Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do tlumienia wahan cisnienia gazu w kolektorze wyloto¬ wym silnika spalinowego, korzystnie doladowywanego, zawierajacego kilka, korzystnie cztery do dziesieciu cylindrów usytuowanych w jednym szeregu, z wtryskiem gazu na wejsciu do kolektora.Najpierw nalezy okreslic rózne uklady wylotowe dla silników spalinowych ze stopniem doladowywania typu z turbosprezarka na gaz wylotowy, a mianowicie, uklady wylotowe z falami cisnienia, uklady wylotowe o cisnieniu w przyblizeniu stalym, uklady wylotowe z przemiennikiem impulsów.W ukladzie wylotowym z falami cisnienia, silnik jest wyposazony w kilka kolektorów wylotowych dla jednego szeregu cylindrów z kilkoma wejsciami turbin. Dla tego typu doladowania laczy sie minimum Strat energii podczas przeplywu gazu z cylindrów do turbiny z dobrym plukaniem cylindrów, a to jest korzystne przy wszystkich obciazeniach, ale zwlaszcza przy niewielkich obciazeniach gdzie to jest najbardziej konieczne. Jednak¬ ze energia jest doprowadzona do turbiny w postaci wydmuchów, a to prowadzi do ograniczonej wydajnosci turbiny, której zasilaniejest czesciowe.Natomiast w ukladzie wylotowym typu ze stalym cisnieniem, silnikjest wyposazony w pojedynczy kolek¬ tor dla co najmniej jednego szeregu cylindrów, a to umozliwia otrzymanie optymalnej sprawnosci wykorzystania energii gazu wylotowego w turbinie ale za cene znacznych strat energii podczas przenoszenia gazu i w wyniku ograniczonego plukania, przy czym to zjawiskojest szczególnie niekorzystne przy czesciowych obciazeniach.W ukladzie wylotowym typu z przemiennikiem impulsów, silnik jest wyposazony w kilka kolektorów, które maja wyloty w postaci dysz do mieszalnika, który sam jest polaczony z dyfuzorem umieszczonym przed wejsciem turbiny. Ten uklad umozliwia dobre zasilanie trubiny bez zbytniego pogorszenia plukania cylindrów.Zatem taki uklad jest najwlasciwszy sposród dwóch pozostalych ukladów wylotowych, ale za cene strat energii podczas przeniesienia gazu wylotowego. Taki uklad stwarza jednak te same problemy odbicia fal jak przy ukladzie wylotowym z falami cisnienia, gdyz kompromis w dobraniu zwezenia przekroju kazdego wtryskiwacza umieszczonego na poczatku kazdego kolektora od strony turbiny, w celu izolowania kolektora w stosunku do kolektora innego, prowadzi do uzyskania fal odbitych, które zaklócaja zwlaszcza plukanie najbardziej oddalo-2 , 118605 nych cylindrów. Z tego powodu przy niewielkich obciazeniach a wiec przy przyspieszaniu, ten uklad nie przyno¬ si korzysci w stosunku do kolektora o stalym cisnieniu. Nalezy ponadto zauwazyc, ze obecnosc dodatkowego dyfuzora moze stwarzac problemy w uzyskaniu wolnego miejsca, którym nalezy dysponowac dla takiego ukladu wylotowego, w celu jego umieszczenia.Poszukiwano polepszenia przeplywu gazu w kolektorze wylotowym, o cisnieniu w przyblizeniu stalym, silnika doladowywanego tworzac efekt wtryskiwania dla kazdego krócca laczacego z glowicami cylindrów, polaczonego z pojedynczym kolektorem dla co najmniej jednego szeregu cylindrów. Z tego powodu kazdy kró- ciec laczacy jest tak zbudowany, ze predkosc osiowa gazu w kolektorze i predkosc gazu w króccu w poblizu miejsca ich zbiegania sie, sa w przyblizeniu o tym samym kierunku jak to zostalo opisane w amerykanskim opisie patentowym nr 3 380 246.Ponadto w tym rozwiazaniu, w celu ograniczenia maksymalnego strat obciazenia i odlaczenia sie strumienia plynu w króccach laczacych, kazdy króciec ma jedna powierzchnie o przekroju poprzecznym, która zmniejsza sie w sposób ciagly w kierunku przeplywu gazu.Jednakze nalezy zauwazyc, ze to ciagle zmniejszanie sie powierzchni w przekroju poprzecznym kazdego krócca daje ostatecznie stosunkowo znaczna dlugosc przewodu laczacego.Ponadto zastosowanie pojedynczego kolektora dla jednego szeregu cylindrów, w przypadku wiekszosci silników, powoduje znaczne zwiekszenie wymiarów w stosunku do kolektora wielokrotnego, a to stwarza proble¬ my podpierania, na przedluzeniach róznych odcinków polaczonych przez mieszki dylatacyjne, i jego osiowego przemieszczania w wyniku naprezen cieplnych.Celem wynalazku jest unikniecie tych niedogodnosci przez stworzenie ukladu wylotowego, niezaleznego od licznych cylindrów, laczac korzysci kolektora z falami cisnienia i znanego kolektora o cisnieniu w przyblize¬ niu stalym.Gel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu tlumienia wahan cisnienia gazu w kolektorze wylotowym silnika spalinowego, korzystnie doladowywanego, zawierajacego kilka, korzystnie cztery do dziesieciu cylindrów wjednym szeregu, z wtryskiem gazu na wejsciu do kolektora otrzymujac mozliwie najwieksza predkosc przeply¬ wu gazu przez odzyskanie