PL167317B1 - Sposób wytwarzania nowych 4’-tionukleozydów pirymidynowych PL PL - Google Patents

Abstract

1. Sposób wytwarzania nowych 4 ’-tionukleozy- dów pirymidynowych o wzorze 1, w którym Y oznacza grupe hydroksylowa lub aminowa, a X oznacza atom chloru, bromu lub jodu, albo grupe trójfluorometylowa, C 2- 6alkilowa, C 2- 6alkenylowa, C 2- 6chlorowcoalkenylo- wa albo C 2- 6alkinylowa, a takze fizjologicznie dopusz- c z a ln y c h p o c h o d n y c h p o w y zsz y c h zw iazk ów , znam ienny tym , ze zwiazek o wzorze 3, w którym X i Y maja znaczenie podane dla wzoru 1, albo jego ochro- niona pochodna, poddaje sie reakcji z pochodna 4-tio- cukrowa i nastepnie w razie potrzeby przeprowadza sie jedna lub kilka nastepujacych reakcji w dowolnym, pozadanym lub koniecznym porzadku a) usuw a sie, jezeli sa obecne, jedna lub wiecej grup ochronnych, b) przeksztalca sie zwiazek o wzorze 1 w inny zwiazek o wzorze 1 przez przeksztalcanie grupy X w inna grupe X, c) przeksztalca sie zwiazek o wzorze 1 w dopuszczalna fizjologicznie pochodna zwiazku o wzorze 1 lub jego ochroniona pochodna, d) przeksztalca sie dopuszczalna fizjologicznie pochodna zwiazku o wzorze 1 w zwiazek o wzorze 1 lub jego ochroniona postac, oraz e) przeksztal- ca sie dopuszczalna fizjologicznie pochodna zwiazku o wzorze 1 lub jego ochroniona postac w inna dopuszczal- na fizjologicznie pochodna zwiazku o wzorze 1 lub jego ochroniona postac i f) rozdziela sie a i ß anomery zwiazku o wzorze 1 lub dopuszczalne fizjologicznie po- chodne zwiazku o wzorze 1 lub jego pochodne. Wzór 3 PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nukleozydów pirymidynowych, które znajdują zastosowanie w terapii, w szczególności do leczenia lub zapobiegania infekcjom wirusowym.

Z wirusów DNA grupa wirusów opryszczki jest źródłem najbardziej powszechnych chorób wirusowych. Do grupy tej należą wirus HSV, wirus ospy wietrznej i półpaśca /VZV/, cytomegalowirus /CMV/, wirus Epsteina-Barra /EBV/ oraz wirus opryszczki ludzkiej 6 /HHV6/. HSV 1 i HSV 2 są jednymi z najbardziej powszechnych czynników wywołujących infekcje u ludzi. Większość tych wirusów jest zdolna do przetrwania w komórkach nerwowych nosiciela. Dlatego też po pierwotnym zakażeniu nosiciel podlega ryzyku nawrotu objawów klinicznych infekcji, które mogą być groźne zarówno fizycznie jak i psychologicznie.

Zakażenie HSV często charakteryzuje się rozległymi i osłabiającymi uszkodzeniami skóry, ust i/lub części rodnych. Pierwotne infekcje mogę mieć charakter bezobjawowy, ale wydają się one być bardziej poważne niż infekcje u osobników poddanych uprzednio działaniu wirusa. Infekcje oczne wywoływane przez HSV mogą prowadzić do zapalenia rogówki lub zaćmy i tym samym zagrażać wzrokowi nosiciela. Infekcje u noworodków, pacjentów z obniżoną odpornością lub infekcje centralnego układu nerwowego, mogą być śmiertelne.

Przenoszenie wirusa zachodzi drogą bezpośredniego kontaktu fizycznego pomiędzy nosicielem i biorcą, z tego względu rozprzestrzenianie się infekcji HSV jest uważane za bardzo poważny problem społeczny, zwłaszcza że nie jest jeszcze dostępna skuteczna szczepionka.

Wirus ospy wietrznej i półpaśca /VZV/ jest wirusem opryszczki wywołującym ospę wietrzną i półpasiec. Ospa wietrzna jest pierwotną chorobą występującą u nosiciela z brakiem odporności i u małych dzieci. Jest to łagodna choroba, charakteryzująca się pęcherzykową wysypką i gorączką. Półpasiec jest powrotną postacią choroby, która występuje u dorosłych zarażonych uprzednio wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Objawy kliniczne półpaśca polegają nanerwobólach i pęcherzykowej wysypce na skórze o charakterze jednorodnym. Rozszerzenie stanu zapalnego może prowadzić do paraliżu lub drgawek. Może występować śpiączka, jeśli zostaną zaatako4

167 317 wane opony mózgowe. U pacjentów z niedoborem odporności VZV może rozprzestrzeniać się wywołując poważną lub nawet śmiertelną chorobą. VZV ma poważne znaczenie u pacjentów otrzymujących leki osłabiające odporność przed przeszczepami lub podczas leczenia złośliwego nowotworu, a także wywołuje poważne komplikacje u pacjentów z AIDS ze wzglądu na ich uszkodzony system odpornościowy.

Tak, jak w przypadku innych wirusów opryszczki, zakażenie CMV prowadzi do trwającego całe życie związku wirusa z gospodarzem i po pierwotnej infekcji wirus może być obecny przez wiele lat. Infekcje wrodzone w następstwie zakażeń matek podczas ciąży mogą dawać wzrost objawów klinicznych, takich jak śmierć i poważne choroby /niedorozwój umysłowy, powiększenie wątroby i śledziony, żółtaczka, opóźnienie umysłowe, zapalenie siatkówki prowadzące do ślepoty, lub, w mniej poważnych postaciach, zahamowanie rozwoju fizycznego, podatność na zakażenie płuc i uszu/. Infekcja CMV u pacjentów z kompromisową odpornością np. wskutek zezłośliwienia otrzymujących leki obniżające odporność w następstwie przeszczepu albo infekcji wirusem ludzkiego niedoboru odporności, może dawać wzrost takich chorób, jak zapalenie siatkówki, zapalenie płuc, zaburzenia żołądkowo-jelitowe i chorób neurologicznych. Infekcja CMV u chorych na AIDS jest główną przyczyną śmiertelności, ponieważ u 50-80% populacji dorosłych jest on obecny w postaci utajanej i może się uaktywnić u pacjentów o osłabionej odporności.

Wirus Epsteina-Barra /EBV/ wywołuje mononukleozę zakaźną oraz przypuszcza się, że jest czynnikiem przyczynowym raka nosowo-gardłowego, immunoblastycznego chłoniaka, chłoniaka Burkitta i leulcaplakii włochatej.

HBV jest patogennym wirusem o największym znaczeniu na świecie. Wirus jest etiologicznie związany z rakiem wątroby i przyjmuje się, że wywołuje 80% przypadków tej choroby na świecie. W Stanach Zjednoczonych Ameryki więcej niż 10.000 ludzi jest hospitalizowanych rocznie w związku z infekcją HBV, a średnio 250 raptownie umiera. Liczbę nosicieli infekcji oblicza się w Stanach Zjednoczonych Ameryki na 500.000 do 1 miliona. Chroniczne zapalenie wątroby generalnie występuje u ponad 25% nosicieli i często prowadzi do marskości. Objawy kliniczne związane z infekcją HBV mają postać bólów głowy, gorączki, złego samopoczucia, mdłości, wymiotów, braku łaknienia i bólów brzusznych. Rozmnażanie wirusa jest zwykle kontrolowane przez układ odpornościowy. Proces powrotu do zdrowia trwa u ludzi tygodnie lub miesiące, ale infekcja może być bardziej poważna i prowadzić do trwałej, chronicznej choroby wątroby omówionej uprzednio.

Stwierdzono, że pewne 4'-tionukleozydy pirymidynowe wykazują silną aktywność wobec wirusów opryszczki. Wynalazek dotyczy więc 4'-tionukleozydów pirymidynowych o wzorze ogólnym 1, w którym Y oznacza grupę hydroksylową lub aminową, a X oznacza atom chloru,bromu lub jodu, grupę trójfluorornetyiową, C2_6alkilową, C2-6alkenylową, C2_6chlorowcoalkenylową, w tym 2-bromowinylową, C2_6alkinylową a także fizjologicznie dopuszczalnych pochodnych powyższych związków.

Należy zwrócić uwagę, że ze względu na rodzaj grupy Y związki o wzorze 1 są pochodnymi uracylu lub cytozyny. Należy także zauważyć, że związki o wzorze 1 mogą występować w różnych postaciach tautomerycznych. Związki o wzorze 1 mogą występować w postaci oćlub -anomerów, z których korzystne są ^-anomery.

We wzorze 1 do grup alkilowych należą takie grupy, które - gdy zawierają co najmniej trzy atomy węgla - mogą mieć łańcuch rozgałęziony lub cykliczny, ale korzystnie są to grupy o prostym łańcuchu, w szczególności takie, jak etylowa. Grupy alkenylowe mogą występować w odmianie E lub Z lub jako ich mieszanina i, gdy zawierają co njjmnie j tzz z ttomy węgla, mogą być rozgałęzione , aez korzystnńe mą io zrupy z łańcuchu. Do grup alkinylowych należą takie grupy, które zawieiem zo zamnnOmn zczery aaomy węgla i nigm mieó łćńcuch rozgałęziony ale korzystnie są to grupy o łańcuchu prostym. Do grup αgkenzltwzch należą takie, jak winylowa i E-/g-pttpemylowa/, zaś do allinylowych grupy etynylowa i propznzlowa-1. Grupami chltrowctptdstlwntnymi są grupy podstawione atomem chloru, bromu, jodu lub fluoru oraz grupy podstawione dwoma lub więcej atomami chlorowca, takimi samymi lub różnymi, mogą to np. być grupy wielochl^ow^-podstawione. Szczególną grupą chgortwctalkenzlową jest grupa E-^-brornowinylowa/.

167 317

Korzystne są związki o wzorze 1, w którym X oznacza grupę Cj^-alkilową lub chlorowcoalkenylową, albo grupę Cj^-alkenylową, albo alkinylową. Korzystnymi grupami chlorowcoalkenylowymi są grupy chlorowcoalkenylowe o prostym łańcuchu mające pojedynczy atom chlorowca przy końcowym atomie węgla. Korzystne są również grupy chlorowcoalkenylowe zawierające podwójne wiązanie w pozycji 1. Z powyższych związków korzystne są takie, które zawierają grupę 2-chlorowcowinylową o konfiguracji E.

Poszczególne związki o wzorze 1 oraz fizjologicznie dopuszczalne pochodne tych związków jako zasadę pirymidową zawierają 5-jodouracyl, 5-jodocytozynę, 5-etynylouracyl, 5-propynylo-1-uracyl, 5-winylouracy1, E-5-/2-bromowinylo/uracyl, E-5-/1-propenylo/uracyl, 5-etylouracyl, 5-trójfluorometylouracyl, E-5-/2-bromowinylo/cytozynę lub 5-propylouracyl, a jako resztę 1-tiocukrową resztę 2-dezoksy-4-tio-D-rybofuranozy. Następujące związki o wzorze 1 mające konfigurację beta są szczególnie korzystne jako czynniki antywirusowe: E-5-/2-bromowinylo/-2-dezoksy-4'-tiourydyna, 2'-dezoksy-5-jodo-4'-tiourydyna, 2'-dezoksy-5-etylo-4 '-tiourydyna, 5-bromo-2'-dezoksy-4'-tiourydyna, 2 '-dezoksy-5-propynylo-4*-tiourydyna, 5-chloro-2 -dezoksy-4-tiourydyna, 2 ' -dezoksy-5-trójfluorometylo-4 ' -tiourydyna, 2 ' -dezoksy-5-etynylo-4 ' dyna, 2'-dezoksy-5-E-/2-bromowinylo/-4'-ticyytdyyna, 2 -dezoksy-5-propylo-4’-tiourydyna,

E-2 '-dezoksy^-Zpropenylo-l/^ '-tiourydyna.

Korzystnymi związkami o wzorze 1 są E-5-/2-bromowiyylo/-2'-dezoksy-4' -tio- Jb -urydyna i 2 '-dezoksy^^^lo^^io- β -urydyna. Związki te są szczególnie stosowane przeciwko infekcjom HSV i 2 oraz VZV.

Również korzystne są związki 2'-dezoksy—5—chlorowco—4'—tiourydyny, stosowane szczególnie przeciwko infekcjom CMV.

Pochodnymi związkami o wzorze 1 mogą być dopuszczalne w formacji sole, estry i sole estrów lub inne związki, które po podaniu ludziom uwalniają bezpośrednio lub pośrednio przeciwwirusowy aktywny metabolit lub jego resztę.

Korzystnymi jedno- i dwuestrami są estry kwasu karboksylowego, w których nie karbonylową resztą estru jest prosta lub rozgałęziona grupa alkilowa, np. III-rz.-butylowa; grupa cykloalkilowa, np. cykloheksylowa; grupa alkoksyalkilowa, np. karboksyetylowa; grupa aryloalkilowa, np. benzylowa; grupa artlooksyalkilowa, np. fenoksymetylowa; grupa arylowa, np. fenylowa ewentualnie podstawiona atomem chlorowca, grupą Cj^-alkilową lub C-j^-alkoksylową; a także estry sulfonianowe, takie jak alkilo- lub aryloalkilosulfonylowe, np. metanosulfonylowy; estry jedno-, dwu- lub trójfosforanowe ewentualnie ochronione; estry z aminokwasami oraz estry azotanowe. W odniesieniu do powyższych estrów, jeśli nie podano inaczej, wówczas grupa alkilowa w estrach zawiera 1-18 atomów węgla, w szczególności 1-4 atomów węgla w przypadku grup o prostym łańcuchu lub 3-7 atomów węgla w przypadku grup o rozgałęzionym łańcuchu lub grup cykloalkilowych. Reszta arylowa w powyższych grupach estrowych korzystnie zawiera grupę fenylową. Wszystko to dotyczy również dopuszczalnych fizjologicznie soli powyższych związków. Nowe sole, które można stosować w terapii są dopuszczalnymi fizjologicznie solami z zasadami. Są -o np. sole metali alkalicznych, np. sodowa, sole metali ziem alkalicznych, np. magnezowa, sól amoniowa oraz sole amoniowe NR4 - gdzie R oznacza grupę ^^alkilową. Gdy Y oznacza grupę aminową, dopuszczalnymi fizjologicznie solami addycyjnymi z kwasami są chlorowodorki i azotany.

Powyższe nukleozydy i ich pochodne są w dalszej części określane jako związki wytworzone sposobem według wynalazku. Określenie substancja czynna oznacza związek wytworzony sposobem według wynalazku, o ile nie podano inaczej.

Związek wytworzony sposobem według wynalazku przeznaczony jest do leczenia lub zapobiegania infekcjom wirusowym, w szczególności infekcjom wirusem opryszczki, takim jak wspomniano uprzednio, a dokładniej infekcjom HSV, VZV lub CMV.

Metoda leczenia lub zapobiegania infekcjom wywoływanym u zwierząt, w tym ludzi, przez wirusa opryszczki, w szczególności infekcjom HSV, VZV lub CMV, polega na podawaniu skutecznej, nietoksycznej ilości związku. Związek ten stosuje się do wytwarzania preparatów leczniczych przeznaczonych do leczenia lub zapobiegania infekcjom wywoływanym przez wirusa opryszczki, takim o jakich wspomniano uprzednio, a w szczególności infekcjom wywoływanym przez HSV, VZV lub CMV.

167 317

Przykładem chorób, które można traktować substancją czynną wytworzoną sposobem według wynalazku są infekcje wywoływane przez HSV 1 i 2, VZV, CMV oraz HBS opisane powyżej.

Stwierdzono, że nowe związki mają wysoką biodostępność doustną i niską toksyczność. Dostarcza to związków o korzystnym wskaźniku leczniczym.

Stwierdzono, że związek o wzorze 1, w którym X oznacza grupę metylową i Y oznacza grupę hydroksylową ma dobrą aktywność przeciwko HSV 1 i 2, ale jest toksyczny.

Związki wytworzone sposobem według wynalazku można podawać ssakom, w tym ludziom, w dowolny sposób odpowiedni dla stanu pacjenta. Do odpowiednich sposobów podawania należą podawanie doustne, doodbytnicze, donosowe, miejscowe / w tym dopoliczkowe i podjęzykowe/, dopochwowe i pozajelitowe /podskórne, domięśniowe, dożylne, śródskórne, śródoponowe i nadoponowe/. Trzeba pamiętać, że korzystny sposób podawania może być różny, w zależności np. od stanu pacjenta.

Dla każdego z podanych powyżej przeznaczeń i wskazań wymagana ilość substancji aktywnej będzie zależała od wielu czynników, takich jak stan pacjenta i stopień zaawansowania choroby i jest ona ostatecznie ustalana przez prowadzącego lekarza. Na ogół jednak, dla każdego z powyższych zastosowań odpowiednia skuteczna dawka powinna wynosić od 0,1 do 250 mg/kg ciężaru ciała dziennie, korzystnie 1-100 mg/kg/dzień, a najkorzystniej 5-30 mg/kg/dzień. Optymalna dawka wynosi około 15 mg/kg/dzień. Jeśli nie podaje się inaczej, wszystkie ilości substancji czynnej są przeliczane na ilość związku macierzystego, stąd w przypadku soli i estrów podane powyżej ilości muszą być proporcjonalnie zwiększone. Wymagana dawka może być w razie potrzeby dzielona na 2, 3, 4 lub więcej pod-dawek, które można podawać w odpowiednich okresach czasu. Powyższe pod-dawki mogą być podawane w postaci dawek jednostkowych zawierających np. 10-1000 mg korzystnie 20-500 mg, najkorzystniej 100-400 mg substancji czynnej w jednostce.

