Przedmiotem wynalazku jest sposób zageszczania ziarnistych materialów formierskich, zwlaszcza odlewniczych materialów formierskich, przy pomo¬ cy udaru cisnieniowego gazowego czynnika, dopro¬ wadzanego do górnej strony masy materialu for¬ mierskiego, nasypanej luino na zespól modelowy i nastepnie rozprezonego.Przedmiotem wynalazku jest takze urzadzenie do zageszczania ziarnistych materialów formierskich, zwlaszcza materialów formierskich, odlewniczych, posiadajace obudowe cisnieniowa laczona z zespo¬ lem modelowym, która obejmuje obudowe stero¬ wania z komora sterowania, w której jest umiesz¬ czony czlon uszczelniajacy, przeznaczony do szczel¬ nego podpierania przynajmniej jednego przejscio¬ wego pustego wewnatrz korpusu, umieszczonego w obudowie cisnieniowej w celu przeprowadzenia gazów.Znany jest szereg sposobów zageszczania ziar¬ nistych materialów formierskich, przy których przez zastosowanie udaru sprezonego gazu uzy¬ skuje sie zgeszczenie luzno nasypanego materialu formierskiego.Na przyklad z opisu patentowego DE-PS 19 61 234 znany jest sposób i urzadzenie, w którym ze zbior¬ nika cisnieniowego poprzez sterowana zaworem komore powodowane jest narastanie cisnienia gazu, które po tym, przez wyzwolenie zaworu dziala udarowo na mase formierska. W rozwiazaniu tym, powietrze ze zbiornika, bedacego pod cisnieniem 10 ii 10 25 30 co najmniej 20 kp/cm2 i o wielokrotni* wleknej ilosci w stosunku do zageszczonej mesy formier¬ skiej,, wywiera dzialanie co najwyzej .praez 0,15 «ek* na te mase formierska, po czym wyplyw* pr«* otwory w plycie modelowej.Takze z opisu patentowego niemieckiego DfitftS 1102 978 znana jest formierka cisnieniowa, któwtj rozwiazanie konstrukcyjne polega na tym, ae w celu odciazenia od cisnienia uszczelniajacego, po¬ siada ona dodatkowa, posrednia przestrzen cisnie¬ niowa, znajdujaca sie wokól skrzynki ftrmtersktfej i jej ramy wypelniajacej oraz uszczelniona od eew~ natrz odejmowalna rama* Okreslone cisnienie w tej przestrzeni posredniej zapewnia bardziej równe* mierne zageszczenie piasku formierskiego.Przy rozwiazaniach wedlug podanych wyzej p*- blikacji, szczególnie przy sposobie zagejsfccaartto udarowego, moga byc brane pod uwage tylko adól- ne do plyniecia, niezbyt geste masy forznierakie, które nie zawieszaja sie w naczyniu. Tak wiec nie moze byc zapewniona wymagana gestosc formy od¬ lewniczej w wyniku czego wypelniajaca skrzynka formierska masa musi byc dodatkowo aageszeaena.Poza tym, na trudnosci napotyka zageszczanie mas formierskich w duzych skrzynkach formierskich.Do tego jeszcze potrzebne jest naczynie o duzych wymiarach, w wyniku czego powstaje urzadzenia takze o bardzo duzych wymiarach.Urzadzenie óo zageszczania mas formierskich znane sa takze z opisów patentowych ZSRR. I tek 141 731141 731 3 4 w opisie patentowym ZSRR 350 571 przedstawione jest rozwiazanie, w którym rozdzielacz fali uderze¬ niowej jest osadzony ruchomo wzgledem ramki nastawnej i zamocowany do prowadnic pionowych, przemieszczajacych sie swobodnie wewnatrz ko¬ mory. Z kolei, opis patentowy ZSRR 425 719 przed¬ stawia glowice impulsowa do wytwarzania form, która zawiera dodatkowa plyte perforowana, spre¬ zynujaca wzgledem obudowy i umieszczona pod- inna plyta perforowana, przy czym otwory obu plyt sa wzgledem siebie przemieszczone. Kolejne rozwiazanie konstrukcyjne, zawarte w opisie pa¬ tentowym ZSRR 521993, pokazuje glowice impul¬ sowa, zaopatrzona w umieszczone w plaszczyznie pionowej na obudowie napedy tlokowe z podwój- nJmH trzonami; z których dolne trzony sa polaczo¬ no z ruchoma plyta perforowana, a gó:rne sa regu¬ lowane rrzy pomocy nakretek. Równiez glowica injp,uisowa, przedstawiona w opisie patentowym ZSRR '550 221, ma~w komorze roboczej osadzony dystrybutor powietrza i posiadajaca plyte perforo¬ wana, glowice dodatkowa, przy czym duze plyty perforowane maja otwory przesuniete wzgledem siebie. Dodatkowa plyta perforowana tworzy z ply¬ ta podstawowa zamknieta przestrzen, a symetrycz¬ nie wzgledem dystrybutora powietrza sa rozmiesz¬ czone zawory dodatkowe. Takze rozwiazanie kon¬ strukcyjne, zawarte w opisie patentowym ZSRR 606 677, dotyczy glowicy impulsowej, która w celu zmniejszenia zuzycia powietrza sprezonego jest zaopatrzona w elastyczne uszczelki, a jej ruchoma plyta jest umieszczona wewnatrz obudowy i posia¬ da, wspólosiowe wzgledem otworów plyty nieru¬ chomej, gniazda.Rozwiazania