energii potencjalnej normalnie traconej przy kazdym wydmuchu gazu w chwili maksy¬ malnej pracy rozprezania dostarczonej tlokowi i minimalnej pracy przetlaczania dostarczonej przez ten tlok, który to sposób polega na tym, ze otwiera sie zawór wylotowy w poblizu zwrotu wewnetrznego tloka, zachowu¬ je sie maksymalna, szczatkowa energie potencjalna gazu w cylindrze podczas jego przejscia przez króciec laczacy przy koncu suwu rozprezania, zmniejsza sie wzrost entropii gazu dlawiac jego przeplyw prawie maksymalnie bezposrednio w poblizu wyjscia z cylindra, nastepnie zwieksza sie wtryskiwanie przyspieszajac przeplyw gazu w kolektorze wylotowym przez przemiane energii cisnienia w energie predkosci gazu obecnego w kolektorze, zmniejszajac jednolicie przekrój przeplywu w kolektorze do wielkosci mniejszej od wielkosci srednicy cylindra.Korzystnie, ponownie przemienia sie energie predkosci gazu w energie cisnienia na wyjsciu kolektora wylotowego, a nastepnie utrzymuje sie miedzy wyjsciem kolektora wylotowego i wejsciem turbiny predkosci osiagnieta przez gazy wylotowe w kolektorze, a nastepnie utrzymuje sie staly lub zmniejszajacy sie przekrój przeplywu gazu miedzy wyjsciem kolektora i kolem turbiny.Zgodnie z inna cecha wynalazku zmniejsza sie w sposób w przyblizeniu liniowy, przekrój przeplywu gazu miedzy kolektorem i turbina.Korzystnie, reguluje sie przekrój przeplywu gazu na wyjsciu z kolektora i dostosowuje sie wysokosci lopatek kola turbiny, do wysokosci zapewniajacej uzyskanie maksymalnej sprawnosci turbiny w zaleznosci od wydatku gazu.Wynalazek obejmuje równiez urzadzenie do tlumienia wahan cisnienia gazu w kolektorze wylotowym silnika spalinowego, korzystnie doladowywanego, zawierajacego kilka, korzystnie cztery do dziesieciu cylindrów usytuowanych, w jednym szeregu z wtryskiem gazu na wejsciu do kolektora, w którym zgodnie z wynalazkiem kazdy króciec laczacy ma ksztalt dostosowany do dyszy, której powierzchnie przekroju poprzecznego na wyjsciu od strony kolektora i na wejsciu od strony cylindra, sa w stosunku zawartym pomiedzy 0,3 i 0,8, a korzystnie miedzy 0,4 i 0,5.Wedlug innej cechy wynalazku, stosunek miedzy srednica wewnetrzna kolektora i srednica cylindrów jest zawarty miedzy 0,3 i 0,75.Korzystnie kolektor jest kolektorem o stalym przekroju.Wedlug innej cechy wynalazku kazdy króciec laczacy ma w miejscu jego zbiegania sie z kolektorem, przekrój przejscia pierscieniowy lub czesciowo pierscieniowy.Korzystnie, kolektor jest podparty bezposrednio przez krócce polaczone z glowicami cylindrów.Zgodnie z inna cecha wynalazku, kazdy króciec laczacy jest utworzony przez element cylindryczny zmon¬ towany wspólsrodkowo i na zewnatrz przewodu glównego odcinka kolektora, a którego powierzchnia konca jest118605 3 polaczona z tym przewodem podczas, gdy jego powierzchnia innego konca jest swobodna i znajduje sie nieco poza powierzchnia konca swobodnego tego przewodu, przez drugi element cylindryczny majacy wylot prostopa¬ dle w pierwszym elemencie cylindrycznym, polaczony w znany sposób z glowica cylindrów, i przez element pierscieniowy tworzacy wtryskiwacz, którego jeden koniec jest polaczony z przyleglym odcinkiem kolektora, a którego drugi koniec jest zaopatrzony w odcinek cylindryczny, korzystnie wkrecony do wnetrza konca pierw¬ szego elementu cylindrycznego.Korzystnie, element pierscieniowy ma zmienny ksztalt wewnetrzny, a natomiast miedzy wyjsciem kolekto¬ ra i wejsciem stopnia doladowywaniajest umieszczony dyfuzor.Zgodnie z inna cecha wynalazku, wyjscie kolektora wylotowegojest polaczone posrednio z turbina ukladu doladowywania przez przewód lub wolute, której przekrój dla przeplywu gazu jest staly lub zmniejsza sie od wyjscia kolektora az do kola turbiny.Korzystnie, przewódjest utworzony przez obudowe wejscia gazu do turbiny, w ksztalcie woluty usytuowa¬ nej na obwodzie okolo 360°, której przekrój na wejsciu jest w przyblizeniu równy przekrojowi wyjscia kolektora i zmniejsza sie az do wartosci w przyblizeniu zerowej na wyjsciu tak, ze predkosc atakowania kola turbiny jest w przyblizeniu stala na calym obwodzie kola.Przewód moze byc takze utworzony przez obudowe wejscia gazu do turbiny w ksztalcie dwóch pólwolut polaczonych wzajemnie na przedluzeniu z podwójnym wejsciem, z których jedno jest korzystnie zasilane gazem wylotowym przez szereg cylindrów silnika widlastego, a którego drugie wejscie jest zasilane przez inny szereg cylindrów, przy czym dwie pólwoluty zasilajajeden odcinek kola turbiny.Korzystnie, pólwoluty sa polaczone ze soba dla przypadku nieregularnego zaplonu w cylindrach jednego szeregu.Natomiast, inne dwie pólwoluty sa izolowane wzgledem siebie, dla silnika z co najmniej