Aczkolwiek związki te mogą być podawane same , to jednak korzystne jest stosowanie ich w postaci preparatów farmaceutycznych. Preparaty zawierają co najmniej jeden składnik aktywny zdefiniowany uprzednio, razem z jednym lub kilkoma dopuszczalnymi nośnikami oraz ewentualnie z innymi substancjami terapeutycznymi. Nośnik musi być dopuszczalny w farmacji w tym sensie, że jest on zgodny z innymi składnikami preparatu i nieszkodliwy dla pacjenta.

Odpowiednimi preparatami są preparaty do podawania doustnego, doodbytniczego, donosowego, miejscowego /dopoliczkowego i podjęzykowego/, dopochwowego lub pozajelitowego /podskórnego, domięśniowego, dożylnego, śródskórnego, śródoponowego i nadoponowego/. Preparaty mogą mieć postać dawek jednostkowych i można je wytwarzać metodami dobrze znanymi w farmacji. Metody te polegają na wymieszaniu substancji czynnej z nośnikiem, składającym się z jednej lub kilku substancji dodatkowych. Generalnie, preparaty sporządza się za pomocą dokładnego wymieszania substancji czynnej z ciekłymi nośnikami lub dobrze rozdrobnionymi stałymi nośnikami i następnie nadania im odpowiedniej postaci i kształtu.

Preparaty przeznaczone do podawania doustnego mogą mieć postać kapsułek, opłatków lub tabletek zawierających określoną ilość substancji czynnej; proszków lub granulek; roztworów lub zawiesin wodnych albo niewodnych; ciekłych emulsji oleju w wodzie lub ciekłych emulsji wody w oleju. Preparat może też mieć postać leczniczych powidełek lub pasty.

Tabletki można wytwarzać drogą wytłaczania lub odlewania, ewentualnie z dodatkiem jednej lub kilku substancji pomocniczych. Wytłaczane tabletki można wytwarzać za pomocą odpowiedniej tabletkarki używając substancję czynną w postaci proszku lub granulek, ewentualnie zmieszaną ze środkiem wiążącym /np. takim jak powidon, żelatyna, hydroksypropylometylocelulozą/, lubrykantem, obojętnym rozcieńczalnikiem, środkiem konserwującym, środkiem rozpraszającym /np. takimi, jak skrobioglikolan sodowy, usieciowany powidon, usieciowana karboksymetyloceluloza sodowa/, środkiem powierzchniowo czynnym. Odlewane tabletki można wykonywać drogą stapiania w odpowiednim urządzeniu sproszkowanego związku zwilżonego obojętnym, ciekłym rozcieńczalnikiem. Tabletki mogą być ewentualnie powlekane lub nacinane oraz być tak sporządzane, by uzyskać powolne lub kontrolowane uwalnianie substancji czynnej, co uzyskuje się dodając różne ilości np. hydroksypropylometylocelulozy dla zapewnienia pożądanej charakterystyki uwalniania.

W przypadku infekcji oczu lub innych tkanek zewnętrznych np. ust i skóry, stosuje się korzystnie lek w postaci maści lub kremu do stosowania miejscowego, zawierających substancję

167 317 czynną w ilaści wynoszącej np. 0,075 do 20% wagowych, korzystnie 0,2 do 15% wagowych, najkorzystniej 0,5 do 10% wagowych. Do sporządzania maści substancje aktywne miesza się z podstawą taką, jak parafina lub z podstawą mieszającą się z wodą. Alternatywnie, można sporządzać krem mieszając go z podstawą typu olej w wodzie.

Faza wodna podstawy do kremu może w razie potrzeby zawierać co najmniej 30% wagowych alkoholu wielowodorotlenowego, to znaczy alkoholu zawierającego dwie lub więcej grupy hydroksylowe, takiego jak glikol propylenowy, butanodiol-1,3, rnnnnitol, sorbitol, gliceryna, glikol polietylenowy lub ich mieszaniny. Preparaty do stosowania miejscowego mogą korzystnie zawierać związek zwiększający absorpcje lub penetrację substancji czynnej do skóry lub innych porażonych powierzchni. Przykładem związków ułatwiających penetrację przez skórę jest dwumetylosulfotlenek i jego analogi.

Fazę olejową emulsji można tworzyć w znany sposób ze znanych składników. Chociaż ta faza może zawierać jedynie emulgator, to korzystnie jest to mieszanina co najmniej jednego emulgatora z tłuszczem i/lub olejem. Korzystnie stosuje się hydrofilowy emulgator razem z lipofilowym emulgatorem, który pełni funkcję stabilizatora. Korzystne jest również stosowanie razem oleju i tłuszczu. Emulgator /emulgatory/ bez lub razem ze stabilizatorem /stabilizatorami/ tworzą tak zwany wosk emulgujący, który razem z olejem i/lub tłuszczem tworzą tak zwaną emulgującą podstawę maści, stanowiącą olejową fazę rozpraszającą w kremie.

Do emulgatorów i stabilizatorów emulsji odpowiednich do stosowania w preparatach należą takie, jak Tween 60, Span 80, alkohol cetostearylowy, alkohol mirystylowy, monostearynian gliceryn i laurylosiarczan sodowy.

Wybór odpowiednich olejów lub tłuszczów dla preparatu jest dokonywany na podstawie ich pożądanych właściwości kosmetycznych, gdyż rozpuszczalność aktywnego związku w większości olejów stosowanych w farmaceutycznych preparatach emulsyjnych jest bardzo mała. Krem powinien korzystnie być nie brudzący, nie barwiący i zmywalny, a także mieć odpowiednią konsystencję, aby nie wyciekał z tubek lub innych pojemników. Można stosować proste lub rozgałęzione jednolub dwualkilowe estry, takie jak dwuizoadypinian, stearynian izocetylu, dwuester glikolu propylenowego z kokosowymi kwasami tłuszczowymi, mirystynian izopropylu, oleinian decylu, palmitynian izopropylu, stearynian butylu, palmitynian 2-etyloheksylu albo mieszaninę estrów o rozgałęzionych łańcuchach znaną pod nazwą Crodamol CAP. Korzystne są trzy ostatnie estry. Można je stosować pojedynczo lub w kombinacjach, w zależności od oczekiwanych właściwości. Alternatywnie, można stosować lipidy o wysokiej temperaturze topnienia, takie jak biała miękka parafina i/lub ciekła parafina albo inny olej mineralny.

Do preparatów do stosowania miejscowego należą także krople do oczu, w których substancja czynna jest rozpuszczona albo zawieszona w odpowiednim nośniku, w szczególności w wodnym rozpuszczalniku. W takich preparatach stężenie substancji czynnej wynosi od 0,5 do 20%, korzystnie 0,5-10%, w szczególności około 1,5% wagowego.

Do preparatów odpowiednich do stosowania miejscowego należą romboidalne pastylki zawierające substancję czynną w aromatyzowanej podstawie, zwykle takiej, jak sacharoza i guma arabska lub guma tragakant; pastylki zawierające substancję czynną w obojętnej podstawie takiej, jak żelatyza i gliceryna albo sacharoza i guma arabska; oraz płyny do przemywania ust zawierające substancję czynną w odpowiednim ciekłym nośniku.

Preparatami do podawania doodbytniczego mogą być czopki zawierające odpowiednią podstawę, np. masło kakaowe lub salicylan.

Preparaty do do podawania do nosa, w którym nośnik jest substancją stałą zawierają gruby proszek o wielkości cząstek np. 20 do 500 mikronów. Podaje się je drogą szybkiej inhalacji przez otwór nosowy z pojemnika trzymanego blisko nosa. Odpowiednimi preparatami zawierającymi ciekły nośnik, takimi jak krople do nosa lub preparaty do rozpylania, są wodne lub olejowe roztwory substancji czynnej.

Preparatami do podania dopochwowego mogą być pessaria, tampony, kremy, żele, pasty, pianki lub preparaty do rozpylania, zawierające poza substancję czynną nośniki odpowiednie dla tych preparatów.

Preparatami do podawania pozajelitowego są wodne lub niewodne jałowe roztwory do iniekcji, które mogą zawierać przeciwutleniacze, substancje buforujące, baktenostatyki i substancje

167 317 pozwalające na uzyskanie izotoniczności w stosunku do krwi biorcy; oraz wodne lub niewodne jałowe zawiesiny, które mogą zawierać środki zawieszające lub zagęszczające, lipozomy lub inne mikrocząsteczkowe układy przeznaczone do kierowania związku do składników krwi lub jednego albo kilku organów. Preparaty mogą mieć postać dawek jednostkowych lub znajdować się w pojemnikach wielodawkowych, np. w zamkniętych ampułkach lub fiolkach. Mogą też mieć postać liofilizatów wymagających tylko dodania bezpośrednio przed użyciem jałowego ciekłego nośnika, np. wody do iniekcji. Roztwory i zawiesiny do iniekcji można sporządzać bezpośrednio przed użyciem jałowych proszków, granulek i tabletek.

Korzystne preparaty zawierają dzienną dawkę lub jednostkę, dzienną część dawki lub ich części.

Jest zrozumiałe, że poza składnikami wymienionymi powyżej preparaty mogą zawierać inne, zwykle stosowane w praktyce, np. preparaty do podawania doustnego mogą zawierać środki aromatyzujące .

Wyjściowe związki są znane i dostępne w handlu lub można je wytwarzać zwykłymi sposobami.

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania związków o wzorze 1, zdefiniowanych uprzednio, polegający na tym, że związek o wzorze 3, w którym X i Y mają znaczenie podane dla wzoru 1, albo jego ochronioną pochodną poddaje się reakcji z pochodną 4-tiocukrową. Następnie w razie potrzeby przeprowadza się jedną lub kilka następujących reakcji w dowolnym, pożądanym lub koniecznym porządku: a/ usuwa się, jeżeli są obecne, jedną lub więcej grup ochronnych, b/ przekształca się związek o wzorze 1 w inny związek o wzorze 1 przez przekształcanie grupy X w inną grupę X, c/ przekształca się związek o wzorze 1 w dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną pochodną, d/ przekształca się dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 w związek o wzorze 1 lub jego ochronioną postać, oraz e/ przekształca się dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną postać w inną dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną postać i f/ rozdziela się 09 i β anomery związku o wzorze 1 lub dopuszczalne fizjologicznie pochodne związku o wzorze 1 lub jego pochodne.

Określenie związek 4-tiocukrowy” stosuje się w niniejszym opisie do określenia związku zawierającego pierścień 2-dezokst-1-yio-O-rtbofugaπozαwy, w którym jedna lub więcej grup hydroksylowych jest dowolnie chronionych, i w którym pozycja 1 jest podstawiona grupą odszczepialną.

Sposób według wynalazku można prowadzić stosując następujące postępowanie.

/a/ Związek o wzorze 3 1ub jjgo ochronioną pochodną poddaje się reakcji ze związkiem

4-tiocukru o wzorze 4, w którym Z i Z mają znaczenie podane uprzednio, a L oznacza grupę odszczepialną, taką jak atom chlorowca, np. atom chloru, grupa acyloksylowa, np.^-galkanoibokstbowa /np. aceteksylowa/ ilbo S-benzylowa. W związku o wzorze 3 gruy j 3 3 3 5 3 są korzystnie grupami chroniącymi grupę hydroksylową, w szczególności gruąj benzyloąj ubb -olrllową. Reakcję prowadzi się stosując standardowe metody, np. stosując jako katalizator kwas Lewisa, taki jak chlorek lub bromek rtęciowy, chlorek cynowy lub siarczan -rójmetylosibilo-rócflrogomeyanu w rozpuszczalniku takim, jak acetonltrtb, 1,2-dwuchloroetan, dwuchlorometan, chloroform lub toluen. Proces prowadzi się w obniżonej, pokojowej lub podwyższonej temperaturze, np. w zakresie od -78°C do temperatury wrzenia mieszaniny reakcyjnej; albo /b/ Związek o wzorze 3 luli jego ochronioną pochodną poddają się reakjji Ζ3 związkiem o wzorze 5, w którym Z i Z mają wyżej podane znaczenie, a Py oznacza zasadę pirymidynową w obecności czynnika sibibującego, takiego jak N,O-bis/trójee-tbosilJloZace-amjd, w obecności kwasu Lewisa jako ka-alJza-ora, takiego jak siarczan tgdjmltylosibilotΓÓjfluorometanu. Jako rozpuszczalnik stosuje się acetonitryl. W związku o wzorze 5 Py korzystnie oznacza zasadę uracylu lub ^miny.

Korzts-yil w sposobie według wynalazku stosuje się związek o wzorze 3, w którym X oznacza grupę C2-3alkilową, ^^'lk^ylową, chlogowcowJntlows lub alk^^ową, a Y ma wyżej podane znaczenie.

167 317

Sposób według wynalazku polega na tym, że:

w przypadku wytwarzania E_5_/2_bmwmowln4/o/_2 -dezoksy-ł '-tiourydyny, E-S-^-bromowinylo/uracyl poddaje się reakcji z 2_dtzoks4_4_tiocukmem lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania 2 '-dezoksy-S-jodo-A-tiourydyny, 5_Jwdwurac4/ poddaje się reakcji z 2-dezoksy_4_tiocukrtm lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania 2 '_dezoks4_5_ety/w_4_tioum4d4n4, 5_tt4/oumac4/ poddaje się reakcji z 2_dtzoks4_4-tlocukmem lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania S-bromo^^dezoksy^^tiaurydyny, 5_bmwaoumacyl poddaje się reakcji o 2_dezwks4-A-tiwcukrea lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania 2_dezoksy-S-pmop4n4/o-4-tiwur4d4ny, 5_prwp4n4/ourac4l poddaje się reakcji z 2-dezoks4_4_tiocukrta lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania S-chloro-2 -deooksy-ł ’tt-om4d4y4y, --h/WoΓouΓacy1 poddaje si ę reakcji z 2-dβzoksy-4-tiwcukrea lub jego pochodną; .

w przypadku wytwarzania 2_dtzoksy-S_tΓifluorometylo-4’-t-ou4ydynm, --llomwate4/-umaay/1 poddaje się reakcji z 2-dezoks4_4-tiwcukrtm lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania 2 '-dezaksy-S-etynylo^^tioumydyny, S-et4ny/oumac4/ poddaje się reakcji o 2-dezwksy_4-tiocukrem lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania E-S-j^-bromowiny1o/—2'-dezoksy—4_tlocytydyny, E_S-/2-bmomowiny/o/ cytozynę poddaje się reakcji z 2-dtzwksy_4_tiocukrea lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania 2’_dezoksy-5-pΓopylo-4_tiwumydyn4, 5-pmwp4/wumecy/ poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tiocukmem lub jego pochodną;

w przypadku wytwarzania E_5_/propenylo-1/-2_dezoks4_4_tiwurydyny, S_/proptn4/w_//umec4l poddaje się reakcji z 2_dezoks4-4-tiocukmem lub jego pochodną.

Sposób według wynalazku polega na tym, że mieszaninę anomerów 4_tionuk/eozydu pirymidynowego o wzorze 1 rozdziela się i wyodrębnia anomer fi tego tionukleooydu.

Sposób według wynalazku polega na tym, że:

w przypadku wytwarzania E_S_/2_bmomowiny/o/2’-dtooksy_4'-tio-β -urydyn,o E-5-/2-bromoeinylw/urac4/ poddaje się reakcji o 2_dtowks4_4-tiwcukmem lub jego pochodną, po czym rozdziela się ayomer4 i wyodrębnia anomem fi tego tloyuk/toz4du;

w przypadku wytwarzania 2'_dezoksy-5-etylo-4'_tiw- ^-umydyny, 5_etylouracy/ poddaje się reakcji z 2-dtzokS4-4_tiocukrea lub jego pochodną, po czym rozdziela się anomemy i wyodrębnia anom^ fi tego tiwyukltoz4du.

W sposobie według wynalazku jako pochodną 4' _tlocukrwwą korzystnie stosuje się związek o wzorze 4, w którym Z i Z są grupami chroniącymi gmupę hydroksylową, a L oznacza gmupę odszczepialną, korzystnie atom chl-rwwca, grupę acy/wks4/ową lub S-benzylową.

W sposobie tym jako pochodną 4-tiocukmową korzystnie stosuje się pochodną 1-αcetwksy_4_ -tiocukrową.

W przypadku, gdy reakcji poddaje się 4-tiwcukier o wzorze 4, Z i Z korzystnie oznaczają grupy btyz4/wwe.

Związki 4_tiocukrwwt można wytwarzać znanymi sposobami przed skondensowaniem ich z zasadą albo otrzymywać je drogą modyfikowania innych reszt cukrowych stanowiących część nukleozyc^u. Szczegółowe opisy stosowanych metod przedstawiono w przykładach.

Poszczególne sposoby wytwarzania związków o ezwmze 1 oparte na przedstawionych powyżej procesach są omówione w dalszej części opisu. Można je wykorzystywać w różnych kombinacjach dla wytwarzania dalszych związków o wzorze 1.

Odnośniki do powyższych sposobów znaleźć można w następujących pracach:

Synthetic Procedumes in Nucleic Acid Chemistry, wydawcy W.W. Zombach i R.S. Tipson^, tom 1, Iyttmscityce, 1973;

Nucleic Acid Chemistry - Improyed and New Syntbetic Procedures, Methods and Techniques, wydawcy L.B. Town send i R.S. Tipson, części 1 i 2, Wi/t4_Iytemscience, 1978 oraz część 3, Wi/e4-Inttmscleπce, 1986;

Nuc/twsldt Analogues_Chtmistry, Biw/wgy and Medical App/icatiwns, wydawcy R.T. Walker, E. de Clemcq i F. Eckstein, NATO Advanced Study Institutes Semies, Plenum Press, 1979;

167 317

Basic Prin ciepels in Nucleic Acid Chemistiy, wydawcy P.O.P. Ts' 0, Academic Press, 1974.