te posiadaja jednak niedogodnosci, polegajace przede wszystkim na tym, ze rozdzie¬ lacze fali uderzeniowej powoduja oslabienie jej udaru cisnieniowego i zwiekszaja energochlonnosc procesu zageszczania. Same procesy przebiegaja nieraz w zbyt szybkim tempie, co wplywa nieko¬ rzystnie na stabilnosc zmiany parametrów sprezo¬ nego powietrza, a takze na równomierny rozdzial powietrza na cala powierzchnie skrzynki formier¬ skiej. Niedostateczna jest mozliwosc regulacji za¬ geszczania masy formierskiej w kierunku piono¬ wym a sprezone powietrze w momencie otwarcia zaworu rozprzestrzenia sie nierównomiernie, przy czym jego cisnienie zmniejsza sie od centralnej osi formy, w kierunku jej obrzezy. Wystepuje takze odksztalcanie sie plyt perforowanych w wyniku oddzialywania na nie znacznych sil dynamicznych, spowodowanych impulsem udaru cisnieniowego.Poniewaz ilosc sprezonego gazu potrzebna do zageszczania musi pozostawac w okreslonym sto¬ sunku do ilosci nasypanego materialu formierskiego, to przy takich ilosciach materialu formierskiego, jakie potrzebne sa w formach odlewniczych, ko¬ nieczne sa stosunkowo duze ilosci sprezonego po¬ wietrza pod odpowiednim cisnieniem. Z jednej strony, dla dobrego zageszczania konieczne jest dzialanie udaru gazu pod cisnieniem na duzej po¬ wierzchni, na mase formierska, natomiast z dru¬ giej strony, zawór ze wzgledu na ruch masy nie moze byc zbyt duzy, w wyniku czego trzeba stoso¬ wac wysokie cisnienie gazu przy stosunkowo ma¬ lym zaworze. Aby irimo to umozliwic dzialanie na duza powierzchnie, pod otworem zaworu umiesz¬ czona jest plyta z otworami do sterowania ilosci gazu pod cisnieniem. Wysokie cisnienie, zwlaszcza 5 powyzej 20 barów, jest jednak, jesli chodzi o sto¬ sowanie eksploatacyjne, polaczone ze znacznymi niedogodnosciami, a umieszczenie plyty z otworami stanowi przeszkode dla skutecznego przenoszenia cisnienia.Zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu i urzadzenia do zageszczania luzno nasypanej masy formierskiej, zwlaszcza przy wykonywaniu form odlewniczych, tak aby udar cisnieniowy o stosun¬ kowo malym cisnieniu mógl dzialac na duza po¬ wierzchnie masy formierskiej z natezeniem przy¬ najmniej 50 barów/s, z mozliwoscia dzialania bez zaklócen równiez na formy o duzej powierzchni.Wedlug wynalazku, zadanie to rozwiazane zostalo dzieki temu, ze udar cisnieniowy wywoluje sie w wyniku funkcjonalnie krótkotrwalego wspóldziala¬ nia przynajmniej trzech róznych i oddzielanych od siebie komór, z jednakowo skierowanymi otwo¬ rami, które to komory rozdziela sie wspólnym czlonem uszczelniajacym, otoczonym czesciowo przez komore sterowania, przy czym jednakowo skierowane otwory zaslaniaja rózne czesci powierz¬ chni uszczelniajacej czlonu uszczelniajacego, a w pierwszej fazie, na czlon uszczelniajacy wywiera sie dzialanie w kierunku uszczelnienia czynnikiem gazowym jako cisnieniem sterowania, a przynaj¬ mniej do jednej z komór doprowadza sie równiez czynnik gazowy pod maksymalnym cisnieniem 19 barów tak, ze na czesc powierzchni uszczelnia¬ jacej czlonu uszczelniajacego przylegajaca do po¬ wierzchni otworu tej komory dziala, pochodzaca od cisnienia czynnika gazowego ze strony komory, sila skierowana przeciwnie do wywieranej ze stro¬ ny sterowania sily od cisnienia sterowania, a w drugiej fazie cisnienie dzialajace na czlon uszczel¬ niajacy ze strony sterowania maleje, az sila z ko¬ mory na powierzchnie czesciowo wzrosnie przerzu¬ towo powyzej sily wywieranej przez cisnienie ste¬ rowania, na skutek czego czlon uszczelniajacy pod¬ noszac sie powiekszy czesc powierzchni, zaslonieta przez otwór pierwszej komory, o czesc' powierzchni, zaslonieta przez otwór drugiej komory i w ten spo¬ sób zwielokrotni sile przeciwdzialajaca od strony komór, która odslania sie czesc powierzchni za¬ kryta przez otwór trzeciej komory i przez te ko¬ more powoduje sie udarowo rozprezenie czynnika gazowego w pierwszej komorze jako udar cisnie¬ nia.Rozwiazanie to zostalo przedstawione dokladniej w czesci znamiennej zastrzezen 1 i 13. Korzystnie rozwiniecia opisane sa w zastrzezeniach zaleznych.Wynalazek jest dokladniej opisany na podstawie rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pierwsza postac wykonania, w przekroju pionowym, fig. 2 — druga postac wykonania, w przekroju pionowym, fig. 3 — dalszy przyklad wykonania, w przekroju pionowym, fig. 4 — postac wykonania z umiesz¬ czonymi szeregowo urzadzeniami wedlug fig. 1—3, a fig. 5 przedstawia dalsza mozliwa postac wyko¬ nania. 