osmioma cylindra¬ mi usytuowanymi widlasto, w którym zaplony cylindrówjednego szeregu nastepuja regularnie.Zgodnie z innq cecha wynalazku, przewód moze byc utworzony przez obudowe laczaca w ksztalcie w przyblizeniu stozkowym, którego mniejsza podstawa jest polaczona z kolektorem, a którego duza podstawa przykrywa kolo turbiny, przy czym ta obudowa zawiera ostroluk o ksztalcie odpowiadajacym pokrywaniu piasty kola turbiny, oraz zebra umieszczone w przyblizeniu promieniowo miedzy ostrolukiem i obudowa, których nachylenie jest pod katem wstepnie okreslonym przez styczna do powierzchni zebra na jego koncu od strony wylotu gazu, i plaszczyzna równolegla do plaszczyzny kola turbiny.Zgodnie z inna cecha wynalazku, kolektor jest utworzony z kilku odcinków umieszczonych obok siebie i umocowanych na stale ze soba, przy czym kazdy odcinek kolektora jest wykonany jako jeden element ze swoim króccem polaczonym z odpowiednim cylindrem.Korzystnie, os krócca na jego wylocie do odcinka kolektora, tworzy kat okolo 30° z osia podluzna tego odcinka kolektora.Zwiekszenie miedzy otwarciem wylotu i zwrotem wewnetrznym tloka, poczatkowego przeciwcisnienia w kazdym króccu laczacym jest korzystne w celu znacznego zmniejszenia strat nieuniknionych w wyniku tlumienia miedzy kazdym cylindrem i kazdym króccem laczacym w przyblizeniu przejscia do zaworu wloto¬ wego.W wyniku zmniejsza sie temperature gazu wylotowego na wyjsciu cylindra i wejsciu turbiny o 30-40° w stosunku do znanego kolektora, a temperatura zaworów wylotowychjest obnizona o okolo 50-60° w stosun¬ ku do znanych kolektorów.Otrzymuje sie takze lepsze plukanie, które ponadtojest prawie identyczne we wszystkich cylindrach, przy czym to plukanie umozliwia obnizenie zuzycia paliwa rzedu od 2-3% bez stosowania dyfuzora, a 5-6% z dyfu- zorem.Zastosowanie dyfuzora umozliwia obnizenie sredniego cisnienia statycznego w kolektorze o okolo 10%, a to daje jeszcze lepsze plukanie cylindrów.Otrzymuje sie takze lepsze plukanie cylindrów przy zmniejszonych obciazeniach, a wiec zdolnosc przyjmowania obciazen porównywalna do zdolnosci kolektora z przemiennikiem impulsów i wyzsza od tej zdol¬ nosci kolektora o cisnieniu w przyblizeniu stalym, z mniejszym ryzykiem zanieczyszczenia.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia takze zastosowanie turbodmuchawy o wysokich predkosciach.Inna korzyscia stosowania wynalazku jest uzycie dyszy o znacznym zwezeniu przekroju umozliwiajacym zmniejszenie dlugosci dysz laczacych, a w wyniku polepszenia efektów wtryskiwania gazu w miejscu zbiegania z kolektorem.Natomiast, uzycie dysz o znacznym zwezeniu przekroju umozliwia zmniejszenie wahan cisnienia wywoly¬ wanych w kolektorze po przeniesieniu energii kinetycznej gazu wychodzacego z kazdej dyszy do gazu znajdujace¬ go sie w kolektorze.4 118 605 Mozliwe jest takze zoptymalizowanie otwarcia wylotu z tego powodu, ze wszystkie cylindry maja takie same opróznienie.W przypadku dzielenia kolektora o duzej dlugosci odcinki kolektora polaczone z króccami laczacymi sa prawie identyczne, a to ulatwia wykonanie takiego kolektora wylotowego. Ponadto zmniejszenie wymiarów krócców laczacych i kolektora umozliwia zmniejszenie gabarytów i obnizenie kosztów.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia czesc kolektora z króccem laczacym wedlug pierwszego przykladu wykonania, w przekroju podluznym, fig. 2 — przekrój wzdluz linii II—II oznaczonej na fig. 1, fig. 3 — kolektor doladowywania silnika spalinowego, w widoku z boku, fig. 4 — odcinek kolektora z króccem laczacym wedlug drugiego przykladu wykonania, w widoku z boku, fig. 5 - odcinek kolektora z króccem laczacym wedlug trzeciego przykladu wykonania, fig. 6 - pola¬ czenie kazdego krócca z kolektorem, w widoku w kierunku strzalki VI oznaczonej na fig. 5, fig. 7 — przekrój wzdluz linii VII—VII oznaczonej na fig. 5, fig. 8 — odcinek kolektora z króccem wedlug czwartego przykladu wykonania, w widoku od konca kolektora, fig. 9 — kolektor wylotowy w uproszczonym wykonaniu, w widoku z boku, fig. 10 - inny przyklad wykonania kolektora wylotowego w przekroju podluznym, fig. 11 - inny przyklad wykonania odcinka kolektora wylotowego w widoku z boku, fig. 12 — przekrój wzdluz linii XII—XII — oznaczonej na fig. 11, fig. 13 — przekrój wzdluz linii XIII—XIII, oznaczonej na fig. 12, fig. 14 — wykres róznych krzywych ilustrujacych charakterystyki cisnienia w cylindrze, cisnienia w króccu laczacym, cisnienia doladowy¬ wania dla kolektora nie wyposazonego w dyfuzor, w zaleznosci od polozenia tloka w cylindrze, wyznaczonego przez katy obrotu walu korbowego, fig. 15 - te same krzywe co na fig. 14, ale dla kolektora wylotowego z falami cisnienia, fig. 