W odniesieniu do stosowania grup ochronnych, o czym była mowa uprzednio, należy zauważyć, że ich rodzaj zależy od tożsamości i charakterystyki poszczególnych grup, które ma się ochraniać i dlatego trzeba je dobierać stosując znane sposoby. Przykładem grup ochronnych, które nadają się generalnie do stosowania należą grupy acylowe, np. grupa C1-C6-alkanoilowa /np. acetylowa/ lub aroilowa /np. benzoilowa lub toluilowa/, grupy eterowe takie, jak trdj-C1-₆-alkilosililowa /np. trójmetylosililowa/ lub III-rz.-butylodwufenylosililowa, albo grupy arylometylowe takie, jak benzylowa albo trdjfenylometylowa.

Powyższe grupy można usuwać zwykłymi sposobami, np. grupę acylolową odszczepia się w warunkach zasadowych /np. w reakcji z metoksylanem sodowym/, eterowe grupy sililowe usuwa się dogodnie w środowisku wodnym lub w warunkach kwasowych /np. stosując wodny roztwór metanolu/ oraz grupy arylometylowe usuwa się drogą redukcji.

Grupy hydroksylowe w pierścieniu pirymidyny ochrania się grupą trójalkilosililową np. trójmetylosililową w reakcji z /a/ chlorotrójmetylosilanem i trójetyloaminą z /b/ heksametylodwusilazanem i/lub siarczanem amonowym.

Poniższe sposoby są szczególnie dogodne.

Związki, w których X oznacza atom chlorowca.

5-chlorowcopirymidyny są dostępne w handlu i można je sprzęgać z 4-tiocukrami znanymi sposobami, np. poddając ochronioną 5-chlorowco-pirymidynę reakcji z ochronionym 4-tiocukrem zawierającym grupę odszczepialną w pozycji 1. Grupą odszczepialną w 4-tiocukrze może być atom chlorowca, grupa benzylotiolowa lub korzystnie grupa octanowa.

Reakcję pomiędzy ochronionym 4-tiocukrem i ochronioną S-chlorowcopirymidyną prowadzi się w typowych warunkach, stosując jako katalizator kwas Lewisa, taki jak chlorek rtęciowy, dwubromek rtęci z węglanem kadmowym, albo chlorkiem cynowym, albo korzystnie siarczanem trójraeeylosilllotrójfluorometanu.

Jako rozpuszczalnik stosuje się toluen dwuchloroiaetan lub 1,Ż-dwuchloroetan acetonitryl i mieszaninę reakcyjną traktuje się następnie wodnym roztworem metanolu, który także służy do usuwania grup ochronnych z grup hydroksylowych w pierścieniu pirymidyny.

Grupy ochronne można usuwać znanymi sposobami, np. grupa trójmetylosililowa może być usunięta z grupy hydroksylowej w pierścieniu pirymidyny w reakcji z wodnym roztworem metanolu, zaś grupę benzylową z grupy hydroksylowej w związku 4-tiocukrowym w reakcji z trójchlorkiem boru w chlorku metylenu w temperaturze -78°C i grupę toluilową z grupy hydroksylowej w cukrze w reakcji z metanolanem sodowym w metanolu w temperaturze pokojowej.

Alternatywnie, można chlorowiec w pozycję 5 wprowadzać stosując jako związek wyjściowy 5-niepodstawiony nukleozyd 4 -tiopirymidynowy, w którym grupy hydroksylowe są nieochronione lub ochronione.

Gdy grupy hydroksylowe w 4-tiocukrze są ochronione /np. za pomocu utworzeńia ettrr takiego, jak eter sililowy lub estru takiego, jak octan, benzoesan lub a-tθlutnokarboksylan/, wówczas w reakcji z N-chlorosukcynimidem w kwasie octowym lodowatym albo w reakcji z chlorem i jodobenzenem w kwasie octowym lodowatym można wprowadzać atom chloru w pozycję 5, natomiast w reakcji z chlorkiem jodu w chlorku metylenu wprowadza się atom jodu w tę samą pozycję. W przypadku podawania nitochroniontgo 4' -yionukltozydu pirymidynowego reakcji z chlorem w czterochlorku węgla i kwasie octowym uzyskuje się również wprowadzenie chloru w pozycję 5. Reakcja z jodem i kwasem azotowym prowadzi do wprowadzenia atomu jodu w pozycję 5, natomiast reakcja meochronionego nukleozydu z bromem w kwasen octowym pozwaln na wprowadzenie w tt pozycję aatmu brrmu. Usswaaie ggup oohrronyyh, jeśli jest tt wymagane, prowadźi się w ostatnim etapie syntezy i stosuje w tym celu znane sposoby.

5-Niepodsylwiony 4' -tionukleozyd o wzorze 2 może być wytarzany tak, jak to opisano powyżej w reakcji sprzęgania niepodstawionej w pozycji 5 pirymidyny n 4tticuurtu/ . Grruy hydroksylowe w reszcie 4-tiocukuowtj można ochraniać w dowolnym dogodnym etapie syntezy.

Związki, w których X oznacza grupę Cż.galkinylową.

Związki 5-alkinyloae można wytwarzać poddając 5-jodonukleozyd o wzorze 2, w którym grupy hydroksylowe 4-yiocwkuw są ewentualnie ochronione /np. w reakcji yitocruoyioytgo yukleozydu z chlorkiem toluilu w pirydynie tworzy się ester p^oluUowy grupy hydroksylowej 4-tiocukrw/ reakcji z odpowiednim czynnikiem alkinylującym np. tuójuetylosililoaceyyltneu lub alkinem w

167 317 obecności katalizatora palladowego takiego, jak dwuchlorku bis/trdjfenylofosfino/palladu, i katalizatora miedziowego, takiego jak jodku miedziawego i trójetyloaminy. Następnie usuwa się w razie potrzeby grupy ochronne w reakcji z metoksylanem sodowym w metanolu /patrz M.J.Robins i wsp., Can. J.Chem., 60, 554 /19(22//.

Alternatywnie, grupę 5-alkinylową można wprowadzać poddając 5-jodopirymidynę reakcji z trójmetylosilioacetylenem lub terminalnym alkinem w obecności dwuchlorku bis/trójfenylofosfino/-palladu, jodku miedziawego, trójetyloaminy i dwumetyloformarnidu. Następnie usuwa się w razie potrzeby grupy ochronne i otrzymaną 5-alkinylopirymidynę o wzorze 3 w odpowiednio ochronionej postaci /np. pochodnej trójmetylosililowej/ poddaje się reakcji opisanej uprzednio z ochronionym 4-tiocukrem, po czym ewentualnie usuwa się grupy ochronne w resztach pirymidyny i cukru. .

Związki, w których X oznacza grupę C^-alkenylową.

Związki 5-alkenylowe można wytwarzać za pomocą częściowego uwodorniania odpowiedniej 5-alkinylopirymidyny o wzorze 3 albo nukleozydu o wzorze 2, stosując np. katalizator Lidnalra, zatruty chinoliną. Następnie, w przypadku pirymidyny sprzęga się ją z 4-tiocukrem, jak to opisano uprzednio.

Alternatywnie, 5-jodonukleozyd o wzorze 2 można poddawać reakcji z odpowiednim czynnikiem alkenylującym np. estrem kwasu 2-alkenowego /np. z estrem metylowym/ w obecności octanu palladu /II/ i trdjfenylofosfiny w celu otrzymania pochodnej 5-/2-metoksykarbonyloalkenylowej/. Grupę estrową odszczepia się drogą hydrolizy wodorotlenkiem sodowym i otrzymuje się związek 2-karboksyalkenylowy, który poddaje się reakcji z trójetyloaminy w dwumetyloformamidzie z wytworzeniem 5-winyloanalogu w temperaturze 100°C /patrz. S.G.Rahim i wsp., Nucleic Acids Resegrch, 10 /17/, 520 /198///.

Jeszcze inna metoda wytwarzania związków 5-alkenylowych polega na sprzęganiu terminalnego alkenu z 5-jodo lub 5-chlorortęcionukleozydem o wzorze 2, utworzonym np. w reakcji 5-niepodstawionego nukleozydu z octanem rtęciowym i chlorkiem sodowym/, w obecności katalizatora palladowego, takiego jak octan palladu /II/, i soli miedzi, takiej jak chlorek miedziawy, albo korzystnie katalizatora palladowego, takiego jak czterochlorek dwulitowopalladowy. Prowadzi to do utworzenia odpowiedniej pochodnej 5-/alkenylowej—2/, która może być przegrupowana do postaci 5-/alkenylowych-1/ pochodnych przez działanie chlorku tris/trójfenylofosfino/ sodu. Sposób ten może być również zastosowany do wolnej zasady pirymidynowej, którą następnie sprzęga się z 4-tiocukrem.

Powyższe metody są opisane w następujących pracach: J.L.Ruth i D.E.Bergstrom, J.Org. Chem., 43/14/, 2870/1978/, J.Goodchild i wsp. J.Med.Chem., 26/1983/, D.E.Bergstrom i J.L.Ruth, J.Am. Chem.Soc., 98/1976/, oraz D.E.Bergstrom i M.K.Ogawa, J.Am.Chem. Soc., 100/8106/1978/. Związki, w których X oznacza grupę C2_£-chlorowcoalkenylowaną.

Grupy 5-chlorowcoalkenylowe można wprowadzać do nukleozydu o wzorze 2 znanymi sposobami. Przykładowo, w celu otrzymania związków 5-/2-chlorowcowinylowych2 odpowiedni nukleozyd 5/-1-karboksywinylowy/ poddaje się reakcji z odpowiednim czynnikiem chlorowcującym, np. N-chlorowcosukcynimidem w wodnym roztworze octanu potasowego lub w mieszaninie węglanu potasowego i dwumetyloformamidu. Dotyczy to związków, w których chlorowcem jest atom bromu lub jodu. Nukleozyd 5-/2-chlorowinylowy2 można otrzymywać z odpowiedniego nukleozydu 5-/2karboksywinylowego/ w reakcji z gazowym chlorem, np. w dwumetyloformamidzie.

Alternatywnie, grupę 5-chlorowcoalkenylową można wprowadzać do odpowiedniej wolnej zasady pirymidynowej do wytworzenia związku o wzorze 3, który następnie sprzęga się z 4-tiocukrem, jak to opisano uprzednio. Reakcję prowadzi się np. poddając 2,4-dwumetoksy-ochronioną-5-jodopirymidynę reakcji z estrem kwasu 2-alkenowego w obecności octanu palladu /II/, trójfenylofosfiny i dioksanu. Następnie usuwa się metoksylowe grupy ochronne, hydrolizuje ester za pomocą wodorotlenku sodowego i otrzymaną pochodną 5-22-karboksywinylową/ poddaje się reakcji N-chlorowcosukcynimidem np. N-bromo- lub N-jodosukcynimidem lub z chlorem gazowym w obecności zasady /gdy chlorowiec jest chlorem/ takiej, jak wodorowęglan sodowy w dwumetyloformamidzie.

Związek 5-/2-karboksywinylowy/, można także otrzymywać poddając nieochronioną 5-/hydroksymetylo/pirymidynę o wzorze 3 reakcji z czynnikiem utleniającym, takim jak nadsiarczan lub dwutlenek manganu, w wyniku czego otrzymuje się odpowiedni aldehyd, który poddaje się reakcji z kwasem malonowym. Powyższe procesy są opisane w pracach A.S.Jonesa i wsp., Tetrahedron Letts, 45, 4415/1979/ i P.J.Barra i wsp., J.Chem.Soc. Perkin Trans, 1, 1665/1981/.

167 317

Zasada 5-/2-chlorowcoaekenylowa5 może być ewentualnie wytwarzana nowym sposobem, wychodząc z 2,4-dwumetoksy-ochronionej-5-bromopirymidyny. Może ona być przekształcana do odpowiedniej 5-litrowej pochodnej przez działanie reagentem organolitowym, korzystnie n-butylkiem litu w obniżonej temperaturze, takiej jak - 70°C w rozpuszczalniku eterowym takim, jak eter dwuetylowy. Reakcja pochodnych litowych in situ z odpowiednim estrem kwasu mrówkowego takim, jak mrówczan etylu w obniżonej temperaturze, takiej jak -70° daje wzrost odpowiedniego związku 5-formylowego. Reakcje związku formylowego z kwasem maleinowym, jak opisano powyżej, daje wzrost pochodnych 5-/2-karboksywinylowych/. Podobne chlorowcowanie daje wzrost pożądanego związku 5-/2-chlorowcoalkenylowego/, który jest w postaci 2,4-dwumetoksy ochronionej. Usunięcie grup ochronnych może być przeprowadzone znanymi sposobami.

Związki 5-chlorowcowinylowe zawierające więcej niż jeden podstawnik chlorowcowy można wytwarzać z 2,4-dwurnetoksy-5-chlorowcopiryraidyny o wzorze 3 poddając ją reakcji z silną zasadą taką, jak butylolit i otrzymaną pochodną litową poddając reakcji z odpowiednim chlorowcoalkenem. Następnie usuwa się grupy ochronne i otrzymany związek sprzęga się z 4-tiocukrem, jak to opisano uprzednio /patrz P.L.Coe i wsp., O.Med.Chem., 25 1329/1902/.

Alternatywnie, atomy chlorowca można wprowadzać kolejno w pozycję 5 zasady pirymidynowej. Przykładowo działanie na 5-acetylouracyl, czynnikiem chlorującym takim jak tlenochlorek fosforu prowadzi do otrzymania grupy 5-/l-chlorowinylowej/ i jednoczesnego chlorowania grup hydroksylowych w pirymidynie. Działanie etoksylanem potasowym, chlorowodorem i następnie bromem prowadzi do bromowania nienasyconego łańcucha bocznego w pozycji 5 pirymidyny z równoczesnym przekształceniem grup 2,4-dwuchlorowych i utworzeniem odpowiedniego uracylu. Otrzymaną zasadę pirymidynową można następnie sprzęgać z 4-tiocukrem, jak to opisano uprzednio /patrz P.J.Barr i wsp., Nucleic Acids res., 3, 2045/1976/ i P.J.Sarr i wsp., J.Chem. Soc. Perkin Trans, 1, 1665/1965//.

Związki, w których X jest grupą C2_₆-alkilową.

5- C2_6-alkilonukleozydy np. 5-etylo-nukleozydy mogą być otrzymywane drogą uwodorniania odpowiedniej zasady 5-alkinylo- lub 5-alkenylopirymidynowej i następnie sprzęgania z 4-tiocukrem, stosując w tym celu standardowe sposoby, takie jak uwodornianie wodorem w obecności palladu na węglu aktywnym jako katalizatora.

Związki, w których X jest grupą trójfluorometylową

6- tróJfluorometylouracyl jest dostępny w handlu i może być kondensowany z 4-tiocukrem zgodnie z metodą B opisaną powyżej. Analogi 5-trófluorometylocytozyny mogą być wytwarzane z uracylu stosując procedurę analogiczną do opisanej przez Sungsa w podanej niżej pracy.

Wszystkie opisane powyżej reakcje są odpowiednie dla wytwarzania nukleozytów uracylowych, a większość z nich nadaje się również do otr zbywania nukleozydów cytozynowych. Jeśli reakcja nie jest odpowiednia lub możliwa, wówczas analogi cytozyny można otrzymywać korzystniej ze związków uracylowych stosując metodę analogiczną do opisanej przez W.L.Sunga w J. Chem.Soc. Chem. Commun., 1089/1981/. Przykładowo, acetylowany nukleozyd uracylowy /otrzymywany np. w opisanej uprzednio reakcji i acetylowany bezwodnikiem octowym w pirydynie/ poddaje się reakcji z dwuchlorkiem p-chlorofenylofosforowym, 1,2,4-triazolem i pirydyną. Otrzymuje się pochodną 4-/1,2,4-tr:^^:^olil(^>Mą-1/, którą poddaje się działaniu amoniaku w dioksanie uzyskując odszczepienie ochronnych grup w 4-tiocukrze i otrzymując odpowiedni nieochroniony 4 -tionukleozyd cytozynowy.

Pochodne związków o wzorze 1 można otrzymywać znanymi sposobami. Przykładowo, estry można wytwarzać poddając związek o wzorze 1 reakcji z odpowiednim czynnikiem estryfikującym, np. halogenkiem acylu lub bezwodnikiem. Sole można otrzymywać poddając związek o wzorze 1 reakcji z odpowiednią zasadą, np. wodorotlenkiem metalu alkalicznego, metalu ziem alkalicznych lub amoniowym albo, gdy jest to konieczne, odpowiednim kwasem takim, jak chlorowodór lub octan np. octan sodowy.

Anomery związków o wzorze 1 mogą być rozdzielane znanymi sposobami, np. przez chromatografowanie lub krystalizację frakcyjną.

167 317

W innym aspekcie wynalazku związki o wzorze 4 można otrzymywać drogą zamykania pierścienia w związku o wzorze 6, w którym Z i Z^ oznaczają grupy ochronne hydroksylu takie, jak benzyl, korzystnie podstawione w pierścieniu fenylowym, jednym lub wieloma atomami chlorowca, grupę C1-4-alkilową np. metylową, C1-4-chlorowcoalkilową, ^^-alkoksylową, nitrową lub aminową. Grupa A oznacza grupę odszczepialną, np. grupę sulfαnylααrganiczmą taką, jak ewentualnie podstawiony alkilo- lub arylo-sulfonyl, np. metanosulfonyl, chlαrowcαalkilo_ sulfonyl /np. trdJfluarametylasulfanyl/ i ewentualnie podstawiony fenylosulfonyl /np. toluilαsulfαnyl albo bromobenzenosulfonyl/. Ar oznacza ewentualnie podstawioną grupę arylową, np. ewentualnie podstawioną grupę fenylową lub toluilową. Ewentualnymi podstawnikami grup arylowych mogą być jeden lub więcej atomów chlorowca, grupa C^^-alkilowa, np. metylowa, grupa C1_4-chlorowcoalkilowa, grupa C1_4-alkoksylowa, grupa nitrowa lub grupa aminowa. Zamykanie pierścienia może być przeprowadzane w środowisku odpowiedniej zasady. Odpowiednie warunki dla zamykania pierścienia są opisane przez J. Harnessa .i N. A. Hughesa w Chem. Comm., 811/1971/. Stosuje się tam jodek sodowy i węglan barowy.