15 20 25 30 3* 40 45 S0 55 60141731 6 Postac wykonania wedlug fig. 1 ma obudowe cisnieniowa 1 i obudowe sterowania 2. W obudo¬ wie sterowania umieszczony jest element uszczel¬ niajacy 4, który jest ruchomy wzdluz wewnetrznej strony obudowy sterowania 2. Powierzchnia plasz¬ czowa 5 elementu uszczelniajacego* 4, jezelr taki sam czynnik stosowany Jest jako czynnik steru¬ jacy i jako czynnik udaru cisnieniowego, nie musi byc wyfeoana- jak** specjalny element uszczelnia¬ jacy. Przy róznych czynnikach,, korzystne jest jed¬ nak, dodatkowe zastosowanie konwencjonalnego elementu uszczelniajacego wzdluz powierzchni plaszczowej 5, np. pierscienia uszczelniajacego.W obudowie sterowania 2 umieszczona jest uszczel¬ ka 3, a która powierzchnia elementu uszczelniaja¬ cego 4, usytuowana od strony obudowy sterowania, jest doprowadzana do styku.Element uszczelniajacy 4 ma ksztalt tarczowy i zaleznie od wielkosci zakrywanego otworu moze byc równiez zebrowany lub moze posiadac ele¬ menty wzmacniajace. Jako material mozna stoso¬ wac tworzyw© sztuczne, zwlaszcza elastomeryczne, albo tez metal, przy czym korzystne jest powleka¬ nie metalowych elementów uszczelniajacych 4 two¬ rzywem elastomerycznymi. Dolna strona elementu uszczelniajacego 4, to znaczy strona zwrócona do wewnatrz, obudowy cisnieniowej, wykonana jest jako powierzchnia uszczelniajaca 6.Powierzchnia uszczelniajaca S przylega do pier¬ scienia 7, który ma przestrzen Q2 otwarta jedno¬ stronnie naprzeciw powierzchni uszczelniajacej 6 lub wyciecie lfc Pierscie.i 7 jest zamontowany w obudowie cisnieniowej 1 i wsparty na obudowie 1 za pomoca podpór & Pierscien 7 ma czesci uszczel¬ niajace & Korzystne jest, by czesci uszczelniajace 9 byly waskie, a glebokosc wyciecia lfr wynosila IjG5—-£,0 mm, aby wytrzymywala mozliwie male objetosci napelnienia. Za pomoca czesci uszczel¬ niajacych 9 pierscienia 7 stykajacych: sie z powierz^ cluua uszczelniajaca 6, ograniczona jest na elemen¬ cie uszczelniajacym 4 powierzchnia^ która w trak¬ cie dzialania jest albo zaslonieta, albo odslonieta.W chwili przejscia od stanu zaslonietego do stanu odslonietego powierzchni przyspieszenia, nastepuje zmiana przebiegu cisnienia,, tak. ze element uszczelniajacy <* jest podnoszony z przyspiesze¬ niem, z przylegania. Oznacza to, ze przez odsloniecie obszaru powierzchni przykrywajacej wyciecie M, nastepuje udarowe powiekszenie powierzchni czyn¬ nej elementu uszczelniajacego 4 przez sprezony gaz, dzialajacy w przestrzeni Ql.Powierzchnie & pierscienia 7 stykajace sie z po¬ wierzchnia uszczelniajaca 6 moga byc, w celu lep¬ szego uszczelnienia, wyoblone lub tez moga miec inny odpowiedni ksztalt geometryczny. Przestrzen Q£ jest poprzez przewód 11 i element regulacyjny 12 polaczona z atmosfera lub z nie pokazanym aku¬ mulatorem cisnienia. Takie polaczenie' przestrzeni Qfl z atmosfera sluzy wyrównaniu cisnienia po zaistnialym wyzwoleniu udaru cisnieniowego.Koncentrycznie z- pierscieniem 7 lub komora cis¬ nieniowa Ql, utworzona z obudowy cisnieniowej l, umieszczony jest otwarty z obu stron, wydrazony korpus. 13 z przestrzenia przejsciowa Q3. Górny koniec l& wydrazonego korpusu 19 usytuowany jest w plaszczyznie uszczelnienia pierscienia 7, a wiec przylega do powierzchni uszczelniajacej (T elementu uszczelniajacego 4. Aby uzyskac korzystny wplyw na warunki przeplywu z komory cisnieniowej Ql i do przestrzeni przejsciowej Qf9; powierzchnia uszczelniajaca 6 moze byc usytuowana w równych plaszczyznach. Alternatywny przyklad wykonania przedstawiono linia punktowa na fig. 1, przy czym czesc Gd powierzchni uszczemiajacet ff jest usytu- w owana w innej plaszczyznie. Wydrazony korpus 13 jest skrócony odpowiednio do przestawionej plasz¬ czyzny.Powierzchnia przekroju wydrazonego korpusu 13 lub przestrzeni przejsciowej Q3, moze byc wyko- » nana jako okragla lub jako wielokatna. W obszarze powierzchni uszczelniajacej 6, powierzchnia prze¬ kroju wydrazonego korpusu 13, zwlaszcza przy dur zych przekrojach, moze byc wykonana z podporar mi 15 dla elementu uszczelniajacego 4. Zamiast w podpór 15, wydrazony korpus 13 moze byC podzie¬ lony na kilka wydrazonych korpusów (podobnie jak na fig. 2), przy czym te wydrazone korpusy moga byc równiez wykonane jako dysze Lavala, dzieki czemu dla elementu uszczelniajacego 4 uzy- 25 skuje sie lepsze podparcie, a dla sprezonego gazu lepsze warunki przeplywu, przy malym skoku, ele¬ mentu uszczelniajacego 4.Dolny koniec 16 wydrazonego korpusu 13 jest osadzony szczelnie w plycie dennej II obudowy 30 cisnieniowej. 