16 — wykres podstawowego cyklu cisnienia silnika spalinowego wyposazonego w kolektor wylotowy wedlug wynalazku z charakterystykami krzywych oznaczonych na fig. 14, fig. 17 — wykres podstawo¬ wego cyklu cisnienia silnika spalinowego z kolektorem wylotowym z falami cisnienia, majacym cechy przedsta¬ wione na fig. 15, fig. 18 — pierwszy przyklad wykonania woluty laczacej wylot kolektora wylotowego z turbina doladowujaca, w widoku z przodu, fig. 19 — woluta polaczona z turbina, w przekroju poprzecznym, fig. 20, woluta z fig. 18 i 19 w rozwinieciu, fig. 21 — inny przyklad wykonania woluty laczacej, utworzonej z dwóch pólwolut polaczonych i izolowanych wzgledem siebie, fig. 22 — woluta z fig. 21 w rozwinieciu, fig. 23 — inny przyklad wykonania woluty laczacej, utworzonej z dwóch pólwolut polaczonych ze soba, fig. 24 - woluta z fig. 23 w rozwinieciu, fig. 25 — inny przyklad wykonania polaczenia wyjscia kolektora wylotowego z turbina w przekroju poprzecznym, fig. 26 - przekrój wzdluz linii XXVI-XXVI oznaczonej na fig. 25.Rozwazac sie bedzie ponizej silnik spalinowy wyposazony w pojedynczy kolektora dla jednego szeregu cylindrów, z doladowywaniem przez turbosprezarke gazów wylotowych.Na fig. 1—3 przedstawiono kolektor wylotowy 1 wedlug pierwszego przykladu wykonania, zawierajacy na przyklad kilka odcinków posrednich 2, które sa identyczne oprócz pierwszego przykladu wykonania, zawieraja¬ cy na przyklad kilka odcinków posrednich 2, które sa identyczne oprócz pierwszego nie przedstawionego, usytuowanego na koncu przeciwnym do turbodmuchawy 3 i który jest zaopatrzony w pokrywe zamykajaca.Miedzy ostatnim odcinkiem 2 i turbodmuchawa 3 jest umieszczona zlaczka 4, która korzystnie moze byc dyfuzor umieszczony tam bez trudnosci i ze wzgledu na duza ilosc miejsca utworzona przez kolektor wylotowy wedlug wynalazku. Rózne odcinki 2 kolektora, odpowiednio jeden kolektor na jeden cylinder, sa umieszczone na przedluzeniu i polaczone ze soba przez pierscienie laczace 5 lub przez znane mieszaki dylatacyjne.Kazdy odcinek 2 kolektora zawiera przewód glówny 6 zakonczony na koncu przez kolnierz laczacy 7 na przyklad usytuowany od strony przeciwnej do turbodmuchawy 3. W przyblizeniu kazdego odcinka 2 kolektora jest dolaczony króciec 8 do glowicy 9 odpowiedniego cylindra. Kazdy króciec 8 jest utworzony przez element cylindryczny 10 zmontowany wspólosiowo i na zewnatrz przewodu glównego 6 na koncu przeciwnym do jego kolnierza 7. Tenelement cylindryczny ma na swojej powierzchni zewnetrznej od strony kolnierza 7 przewodu 6, polaczenie z tym przewodem 6 podczas, gdy jego inna powierzchnia jest swobodna i wystaje nieco ponad powie¬ rzchnia krócca przewodu. W tym elemencie cylindrycznym 10 ma wylot prostopadle do jego osi inny element cylindryczny 11 bardzo krótki, który jest równiez polaczony w znany sposób z glowica 9 cylindra.W celu zapewnienia polaczenia dwóch odcinków 2 kolektora jest umieszczony element pierscieniowy 12 tworzacy dysze, którego jeden koniec jest zaopatrzony w kolnierz 13 wspólpracujacy z kolnierzem 7 odcinka 2 za posrednictwem pierscienia laczacego. Na swoim drugim koncu element 12 jest zaopatrzony w ocinek cylindry¬ czny 14, którego powierzchnia obwodowa jest nagwintowana i który jest wkrecony do wnetrza konca elementu cylindrycznego 10. Element 12 tworzacy dysze jest usytuowany tak, ze koniec przewodu glównego wchodzi czesciowo do wnetrza elementu 12 bez zetkniecia sie z nim. W ten sposób, wyznacza sie w kierunku przeplywu gazu, przekrój otworu pierscieniowego 15 usytuowanego za calkowitym przekrojem otworu w poblizu elementu 12.118 605 5 Zaleznie od przypadku, element 12 moze miec rózny ksztalt wewnetrzny w tym sensie, ze moze zwiekszac sie lub zmniejszac przekrój otworu pierscieniowego 15, przez który bedzie przeplywal gaz wylotowy. Ponadto jego ksztalt wewnetrzny umozliwia równiez zmiane kata wpadania przeplywu gazu wylotowego w stosunku do osi kolektora, przy czym ten katjest korzystnie bliski zera.Na fig. 4 przedstawiono odcinek 2 kolektora 1 wedlug drugiego przykladu wykonania. Na odcinku 2 maja wyloty na przyklad dwa krócce 20 w ksztalcie zakrzywionych rur o zwezajacym sie przekroju i o niewielkiej dlugosci* W tym przykladzie wykonania kazdy króciec jest polaczony przez spawanie do kolektora i ma wylot jednym koncem do wnetrza przewodu 6. Oczywiscie zakrzywienie kazdej rury jest takie, ze zmierza do zmniej¬ szenia kata wpadania gazu z kolektora i gazu uchodzacego z krócca laczacego. Nalezy zauwazyc, ze w tym przypadku jest utworzony odcinek przejscia calosci gazu wplywajacego z kazdego krócca laczacego, do kolek¬ tora.Na fig. 5—7 przedstawiono odcinek 2 kolektora wylotowego z króccem