Związek o wzorze 6 można otrzymywać ze związku o wzorze 7, w którym Ar, Z i Z mają znaczenie podane uprzednio).

Przekształcanie związku o wzorze 7 w związek o wzorze 6 wykonuje się zgodnie ze standardowymi metodami, takimi jak działanie odpowiednim, ewentualnie podstawionym alkilo- lub ary^-podstawionym halogenkiem sulfonylu np. chlorkiem metamαsulfomylu w rozpuszczalniku zasadowym takim, jak pirydyna. Związek o wzorze 7 można otrzymywać ze związku o wzorze 8, w którym Ar, Z i Z mają znaczenie podane uprzednio, a M jest grupą ochronną grupy hydroksylowej, która może być usunięta w warunkach, w których grupy _S_CH,_Ar, Z i Z pozostają ⁴ 1 na miejscu. Korzystnie, grupa M jest grupą o wzorze Ar -CO- w której Ar jest grupą fenylową, która może być ewentualnie podstawiona przez któryś z podstawników opisanych powyżej dla grupy Ar. Usuwanie grupy M może być wykonane w standardowych warunkach, np. zasadą taką, jak alkoholan metalu alkalicznego, np. metanolan sodowy w metanolu.

Związki o wzorze 8 mogą być otrzymywane przez współtowarzyszącą inwersję i wytwarzanie pochodnych grupy 4_hydrαksylαwej w związku o wzorze 9, w którym Ar, Z 1 Z mają uprzednio podane znaczenia. Inwersja i wytwarzanie pochodnych może być wykonane poprzez reakcję związku o wzorze 9 z pochodną grupy M, takiej, jak kwas o wzorze Ar^-COOH, np. kwas benzoesowy /albo jego reaktywną pochodną/, w którym Ar1 jest powyżej zdefiniowany.

Reakcję prowadzi się typowo w pokojowej temperaturze i w środowisku obojętnym, w odpowiednim polarnym rozpuszczalniku np. tetrahydrofuranie. Korzystnie do inwersji i wytwarzania pochodnych stosuje się reakcję Mitsunobu; jako reagenty stosuje się azodwukarboksylan dwuetylu /DEAO/ i trójfenylofosfinę łącznie z kwasem Ar1 COOH.

Związek o wzorze 9 można otrzymywać z glikozydu o wzorze 10, w którym z3 i Z mają znaczenie podane uprzednio, a R oznacza grupę węglowodorową o 1-4 atomach węgla, np. grupę Cl_4-alkilαwą, korzystnie metylową. Związek o wzorze 9 poddaje się w warunkach kwasowych i podwyższonej temperaturze reakcji ze związkiem o wzorze Ar-CH2-SH, w którym Ar ma znaczenie podane uprzednio. Odpowiednim kwasem jest kwas solny, który może być w postaci wodnej lub bezwodnej. Korzystnie reakcję prowadzi się w temperaturze 30-60°C, np. 40°C. Jeśli Ar oznacza grupę fenylową, wówczas związek o wzorze Ar-CH^-SH jest merkaptanem benzylowym.

Związki o wzorze 10 można otrzymywać ze związku o wzorze 11, w którym R ma znaczenie podane uprzednio. Grupy hydroksylowe w związku o wzorze 11 są zabezpieczone w standartowych warunkach reaktywnymi pochodnymi z grupami Z i z5. Odpowiednio, może być zastosowana bromopochodna. Tak więc, gdy Z i Z są grupami benzylowymi, można stosować bromek benzylu. Reakcję można prowadzić w rozpuszczalniku organicznym, takim jak czterohydrofuran w obecności odpowiedniej zasady takiej, jak wodorek sodowy i katalizatora przemian fazowych takiego, jak jodek czterobutyloamoni^^^.

Związki o wzorze 11 mogą być wytwarzane standardowymi metodami z 2_dezoksy-D-Γybo^y, która jest dostępna w handlu. 2-dezαksy-D_rybozę poddaje się reakcji z alkoholem o wzorze R-OH /w którym R zdefiniowano powyżej/ w obecności kwasu. Odpowiednim kwasem jest kwas solny. Gdy R oznacza grupę metylową, tym alkoholem jest metanol. Podczas przekształcania 2-dezoksy-D-rybozy w związek o wzorze 11 otrzymuje się również niewielki stosunek odpowiedniego piranozydu, podstawionego w pozycji 1 grupą -0R. Związek ten znajduje się w mieszaninie reakcyjnej

167 317 podczas reakcji związku o wzorze 11 w związek o wzorze 10, związku o wzorze 10 w związek o wzorze 11 i następnych reakcjach opisanych powyżej i podczas analogicznych reakcji. Te produkty pośrednie mogą być wydzielone nn drodze jakiegoś dogodnego etapu znanymi sposobami, np. zn pomocą chromatografii.

Związek o wzorze 7 może być również wytwarzany bezpośrednio ze związku o wzorze 9 stosując reakcję Mitsunobu w warunkach analogicznych do opisanych przez D.R. Williamsi i in., JACS /1990/ 112, 4552.

Wynalazek zilustrowano poniżej następującymi przykładami, nie ograniczającymi jego zakresu .

Przykład I. a/ Wytwarzanie 3,5-dwu-0-benzylo-2-dezoksz-D-itmtttpenttzzdu metalu.

Do roztworu 2-dezoksz-D-rybozz /50 g, 373 mmola/ w suchym metanolu /900 ml/ dodano 1% roztworu suchego chlorowodoru w metanolu /100 ml/. Mieszaninę trzymano w kolbie z doszlifowanym korkiem przez 30 minut, po czym przerwano reakcję przez dodanie, przy energicznym mieszaniu, węglanu srebra /10 g/. Mieszaninę przesączono grawitacyjnie i bezbarwny przesącz odparowano do syropu przy użyciu wyparki obrotowej. Pozostałość metanolu usunięto następnie przez powtórne odparowanie z suchym THF. Syrop rozpuszczono następnie w suchym THF /470 ml/. Do mieszaniny w THF w atmosferze suchego azotu, w temperaturze 0°C, mieszając powoli dodano wodorek sodu w 50% dyspersji olejowej /39,4 g, 821 mjtga/. Następnie dodano suchy jodek czterobutyloamomitwy /30,3 g, 82,1 jjogα/, po czym bromek benzylu /140 g, 821 mjolaa który dodawano w przeciągu ponad 1 godziny. Mieszano przez 60 godzin w temperaturze pokojowej, bez dostępu wilgoci, po czym TIC [ heksan-octin etylu /4:1/] wykazała prawie całkowitą konwersję do dwóch szybciej poruszających się komponentów /Rf 0,47 i 0,36/. THF usunięto pod próżnią, pozostałość rozpuszczono w dwuchlotometanie, n następnie przelano do lodu/wody. Z mieszaniny tej wyekstrahowano roztwór dwuchlorometanowy, po czym osuszono nad siarczanem magnezu. Dwuchlorometin odparowano pod obniżonym ciśnieniem i uzyskaną pozostałość naniesiono na kolumnę z żelem krzemionkowym eluowaną heksanem - octanem etylu /4:1/. Połączenie odpowiednich frakcji dało izomery d7 /Rf 0,36/ i /Rf 0,47/ tytułowego produktu w postaci klarownego, bezbarwnego syropu.

Widmi NMR

- izomer oć

Z»/ <T /d6DMSO/: 7,56-7,17/10H, d, aromatyczne/, 5,12-5,00/ 1H, q,H-1/, 4,60-4,45/4H, m,PhCH2O/, 4,40-3,86/2H,m, H-3/, H-4, 3,58-3,42/2H,d,H-5/, 3,40/ 3H,s,CH3/, 2,40-1,80 /2H,m,H-2/.

/ⁿC/ <T /COCL3/: 128,3-127,6/atoml0zczne/, 105,2 /C-1/, 82,1/C-3 lub C-4/, 78,6 /C-3 lub C-4/, 73, 4 /PhCH2O/, 71,5 /PhCH^O/, 70,2/C-5/, 55,1 /OMe/, 38,9/C-2/.

- izomer /&

/1h/ f ^DMSO/: 7,50-7,20/10H,d.aromatyczne/, 5,18-5,02/1H,q,H-1/, 4,65-4,43 /4H,d,

PhCH₂O/, 4,43-4,00 /2H,o,H-3, H-4/, 3,60-3,42/2H,m,H-5/, 3,30/ 3H,s, CH3/, 2,45-2,05 /2H,m,H-2/.

/ ¹³C/ δ /CD^/: 128,3-127,6 /attmltzczmi/ 105,4/C-1/, 82,8/C-3 lub C-4/, 80,0 /C-3 lub C-4/, 73,3 /PhCH2O/, 72,0 /Ph^O/, 70,2 /c-5/, 54,9 /OMe/, 39,3 /C-2/.

b/ Wytwarzanie dwubenzylo dwutntacetagu 3,5-dwu-0-binzzlt-2-dezoksy-0-eΓytΓopentozy.

Do mniszlmimz 3,5-dwu-0-bemzzgo-2-dizoksz-0-itytrt-pentozzdu metylu /77,5 g, 236 mmola/ i benzygo0nolu /147 g, 1,19 mola/ w temperaturze pokojowej wkroplono stężony kwas solny /150 ml/. Następnie temperaturę podniesiono do 40°C i mieszaninę mieszano przez 18 godzin. Pod koniec tego okresu TLC /heksan - octan etylu /4:1/, wykazała dwa szybciej poruszające się składniki występujące w mniejszych ilościach /Rf 0,58 i 0,53/, główny składnik /Rf 0,29/ i wolniej poruszający się składnik występujący w mniejszej ilości /Rf 0,22/. Mieszaninę rozpuszczono w chloroformie, przelano na lód/wodę, zobojętniono wodorowęglanem sodu i wyekstrahowano chloroformem. Ekstrakty chloroformowe osuszono nad siarczanem magnezu i chloroform odparowano pod obniżonym ciśmieniej. Pozostałość maniesitnt na kolumnę z żelem krzemionkowym, którą eluowano heksanim-oc0anim etylu /4:1/. Pierwszym igutwanym składnikiem z kolumny w postaci klarownego bezbarwnego syropu były anomαty , fi) 3,5-dwu-0-binzygt-2-dezoksz-l-tno-O-etztro-pemtofutanozydu benzylu.

167 317

Widmo NMR /1»/ δ /d^MSO/: 7,43-7,15 Z15H,m,agoma-yczne/, 5,12-4,94 /1^^-1/, 4,59-4,36/4H, m,PhCH₂O/, 4,12-3,30 /6^^-3, H-4,H-5, PhCH₂S/, 2,35-1,35 Z2H,m,H-2/.

Analiza elemlntarya

Oznaczono: C 74,4% H 6,5%

Dla ^c26H28°3S obbiczono_: C 74,3% H 6,7%

Widmo masowe m/z 420 M+, [4-380^7 + , Substancja podstawowa 3-noba.

Produkt -ytułoot był drugim składnikiem elrowantm z kolumny w postaci klarownego syropu /109 g, 85%/.

Widmo NRM /¹Κ/δ7ό_ÓDMSO/: 7,35-7,05 /20H, m, aroma-tczneZ, 4,97-4,95 /1H, d, OH-4/, 4,47-3,95/4H,m, PhCH₂O/, 3,81-3,66 Z7H,m,H-1, H-3, H-4, PhC^S/, 3,44-3,32 /2H,d,H-5/, 2,10-1,83 /2H,m,H-2/. Analiza ιΙιι^-εμε

Oznaczono: C 73,0% H 6,5%

Dla C33H36O3S2 obliczono: C 72,8% H 6,7%

Widmo masowe m/z 298 — M-2.SBn 7, substancja podstawowa 3-noba.

Skręcalność właściwa

ZQC7q⁵ = - 101-8° /c 1,2 w EtOH/ c/ Wytwarzanie dwubenzylo dou-loαcetαlu 4-O-beyzoibo-3,5-dou-(0bblzylo-2-dezoksy-L--geoueytozt.

Do roztworu dwubenzylo doutloacltalu 3,5-dwu-0-blnztlo-2-dezoksy-D-lgytgopeytozy /54,1 g, 99,3 mmola/ tgójfeyylofosfiyt /39,1 g, 149 mmola/ i kwasu benzoesowego /18,2 g, 149 mmola/ w suchym THF /800 ml/ wkroplono roztwór DEAD /26,0 g, 149 mmola/ w suchym THF /200 ml/ mieszając w yemplgatugze pokojowej.

Mieszano przez 18 godzin w temperaturze pokojowej, po czym TLC — heksan - octan etylu 4:17 wykazała szybciej przesuwający się składnik /Rf 0,56/ i wolniej poruszający się materiał /Rf 0,36/. THF usunięto pod próżnią, a pozostałość naniesiono na kolumnę z żelem krzemionkowym eluowaną hlksanlm-octaylm etylu /85 : 15/. Połączenie odpowiednich frakcji dało -ttułowt produkt w postaci białego ciała stałego. Można było odzyskać również ea-eglał wyjściowy. Widmo NMR /1h/ I / dgDMSO/ : 7,99-6,98 Z25H,m,aroeatyczne/, 5,39-5, 22 /1Η,ιι,Η-4/, 4,54-4,04 /4H,m, PhCH₂O/, 4,01-3,62 / 8H ,m ,H-1,H-3,H-5,PhCH 2S/, 2,17-1,84^,01^-2/.

Analiza ιΙ^^-ε^β

Oznaczono: C 74,3% H 6,4%

Dla C40H40O4S2 obliczono: C 74,0%, H 6,2%

Widmo masowe m/z 525 [ M-SBn ]⁺ , 435 — M-2.SBn 7+ , blllryynow a uuSttancJ a podttawowa Skręcalność właściwa

-<j|⁵ 5 51,6° /c 0,7 w CH2Cl₂/.

d/ Wytwarzanie dwublyztlo dwu-ioacltabu 3,5-dwu-0-beyztlo-2-dezokst-L--geo-plytozy.

Do ioz-woiu doubenztlo dwryioacetalu 4-0-benzoJlo-3,5-dwυ-0-blyztlo-2-dezokdy-L-ygeo-uenyozt /88,8 g, 137 mmola/ w dwuchloroeetayjl /500 ml/ wkroplono roztwór el-ayolayu sodu /11,1 g, 206 mmoli/ w metanolu /205 mb/ mieszając w -leplra-urzl 0°C. Następnie pozostawiono mieszaninę reakcyjną, aby ogrzała się do tleplratugt pokojowej na przeciąg 3 godzin. Pod koniec tego okresu TLC — heksan - octan etylu /4:1/ ] wykazała całkowitą konwersję do wolnej poruszającego się składnika /Rf 0,31/. Mieszaninę przelano następnie do 5% roztworu NaH2PO4 i wyekstrahowano dwuchlorometanem. Ekstrakty dorchloroel-anool przemyto następnie 5% roztworle wodorowęglanu sodu i wody, osuszono /siarczan magnezu/ i odparowano. Surowy produkt tt-ułowt naniesiono na kolumnę z ΙιΙιι krzemionkowym lluooans heksanem - octanle etylu /4:1/. Połączenie odpowiednich frakcji dało produkt tt-ułowt w postaci klarownego bezbarwnego syropu.

167 317

Widmo NMR / ¹H/^/d₆DMSO/: 7,34-7,06 / 20H,u,auomαyyczyt/, 4,88-4,86 /1H,d,OH-4/, 4,55-4,00 /4H,u, PhCH^O/, 4,83-3,32 /9H,u,H-1,H-3,H-4, H-5, PhCHjS/, 2,08-1,84/2H,m,H-2/.

Analiza elementarna

Oznaczono: C 72,6% H 6,9%

Dla C33H36OjS2 obliczono: C 72,8% H 6,7%

Widmo masowe m/z 297 ^M-2, S 8n + H ]⁺, glicerynowa substancja podstawowa.

Skręcalność właściwa [°C7q⁵= -75,6° /c 1,9 w EtOH/.

e/ Wytwarzanie dwubenzylo dawtioacetαlu 3,5-dau-0-benzylo-2-dezoksy-4-Q-metanosulfony].o-L-treo-peyyozy

Do roztworu dwubenzylo dwutioacetalu 3,5-dwu-0-benzylo-2-dezαksy-L-yueo-penyozy /61,4 g, 113 mmola/ w suchej pirydynie /700 ml/ dodano chlorku uetanosulfonylu /19,4 g, 169 mmoli/ w suchej pirydynie, wkupując w trakcie mieszania w temperaturze 0°C. Temperaturę mieszaniny podniesiono do temperatury pokojowej i mieszanie kontynuowano przez 18 godzin. Następnie pirydynę usunięto pod próżnią i pozostałość rozpuszczono w dwuchlorometanie. Ekstrakty dwucrlorouttayowt przemyto kolejno 2 u kwasem solnym, 1 m węglanem sodu i wodą, osuszono /siarczan magnezu/ i odparowano otrzymując produkt tytułowy w postaci gęstego, lepkiego syropu. Próbkę tej substancji krystalizowano z heksanu-octanu etylu otrzymując produkt tytułowy w postaci białych kryształów o temperaturze topnienia 82-83°C.

Widmo NMR /1h/ <r~/d₆DMSO/: 7,64-6,89 /20H,m,auouatyczne/, 4,88-4,64, /1H,m,H-4/, 4,60-4,09/4H,m,

PhCH2O/, 4,05-3,43 /8H,m,H-1, H-3, H^Ph^S/, 3,11/3H,s,CH3/, 2,12-1,80/2H,m,H-2/.