1^ tak ze otwór jest zwx$con# w kie¬ runku zaznaczonej powierzchni 1& materialu Jac¬ mierskiego, W celu polaczenia z. zespolem, modelo¬ wym 19, obudowa cisnieniowa 1 ma. na plycie den¬ nej 17. czesc przylaczowa 2u.Poprzez scianki obudowa eiJróaiowej 1 * jfttota strona i w^draion-y kos?** ]& » dragti* tfcran& utworzona jest wydrazona- przestren* Ql jednostronnie w kieruniMfc do eJensjantUl jacego 4v która jest naaywaear prztafcrztmt niowa. W te wydraj&onai przeatraea nnhoAiil jpz*- wód 21, przez, ktfcy guzepiywa- spluwa* pometa* W przewodzie 21 uraieszezeny jest »w6i gft lacji doprowadzania- spcejrattger pometrzjfe tf W czesci przylaczowe* 2t nmieszttamr )tat wód: odprezajacy 23y patozebwy 4to itmpritokda gazu; znarjdujapega sier r» po**ie*athttt lir: formierakiego; który to przewód jest wór rozprezny 24 i ewentualnie urzadzen** 1 go ce dzwieki,, polaczony' z atmostoa. ftetankt toraory sterowania 2: z: jednej: strona i tyln* stroa* ellt* martn usaczeitriajacegi* 4. z drogiej strony t*o rza; komore sterowania Q& Przm jedna ze sct» nok obudowy sterowama 2 prowadzi przewród 55 sterawaroat 25,. w kt/jt^ym umatszczony jatt zanwiT 26, który ma przewód doprowadoaftcy 27. I pr»r wfai odfttzowaedzejacyr 2& IWowna jednafe lóitLiuii przewidteiee specjalne przewody dopsowadoania 17 i odprowadzania 26L «o Póprzee przewód sterowania 2&, na element uszczelniajacjr # mozna daaM z* jednej* strony czynnikiem ei&rieniowym', np; sprezanym- puwie trzem; Korzystne jest pols/czanie- przestrzeni 44 z przestrzenia buforowa Q5 zbiornika1 do4a4kowege ^ 2f; przez eo mozna uzyskac dzialanie ftttfertfwe po* 35 407 141731 8 wietrza,, znajdujacego sie w .przestrzeni Q5, na poruszany udarowo element uszczelniajacy 4. Dla tej operacji, zawór 26 jest zamkniety po odpre¬ zeniu. Aby zuzycie czynnika cisnieniowego utrzymac mozliwie jak najmniejsze, przestrzenie przejscio¬ we Q3 prowadzace do powierzchni materialu for¬ mierskiego, zostaja przed rozprezeniem zamkniete.Zarówno w obudowie cisnieniowej 1 jak i w obu¬ dowie sterowania 2 moga byc zamontowane cis¬ nieniomierze 30, 31.Przyklad wykonania pokazany na fig. 2 odpo¬ wiada zasadniczo wykonaniu wedlug fig. 1 i ma obudowe cisnieniowa la z nasadzona obudowa ste¬ rowania 2a, przy czym obudowa cisnieniowa la wyposazona jest w czesc przylaczowa 20a dla pola¬ czenia z zespolem modelowym 19a. W odróznieniu od fig. 1, stosuje sie tu element uszczelniajacy 4a, który jest otoczony przez obudowe sterowania 2a i jest wykonany na podobienstwo mieszka faliste¬ go. Wykonany jest on zasadniczo z tworzywa elastomerycznego, przy czym powierzchnia uszczel¬ niajaca 6a elementu uszczelniajacego 4a ma plyte wzmacniajaca 32, dla polepszenia szczelnego przy¬ legania. ; Z obudowa sterowania 2a lub elementem uszczel¬ niajacym 4a, jest poprzez przejscie 33, polaczony zbiornik dodatkowy 29a. Element uszczelniajacy 4a obejmuje komore sterowania Q4, a zbiornik dodat¬ kowy 29a — komore buforowa Q5. Komora bufo¬ rowa Q5 powoduje w polaczeniu z komora stero¬ wania'Q4 buforowanie odbijanego elementu uszczel¬ niajacego 4a. Aby moglo nastapic skuteczne wyha¬ mowanie, milsi byc zamkniety zawór 35 zainstalo¬ wany w przewodzie doprowadzania i powrotu 34 dla elementu uszczelniajacego 4a. Zawó:r 35 jest polaczony z przewodem doprowadzajacym 36 i. przewodem odprowadzajacym 37. Przewód do¬ prowadzajacy 36 dolaczony jest do nie pokazanego akumulatora cisnienia, który magazynuje czynnik cisnieniowy pod potrzebnym cisnieniem, stosowany do Jednostronnego dzialania na element uszczelnia¬ jacy 4a. Poprzez przewód odprowadzajacy 37 od¬ prowadzany jest czynnik cisnieniowy uwolniony przy rozprezaniu, a doprowadzany przez przewód doprowadzajacy i powrotny 34.Dla nadzorowania cisnienia, mozna zastosowac cisnieniomierze 30a, 31a zarówna w przewodzie do¬ prowadzajacym i powrotnym 34 jak i w obudowie cisnieniowej la.W przeciwienstwie do fig. 1, w rozwiazaniu wed¬ lug fig. 2, umieszczono kilka pierscieni 7a z jed¬ nostronnie otwartymi komorami Q2. Aby przes¬ trzeni Ql obudowy cisnieniowej la nie zmniejszac przez podpieranie pierscieni 7a, mozna je umiesz¬ czac równiez