laczacym 30 wedlug trzeciego przykladu wykonania. Króciec laczacy 30 ma równiez ksztalt rury zblizonej do ksztaltu z pierwszego przykladu wykonania przedstawionego na fig. 1, ale w tym przypadku element 12 tworzacy dysze jest bezposrednio pola¬ czony lub umieszczony w króccu laczacym. W kierunku przeplywu gazu, tworzy sie wokól przewodu glównego 6 odcinka kolektora, odcinek otworu pierscieniowego 33 zwezonego od strony przeciwnej do wejscia przewodu, odcinek otworu pierscieniowego 31 o zwiekszajacym sie przekroju i wreszcie odcinek przejscia calkowitego 32 u zbiegu krócca z kolektorem. Kazdy króciec laczacy 33 i przewód glówny 6 kolektora, sa polaczone nie przez spawanie, ale przez gwint za posrednictwem wspornika 34 i srub 35.Na fig. 8 przedstawiono odcinek 2 kolektora z króccem laczacym 40 wedlug czwartego przykladu wyko¬ nania, który rózni sie zasadniczo od innych przykladów wykonania tym, ze odcinek przejscia 41 miedzy kazdym króccem laczacym i kolektorem jest tylko czesciowo pierscieniowy.W kazdym z tych przykladów wykonania wystepuje króciec laczacy 8, 20, 30, 40 usytuowany za rura, której zwezenie ma przekrój okreslony przez stosunek powierzchni przekroju poprzecznego od strony kolektora ipowierzthni przekroju poprzecznego od strony cylindra, który jest zawarty miedzy 0,3 i 0,8 a korzystnie miedzy 0,4 i 0,5.W kolektorze wylotowym wedlug wynalazku mozna zmniejszyc srednice wnetrza kolektora w sposób znaczny w stosunku do kolektora znanego o tym samym w przyblizeniu cisnienia, i mozna go dobrac w ten sposób, zeby stosunek miedzy jego srednica i srednica cylindrów byl zawarty miedzy 0,30 i 0,75.W korzystnych przykladach wykonania dlugosc krócca jest niewielka, a to umozliwia z jednej strony unikniecie stosowania mieszków dylatacyjnych, a w wyniku umozliwia temu króccowi polaczonemu z glowica silnika, bezposrednio odparcie odcinka kolektora. Jest to ponadto ulatwione z tego powodu, ze zmniejszyla sie znacznie srednica wewnetrzna kolektora.Na fig. 9—13 przedstawiono rózne uproszczenia i ulepszone przyklady wykonania kolektora wylotowego.Na fig. 9 przedstawiono zespól dwóch kolektorów wylotowych 70 polaczonych do jednego z dwóch szeregów cylindrów ustawionych widlasto silnika spalinowego zawierajacego co najmniej cztery cylindry w sze¬ regu. Kazdy kolektor wylotowy 70 jest utworzony z pewnej liczby niezaleznych odcinków 71, 72, 73,74, które sa polaczone króccami za posrednictwem pierscieni laczacych 75, którymi moga byc skrzynki segmentowe lub zlaczki dylatacyjne, przy czym kazdy koniec odcinka kolektora jest polaczony z odpowiednim koncem pierscie¬ nia laczacego 75 za pomoca kolnierzy mocujacych 76. Pierwszy odcinek 72 tworzacy zamkniety koniec kolekto¬ ra 70, jest zamkniety na koncu 77 i polaczony na swoim koncu przeciwnym do nastepnego odcinka 71 za posrednictwem pierscienia laczacego 75. Przód ostatniego odcinka 73 kolektora 70, ma ksztalt zakrzywiony, aby umozliwic polaczenie dwóch kolektorów wylotowych 70 jak przedstawiono na fig. 10, a ostatni odcinek 74 tworzy wyjscie z kolektora wylotowego, i jest przeznaczony do polaczenia z wejsciem turbiny doladowujacej.Kazdy odcinek 71, 72, 73 jest utworzony z jednego elementu przez odlewanie razem z króccem laczacym 78.Przedstawione rózne odcinki kolektorów 70 zawieraja wszystkie cechy wynalazku, a w szczególnosci kazdy króciec laczacy 78 ma ksztalt rury, której powierzchnie w przekroju poprzecznym na wyjsciu od strony kolekto¬ ra i na wejsciu od strony cylindra, sa w stosunku zawartym miedzy 0,3 i 0,8, a korzystnie miedzy 0,4 i 0,5.Stosunek miedzy srednica wewnetrzna kolektora wylotowego 70 i srednica cylindrów jest zawarty miedzy 0,30 i 0,75. Nalezy jeszcze zauwazyc, ze odcinek przejscia gazu wylotowego do wnetrza kolektora 70 jest staly ijednolity na calej dlugosci kolektora.Korzystnie w tych kolektorach wylotowych 70, jak równiez w dwóch innych przykladach wykonania opisanych w odniesieniu do fig. 10—13, kat który tworzy os wzdluzna odcinka kolektora z osia krócca laczacego z cylindrem na jego wejsciu do kolektora, jest rzedu 30°.6 118 605 Na fig. 10-13 przedstawiono szczególowe przyklady wykonania odcinków kolektora wylotowego.Odcinek kolektora 80 przedstawiony na fig. 10 jest przeznaczony dla silnika z cylindrami ustawionymi widlasto i ma ksztalt w przyblizeniu cylindryczny o przekroju kolowym oraz zawiera jeden element krócca laczacego 81 w przyblizeniu prosty o niewielkiej dlugosci Jak wskazano wyzej, kat który tworzy os wzdluzna 82 odcinka 80 kolektora z osia wzdluzna 83 krócca 81 na jego wejsciu do kolektora, jest okolo 30°. Kazdy koniec odcinka 80 kolektora zawiera pierwszy kolnierz pierscieniowy 84 umozliwiajacy laczenie za