Analiza elementarna

Oznaczono: C 65,5% H 6,1%

Dla C34H38O5S2 obliczono: C 65,6% H 6,2%

Widmo masowe u/z 499 / M-SBn /+, 393 [M-SBy-OBn + H/⁺, glicerynowa substancja podstawowa.

Skręcalność właściwa /<]7q⁵ = -58,4° /c 2,4 w CH żc^/.

f/ Wytwarzanie 3,5-daw-0-btπzylo-2-dezoksy-l,4-dwutio-0-euyyro-aeytofwuanozydu benzylu. Zawiesinę dwubenzylo dawtioacetalw 3,5-daw-0-btnwylα-2-dezoksy-4-0-metanosulfonylo-L-tueo-ptntozy /29,4 g, 47,4 mola/, jodku sodu /74,0 g, 494 umola/, węglanu baru /148 g, 750 mmola/ w suchym acetonie /1 iu rzymywananw nw w^euip peznz ng dobni.y. dnk noeint tego okresu zawiesinę przesączono i ciała stałe przemyto chloroformem. Przesącz koleno przemyto wodą, 5% roztworem tiosiarczanu sodu i wodą, osuszono /silucpay magnezu/ i odparowano. Uzyskaną pozostałość naniesiono na kolumnę z żelem kuzeueyakowim, tlwoaano heksanem - octanem etylu /9:1/. Połączenie odpowiednich frakcji dało produkt tytułowy w postaci klarownego, lekko żółtego syropu i odzyskano materiał wyjściowy.

Widma NMR /!h/ <F/d6OMSO/; 7,50-7,12/1SH,m,αramatiizye/, 4,66-4,13 /6H,m,H-1, H-4, PhCH2O/, 4,09-3,35 /SH,m,H-3,H-5, Ph^S/, 2,44-1,94/2H,u,H-2/.

Główny anom^ /¹³C/ δ /CDCL3/: 129,0-127,1/luamatyczyt/, 83,04/C-1/, 73,1/PhCH2O/, 73,1 /Ph^O/,

71,0/0-3/, 53,2 /PhCH2S/, 49,9/0-4/,41,3 /C-5/,37,0/C-2/.

/¹³C/ F/ CDCLj/: 129,0 - 127,1/lromatiCZπe/, 82,7 /C-1/, 72,9 /Ph^O/, 72,9 /Ph^O/, 71,6/C-3/, 53,0 /PhCHżS/, 49,0/C-4/,41,0 /C-5/, 37.0/C-2/.

167 317

Analiza elementarna

Oznaczano: C 71,8% H 6,7% S 14,4%

Dla C26H28⁰2S2 obliczono: C 71,S% H, 6,S% S 14,7%

Widmo masowe ₊ m/z 437 /M+H/+. 34S /-Bn'*, 329 'M-OBn/*, 313 /M-SBn/*, 223 /M-SBn-Bn+H/ , glicerynowa substancja podstawowa.

g/ Wytwarzanie 3, S'-dwu-0_beπz4/w-4'-tiwtyald4yy i jej anomeruoa

Zawiesinę 3,S-dwu_0_benzylo-2_dtzokS4_1,4_dwutiw_D_tmyCrw-pentafuranozydu benzylu /22,S g, S1,6 mmo/a/, bis TMS-tyminy /46 g, 170 mmola/, bromku rtęci /20,S g, 56,7 ramola/, węglanu kadmu /29,3 g, 170 mmoli/ i suchego toluenu /1 1/, mieszając, utrzymywano we wrzeniu przez 24 godziny. Gorącą mieszaninę przesączono następnie i ciało stałe przemyto to/utytm. Przesącz kolejno przemyto mootwomta jodku potasu /30%/ i wodą, po coym odparowano. Pozostałość mooprowadzono w 4:1 metanolu-wodzie, mieszano przez 30 minut, zawiesinę przesączono i pmoesącz odparowano o Wooosaa-śćr enntes-nor a o ol^nno o elem' motam-nk0e4ar 0 ekRan-occano c4/1 i /1:1/ i pwłączenieodpowiedyich frakcji dało produkt tytułowy w postaci klarownego, bezbarwnego syropu NMR wykazało stosunek anornerówaC :fi> wynoszący 2,8:1. Po dalszej chromatografii kw/umyowej otrzymana więcej rozdzielonych anomerów. Pierwszym związkiem eluweanya z kolumny była 3 ,5 -dwu-0-benzylo_4_tiwtymidyya w postaci bezbarwnego syropu, który mógł być kmystelizweay4 o metanolu, dając bezbarwne kryształy o temperaturze topnienia 140-142°C. Widmo NMR /1h/ J-^DMSO/ : 11,36/1H,h,N'/, 7,69/lH,s,H- '/, 8,4,-7,22/1 'H, ia, aao4a0yezmr6, 6,336,27/lH,t,H-1 ', o 4,61-4,51/4H,m,PhCH7O/, 4,60/1H,l,N_6' /' 6,46_6,66 ^Η^,Η^', H-S2,

7,42_2,67/2H,m,H_7/, 1,66/31,,3,^3/.

Widmo UV: maks 269,1 nm /E, 14,300/.

Analiza elementarna

Oznaczona: C S6,0% H 6,0% B 63%

Dla C24H26N2O4S obliczono: C 6S,7% H 6,0% N 6,4%

Widmo mesoet m/o 439 [M + H7+, 347 [ M-Bn]* , 331 /^-08^+5 substancja podstawowa 3-nwba,

Następnym składnikiem eluoway4m z kolumny był anomem O? w poitaci bezbarwnego syropu. Widmo NMR /1h2 f 2d6DMSO2: 11,28 /1H,i,NH2, 7,9S 21H,i,H-62, 7,43-7,20 210H, m, aromatyczne', 6,2S_6,21 21H,d,H-1 2, 4,66-4,47 /7H,m,PhCh2/, 4,2S 2-1H,l,H-3'/ o 4,10-4,06 /1H,m,H_4'/, 3,57-6,42 22H,m,H-5/, 2,68-2,26 /2H,m,H-2'/, 1,SS ηΗ,ι,Ο^/.

Widmo UV: maks 263,1 nm/f,, 10,900./.

Analiza elementarna

Oznaczono: C 6S,4% H 6,1% N 6,7% S 7,4%

Dla C24H26^Ν2θ^ obliczono: C 6S,7% N 6,4% S,7,3%

Widmo maswet m/z 439 fM+*N⁺ , /M+Na7⁺, substancja podstawowa 6_nwba. h2 Wytwarzanie β?-4'-tiotymidyny.

Do 2 a roztewru trójchlorku boru w suchym deuch/omomeCayit /SS ml/, oziębionego do temperatury -78°C, dodano roztwór ^-3, S _dwu-O_benz4/o-4-tiotyaidyny 21,6 g, 3,7 amwla/, w suchym deuchlwromttanit /30 ml/. Kontynuowano mieszanie proez S godzin w temperaturze -78°C, po coym ekroplwyo w ciągu 40 minut roztwór 1:1 metanolu - deuchlorometanu /200 ml2. Mieszaninę reakcyjną pwzwltawioyo do ogroania się do temperatury pokojowej w ciągu 1 godziny i rozpuszczalnik usunięto pod próżnią i współodpamoeayo z suchym metanolem /3 - 30 ml/. Pozwltałwść naniesiono na kolumnę z żelem krzeaiwnkow4m t/uwwaną chlwmwfomaem-metaywlta /8S:1S/ do otrzymania produktu tytułowego, który mógł być kryltalizoean4 z metanolu dając bezbarwne kryształy o tempematuroe twpyienia 208-209°C.

167 317

Widmo NMR /^lW/ /dgOMSO/·. 11,34/1H,S,NH/, 7,81/lH,s,H-ć/, 6,32-6,26/1H, t, H-l ' /, 5,26-5,25/1H,d,

CH-3'/, 5,20-5,16 /lH,t,OH-S'/, 4,40-4,35/1H,m,H-37, 3,18-3,16 /3H,ra,H-4', H-5/,2,25-2,13 /2H,ro,H-27, 1,80 /3H,s,CH₃/.

Widmo UV: maks 270,5 nm /£,, 10,300/.

Analiza elementarna:

Oznaczono: C 46,2% H 5,3% N 10,6%

Ola C_1QH₁₄N₂0₄S obliczono: C 46,5% H 5,5% N 10,9%

Widmo masowe m/z 259 /M+H/* , substancja podstawowa 3-noba.

i/ Wytwarzanie 2-dezoksy-l,4-dwutio-3,5-dwu-O-p-toluoilo-O-erytro-panto-furanozydu benzylu

Oo 2 m roztworu trójchlorku boru w suchym dwuchlorometanie /150 ml/, oziębionego do temperatury -78°C, dodano roztwór 3,5-dwu-0-benzylo-2-dezoksy-l,4-dwutio-0-erytro-pentofuranozydu benzylu /4,2 g, 10 mmoli/ w suchym dwuchlorometanie /100 ml/ wkraplając go w przeciągu 30 minut. Mieszanie kontynuowano przez 5 godzin w temperaturze -78°C. Następnie wkroplono roztwór 1:1 metanolu - dwuchlorometanu /200 ml/ w ciągu 40 minut. Mieszaninę reakcyjną pozostawiano do ogrzania się do temperatury pokojowej w ciągu 1 godziny i rozpuszczalnik usunięto pod próżnią i współodparowano z suchym metanolem /3 x 30 ml/. Surową pozostałość rozpuszczono w suchej pirydynie /25 ml/, ochłodzono do temperatury 0°C i mieszając wkroplono roztwór chlorku p-toluoilu /4,6 g, 30 mmola/ w suchej pirydynie /25 ml/. Pirydynę usunięto pod próżnią, pozostałość wyekstrahowano chloroformem i ekstrakt przemyto kolejno 2 m kwasem solnym, 1 m węglanem sodu i wodą, osuszono /siarczan magnezu/ i odparowano. Pozostałość naniesiono na kolumnę z żelem krzemionkowym eluowaną heksanem-octanem etylu /9:1/ otrzymując produkt tytułowy w postaci klarownego, lekko żółtego syropu /2,5 g, 53%/.

Widmo NMR /¹H/ cT/d₆0MS0/.- 7,94-7,25/13 Η, m, aromatyczne/, 5,68-5,62 /lH,m,H-l '/, 4,74-4,66/1H,m,

H-3'/, 4,39-3,83/6H,m, H-3', H-4' , H-5', PhCHjS/, 2,51-2,25 /2H,m,H-2'/, 2,39/6H,s,CHj/. Analiza elementarna

Oznaczono: C 67,2% H 5,7%

Ola C₂8^H28°4^S2’^{1/2 H}2° ^obliczonQ: C 67,0% H 5,8%

Widmo masowe m/z 515 /M+Ną7⁺, 401 /M-Bn/* > 369 /M-SBn/*, 357 /M-0pTol/⁺, substancja podstawowa 3-noba j/ Wytwarzanie E-5-/2-bromowinylo-2'-dezoksy-4'-tio-3 ' ,5'-dwu-0-p-toluilo-urydyny i jej anomeru

Oo roztworu 2-dezoksy-l,4-dwutio-3,5-dwu-0-p-toluilo-D-erytro-pentofuranozydu benzylu /1,4 g, 2,8 mmola/ w czterochlorku węgla /15 ml/ dodano roztwór bromu /0,49 g, 3,2 mmola/ w czterochlorku węgla /15 ml/ mieszając w temperaturze pokojowej. Po 5 minutach mieszaninę zatężono pod obniżonym ciśnieniem, po czym dodano czterochlorku węgla /5 ml/ i mieszaninę odparowano w celu usunięcia nadmiaru bromu. Procedurę odparowania powtórzono czterokrotnie. Otrzymany syropowy bromek był nietrwały i został bezpośrednio użyty w następnym etapie.

Oo roztworu bromku w czterochlorku węgla /10 ml/ dodano bis TM5 pochodną E-5-/l-bromowlnylo/uracylu /1,7 g, 4,7 mmola/w czterochlorku węgla /10 ml/. Mieszaninę mieszano do uzyskania jednorodności, odparowano i pozostałość ogrzewano przez 1 godzinę w temperaturze 90-100°C. Ochłodzoną ciemną pozostałość rozpuszczono w 4:1 metanolu - wodzie /30 ml/, roztwór utrzymywano we wrzeniu przez 15 minut w warunkach wrzenia, po czym odparowano. Pozostałość roztarto z chloroformem /40 ml/ i stały 5-/2-bromowinylo/uracyl, który oddzielił się, odsączono. Przesącz przemyto kolejno wodnym wodorowęglanem sodu i .Odą, osuszono /siarczan sodu/ i odparowano. Pozostałość naniesiono na kolumnę z żelem krzemionkowym eluowaną heksanemoctanem etylu /3:2/. Połączenie odpowiednich frakcji dało produkt tytułowy w postaci białego ciała stałego. NMR wykazało, że stosunek anomerów oC.-β wynosi 1,8:1.Oalsza chromatografia kolumnowa [ chloroform-propan-2-01 /98:l^dała więcej rozdzielonych anomerów. Pierwszym związkiem eluowanym z kolumny była E-5-/2-bromowinylo/-2”-dezoksy-4 '-tio-3', 5'-dwu-0-p-toluilourydyna, którą można było krystalizować z metanolu otrzymując bezbarwne kryształy o temperaturze topnienia 182-184°C.

167 317

Widmo NMR /¹H/ J~/d₆DMSO/:ll,73/lH,s,NH/, 8,10/1H,s,H-6/, 7,94-7,86 /4H,m,aromatyczne/, 7,39-7,19 /SH,n,aromatyczne i winylowe H/, lH,d, winylowe H, J=5Hz/, 6,45-6,40/lH,t,H-l'/, 5,85-5,80 /lH,m,H-3'/, 4,71-4,53/2H,m, H-5'/, 4,00-3,92/lH,ms,H-4 '/, 2,83-2,50/2H,m,H-2'/, 2,39/6H,s, CHj/.

Widmo UV| maks 241,6 nm /<f , 34,960 /, 296,9 nm /£ 10,100/ min 241,4 nm / 7,700/

Widmo masowe m/z 586 /to+H/* , substancja podstawowa tioglicerynowa

Następnym składnikiem eluowanym z kolumny był anomerOC, który mógł być krystalizowany z metanolu dajęc bezbarwne kryształy o temperaturze topnienia 176-172‘C.

Widmo NMR

A/<f/ó_ćDMSO/: 11,64/1H,s,NH/, 8,36/1H,s,H-6/, 7,91-7,77/4H,m,aromatyczne/, 7,36-7,22/5H, m, aromatyczne, winylowe H/, 6,80/lH,d,winylowe H, J»5 Hz/, 6,29-6,27/lH,d,H-l'/, 5,74-5,62 /lH,ro,H-3 7, 4,48-4,30/3H,m,H-4’, H-5'/, 2,94-2,85 /2H,m,H-2'/, 2,37/6H, s, CHj/.

Widmo IV; maks 241,6nm /S, 47,000/ 296,1 nm , /£, 12.500/ min 273,1 nm /<£-10,000/

Analiza elementarna □znaczono: C 54,4% H 4,4% N 4,5%

Dla ^C27^H25^BrN2°6^S 1/2 H₂0 obliczono: C 54,6% H 4,2% N 4,7%.

Widmo masowe m/z 586 /to+H/*, substancja podstawowa tioglicerynowa.

Przykład II. Wytwarzanie E-5-/2-bromowinylo-2'-dezoksy-4'-tiourydyny i jej anomeruoC

E-5/2-bromowinylo/-2'-dezoksy-4'-tio-3', 5'-dwu-0-p-toluoilourydynę /200 mg, 0,34 mmola/ rozpuszczono w roztworze metanolanu sodu w metanolu /7,5 ml, 0,1 m/ i mieszaninę odstawiono w temperaturze 22°C na 24 godziny. Roztwór zobojętniono przez ostrożne dodanie żywicy jonowymiennej Dowex 50 m/postać H*/ do pH 6. 2ywicę odsączono i przemyto metanolem i przesącz oraz popłuczyny odparowano do białego ciała stałego, które naniesiono na kolumnę z żelem krzemionkowym eluowaną chloroformem -metanolem /9:1/. Połączenie odpowiednich frakcji dało E-5-/2-bromowinylo/-2'-dezoksy-4'-tiourydynę /90 mg, 75%/, którą krystalizowano z metanolu-wody do otrzymania bezbarwnych kryształów o temperaturze topnienia 190 - 191°C.

Widmo NMR /^ΧΗ/ (T/dgOMSO/ : 11,63/1H,s,NH/, 8,20/1H,s,H-6/, 7,30/1H,d,winyIowy H, J = 5Hz/, 6,97 /lH,d,winylowy H, J=5 Hz/, 6,27-6,22 /lH.t.H-l'/, 5,29-5,28 /lH,d,0H-3'/, 5,24-5,20 /lH,t, OH-S'/, 4,40-4,32 /lH,m,H-3'/, 3,69-3,16 /3H,m,H-4', H-5'/, 2,30-2,15/2H,m,H-27.

Widmo UV: maks 249,7 nm /£16,00/, 297,3 /£ , 14,300/ min 271,2 nm /£, 7,700/

Analiza elementarna

Oznaczono: C 37,42%, H,3,72%, N 7,76%

Ola C₁₁H₁₃8rN₂0₄S obliczono C 37,82%, H 3,72%, N 8,02%.

Widmo masowe m/z 350 /to*H/⁺, glicerynowa substancja podstawowa

W podobny sposób można było odblokować anomer uzyskując E-5-/2-bromowinylo/-l-/2-dezoksy-4'-tio- oC -0-erytro-pentofuranozylo/uracyl, który krystalizowano z metanolu.

Temperatura topnienia 186-187°C.

