesu¬ wajace ogniwa lancucha. Dzieki umozliwie¬ niu takiego nieznacznego i zupelnie nie¬ szkodliwego przesuniecia zostaje usuniete wspomniane niedostrojenie sie narzadów, jak równiez napiecie zbedne, powstajace we wszelkich mechanizmach, tworzacych tak zwane zespoly zamkniete.Tenprzyklad wykonania wykazuje mie¬ dzy innemi i te zalete, ze beben 10 moze byc zespolony bezposrednio z wiencem zebatym 43 i wiencem hamulcowym 44, jak to jest zwykle stosowane we wszystkich pedniach linowych kolejek, a przedewszystkiem w kolejkach szybowych. Jezeli walki 39 beda ponadto toczyly sie w lozyskach walko¬ wych, to praca tarcia zostanie macznie zmniejszona.Tenze pomysl mozna uskutecznic zapo- moca urzadzenia przesuwajacego o dziala¬ niu ciagiem, przedstawionego w przekroju na fig. 17. W urzadzeniu tern ogniwa 11, tworzace rynne liny 16 i nabiegajace ina be¬ ben 10, posiadaja na swych podstawach n- zebienie 58 o odpowiedniej podzialce, ipro- porcjonalnej do odleglosci zwojów liny, \i- — 8 —kladaJacych sie obok siebie; zeby ogniw za¬ haczaja o zeby kola 30, osadzonego w beb¬ nie 10. Zapomoca ukladu stozkowych kól zebatych 59, 60 i walów 33 kola zebate 30 sa polaczone z kolami zebatemi 34 i 35, przyczem kolo zebate 35 jest osadzone luz¬ no na wale bebna i zazebia sie zapomoca wienca uzebionego 61 z kolem zebatem 62, zajmujacem niezmienne polozenie w prze¬ strzeni. Drugi wieniec uzebiony kola 62 wspólpracuje z kolem zebatem 63, zaklino- wanem na wale bebna. Wskutek róznicy w srednicach tych kól zebatych osiagniety zo¬ staje naped róznicowy, dzieki któremu za kazdym obrotem bebna 10 lancuch przegu¬ bowy zostaje przesuniety wbok na szerokosc ogniwa. W ten sposób osiaga sie przy obra¬ caniu sie bebna w dowolnym kierunku cia¬ gle przesuwanie lancucha, odpowiednie do szybkosci jego nabiegu, tak ze rynna liny 16 posiada dokladnie ksztalt uzwojenia sru¬ bowego.Bardzo udatne wykonanie tego pomy¬ slu jest przedstawione w przekroju i w wi¬ doku zboku na fig. 18 i 19. Beben posiada na swym obwodzie slimaki 30', które sa obracane zapomoca ukladu stozkowych kól zebatych 59', 60', walów 33 i kól zebatych 34' oraz nieruchomego kola zebatego 36.Poniewaz zeby, wystajace z podstaw ogniw 11 lancucha przegubowego, zwiekszalyby znacznie wysokosc ogniw, wskutek czego wolne przejscie petlicy lancucha musialoby byc zwiekszone, przyczem zwiekszalaby sie równiez moznosc platania sie lancucha, ze¬ by powyzsze zostaja wykonane przez odpo¬ wiednie uksztaltowanie ogniw, jak przed¬ stawiono na fig. 18 i 19. W takiem urzadze¬ niu prawoskretnemu np. uzwojeniu lancu¬ cha odpowiada jeden kierunek dzialania u- rzadzenia, przesuwajacego lancuch wbok, lewoskretnemu zas uzwojeniu lancucha od¬ powiada drugi kierunek dzialania tegoz u- rzadzenia.Petlica lancucha jest prowadzona tak, jak wyjasniono na fig. 19, wobec czego w pedni szybowej O linie, skosnie nabiegaja¬ cej na beben, lancuch przegubowy opasuje luzno beben z jednej strony punktu zejscia na V3 obwodu, z drugiej zas na % obwodu bebna, a to w tym celu, aby mógl swobod¬ nie, przy pewnem oczywiscie skrzywieniu, skrzyzowac swe zwoje, lezace na obwodzie bebna 10. Nalezy zaznaczyc, ze to dodatko¬ we opasanie bebna lancuchem nie zwieksza pracy przesuwania wbok zwojów, gdyz zwi¬ sajaca czesc lancucha nie jest obciazana napieciem liny.Jezeli porówna sie pednie wedlug wy¬ nalazku ze zwyklemi, dotychczas uzywa- nemi pedniami, w których lina opasuje be¬ ben zaledwie dookola polowy jego obwodu, to da sie tu zaznaczyc, ze przy zachowaniu takich zalet pedni, jak stale miejsce nabie¬ gu liny oraz niezmienna wielkosc wygiecia liny, osiaga sie równoczesnie trzykrotne zwiekszenie opasania bebna, a wiec zwiek¬ szenie powierzchni ciernej. PL