pomoca gwintu lub za pomoca kolnierza mocujacego do przyleglego odcinka kolektora i drugi oporowy kolnierz kolowy 85. linie 86 i 87 wskazuja schematycznie przekrój konca krócca 81 z odcinkiem cylindrycznym 80 kolektora.Na fig. 11—13 przedstawiono schematycznie inny przyklad wykonania takiego odcinka kolektora, który jest przeznaczony do silnika rzadowego. Odcinek 90 kolektora ma ksztalt w przyblizeniu cylindryczny o przekro¬ ju kolowym ijest utworzony zjednego elementu razem z króccem 91 laczacym z cylindrem, który jest zakon¬ czony przez kolnierz 92 mocujacy do glowicy. Na fig. 11 i 12 przedstawiono króciec laczacy 91, który nie jest calkowicie prostoliniowy jak w przypadku z fig. 10, ale jest on zakrzywiony w kierunku na lewo, a fig. 13 wska¬ zuja ksztalt przekroju poprzecznego konca tego krócca laczacego na jego wylocie do odcinka 90 kolektora. Jak poprzednio odcinek 90 zawiera na kazdym ze swoich konców kolnierz kolowy 93 umozliwiajacy polaczenie z przyleglym odcinkiem kolektora lub z elementem posrednim, laczacym za posrednictwem kolnierza mocuja¬ cego.Na fig. 14 przedstawiono rózne krzywe cisnienia ograniczone do niskich cisnien w zaleznosci od kata obrotu walu korbowego, przy czym zwrot zewnetrzny tloka odpowiada katowi 0°. Na wykresie oznaczono wzgledne chwile otwarcia zaworu wylotowego OE, otwarcia zaworu dolotowego OA, zamkniecia zaworu wyloto¬ wego FE i zamkniecia zaworu dolotowego FA.Gruba linia ciagla oznaczona jako krzywa A przedstawiono cisnienie mierzone w cylindrze, linia ciagla ciensza oznaczona jako krzywa B przedstawiono cisnienie wylotowe gazu mierzone w króccu laczacym na wyjsciu z cylindrów, linia przerywana oznaczona jako krzywa C przedstawiono cisnienie doladowywania mierzo¬ ne w kolektorze dolotowym, a linia osiowa oznaczona jako krzywa D oznaczono cisnienie wylotowe w wyniku wtryskiwania do krócca laczacego.Badanie krzywych na fig. 14, bez stosowania dyfuzora, wykazuje, ze po otwarciu zaworu wylotowego (—240°) rozpoczyna sie faza wylotowa cyklu a fala cisnienia lub wydmuchu (krzywa B) bierze poczatek w króccu laczacym rozwazanego cylindra. Ta fala cisnienia ma swoja amplitude, która wzrasta stosunkowo szybko i której czolo jest wzniesione stromo, osiagajac maksimum w poblizu wewnetrznego wzrostu tloka (—80°). Od tej chwili fala zmniejsza sie i ma czolo opadajace mniej stromo niz czolo wznoszenia i wówczas zmniejsza sie do cisnienia panujacego w cylindrze (krzywa A). To zmniejszenie jest dostatecznie szybkie aby zapewnic dobre plukanie cylindra.Nastepnie fala cisnienia (krzywa B) waha sie nieco i odpowiada cna wówczas wydmuchom istniejacym w kolektorze, które pochodza z innych cylindrów. Cisnienie w cylindrze (krzywa A), poczawszy od zwrotu wewnetrznego tloka zaczyna wzrastac aby przejsc w czesc górnego cisnienia cyklu (nie przedstawiona). Nalezy zauwazyc, ze miedzy otwarciem zaworu dolotowego i zamknieciem zaworu wylotowego, cisnienie w króccu laczacym (krzywa B) ma wartosc wystarczajaco mniejsza od cisnienia doladowania (krzywa C) aby wystepowalo prawidlowe plukanie cylindra oznaczone jako czesc zakropkowana na fig. 14.Zatem miedzy otwarciem zaworu wylotowego i az do miejsca w poblizu zwrotu wewnetrznego tloka, zachowuje sie maksimum energii potencjalnej gazu w cylindrze podczas jego przejscia w króccu laczacym, a to jest otrzymane przez silne zwezenie przekroju tego krócca. Wynika to z faktu wzrostu przeciwcisnienia poczatko¬ wego w króccu laczacym i jest to bardzo korzystne do zmniejszenia, z jednej strony, strat przez laminarny przeplyw przez zawór wylotowy a z drugiej strony, temperatury zaworu. W ten sposób unika sie zmiany czesci energii kinetycznej w cieplo.Zwraca sie uwage, ze zachowanie energii przejscia z cylindra do krócca miedzy otwarciem wylotowym i zwrotem wewnetrznym dokonuje sie w korzystnej chwili cyklu i umozliwia polepszenie plukania cylindra w fazie nastepnej.Nastepnie dzieki efektowi wtrysku z dyszy laczacej, przyspiesza sie przeniesienie gazu z krócca laczacego do kolektora przez zmiane energii cisnienia w energie predkosci, przy czym energia jest wstepnie podwyzszona na wydmuchu i nie powoduje pracy tloka.Przez zmniejszenie przekroju jednorodnego przeplywu w kolektorze, utrzymuje sie wieksza predkosc prze¬ plywu gazu, nastepnie ta energia predkosci jest przemieniana w energie cisnienia przez dyfuzor, który jest umieszczony korzystnie na wejsciu turbodmuchawy, a którego zastosowanie umozliwia ponadto zmniejszenie cisnienia statycznego w kolektorze, a w wyniku umozliwia jeszcze lepsze poprawienie plukania cylindrów, które jest w przyblizeniu takie same dla wszystkich.118605 7 Nawiazujac ponownie do fig* 14, jesli usunie sie efekt