na oszczedzajacych miejsce podpo¬ rach 40. Do komory Q2 prowadza przewody 41 z eiwnentami regulacyjnymi 42, np. zaworami, któ¬ re sa polaczone z atmosfera lub zbiornikiem cis¬ nieniowym 46. Funkcje tych elementów sa takie same jak elementów opisanych w zwiazku z fig. 1.Pomiedzy pierscieniami 7a w odstepie od nich, zainstalowane sa obustronnie otwarte, to znaczy przelotowe, korpusy wydrazone 13a z komorami przejsciowymi Q3. Wydrazone korpusy 13a sa przy tym szczelnie zainstalowane w plycie dennej 17a i tworza z nia wiele zwróconych do powierzchni 18a ir.aterialu formierskiego, otworów komór przej¬ sciowych Q3. Komory przejsciowe Q3 sluza do przewodzenia wyzwolonego udaru cisnieniowego.Poprzez scianke zbiornika cisnieniowego la prze¬ chodzi przewód 21a z zaworem 22a, dla doprowa¬ dzania czynnika cisnieniowego pobranego z nie po¬ kazanego akumulatora cisnieniowego. Ten prze¬ wód 21a mozna stosowac równiez do oprózniania komory cisnieniowej Ql.W przestrzen nad powierzchnia 18a materialu formierskiego uchodzi przewód rozprezny 23a z za¬ worem rozpreznym 24a. Przewód 23a sluzy do roz¬ prezania resztkowego cisnienia, nad powierzchnia 18a materialu formierskiego, z wywartego udaru cisnieniowego i uchodzi w obszarze osi srodkowej przestrzeni formy lub przestrzeni nad powierzchnia materialu formierskiego. Przed rozprezeniem reszt¬ kowego cisnienia, komory Q3 zostaja zamkniete, przez uszczelnienie za pomoca elementu uszczel¬ niajacego 4a.Przyklad wykonania pokazany na fig. 3 ma obu¬ dowe 38 i polaczona z nia obudowe sterowania 43.W przeciwienstwie do poprzednich przykladów wy¬ konania, przestrzen obudów tworzy obustronnie otwarta komore przejsciowa Q3. Jedna strona tej obudowy 38 ma czesc przylaczowa 44 dla zazna¬ czonego zespolu modelowego 45. Za pomoca czesci przylaczowej 44 i konwencjonalnych elementów mocujacych, mozna polaczyc obudowe 38 z zespo¬ lem modelowym 45. Powierzchnia przekroju czesci —przylaczowej 44 jest tu wybrana podobnie jak powierzchnia zespolu modelowego 45, przez co uzyskuje sie optymalne przenoszenie udaru cisnie¬ niowego. W sciance obudowy 38 zamontowany jest przewód 23b z zaworem regulacyjnym 24b, który sluzy do rozprezania udaru cisnieniowego wywie¬ ranego na powierzchnie 18b piasku. We wnetrzu obudowy 38, polaczony z nia poprzez mostki 47, umieszczony jest, jednostronnie otwarty, wydra¬ zony korpus 48, który poprzez przewód 49 i zawór 50 jest dolaczony do akumulatora cisnieniowego 51.Akumulator cisnieniowy 51 jest ze swej strony, po¬ przez zawór 52, polaczony ze zródlem cisnienia.Otwarta strona wydrazonego korpusu 48 otacza pierscien 7b, który ma komore Q2. Do komory Q2 prowadzi przewód lla, który poprzez zawór 12a jest polaczony z atmosfera lub podobnie jak w po¬ przednio opisanych wykonaniach, ze zbiornikiem cisnieniowym. Obudowa sterowania 2b polaczona z obudowa 38 otacza komore sterowania Q4. W ko¬ morze tej zainstalowany jest element uszczelnia¬ jacy 4b z powierzchnia uszczelniajaca 6b.( Element uszczelniajacy 4b wykonany jest jako cylindryczna panewka i moze byc wykonany z metalu pokrytego tworzywem elastomerycznym lub tez z tworzywa sztucznego-.Powierzchnia plaszczowa 54 elementu uszczel¬ niajacego 4b osadzona jest albo szczelnie, albo z niewielkim luzem. Przy niewielkim luzie, ko¬ rzystne jest wykonanie powierzchni brzegowej 55 z uszczelnieniem przed odplywem czynnika cisnie¬ niowego, dzialajacego w komorze sterowania Q4.Obudowa sterowania 2b ma komore dodatkowa 29b, która jest polaczona z obudowa sterowania 2b u 15 20 25 30 35 40 45 50 M 6091 141 731 10 poprzez przejscie 56. W przejscie 56 uchodzi prze¬ wód sterowania 57, który poprzez zawór 58 i prze¬ wód odprowadzajacy 59 jest dolaczony do zródla cisnienia. W przewodach doprowadzajacych 57 dia czynnika cisnieniowego oraz w obudowach 38 za¬ instalowane sa cisnieniomierze 30b, 31 b.Na figurze 4 pokazano odmiane z kilkoma urza¬ dzeniami, które równoczesnie moga otrzymywac cisniecie. Na fig. 5 pokazano uproszczenie umiesz¬ czenia elementu uszczelniajacego 4c, tak ze pow¬ staje wiekszy luz, pomiedzy elementem uszczel¬ niajacym 4c a wewnetrzna powierzchnia plaszczo¬ wa komory sterowania Q4. Umozliwia to bezcierny ruch elementu uszczelniajacego 4c, co wplywa ko¬ rzystnie na skutecznosc dzialania udaru cisnienio¬ wego.Na fig. 5 pokazano szczególowo obudowe cisnie¬ niowa 4c z obudowa sterowania 2c umieszczona