Widmo NMR

Z¹»/ <T / dgDMSO/: 11,56/1H,s, NH/, 8,44/lH,s,H-6/, 7,24/1H,d .winylowy H, J = 5Hz/ 6,06/lH,d, winylowy H,j = 5Hz/, 6,13-6,09 /lH,q,H-l'/, 5,46-5,45 /1H,d,OH-3' /, 5,06-5,02/1H,t,OH-5 ' /,

4,3-4,24/1H,m,H-3 7, 3,63-3,16 /3H,m,H-4', H-5*/, 2,17-2,09 /2H,m,H-27.

167 317

Widmo UV: maks 250,9 nm /<£,16,500/, 296,2 nm /<, 14,300/ min 271,7 nm /<£ , 8,600/

Widmo masowe m/z 350 /M+H/⁺, substancja podstawowa glicerynowa

Przykład III. Wytwarzanie 3', 5 '-dwu-0-benzylo-2'-dezαksy-0_jαZα-^_4 -tiourydyny.

Bromek rtęciowy /370 mg, 1,03 mmola/ i węglan kadmu /480 mg, 2,8 mmola/ dodano do mieszanego roztworu, chronionego przed wilgocią, 3,0-dwu-0_be^zylo-2-dezαksy-1,4_dwutiα-0_erytro-pentafuranazydu benzylu /436 mg, 1,0 mmcAl/ w suchym MeCN /3 ml/. Roztwór 5-jodo-bis-0trójmetylasililauracylu /3 imnola/ w MeCN /1 2 ml/ dodano pporrez strzykawkę. Postępy reakcji śledzono za pomocą analitycznej HPIC, podozaz gdy mieszaninę ogrzewano we wrzeniu przez 1 godzinę. Po ochłodzeniu do temperatury otoczenia, dodano wodę /200 μΐ/ i mieszano przez 30 minut, po czym zawiesinę przesączono. Przesącz odparowano, i ponownie rozpuszczono w suchym MeCN, wytrącony 5 joZαuracyl usunięto przez odsączenie. Przesącz oczyszczono za pomocą przparαtywmeJ HPIC na 2,5 cm /1cal/ kolumnie z odwróconą fazą Zorbax CB eluowaną przy szybkości 20 ml/minutę z gradientem /0-95% MeCN-woda, zawierającą stale 0,2% kwasu trójfluorooctowego / przez 20 minut z odbieraniem irfkcji co pół minuty. Frakcje zawierające czysty produkt zebrano i odparowano otrzymując 330 mg produktu w postaci żywicy. Stosunek anomerów oć: β wynosił 2,8 : 1 według oznaczenia ^H-NMR przy 200 MHz. [CDCl^d: 8,72/s, 0,26H,^-6-H/, 8,55/s, 0,74H,0C-6-H/, 6,35/t, 0,26H, ^-U-H/, 6,24 /dd, 0,74H, & -1'-V/J.

Przykład IV. Wytwarzanie 2'-Dezoksy_0-0ado_4 -tiourydyny.

Powyższy produkt /240 mg, 0,44 mmola/ rozpuszczony w suchym CH2Cl2 /10 ml + 2 ml popłuczyn/ dodano w przeciągu 30 minut do mieszanego 1 m roztworu BClj w CH2Cl2/18 ml, 18 mmoli/, w temperaturze -78°C, w atmosferze azotu. Mieszaninę reakcyjną poddano analitycznej HPCl. Po 6 godzinach w temperaturze -78°C powoli dodano MeOH - CH2Cl2 /1:1, 18 ml/ 1 mieszaninę pozostawiono do ogrzania się do temperatury otoczenia, po czym odparowano. Pozostałość ponownie odparowano z MeOH /3x/, po czym pojawiła się częściowa krystalizacja. Pozostałość raedrowa_ dzono w MeO-CHCl2 /1^:1, 15 mi/ 1 ciało odebrano przez filtrację, otrzymując 7,7 mg pożądanego anomeru β produktu. Widmo masowe /m/z 370 /10%/ dla C9HnJN2O4S; 200 MHz ^H-NKr δ~: 11,2 /szeroki s, 1 H, NN/ , 8,48/:3,1H, 6-H/, 6,2/t,1H,1'-H/, 5,23/m, 2H, 2xOH/, 4,35 /m,1H, 3'-H/, 3,60 /t,2H, 5 -^/, 3,2/4'-H, częściowo zaciemniony przez DOH/, 2,20 /m,2H, 2'-H/. Z przesączu uzyskano dalsze 40 mg mieszanych anomerów i β /około 1:1/, z których można było otrzymać dalszy anomer β za pomocą pkzpakctywnzj HPLC.

Przykład V.

a/ Wytwarzanie 2'-dezoksy_5-ztylo_4'-tlaukydyny

3,5_dwu-0_bznzyia-1_deeoksy_1,4-dwutia_D-erytko-pzntofukanozyZ benzylu /5,6 mmola/ rozpuszczono w CCl₄ /30 ml/ 1 dodano brom /6,2 mmola/ w CCl₄ /30 ml/. Mieszano przez 5 minut w temperaturze otoczenia, poczym odparowano rozpuszczalnik 1 pozostałość ponownie odparowano z CCl4 w celu usunięcia nadmiaru bromu. Do roztworu tego surowego 1-aromotiocukku w CCl₄ /15 ml/ dodano bls_0_trójmetyiosiilia_5-ztylouracyl /16,6 mmola/ [ sporządzony przez utrzymywanie we wrzeniu 5_etylαukαcylu /16,6 mmola/ w mieszaninie heksamztylaZisilazanu /50 ml/ i chlorotkójmetylasilanu /5 ml/ przez 2 godziny i odparowanie rozpuszczalników ], HgBr2 /1,99 g, 5,5 mmola/ i CZCOj /2,36 g, 16,6 mmola/. Rozpuszczalnik odparowano 1 pozostałość ogrzewano w temperaturze 100°C przez 1 godzinę. Pozostałość poddano obróbce takiej, jak przy analogu tymidyny i produkt oczyszczono za pomocą chromatografii kolumnowej. Grupy zabezpieczające eter benzylowy usunięto przez zadanie BC^, jak opisano przy analogu 5_Jαdo_ wym.

b/ Rozdzielenie anomerów l'-Zeeoksy-5-etylo-4’-tioukydyny.

Próbkę zmieszanych anomerów oC 1, związku 0_etylowego rozdzielono za pomocą preparatywnej HPLC z odwróconą fazą na 2,5 cm kolumnie Zαkbax C 8 zluowamej za pomocą MeCN-HSO /1:9, obj/obj/; zbierając frakcje co pół minuty. Oddzielne anomery zbierano i poddano suszeniu przez wym^żenie.

Anomer β: Wydajność 23 mg, czas retencji: 6,2 minuty; widmo masowe: m/z 272; obliczono dla C₁₁N₁₆N₂O₄S, 0,3 H₂O _: C 47,47 H 6,03 N 10,06 udkuiu: C 47,48, H 5,71 N 9,96%, ¹H-NMR przy 200 MHz, DMSO_d6, <T: H^/szeroki s, 1H, NH/, 7,8 /s,1H,6-H/, 6,3/t, 1H, 1'-H/, 5,24/d,

167 317

1Η, 3-OH/, 5,16/t,1H, 5'-OH/, 4,37 /m,1H,3'-H/, 3,62 /m,2H, 5'-H₂/, 3,3 /4'-H, częściowo zaciemniony przez CDH/, 2,25-2,4 /g+m, 4H, CH₂CH2+2'-H2/, 1,05/t,3H,CH2CH3/.

Anomu : Wydajność 15,8 mg, czas retencji 7,5 minuty, widmo masowe: 272; obliczono dba

C^H^N^S, H₂O _: C 45,51, H 6,25 N 9,65_; oznacz_ono_: C 45,54 H,5,75, N 9,33%. 3H_-NMR _urz_t 200 MHz, DMSO-dg : 11,1 /szeroki s, 1H, NH/, 8,12/s, 1H, 6-H/, 6,2 /g^H^-H/, 5,50 ^,1Η,3'0Η/, 5,00/t, 1H, 5' -OH/, 4,34 /ι,1Η, 3'-H/, 3,45-3,70/«, 3H, 4' -H + 5'-H₂/, 2,55 /m,1H,2' -H, częściowo zaciemniony przez rozpuszczalnik/, 2,25 /q,2H,CH₂CH3/, 2,05 /dt,

1H,2'-H/, 1,05 /-,3η, 0^^3/.

Przykład VI. Wytwarzanie 3”, 5-dwu-0-blyztlo-5-bromo-2'-dlzokst-β^,-4'-tlourtdtnt.

Związek ten sporządzono sposobem podobnym do powyższego jodo związku z następującymi modyfikacjami:

1. Całkowita objętość rozpuszczalnika /MeCN/ dla reakcji wynosiła 3 ml.

2. Nie stosowano CdCO3.

3. Nadmiar 5-bgomo-bid-0-tgóCmlttlodllilouractlu zredukowano do 1-5 równoważnika molowego. Wydajność związku oczyszczonego za pomocą HPLC wynosiła 193 mg.

Widmo masowe m/z 502 oczekiwane dla ^C23^H23^BiN2^O4^S·

Przykład VII. Wy-wagzαyie 5-Bgoeo-2'-dezokdt-4-iourydyny.

Usuwanie grup ochronnych z pomocą BCI3 prowadzono tak, jak dla związku jodowego. Po oczyszczeniu za pomocą HPLC otrzymano próbkę pochodnej bromowej /3,3 mg/ o stosunku ayomerćo 3,6 β : 1 OC . Widmo masowe wykazało oczekiwane jony cząsteczki przy 322 /1%/ i 324 /0,8%, przy 200 MHz widmo 1h-NMR było zgodne ze strukyugąZDMSO-d6, cT: 8,72/0,22H, s, 0— -H h/; 8,48 /0,78H, 5, ^-H/.

Przykład VIII. Wytwarzanie --Acetoksy-3,5HdwuHpHyoΐuolΐo-2Hdecokst-ΐ-tiOHDH -erttgoHplnofuganoztdu.

Roztwór 3,5HdwuH0-beyztloH2-dlzokdy--,4-dortlOHD-ert-go-peytofugayoztdu benzylu /3,68 g, 8,76 mmola/ w suchym CH2CH2 /20 ml/ wkroplono do mieszanego 1 m roztworu BCI3 w CH₂Cb2 /125 mb, 0,125 ml, 0,125 mola/ w tleueratugze 78°C w atmosferze N₂. Mieszaninę mieszano w yemulgaturze -78°C przez 4,5 godziny, następnie dodano powoli mieszaninę MeOH-CH2CI2 obj/obj./. Po ogrzaniu do tempegayugy pokojowej rozpuszczalniki odparowano otrzymując surowy C-dlblyzylowayt Ho^kin. Żywicę tę rozpuszczono w suchej pirydynie w yempegaturzl 0°C w atmosferze azotu i powoli dodano roztwór chlorku p-toluoilu /3,47 ml, 26,3 mmola/. Mieszaninę mieszano w tlmperα-urze 0°C przez 3 godziny, po czym rozpuszczalniki odparowano. Pozostałość rozpuszczono w CH₂Cl₂, przemyto w 2m HCl, 1m Na2CO3 i wodą, osuszono nad MgSO^ i oodprOwano. PpzosS-łoOś Dozzysczzon za ppmecą cCΓgmeatgrgfii Γgurywol nn SU₂ elbuwaayl E^Ac-heksanem /1:9, obj/obj/ otrzymując pochodną blSHtoluJlotlocukrową /2,18 g, około 50%/, widmo masowe m/z 492. Produkt ten rozpuszczono w bezwodniku octowym /16 ml/ i mieszana w tempegayurze 0°C. Dodano stężony H2SO4 /8 μΐ/, a następnie po 10 minutach dodano drugą porcję /8 μΐ/. Przebieg reakcji śledzono za pomocą TLC. Po dalszych 55 minutach mieszania dodano NaHCO3 /100 mg/ i po 20 minutach mieszaninę os-gożnil przelano do wody z lodem zawierającej NaHCO3. Produkt wyekstrahowano następnie do CH₂Cl₂, osuszono i odparowano. Pozostałość oczyszczano za pomocą chromatografii rzutowej na SiO₂ lΐuooanej 20-25% EtOAc-heksanem. Wydajność 0,97 g, -200 MHz 1h-NMR DMSO-dg, T :7,7-8,1 /m,4H,AgH/; 7,1-7,4 /m,4H + rozpuszczalnik, ArH/ ; 6.35 /dd, 0,55H, 1-H/, 6,27 /q,0,45H, 1-H/, 5,7-5,9/m,1H, 3-H/, 3,7-4,7 /m^H^-H^-H/, 2,2-2,7 /m+2xs, 8H, 2xArCH3 + 2-H₂/, 2,0-2,1 /2xs, 3H, ^CO- -9 i β /.

Stosunek anoelrdo wynosił w przybliżeniu 1,1 : 1.

Materiał ten był dosta-ecznil czysty do dalszego użytku.

Przykład IX. Wytwarzanie 2' —0ezoksy-5-pro pi ynylo-4--1iourydyny 5-PΓopyπylugazyΐl /0,112 g, 0,75 mmola/ ogrzewano w hlksael-yΐodlslΐanil /3 ml/ zawierającym chlorek trójmetylosiljlu /1 ml/ aż do rozpuszczenia ciała stałego /4 godziny/. Rozpuszczalniki odparowano, a pozostałość rozpuszczono w suchym MeCN /6 ml/. Roztwór dodano w atmosferze azotu do mieszanego roztworu powyższego estru -Iocu^u /0,2 g, 0,5 mmola/ w MeCH /10 ml/ w tempega-ugal 0°C. Dodano trilfate trójee-yΐoslΐlΐu /0,096 ml, 0,5 eeoΐaZ i mieszaninę mieszano przez 15 minut. Mieszaninę rozcieńczono CH₂Cl₂ /20 ml/, przelano do nasyconego wodnego NaHCO3 i warstwę organiczną oddzielono. Warstwę wodną ekstrahowano dalej CH2Cl2 i połączone

167 317 fazy organiczne osuszono i odparowano. Po chromatografii rzutowej na SiO2 ^^wanym EtOAc-heksanem /3,2 obj/obj./ otrzymano chroniony onomukliozzd w postaci mieszaniny numerów /1,47 : 1 : J/ / zamieczzszcztmz niewielką ilością pttpzmyltuΓaczlu. Wydajność 0,21 g.

Materiał ten /0,206 g, 0,397 mimola/ rozpuszczono w MeOH /15 ml/ zawierającym NnOMe /0,021 g, 0,397 mjoga/ i mieszaninę utrzymywano przez noc w temperaturze otoczenia. Roztwór zobooętmono żywicą Jtno-wzjninmą Dowex 50/H+/, przesączono i przesącz odparowano do sucha. Ciało stałe przemyto eterem /3 x 4 ml/ i trawiono gorącym acetonem otrzymując pożądany produkt w postaci białego ciała stałego. Wydajność 100 mg. Do mieszaniny dodano metanol i ciało stałe odsączono otrzymując czysty an^er fi , 30 mg. Przesącz przerabiano tak, jak opisano powyżej zn pomocą HPLC, otrzymując dalsze 6 mg numeru fi i pewną liośó anomeru zO .

Anom^ fi : widmo masowe m/z 282; 1h-NMR przy 200 MHz, OMSO-d^, cC: 11,,5 /szeroki s, 1H, NH/, 8,7/s, 1H, 6-H/, 6,25/t, 1H, 1'-H/, 5,2/m, 2H, 2xOH/., 4,3/m, 1H, 3'-H/, 3,6/m, 2H,

5'-H/, 3,3-/4'-H, częściowo zaciemniony przez DOH/, 2,15/m, 2H, 2'-H/, 2,0 /s, 3H, C=CCH3/. 5-ptorymyloutacyg można otrzymać z 5-jodourlCzlu postępując tak, jak podaje M.J.Robins i wsp. /ibid/.

Przykład X. Wytwarzanie 2'-dezoksz-5-chgoro-4'-tlouΓydyπy. Wychodząc z 5-chlorouracylu związek ten sporządzono w sposób podobny do opisanego w przykładzie IX. 5-ChgorourlCzl jest dostępny w handlu. Związek oczyszczano zn pomocą HPLC, jak opisano powyżej i otrzymano mieszaninę mom^ów fi : około 3:1. 1, NMR przy 200 MHz, DMSO-d^, δ~ : HH,8/szetoki s, 1H,

NH/, 8,65/s,0,25H, ^-6-H/, 8,4/s, 0,75H, fi-6-H/, 6,1-6,3Λ+ο, 1H, 1'-H/, 5,55/d, 0,25H, ^>-3'-OH/, 5,2-5,3/o, 1, 5H, ^-5'-OH+ Λ-5' -0H/, 5,05 /t, 0,25H, ^-5'-OH/, 4,3-4,45/m, 1H, 3 -H/, 3,6-3,7/o, 2H,5 -H2/, 2,1-2,4/ο, 2H, 2 -H^/, 4'-H zaciemnione przez rozpuszczalnik.

Widmo masowe: zaobserwowano M/z 278 i 280 dln I^H^dN2O4S.

Przykład XI. Wytwarzanie 2'-Oizoksz-5-Ordjfgutttjitzlt-4'-titurzdyny.

Wychodząc z 5-0rÓJfguoΓometylouΓacylu, związek ten sporządzono w sposób podobny do opisanego w przykładzie IX, 5-OrÓJfguottutlczl jest dostępny w handlu.

Próbkę tego związku o stosunku anomerdw fi : około 8:1 otrzymano przez roztarcie mieszaniny surowego nukleozydu, z którego usunięto grupy ochronne, z acetonem, przesączenie i odparowania. 1, NMR przy 200 mHz-dg, tf : 11,8 /szeroki s, 1H, NH/, 8,83/s, 1H, ^-6-H/,

6.2/t, 1H,/ fi -1'-H/, 5,2-5,4/o, 2H, /3-3' + 5'-OH/, 4,25-4,4/o, 1H, fi-3'-H/, 3,5-3,8/m, 2H, /β5₅'-Η/, 3,0-3,5/o, 4'h zaciemniony przez rozpuszczalnik/, 2,2-2,4/o, fi-5'-H^/, zaobserwowano również małe sygnały wskazujące nn zawartość nnomeru .