wtryskiwania spowodowany przez króciec laczacy otrzyma sie w kolektorze krzywa wahan taka jak krzywa D o silnych wydmuchach Dj, D2, pochodzacych z róznych cylindrów, a tojest bardzo szkodliwe dla osiagów silnika.Na fig. 15 przedstawiono te same typy krzywych jak na fig. 14 ale dla kolektora wylotowego z falami cisnienia. Nalezy zauwazyc, ie w tym typie kolektora otrzymuje sie dobre plukanie cylindrów (strefa zakropko¬ wana) zwazywszy, ze miedzy otwarciem zaworu dolotowego i zamknieciem zaworu wylotowego, cisnienie dola¬ dowywania (krzywa C)jest nieco wyzsze od cisnienia w króccu laczacym (krzywa B).Jednakze mozna zauwazyc, ze fala cisnienia (krzywa B) z fig. 14 dla kolektora wylotowego wedlug wynala¬ zku ma trwalosc, która jest nizsza od trwalosci fali cisnienia z fig. 15 tak, ze uzyskuje sie w tym przypadku plukanie cylindrów szybsze i bardziej zupelne.Na fig. 16 i 17 przedstawiono czesc niskiego cisnienia w cyklu silnika odpowiadajaca odpowiednio fig. 14 i 15, przy czym cisnienie w cylindrzejest przedstawione w zaleznosci od objetosci procentowej tego cylindra.Badanie porównawcze tych dwóch krzywych przedstawionydi na fig. 16 i 17 wykazuje, ze praca ujemna dokonana przez kazdy tlok jest mniejsza w przypadku kolektora wedlug wynalazku (fig. 16) niz w przypadku kolektora z falami cisnienia (fig. 17). Ptaca ujemna kazdego tloka jest w przyblizeniu przedstawiona przez powie¬ rzchnie zakropkowana na tych dwóch figurach.Zatem kolektor wedlug wynalazku daje wiecej korzysci w stosunku do znanydi kolektorów, a to nie tylko przez wzrost efektu wtryskiwania dlawiac przeplyw gazu ale zwlaszcza przemieszczajac efekt wtrysku maksy¬ malnie do wyjscia z cylindra, podczas gdy na przyklad w kolektorze z przemiennikiem impulsów, efekt wtrysku jest usytuowany przy koncu kolektora od strony turbodmuchawy.Obecnosc w przyblizeniu stalego cisnienia na wyjsciu kolektora moze umozliwic zastosowanie takiego kolektora w róznych ukladach takich jak znane uklady pod nazwa „Comprex", które wymagaja zasilania prawie stalego, przy czym za pomoca tych ukladów zastepuje sie turbodmuchawe.W przypadku silnika z podwójnym zasilaniem, kolektor wedlug wynalazku moze byc stosowany korzystnie jako wyzszy stopien cisnieniowy turbiny.Kolektor wedlug wynalazku moze byc uzywany do silników nie doladowywanych, w celu otrzymania lepszego plukania i wiekszej mocy.Opisane kolektory sa korzystne z tego powodu, ze moga byc wykonane o znacznie mniejszej srednicy niz srednica znanych kolektorów, a przez to uzyskuje sie wiecej miejsca oraz dodatkowa energie predkosd gazu, która moze byc przemieniana na wyjsciu kolektorów w energie dsnienia, oraz mozna zastosowac przekrój w przyblizeniu równy skutecznemu przekrojowi dyszy wejsdowej turbiny doladowujacej.Turbodmuchawy silników doladowywanych sa przeznaczone do polaczenia od strony wejscia gazu ze znanymi kolektorami o srednicy wejsciowej wiekszej niz srednica kolektora wedlug wynalazku. W celu laczenia tego kolektora do takiej turbiny nalezy wiec nromalnie stosowac dyfuzor, którego kat otwarda, w celu zapewnie¬ nia skutecznej przemiany cisnienia w energie kinetyczna gazu najego wyjsciu, musialby wynosic 10 do 15°, a to wymagaloby znacznej jego dlugosd rzedu 500 mm. Miejsce konieczne do umieszczenia tego dyfuzora byloby wieksze od miejsca którym sie normalnie dysponuje zwlaszcza, ze wejsde turbiny jest czesto umieszczone z boku. Umieszczenie dyfuzora jest wiec trudne lub nawet niemozliwe.Ponadto wydajnosc takiego dyfuzorajest bardzo mala. Predkosc gazu na wyjsciu z kolektora zmniejsza sie bardzo malo wraz z obciazeniem i predkoscia silnika przedwnie do stosowanego wspólczynnika rozprezania gazu, tak ze skladowa energii kinetycznej moze osiagnac stosunek wiekszy niz skladowa cisnienia od obdazen czesciowych. Ta skladowa energii kinetycznej jest w wiekszej czesci zrównowazona i przemieniona w cieplo miedzy koncem kolektora i punktem usytuowanym przed rozdzielaczem turbiny.W wyniku, w tym punkcie predkosc gazu jest okolo 3 do 4 razy mniejsza (okolo 0,1-0,2 Macha) niz na wyjsciu kolektora i nie nastepuje odzyskanie bezposrednio energii, poniewaz dyfuzor i uksztaltowanie obudowy wejscia gazu do turbiny umozliwiaja tylko w sposób bardzo niedoskonaly przemiane predkosd w energie dsn¬ ienia.Z racji czesciowego zmniejszenia zamiany w deplo stosowanej energii na wyjsciu kolektora, po przejsciu gazu z turbiny przez dyfuzor i obudowe wejsdowa, nie jest mozliwe termodynamiczne otrzymanie, przez przyspieszenie gazu w rozdzielaczu na jego wyjsciu, przy przekroju skutecznym przeplywu równym przekrojowi wyjscia kolektora, predkosd, która istniala poczatkowo na wyjsciu kolektora. Jest wiec korzystne usunac malo