w niej z- zastosowaniem elementu dystansowego 8a.W obudowie sterowania 2c zainstalowany jest ele¬ ment uszczelniajacy 4c, który jest ruchomy wzdluz wewnetrznej powierzchni plaszczowej 5c obudowy sterowania 2c. Górne zamkniecie obudowy stero¬ wania 2c stanowi pokrywa 61, a dolne zamknie¬ cie — odsadzenie uszczelniajace 7c pierscienia, na którym spoczywa element uszczelniajacy 4c. Za¬ równo pokrywa 61 jak i odsadzenie uszczelniajace 7c moga byc polaczone rozlacznie z obudowa ste¬ rowania 2c. Wewnetrzna strona pokrywy 61, zwró¬ cona do komory sterowania, pokryta jest tworzy¬ wem elastomerycznym 62 dla uszczelnienia ele¬ mentu uszczelniajacego ^c, od strony sterowania.Strona odsadzenia uszczelniajacego 7c, zwrócona do elementu uszczelniajacego 4c, wykonana jest jako powierzchnia uszczelniajaca 63 i ma obwodo¬ we zaglebienie lOc, które wraz z elementem uszczelniajacym 4c ogranicza komore Q2. Komora ta jest poprzez przewód lic polaczona z atmosfera i moze byc zamykana lub otwierana przez za¬ wór 12c.Górne zamkniecie obudowy cisnieniowej lc sta¬ nowi pokrywa 64, a dolne zamkniecie — plyta denna 65. Plyta denna 65 ma urzadzenie przylaczo¬ we 66, za pomoca którego obudowe cisnieniowa jako caly zespól sprezania mozna polaczyc z zespo¬ lem modelowym 67. W plycie dennej 65 osadzone sa rurowe korpusy wydrazone 68, które siegaja az do powierzchni uszczelniajacej 63 odsadzenia uszczelniajacego 62 oraz w komore cisnieniowa Ql.Rurowe korpusy wydrazone 68 moga byc równo¬ legle wzgledem siebie lub tez skierowane promie¬ niowo do komory formy 69. W szczelnym przyle¬ ganiu elementu uszczelniajacego 4c do odsadzenia uszczelniajacego 7c i do zwróconych do komory cisnieniowej konców wydrazonych korpusów 68, element uszczelniajacy 4c oddziela komore stero¬ wania Q4 od komory cisnieniowej Ql. Zaglebienie lOc tworzy komore Q2. Wydrazone korpusy 68 ogra¬ niczaja komore przejsciowa 0,3. Przez styk po¬ wierzchni uszczelniajacych 63 i odsadzenia uszczel¬ niajacego 7c z elementem uszczelniajacym 4c, na elemencie uszczelniajacym 4c zostaje zaslonieta po¬ wierzchnia, która przy obnizeniu cisnienia steru¬ jacego w komorze sterowania Q4, na element uszczelniajacy 4c, zostaje zwolniona przez zwiek¬ szone dzialanie cisnienia z komory cisnieniowej Ql na element uszczelniajacy 4c. W komore cisnienio¬ wa Ql wchodzi, poprzez pokrywe 64 obudowy cis¬ nieniowej lc, przewód cisnieniowy 70 dla czynnika 5 cisnieniowego, na przyklad sprezonego powietrza, którego doplyw sterowany jest przez zawór 71.Na zewnatrz obudowy cisnieniowej lc, za po¬ moca dwóch zaworów 72, 73 utworzone jest dopro¬ wadzenie czynnika sterujacego, na przyklad spre- zorego powietrza. Doprowadzenie nastepuje po¬ przez przewód 74, który wchodzi w komore stero¬ wania Q4. Zawór 72 sluzy jako zawór wlotowy, a z?.wór 73 jako zawór wylotowy. Zamiast tych za¬ worów 72, 73 mozna równiez zastosowac zawór wielodrogowy. Poprzez scianke boczna obudowy cisnieniowej lc przewód odpowietrzajacy prowadzi do komory formy 69. Ujscie przewodu odpowietrza¬ jacego 75 usytuowane jest korzystnie w obszarze osi srodkowej, z mozliwie najwiekszym odstepem od powierzchni 18c materialu formierskiego, w skrzynce formy 67 i zapewnia optymalne odpowie¬ trzanie. Ten przewód odpowietrzajacy 75 sterowa¬ ny jest zaworem 76 i jest korzystnie polaczony z atmosfera poprzez tlumik dzwieku 77. Zawory 12c, 71, 72, 73 i 76 sa polaczone przez centralne urzadzenie sterujace, ale moga byc równiez stero¬ waneoddzielnie. * Vy'v" Dzialanie urzadzenia jest nastepujace: najpierw komoro Q2 pierscienia doprowadza sie do cisnienia atmosferycznego, a wiec odpowietrza. Nastepnie mozna otworzyc zawór do przewodu sterujacego 25, na skutek czego, po tylnej stronie elementu uszczel¬ niajacego 4 wzrosnie cisnienie sterowania. Nas¬ tepnie, element uszczelniajacy 4 pod dzialaniem cisnienia sterujacego przylega do powierzchni uszczelniajacych 9, 14 i zakrywa przy tym komore cisnieniowa Ql, komore Q2 i komore przejsciowa Q3, po czym moze nastapic otworzenie zaworu glównego 22 dla doprowadzenia czynnika cisnienio¬ wego, przewidzianego dla udaru cisnieniowego i komora cisnieniowa Ql zostanie napelniona czyn¬ nikiem cisnieniowym. Czynnik cisnieniowy, na przyklad sprezone powietrze, w komorze Ql dziala teraz jako przeciwcisnienie, w stosunku do cisnie¬ nia sterujacego, na powierzchnie uszczelniajaca elementu uszczelniajacego 