Widmo masowe: zaobserwowano m/z 312 dln C10H11F3N2O4S.

Przykład XII. Wytwarzanie 2'-Dezoksy-5-etynylo-4'-tiourydyny. Wychodząc z 5-etymzgouracylu związek ten sporządzono w sposób podobny do opisanego w przykładzie IX. S-etynyloutlczg ιγιοζπθ sporządzćZ z 5-jodouracylu sposobem otinaαmm prree M.J. RRomna 1 wsp. /ibid/.

P^bkę o am^er fi tteg zzwiązu otrzymano pprez ggociwanie πlOnizani[^y ssuowego ^omeru z MeOH i odsączenie produktu. 1h-NMR przy 200 MHz DMSO-dδ: 11,6 /szeroki s. 1H,NH/, 8,42/s, 1H, fi-6-H/, 6,23/t, 1H, ^-1'-H/, 5,1-5,35/m,2H,^-3' + 5'-CH/, 4,25-4,45/o, 1H, fi -3'-H/, 4,15/s, 1H=CH/, 3,55-3,75/o , 2H, fi -5'h/, 3,1-3,5/ fi -4 ' li, elcnijmntmz przez DOH/, 2,1-2,4/m, 2H, fi-5'-Κ^Ί.

Widmo masowe: zaobserwowano m/z 268 dln C^Hn^^S.

Przykład XIII. Wytwarzanie 2'-0ezoksy-5-E-/2-bromowinylo/-4 '-0ntcz0zązmz.

Do roztworu 3,Sudo--imeygt-2-ąietkszkHa-l,S-tno-o-irztrytΓi-pentofuΓanozydu benzylu /4 g, 9,5 mmola/ w kksaan Dobowy /55 ziOI 1 oottoym /50 ml/ ddodno sstżony kkws siarkowy /50 pl/ i mieszaninę mieszano w 0irarirl0urzi otoczenia przez 30 minut, gdy TLC /EtOAc-heksan, 4:1 Mj/obj/ wykazał całkowitą konwersję do cukru bardziej polarnego, mieszaninę przelano do nadmiaru Nn2CO3, wyekstrahowano CHCl3, ekstrakty osuszono nnd MgSO^ i odparowano. Pozostałość oczyszczono zn pomocą chromatografii kolumnowej nn SiO2 w rozpuszczalniku do TLC otrzymując pochodną 1'-ace0tksz-dsu-0-bimezlo0itcukru /1,84 g, 54%/, którą bezpośrednio użyto poniżej.

167 317

Do powyższej pochodnej /0,33 g, 0,89 mmola/ w suchym CHżCl^3 ml/ w temperaturze 0°C dodano SnCl^ /O,33 g, 0,89 mmola/ w suchym CHjCl2 /3 ml/ i E-5-/2-buamoweπylo/-2,4-dwumeyoksiperiuediyę /0,218 g, 0,89 mmola/ w suchym CH2Cl2 /3 ml/. Meesplyinę mieszając pozostawiono do ogrzania się do tytuaerαyur □otoczeni 1 mieszanie Oyytinuowano przez dalsze 4 godziny. Mieszaninę przelano do wody, przemyto nasyconym NaHCO3 i osuszono nad MgSO^. Po odparowaniu pozostałość crromayogrαfawano na SiO2 w telutyet-lctyoyie /9:1, obj/obj/ otrzymując czysty anomer J& ochronionego yeoyukltopidu, który krystalizowano z MeOH /około 40 ug/. NRM, DMSO-d6 <T: 8,31/s, 1H, 6-H/, 7,39-7,23/s, 1OH, 2 fenyl/, 7,0/d, 1H, winylowe H,

J = 14 Hz/, 6,85/d, 1H, winylowy H, 3=14 Hz/, 6,27/t, in, '-Hi, 4,56/n, 4n, 2PhCH₂/. 4,33/m, 1H,3'-H/, 3,90/s, 3H, OCI^/, 3,77/u, 2H,5'-H2/, 3,63/u, 1H,4'-H/, 2,50/u, 2H, 2'^/.

Powyższą metoksy pochodną ochronionego tionwkltawydu. przekształcono do analogu cytydyny przez rozpuszczenie w NHj/MeOH, w temperaturze otoczenia przez 2 doby. Produkt wyodrębniono za pomocą chromatografii kolumnowej na SiO2 elwewαyej za pomocą CHClj - MeOH /97%, obj/obj/, po czym bezpośrednio usunięto grupy ochronne za pomocą BCl^, jak opisano powyżej. Produkt był zasadniczo czysty i składał się z soli chlorowodorkowej meespayeyi Homerów w przybliżonym stosunku 95:5 β : otrzymany przez HPLC na kolumnie Zorbax C8 eluowayej za pomocą MeCN w wodzie o gradiencie 0-95% w ciągu 15 minut, a następnie 95% MeCN: czasy retencji β 16,3 minuty; <^18,11 minuty.

^XH-NMR, DMSO-d6, <T : 8,55/s, 1H, 6-©, 7,25,., ϋ, trans 13.8 Hi, winylowy IV . ,,5 i //, 1H,

J trans 13,8 Hz, winylowy H/, 6,18/t, 1H, U-H- /.

Widmo masowe /EI/: nie zaobserwowano żadnego jonu cząsteczkowego tylko widoczny był jon charakterystyczny dla zasady [ 215,217 dla c6H6BuN3C: 136 dla C6H₆N3O ] i tio^^u C 85, c₅h₃3_7.

Czystą próbkę wolnej zasady anemtuw β otrzymano za pomocą aueaauatiwntj HPLC opisanej powyżej.

1h-NMR przy 200 ulz, DMSO^ δ : 8,18 /1s, 1H, 6-H9/, 7,1-7,4/swtroke s, 2H,NH2/, 7,05 /d,1H, trans 14,5 Hz, winylowy H/, 6,85/d, 1H , trans. H> i z, . eiπyaawn © , ,,oiy/,H/,l'H//, 5,1-5,25/m, 2H, 2xOH/, 4,3-4,45/u, 1H,3l-H/, 3,55-3,7/ra,2H,5'-H2/, 3,0-3,4/ 4'- zaciemniony przez DOH/; 2,1-2,35 /u, 2H, 2^2/.

Przykład XIV. Wytwarzanie 2'-Dezoksi-5-puapilo-4'-yeeuuydyny '-Dtzaksi-5-aropinyla-4'-teouridiyę, auemeu β ,/26 ug/ i 5% Pd /C / 40ug/ w MeOH /80 ul/ mieszano w atmosferze wodoru przez 45 minut. Analiza HPLC wykazała całkowitą konwersję do związku bardziej lepofeloatgo. Mitszlneyę przesączono i odparowano do otrzymania żywicy, wydajność 25 mg. Roztarcie z tteutm-heksierl dało produkt w postaci białego ciała stałego. 1|-NMR przy 200 MHz, OMSO-d_fi δ : 11,25 /szeroki s, 1H, NH/, 7,80 /s, 1il, β-6-1/, 6.27Hy, 1H, β -1'H/, 5,22Hd, 1H, ^-3 '--II/, 5,14/m, 1H,^5*OH/, 4,3-4,45 /u, 1H, ^-3©/, 3,55-3,75/m, 2H, β -5'-H/, 3,2-3,4 / ^-4'h, paieemneani przez DOH/, 2,1-2,35 /m, 4H, ^-5'-H2 + +0H20H2MeH, 1,45 /u, 2H, CH20H2MtH, 0,88 /t, 3H, CHj/.

Widmo masowe: m/z 236 /M+ dla C^H^N^t^S.

Przykład XV. Wytwarzanie E-2 '-Dewoksy-5-HpΓαpeπyl-1H-4'-yeewuidyny a/ Wytwarzanie 5-llkelouuliylw

Uracyl /1g, 9 mmoli/ rozpuszczono w wodzie /200 ul/ w temperaturze 70°C i dodano Hg /OAc/2 /2,9 g, 9,1 umola/. Mieszaninę uceeulya w temperaturze 70°C prz^z 1 tydzień. Po schłodwtyew do temperatury otoczenia dodano NaCl /1,5 g/ i meeszayeyę meespayo przez 4 godziny. Otrzymaną gęstą zawiesinę 5-chlououtęciouuacil przesączono, ciało stałe przemyto 0,1 m roztworem NaCl i wysuszono pod próżnią w temperaturze 85°C przez 2 dni /2,27 g/. Do surowego ciała stałego /1 g, 2,9 muola/ w MeCN /25 ul/ dodano Li2 Pd C^ /0,76 g/ i chlorek allilu /2,9 ul/ i mieszaninę mieszano w temperaturze otoczenia przez 1 tydzień. Zawiesinę przesączono 1 przesącz odparowano do suchości. Pozostałość rozpuszczono w MeOH /75 ul/ i potraktowano gazowym H2S; czarny osad HgS usunięto przez odsączenie i przesącz odparowano do uzyskania białego ciała stałego. Pożądany produkt widzeelona za pomocą chromatografii rzutowej na SiO2 eluując 8% MeOH-CH2Cl2 /obj/obj/. Wydajność /85 rg, 20%/: Spektrografia masowa u/z 152 dla C7H8N2O2 /M+/; 200 MHz 1H-NMR-DMSO-d_fi, F :10,9 /br s, 1H, NH/, 7,16 /s, 1Η,6-^, 5,7-6,0 /m, 1H,-CH=/, 4,95-5,15 /m,2H ^H^/, 4,33 /br S, H^H/, 2,92 /d, 2H, ^2/.

167 317 b/ Wytwarzanie S_/E_propeny/o_/-/ιJracylιι.

Do roztwomu S_a//l/oumacy/u /80 mg, 0,S mmola/ w 9S% wodnym EtOH /S0 ml/ dodano /^^/3RhCl '90 mg, 0,1 aa-/e2 i mieszaninę ogrzewano w atmwsftrat pwem-tu skmwp/in przez 3 dni. Rozpuszczalnik wdperwwenw i produkt wyodrębniono za pwmwcą chrwaet-grafil rzutowej na SiO2 eluując S% MeOH-CH2^. Wydajność: S6 mg, 70%, 200MHz, 1H-NMR OMSO-d6, <T: 11,0/bm s, 1H, NH/, 7,42 /1, 1H, 6-hi, 6.3S-6,SS 2qq, 1H =CH-Me/, 5,95_6,1 /dd, 1H, -CH=2, 1,74 /dd, 3H, CH3I.

c2 Wyteamzayet E-2 ’_Dtz-ksy_5_2prwptnylo_l2_4 ’_tiwur4dyn4

5_/E_proptny/o_12 uracyl /110 mg, 0,78oaawla/ przekształcono w eter bis-TMS, sprzęgnięto o ochrwnion4m tlwcukΓre i usunięto grupy wchmonnt aetenolanta, jak to opisano dla S-prwp4nylw analogu. Surowy produkt oczyszczono za pomocą chromatografii na SiO2 eluując S% MeOH-CH2^2. Wydajność 11,8 mg mieszaniny anomemów w stosunku 1,2 : 1, <: A

200 MHz 1 H-NMR D^ISO-d^ f: 11,3S 2bm,s, 1H, NH', 8,39 2s,0,SSH, ^-6-,/, 8,0S /s, 0,4S H, fi> - 6-H1, 6,0 - 6,6/m, 3H, 1'-H/,+-CH=CH-/, S,S /d,0,SSH, ^^'-OH/, S^-S^ /d+t, 0,9H, β -5-OH +β-3-OH/, S,0 /t, 0,5SH,<a;-S'_0H/, 4,38 /m, 1H,3-H2, 3,1-3,72., S-H2+4'-H, częściowo zaciemniony przez DOH/, 2,0-2,6 /a,2_H2, częściwww zaciemniony przez rwopuszcza/yik2, 1,7S /d, 3H,CH32. Spektrografia masowa: mia 284 iM+i dla CI2Hl6N7O4S.

Przykład XVI.

ai Wytwarzanie t_S-/2_bΓomowiπylo/-uΓacylo-5-bΓoπιo-2,4_deuaetwks4 pirymidyny.

Roztwór 5-bromo-2,4_deuchlwrwpirymid4yy /16 g, 70,2 mmola' [ D-KMulwey i wsp. J.Het.

Chem. 1973, stm. 79 7 w suchym MeOH /SS ml/ pweo/i dodano da mieszanego mootwomu sodu /6,76 g, 140,4 mmola/ w MeOH 2SS ml2, w temperaturze 0°C w przeciągu 30 minut. Usunięto łaźnię lodową i mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze otoczenia przez 18 godzin. Wytrąconą sól odsączono, a przesącz odparowano do sucha otrzymując olej, do którego dodano wodny roztwór NaOH /30 ml, 30% wag/obj/, produkt oddzielono w górnej warstwie i wyekstrahowano do Et20. Ekstrakty organiczne osulzwnw nad MgSO^ i odparowano. Pwzwstał-ść kryltalizwwenw z etanolu otrzymując produkt w postaci bezbarwnych płytek, wydajność 14,3 g, 93%, t.t.67_66°C. Widmo masowe: elm/o 219 /M+, 11%/. Analiza: oonacoono : C 33,20 Η,3,26 Br 36,90 N 12,7% dla C,,H7BrN7t7 obliczwyo: C 32,90 H 3,33 Br 36,S0 N 12,80% b2 Wytwarzanie S-Form4/o-2,4_dwumetoksypiΓyιaedyπy. Roztwór 1,6 m/n-Buli w heksanie

248 ml, 7 7,6 mmo-a/ dodano w oiąąu ' omonu 'd 'mieszane 'aaws^^ i5_rrwα-2,ddimatcWsypiΓymidyny /16 g, 72,9 mmola/ w ssucym Ett2 /240 mm/ w tteperaturze --θ0° o oαmα-Sfera ouuceeg azotu.

Dodano suchy mrówczan etylu /28 g, 377 mawla2 1 pomarańczowy mwateóm mieszano w temperaturze 70°C przez 1 godainę, po czym wdltawioyo do pweolytgw wgraayea się do temperatury otoczenia. Dodano wody 400' lii w mn^^tww dodno dZet/wywni w eyskstrahawanE 2t2' /3 2 0om ml/. Warstwę etemoed połdiawyw z eey1trktaml 1 owsuzono nnd MogO^ przesączono i odpacooiαy. Poawstałość oca4laizwnw za pomocą cymwaatografei kolumnowej przez uprzednie wprowadzenie SiO2 i e/uowenee za pomocą EWAc-heksanem /3:7, obj/obj/. Frakcje produktu połączono i odparowano otrzymując dmwbyt, białe igły, wydajność 6,89 g 2S6%2.

Widmo masowe: mia 169 2M+H2+

Analiza, wznaiawnw: C S0,1, H 4,S, N 16,9%

Dla CyHgt^O3 wbleizwyw: C S0,00, H 4,79, N 16,66% ci Wytwarzanie t_S_/2_yambwys4weny/-2_2,4_dwuatt-ksypeΓymldyny. Kwas aa/onwwy 113,03 g,

126,2 mmola/ i rtdtlt4lweeyą piperydynę /2 mli dodano do mwatwwmu S_formylw_2,4-deuattwysypirymidyny /10,S2 g, 6,2.6 aaw/a1 w suchej pirydynie /60 mli. Mitsaanenę ogrzewano na łaźni parowej przez 10 gwdaiy, po caym rwapulaiaαlnek usunięto praea destylację pod wbniż-nym ciśnieniem. Pwzwstały olej poywwoit odparowano a wody /3 x 2S ml/ i tak otrzymane ieałw stałe rtyrysCaliaweanw najpierw a wody, a następnie a suchego metanolu otrzymując produkt w postaci białych igieł, wydajność 6,4S g, drugi maut otrzymano z przesączu /1,08 gi. Całkowita wydajność 7,S3 g /S7%/, widmo aalwwt: /ELi m/a 210 /M + 2.

Analiza, wznaia-no: C S2,1, H 4,8, N 13,1%.

Dla C9H₁0N2O4 ob/iizwyo: C S2,43, H 4,79, N 13,33%

167 317 d/ Wytwarzanie E^-^-bromowinylo/^^-dwurnetoksypirymidyny.

Do roztworu E^-^-karboksywinylo/^^-dwumetoksypirymidyny /0,300 g, 1,43 mmola/ w suchym DMF /5 ml/ dodano I^COj /0,45 g, 5,25 mmola/. Mieszano w temperaturze otoczenia przez 15 minut, po czym wkroplono roztwór N-bromosukcynoimidu /0,258 g, 1,45 mmola/ w suchym DMF /4 ml/ w przeciągu 10 minut. Zawiesinę natychmiast przesączono, ciała stałe przemyto DMF i przesącz odparowano pod wysoką próżnią. Stałą pozostałość oczyszczono za pomocą chromatografii kolumnowej załadowanej uprzednio SiO₂. Eluowano EtOAc-heksanem /7:3, obj/obj/. Frakcje z produktem zebrano razem i odparowano otrzymując drobne białe kryształy, wydajność 0,561 g /45%/.

Widmo masowe FAB: m/z 245 i 247 /M+H/+ .

Analiza, oznaczono: C 39,9, H 3,6, N 11,5%

Dla C0H9BrN₂O2 obliczono: C 40,20 H 3,70 N 1i,43% e/ Wytwarzanie E-6-/2-brooowinylo5-umacylu.