4.Nalezy zwrócic uwage ha to, ze sila wywierana przez cisnienie sterujace na element uszczelnia¬ jacy 4 jest zawsze wieksza, niz sila pochodzaca z komory cisnieniowej Ql i ze komory te tworza zamkniety uklad. W tym stanie, komora cisnienio¬ wa Ql jest teraz napelniona sprezonym powie¬ trzem. Poniewaz tak zwany pierscien jest zawsze utworzony w komorze, w której najpierw powstaje cisnienie, pierscien 7 jest otoczony sprezonym po¬ wietrzem, oprócz strony zakrytej elementem uszczelniajacym 4. Jezeli teraz nalezy doprowadzic udar cisnieniowy do górnej strony masy materialu formierskiego, to wyzwala sie spadek cisnienia w komorze sterowania Q4 i cisnienie maleje, ponizej stanu równowagi z cisnieniem w komorze Ql.W chwili przejscia przez stan równowagi, cisnienie sprezonego powietrza, po stronie komory cisnienio¬ wej, dziala udarowo na element uszczelniajacy i podnosi go z pierscienia. Powieksza sie przez to 15 20 25 30 35 40 45 50 55 00141 U powierzchnia przyporu dla cisnienia dzialajacego od strony komory cisnieniowej i element uszczel¬ niajacy jest udarowo podnoszony, przez co zwal¬ nia sie równiez przejscie do komory przejsciowej Q3. Przez udarowe wyzwolenie komory przejscio¬ wej, moze równiez nastapic udarowe rozprezenie powietrza w komorze: cisnieniowej Ql i powietrze to dziala wtedy w postaci udaru cisnieniowego na mase materialu formierskiego Aby mozna bylo zoptymalizowac dzialanie udaru cisnieniowego uzyskiwanego przez wyzwolenie spre¬ zonego powietrza,, mozna przykladowo przekrój przeplywu podzielic na kilka komór przejsciowych, albo tez kierunek komór przejsciowych zaprojekto¬ wac na przyklad promieniowo. Po doprowadzeniu udaru, cisnieniowego do powierzchni materialu for¬ mierskiego, i uzyskaniu przez to zageszczenia masy materialu, formierskiego, komora przejsciowa Q3 zostaje zamknieta przez element uszczelniajacy 4 i doprowadzanie sprezonego czynnika zostaje przer¬ wane- Poniewaz po operacji zageszczenia, nad po^ wierzchnia^ materialu formierskiego nadal wyste¬ puje cisnienie resztkowe, zatem zanim bedzie moz¬ na oddzielic zespól modelowy od zespolu zageszcza¬ nia, wedlug wynalazku, to cisnienie resztkowe roz¬ preza sie przez otworzenie zaworu; 24, poprzez prze¬ wód odpowietrzajacy 23. Przed rozprezeniem za.- myka- sie wszystkie przewody doprowadzajace.Dzieki temu, zuzycie sprezonego powietrza mozna utrzymac w korzystnych granicach.Podane przyklady wykonania mozna równiez wedlug, wyboru laczyc ze soba Lub rozszerzac dal¬ szymi wykonaniami.. Mozna równiez stosowac rózne czynniki dla udaru cisnieniowego, przy czym ko¬ rzystne okazuje sie stosowanie w komorze sterowa¬ nia, sprezonego powietrza lub gazu obojetnego.Zalety sposobu wedlug wynalazku polegaja zwla¬ szcza na tym, ze przy stosunkowo niewielkim kosz¬ cie konstrukcyjnym, element uszczelniajacy, przy urzadzeniach odcinajacych o duzym przekroju, mozna wykonac jako szybko ruehomy, przez co mozna uzyskac rózne udary cisnienia okreslonego rzedu wielkosci. Przez polaczenie poszczególnych rozwiazan mozna zageszczac masy formierskie od¬ powiednio do konkretnych wymagan.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób zageszczania ziarnistych materialów formierskich zwlaszcza materialów formierskich odlewniczych,, za pomoca udaru cisnieniowego po- nrzez gazowy czynnik, cisnieniowy,, który doprowa¬ dza sie do. górnej, strony masy materialu formier¬ skiego, nasypanego luzno na zespól modelowy i nas¬ tepnie rozpreza sie,, znamienny tym, ze udar cisnie¬ niowy wywoluje sie w wyniku wspóldzialania przynajmniej trzech oddzielanych od. siebie komór (Q, QZ, Q3), z których przynajmniej dwie (Ql, Q2) sa, otwarte z. jednej strony, a przynajmniej, jedna (QZ) jest otwarta z dwóch stron, które to komory oddziela sie od siebie elementem uszczelniajacym (4^ na który dziala czynnik cisnieniowy, a ponadto Przynajmniej, jedna (Q2 z komór otwartych jedno¬ stronnie otacza sie w drugiej (Ql) z komór otwar¬ tych, jednostronnie czynnikiem cisnieniowym, przy czym. przez, zmiane cisnienia dzialajacego na ele- 731 ment uszczelniajacy (4)- otwory zakryte dla oddzie- lenia komór odslania sie udarowo tak, ze czynnik cisnieniowy poprzez dwustronnie otwarta komore (Q3) doprowadza sie do górnej powierzchni masy 5 materialu formierskiego. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze dla wytworzenia udaru cisnieniowego stosnje sie sprezone powietrze. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, znamienny tym, 10 ze otwór kazdej dwustronnie otwartej komory (Q3) odslania sie równoczesnie lub z opóznieniem w stosunku do otworów komór otwartych z jedbej strony. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 35 cisnienie dzialajace na element uszczelniajacy zwieksza sie i/lub zmniejsza w sposób sterowany. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze czynnik cisnieniowy doprowadzony do masy ma¬ terialu formierskiego rozpreza sie w sposób stero- 20 wany. 6. Sposób wedlug zas&z. 1, znamienny tym, ze stosuje1 sie cisnienie gazowego czynnika wynosza¬ ce maks, 1& bar, korzystnie 4—8 bar. 7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 25 przed obnizeniem cisnienia nad masa materialu formierskiego, otwory komór zamyka sie przynaj¬ mniej czesciowo. 8. Sposób) wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie rózne cisnienia w poszczególnych komo- so racb- ' 9. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze cisnienie w jednej z jednostronnie otwartych ko¬ mór ustawia sie na stala wartosc. 10. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 31 po podniesieniu elementu uszczelniajacego we wszystkich komorach zwróconych do górnej strony materialu formierskiego powoduje sie narastanie jednakowego cisnienia. 11. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 40 stosuje sie rózne czynniki cisnieniowe. 12. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze udar cisnieniowy doprowadza sie równoczesnie do kilku komór. 13. Urzadzenie do zageszczania ziarnistych ma- 45 terialów formierskich, zwlaszcza materialów for¬ mierskich odlewniczych, zawierajace obudowe cis¬ nieniowa laczona z zespolem modelowym, która jest polaczona z obudowa sterowania otaczajaca element uszczelniajacy, oraz z wydrazonymi kor- 50 pu&arni umieszczonymi w obudowie cisnieniowej, znamienne tym, ze przynajmniej jeden z wydrazo¬ nych korpusów ma pierwsza jednostronnie otwarta komore (Q2)„ a drugi z wydrazonych korpusów ma albo obustronnie otwarta komore (Q3) sluzaca do p przeprowadzania czynnika cisnieniowego, albo dru¬ ga jednostronnie otwarta komore (Ql), a ponadto otwór pierwszej; jednostronnie otwartej: komory (Q2), sluzacy do udarowego zwalniania elementu uszczelniajacego (4), otoczony jest przez druga jed- ao nostronnie otwarta komore (4|1) i jest sprzezony z zaslaniajaca lub odslaniajaca czescia elementu uszczelniajacego (4); 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne* tym* ze pierwsza jednostronnie otwarta komora (Qfc) 65 jest pierscieniowa.141 731 13 14 15. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze pierwsza jednostronnie otwarta komora (Q2) ma ksztalt tarczowy. 16. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze pierwsza jednostronnie otwarta komora (Q2) jest jest w sposób regulowany polaczona z atmosfera Mib z akumulatorem cisnienia. 17. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze nad górna strona materialu formierskiego zna- duje sie element odpowietrzajacy (23, 23a, 23b). 18. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze wydrazony korpus posiadajacy pierwsza jedno¬ stronnie otwarta komore (Q2) i jeden z pozostalych wydrazonych korpusów, który ma ksztalt rurowy, sa umieszczone w obudowie cisnieniowej na prze¬ mian. 19. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze powierzchnie uszczelniajace elementu uszczel¬ niajacego (4, 4a, 4b) sa usytuowane w jednej plasz¬ czyznie. 20. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze powierzchnie uszczelniajace elementu uszczel¬ niajacego sa usytuowane w kilku plaszczyznach. 21. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze z obudowa sterowania (Q4) polaczona jest ko¬ mora buforowa (Q5) zbiornika dodatkowego. 22. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze element uszczelniajacy (4, 4a, 4b) jest wykonany jako tarczowa plyta. 23. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze element uszczelniajacy (4, 4a, 4b) jest odksztal¬ canym korpusem wydrazonym. 24. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze element uszczelniajacy (4, 4a, 4b) jest czesciowo lub w calosci wykonany z elastomeru. 5 f K <" 910Q2 ^^141 731 31b Fig.3 * ^^°5P^' .58 30b. 23b | 7tJ '. I8b 1 4)j z.9 Fig. U 1 SF— ~rr" —c^ri— Fig. 5 OzGraf. 2.P. Dz-wo, z. 10Z5 (90+15) 88.05 Cena 130 zl PL PL PL PL PL PL