Do roztworu E-6-52-bromowinylo/-2,4-ówuoetóksypimymidyny /2,45 g, 10 mmola/ w AcOH /10 ml/ dodano NaJ /3,3 g, 2,2 równoważnika 22 mmola/ i roztwór ten ogrzewano w warunkach powrotu skroplin przez 3 godziny. Gorącą mieszaninę przesączono i rozcieńczono wodą /15 ml/. Po ochłodzeniu, wytrącony produkt przesączono, przemyto acetonem /50 ml/ i eterem /20 ml/ i wysuszono do otrzymania blado żółtego proszku /1,40 g, 65%/. Temperatura topnienia powyżej 320°C, 60 MHz, 1h-NMR, OMSO^, δ : 7,60 /s, 1H, H-6/, 7,30/d, 1H, J=13 Hz, winyl H/, 6,80 /d, 1J, J=13Hz, winyl H/.

Dane biologiczne a/ Działanie anty-HSV

Wirus Herpes Simplex /HSV 1/ oznaczano w monowarstwach komórek Vero na tacy z wieloma wgłębieniami. Aktywność związków oznaczano w próbie redukcji płytek, w której monowarstwa komórkowa została zainfekowana zawiesiną HSV 1, a następnie nałożono na nią pożywkę agarozową w postaci żelu, ażeby zapewnić, że wirus nie rozprzestrzeni się na całą hodowlę. Szereg stężeń związku o znanej molarności włączono do wierzchniej warstwy pożywki agarozowej. Liczbę płytek dla każdego stężenia wyrażono jako % w stosunku do próby kontrolnej i wykreślono krzywą dawka-reakcja. Z krzywej tej ustalono, że stężenie inhibitujące w 50% /Ii^g/ wynosi 0,66 pm dla związku o wzorze 1, w którym X oznacza grupę 2-bromowinylową.

b/ Działanie anty-CMV

Ludzki cytomogalovirus /HCMy/ oznaczano w monowarstwach bądź komórkach MRC5 /płuca embrionu ludzkiego/, bądź komórkach Detroit 532 /fibroblasty napletka ludzkiego/ na tacy z wieloma wgłębieniami. Aktywność związków oznaczano w próbie redukcji płytek, w której monowarstwa została zainfekowana zawiesiną HCMV, a następnie pokryta pożywką agarozową w postaci żelu w celu zapewnienia, że wirus nie rozprzestrzeni się na całą hodowlę. Do wierzchniej warstwy agarozowej wprowadzono szereg stężeń związku o znanej molarności. Liczbę płytek dla każdego stężenia leku wyrażono jako % w stosunku do próby kontrolnej i wykreślono krzywą dawka-reakcja.

c/ Działanie anty-VZV

Klinicznie izolowany wirus ospy wietrznej i półpaśca /VZV/ oznaczano w monowarstwach z komórek MRC-5. Komórki MRC-5 pochodziły z tkanki płuca embrionu ludzkiego. Zastosowano próbę redukcji płytek, w której zawiesinę głównego wirusa użyto do zainfekowania monowarstwy z komórek na tacy z wieloma wgłębieniami. Podczas badań szereg stężeń związku o znanej molarności dodano do wgłębień. Liczbę płytek dla każdego stężenia wyrażono jako % w stosunku do próby kontrolnej i wykreślono krzywą dawka-reakcja. Z krzywej tej ustalono stężenie inhibitujące w 60%.Tabela 1 przedstawia aktywność związków wytworzonych sposobem według wynalazku.

167 317

Tabela 1

Związek	HSV1	HSV2	VZV	CCIO50
X	Y	IC50 /μΜ/	μΜ
CH=CHBr	OH	0,6	>10, < 100	0,1 0,08 3,18	>500
CH^-CHj	OH	0,17 · 0,25 0,52	5, 2,3	0,79 0,99	100, 253
CH=CHBr	NH2	2,3	10

Następujące przykłady przedstawiają preparaty farmaceutyczne, w których substancją czynną jest związek o wzorze 1.

Przykład XVI. Preparat tabletkowany

Substancja czynna	100	mg
Laktoza	200	mg
Skrobia	50	mg
Poliwinylopirolidon	5	mg
Stearynian magnezu	4	mg

359 mg

Tabletki sporządza się z powyższych składników przez granulowanie na mokro i tabletkowanie.

Preparat B Roztwór do oczu

Substancja czynna 0,5 g

Chlorek sodu /czystość analityczna/ 0^ g

Tiomersal 00,00 g

Oczyszczona woda do 110 ml pH doprowadzono do 7,, ml

Preparat C Preparaty tabletkowane

Następujące preparaty a i b sporządzono przez granulację na mokro składników z roztworem powidonu, dodając stearynian magnezu i tabletkując.

Preparat a /a/ Substancja czynna /b/ Laktoza B,P.

/c/ Powidon B.P.

/d/ Glikolan sodowy skrobi /e/ Stearynian magnezu mg/tabletkę

220

210 mg/tabletkę

250

Preparat o /a/ Substancja czynna /b/ Laktoza /c/ Avicel PH 101 /d/ Powidon B.P.

/e/ Glikolan sodowy skrobi /f/ Stearynian magnezu

500 mg/tabletkę

220

HO

300 mg/tabletkę

250

500

300

167 317

Preparat c Substancja czynna Laktoza Skrobia Powidon

Stearynian magnezu mg/tabletkę

100

220

359

Poniższe preparaty D i E sporządza się drogą bezpośredniego tabletkowania zmieszanych składników. Laktoza stosowana w preparacie E jest laktozą przeznaczoną Zo bezpośredniego tabletkowania.

Preparat 0 mg/kapsułkę

Substancja czynna 250

Skrobia żelatynizowana NF-15 150

Preparat E Substancja czynna Laktoza Ayicel

400 mg/kapsułkę

250

150

100

500

Preparat f /o kontrolowanym uwalnianiu/.

Preparaty sporządza się granulując składniki na mokro z roztworem powiZon^, dodając stearynian magnezu i tabletkując.

/a/ Substancja czynna 500 /b/ Hydrαksydkopylomztylo_

celuloza /Methozel K4M Pred^iium	112
/c/ Laktoza B.P.	53
/d/ PowiZon B.P.G.	20
/e/ Stearyniam magnezu	7

700

Uwalnianie leku zachodzi w ciągu około 6-8 godzin i kończy się całkowicie po 12 godzinach. Przykład XVII. Preparaty kadsułkαwamz

Preparat a

Preparat kαdsułkowany sporządza się mieszając składniki preparatu i napełniając mieszaniną dwuczęściowe twarde żelatynowe kapsułki.

Preparat B /wira/ sporządza się w podobny sposób.

Preparat b mg/kapsułkę /a/ Substancja czynna 225 /b/ Laktoza B.P. 113 /c/ Glikolan sodowy skrobii 22 /d/ Stearynian magnezu 2

Preparat C /a/ Substancja czynna /b/ Macrogel 4000 3.P.

420 mg/kapsułkę

250

350

600

Kapsułki wytwarza się rozpraszając substancję czynną w stopionym Mac^go^ 4000 B.P. i napełniając zawiesiną dwuczęściowe twarde kapsułki żelatynowe.

167 317

Preparat d Substancja aktywna Llzytyna Olej arachidowy mg/kapsułkę

250

100

100

50

Kapsułki sporządza się aaaJlsaacsc substancję czynną w Ικ^^ιι i oIicu arachidowym i napełniając zawiesiną miękkie, eΐad-tzzyl kapsułki żeΐa-tnooi.

Preparat i /kapsułki o kon-goΐooayte uoaΐyJayJrZ.

Preparat o kon-goΐowante uwalnianiu liku sporządza się ottłazaająz składniki a, b i c przy pomocy otyłacaarki. Wy-łoczonleu ma-lrJałooJ nadaje się kształt kuliczik i suszy. Suchi pillitki powleka się błoną kontrolującą uwalnianie /d/ i napełnia nimi dwuczęściowi, twarde kapsułki żelatynowe.

mg/kapsułkę /a/ Substancja czynna 250 /b/ Celuloza mikrokrystaliczna 11!> /c/ Laktoza B.P. 112 /d/ Etyloceluloza 11

513

Przykład XVIII. Preparat do iniekcji

Substancja czynna 0,200

Jałowy, wolny do pyroginów bufor fosforowy o pH 7,0 do 10 ml

Substancję czynną rozpuszcza się w większości buforu fosforanowego w tleperaturzl 35-40°C, po czym dopełnia się do 10 ml i sączy ugzla wyjałowiony /eikgopogooa-yZ filtr do jałowych oranżowych szklanych fiolek o pojemności 10 ml /typ 1/ i zamyka jałowymi korkami i kapsluje. Przykład XIX. Preparat do iniekcji domięśniowych

Substancja czynna 0,20 g

0,10 mg i-.⁵ g 3,00 ml

Substancję czynną rozpuszcza się w glukofurolu, po cate dodaje się alkohol benzylowy i wodę do 3 ml. Mieszaninę sączy się ugalz wyjałowiony mlkrouorooayt filtr i zamyka w wyjałowionych fiolkach szklanych /typ 1/, o pojemności 3 ml.

Przykład XX. Syrop

0,2500 g 1,5000 g 2,0000 g 0,0750 g 0,0050 g 0,0125 ml 5,0000 ml

Benzoesan sodowy rozpuszcza się w części des-tΐoaanlc wody i następnie dodaji roa-oór sorbitolu i substancję czynną. W glicerynii aaoJisaa się zagęszczacz /rozproszoną celulozę/. Powyższe dwie zawiesiny miisza się i uzupełnia dis-tΐooans wodą do pożądanej obcę-oścJ.

Przykład XXI. Czopki mg/czopik

Substancja czynna /63 μeZx 250

Twardy tłuszcz ZWitiusoΐ H15,

0|(ιίιι- NoBil 1770

Alkonol benzylowy Glukofural 75 Woda do iniekcji do

Substancja czynna Roztwór soioj-oIu Gliceryna

Rozproszona celuloza 9eyzoesan sodowy

Olejek brzoskwiniowy 17,42 - 316 g woda dis-tΐowaya do

2020

167 317 x Suostancja czynna jest stosowana w postaci proszku, w którym co najmniej 90% cząstek ma średnicę 63 pm lub mniejszą.

Jedną piątą część Witepsolu H15 stapia się w tyglu z płaszczem parowym, w temperaturze nie przekraczającej 45°C. Substancję czynną przesiewa się przez sito 200 pm i odajje o o stopionej podstawy podczas mieszania, stosując urządzenie z głowicą tnącą, aż do uzyskania jednorodnej zawiesiny. Następnie do zawiesiny dodaje się w temperaturze 45°C pozostałą ilość Witepsolu H15, mieszając do uzyskania jednorodnej zawiesiny. Całą zawiesinę przesiewa się przez stalowe sito 250 pm i mieszając ochładza do temperatury 40°C. W temperaturze 38°-40°C, porcją 2,02 g, napełnia się odpowiednie plastikowe formy i pozostawia do ochłodzenia w pokojowej temperaturze.

Przykład XXII. Pessaria mg/pessarium

Substancja czynna /63 pm/ 225 Bezwodna dekstroza 388 Skrobia ziemniaczana 366 Stearynian magnezu 7

1000

Powyższe składniki miesza się bezpośrednio i przez bezpośrednie sprasowanie sporządza się pessaria.

167 317

Υ

OH

Wzór 1

Υ

Py

Ar CH₂S /S ΟΗ₂-Ar ch₂ iJic-oz³

A-O-CH

CH2OZ⁵

Wzór 6

167 317

Wzór 4A

167 317

Ar-CHfS S-CH₂-Ar © Ar-CH₂-S_x S-CH₂Ar

CH

CH2 h-c-oz³

H-O-CH

CH2OZ⁵

Wzór 7

CH₂ hÓ-OZ³

M-O-CH

CH2OZ⁵

Wzór 8

Ar-CHyS ^S-Ch^-Ar CH

HO

CH₂

HC-OZ³

HCOH

6h₂oz⁵

Wzór 9 °>~OR

Wzór 10

OH

Wzór 11

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 1.50 zł

Claims (17)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób wytwarzania nowych 4 -tionukleozydów pirymidowych o wzorze I, w którym Y oznacza grupę hydroksylową lub aminową, a X oznacza atom chloru, bromu lub jodu, albo grupę tmójfluoronetylową, C2_galkilową, Cj calkenylową, Cj-^chlorowcoalkenylową albo C2_galkinylową, a także fizjologicznie dopuszczalnych pochodnych powyższych związków, znamienny t y. m, że związek o wzorze 3, w którym X i Y mają znaczenie podane dla wzoru 1, albo jego ochronioną pochodną, poddaje się reakcji z pochodną 4-tiocukrową i następnie w razie potrzeby przeprowadza się jedną lub kilka następujących reakcji w dowolnym, pożądanym lub koniecznym porządku: a/ usuwa się, jeżeli są obecne, jedną lub więcej grup ochronnych, b/ przekształca się związek o wzorze 1 w inny związek o wzorze 1 przez przekształcanie grupy X w inną grupę X, c/ przekształca się związek o wzorze 1 w dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną pochodną, d/ przekształca się dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 w związek o wzorze 1 lub jego ochronioną postać, oraz e/ przekształca się dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną postać w inną dopuszczalną fizjologicznie pochodną związku o wzorze 1 lub jego ochronioną postać i f/ rozdziela się i fi) anomery związku o wzorze 1 lub dopuszczalne fizjologicznie pochodne związku o wzorze 1 lub jego pochodne.
2. 2. Sposób według 1, znamienny tym, że reakcji poddaje się związek o wzorze 3, w którym X oznacza grupę C2_jalkil^»^^, Cj^alkenylową, chlorowcowinylową lub Cj^alkinylową, a Y ma znaczenie zdefiniowane w zastrz. 1.
3. 3. Sposób według zastrz.1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania E-5/2-t^r^omawin^ł^o/-2 d^zoks>^-4tiourydyn^, E-S-^-bromowinylo/uracyl poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tiocukrem lub jego pochodną.
4. 4. Sposób wwdług zostrz. © znamienny tym, ta w prrzpadku we4wiemzeia 2-dezoksy-S-jodo^-tiourydyny, 5-jwdwuracyl poddaje się reakcji o 2_dezoksy-4_tiocukrem lub jego pochodną.
5. 5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania 2_dezoksy_5_ety/w_4_tiourydyny, 5-etylwuracy/ poddaje się reakcji z 2_deooksy_4-tiocukrem lub jego pochodną.
6. 6. Sposób według zastrz. 1,znamienny tym, że w przypadku wytwarzania 5-brwmw_ -2*-dezoosy-4'-diourydyny, 5-brwmouracyl poddaje się reakcjj o 22_ezo0ss--4_ioockrrm lub jego pochodną.
7. 7. Sposób według zastro. 1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania 2' -dezoksy-S-propynylo^-tiourydyny, 5_prwp4ny/ouracy/ poddaje się reakcji z 2-dezoSs4_4-tiocukrem lub jego pochodną.
8. 8. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania 5_ch/wrw -2 -deowkS4-4_tiwur4d4ny, 5_ch/wrwuracy/ poddaje się reakcj o 22_ezoWss4---ioouUsrm lub jego pochodną.
9. 9. Sposób według zastro. 1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania 2-dezoksy-S-trinuorometty^^^^d-tiourydyt^^, 5_f/uorometylwuracyl poddaje się reakcji z 2-deooksy-4-tlocuSmeα lub jego pochodną.
10. 10. Sposób według zastmz. 1, znamienny tym, że w wytwarzania

    2 -dezoksy-S-etynylo^ -tiourydyny, 5-etynyloumacyl poddaje się reakcji z 2-dezokS4_4lub jego pochodną.
11. 11. Sposób według zastmz. 1, znamienny tym, że w wytwarzania

    E_5_/2-bmomowin4lo/_2-dezoksy_4-tioc4tydyny, E_5-/2_bmomwein4lw/c4tozynę poddaje się reakcji z 2-dtzwSsy_4-tiwcukrem lub jego pochodną.

    \(,Ί 317

    12. Sposób według zastrz. 1. z n a m 1 e η n y tym, że w przypadku wytwarzania 2 -dezoksy-5-propylo-4 ' -tiourydyny, 5- -propylouracyl poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tio- cukrem lub jego 13. Sposób pochodną. według zastrz. 1. z n a m i e η n y tym, że w przypadku wytwarzania

    E-5-/propenylo-l/-2'-dezoksy-4-tiourydyny, 5-/propenylo-l/uracyl poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tiocukrem lub jego pochodną.
12. 14. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że mieszaninę anomerów 4'-tionukleozydu pirymidynowego o wzorze 1 rozdziela się i wyodrębnia anomer β} tego tionukleozydu.
13. 15. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania E_5_/2-bromowinylo/2-dezoksy-4'-tio-j5-urydyny, E-5-/2-bromowinylo/uracyl poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tiocukrem lub jego pochodną, po czym rozdziela się anomery i wyodrębnia anomer β} tego tionukleozydu.
14. 16. Sposób według zastrz. 1, znamienny t-y m, że w przypadku wytwarzania 2'-dezoksy-5-etylo-4'-tio-β) -urydyny, 5-etylouracyl poddaje się reakcji z 2-dezoksy-4-tiocukrem lub jego pochodnę, po czym rozdziela się anomery i wyodrębnia anomer β) tego tionukleozydu.
15. 17. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako pochodną 4'-tiocukrowę stosuje się związek o wzorze 4, w którym 1? i Z⁶ _Są grupami chroniącymi grupę hydroksylową, a L oznacza grupę odszczepialną, korzystnie atom chlorowca, grupę acyloksylowę lub 5-benzylowę.
16. 18. Sposób według zastrz. 17, znamienny tym, że jako pochodną 4-tiocukrową stosuje się pochodną l-acetoksy-4-tiocukrową.
17. 19. Sposób według zastrz. 17, znamienny tym, że reakcji poddaje się 4-tiocukier o wzorze 4, w którym 1? i 1? oznaczają grupy benzylowe, a L ma znaczenie podane w zastrz. 17.

    « « «