skuteczny zespól dyfuzor-obudowa wejscia gazu, z rodzielacza w ten sposób, aby móc wykorzystac skladowa poczatkowej predkosd gazu na wyjsciu z kolektora.Wynalazek proponuje wiec równiez wykonanie polaczenia umozliwiajacego wejsde do turbiny gazu, które¬ go predkosc jest zachowana w maksymalnej wielkosci przy maksymalnej energii calkowicie zachowujac dyspono¬ wana energie zalezna w niewielkim stopniu od obciazenia silnika.g 118 605 W tym celu gaz wychodzacy z kolektora przeplywu przez przekrój staly lub zmniejszajacy sie w kierunku kola turbiny, w celu utworzenia zadanych warunków dla napedu tego kola, to jest przeciwnie niz w opisanym juz malo korzystnym dyfuzorze.Zachowuje sie w ten sposób, w calkowitej dysponowanej energii gazu wychodzacej z kolektora, skladowa predkosci lub energii kinetycznej gazu, która on mial na wyjsciu z kolektora i która praktycznie nie zalezy od obciazenia i warunków pracy silnika.Wedlug innej cechy wynalazku, ten sposób polega na zmniejszeniu w przyblizeniu liniowo przekroju prze¬ plywu gazu miedzy kolektorem i turbina.Wynalazek proponuje wiec równiez urzadzenie do wykonania tego sposobu zawierajace kolektor wylotowy opisanego wyzej typu polaczony do turbiny ukladu doladowywania silnika spalinowego, w którym wyjscie kolektora wylotowego jest polaczone bezposrednio z turbina przewodem lub woluta, której przekrój przeplywu gazu jest staly lub zmniejsza sie od wyjscia z kolektora az do kola turbiny. Na fig. 18—20 przedstawiono pierwszy przyklad wykonania woluty laczacej wyjscie kolektora wylotowego wedlug wynalazku z wejsciem doladowywujacej turbiny osiowej silnika spalinowego.W tym pierwszym przykladzie wykonania polaczenie miedzy wyjsciem kolektora wylotowego i turbina osiowa 50, ma obudowe 51 wejscia gazu do turbiny bez dyszy, w ksztalcie woluty, która jest zmontowana na podstawie turbiny tak, aby przykrywac jej kola 52 zawierajace promieniowe lopatki 53 o wysokosci h. Ta obudowa 51 ma ksztalt taki, ze przekrój przejscia gazu wylotowego zmniejsza sie w ten sposób, ze predkosc atakowania kola 52 turbiny przez gaz wylotowy, jest stala na calym obwodzie tego kola, przy czym przekrój przejscia gazu jest maksymalny na wejsciu F woluty i równy 0 na wyjsciu F* zmniejszajac sie w przyblizeniu liniowo wzdluz okregu o sredniej srednicy d.W przypadku, w którym przekrój wyjscia z kolektora wylotowego jest taki, ze zadana predkosc przez turbine nie jest osiagana, zmniejsza sie wówczas nieco przekrój wejscia F, który jest mniejszy lub równy przekroj¬ owi G, bedacemu przekrojem wyjscia z kolektora wylotowego, przy czym przekrój przejscia gazu w wolucie zmniejsza sie w sposób w przyblizeniu liniowy az do przekroju F' na wejsciu turbiny.W znanych polaczeniach miedzy kolektorem wylotowym a turbina osiowa, kat pod którym gaz atakuje kolo turbiny i dla którego otrzymuje sie maksymalna sprawnosc, jest otrzymany przez nachylenie lopatek na wyjsciu rozdzielacza turbiny. Wedlug tej cechy wynalazku, w której polaczenie nie zawiera rozdzielacza, opty¬ malny kat atakowania kola 52 przez gaz wylotowy jest równy katowi a, który tworzy powierzchnia zewnetrzna rozdzielajaca gaz na wolucie w plaszczyznie równoleglej do plaszczyzny kola 52 turbiny.W celu przystosowania do kilku wydatków gazu, jest konieczne postepowac w rózny sposób od tego, który jest znany dla znanych turbin osiowych, i który polega w znanych rozwiazaniach, na zmianie skutecznego prze¬ kroju i/lub kata wpadania rozdzielacza, przy czym ksztalt kola jest przystosowany do trójkata predkosci, od podstawy lopatki kola az do jej konca. To przystosowanie wykonuje sie zgodnie z wynalazkiem, zmieniajac srednice dF na wejsciu obudowy 51 i/lub zmieniajac wysokosc h lopatek 53 kola 52 turbiny.W przypadku silnika spalinowego z cylindrami ustawionymi widlasto jest korzystne uzycie, dla polaczenia turbiny z wyjsciami dwóch kolektorów wylotowych, z których kazdy jest skojarzony z jednym szeregiem cylin¬ drów, woluty z podwójnym wejsciem takiej, jak przedstawiono na fig. 21 i 22 lub 23 i 24, przy czym przez kazde wejscie woluty przeplywa gaz wylotowy wyplywajacy z kolektora polaczonego z jednym szeregiem cylindrów.W zaleznosci od kolejnosci zaplonu i liczby cylindrów stosuje sie badz dwie pólwoluty polaczone i izolowane wzgledem siebie, przedluzone przez pólwycinki kola turbiny, w przypadku dwóch szeregów niezaleznych cylin¬ drów, gdy silnik zawiera wystarczajaca liczbe cylindrów, na przyklad co najmniej cztery cylindry w szeregu z zaplonem nastepujacym regularnie, badz dwie pólwoluty polaczone ze soba, na przyklad w przypadku, gdy zaplony w cylindrach nie nastepuja regularnie.Na fig. 21 przedstawiono schematycznie taka wolute laczaca 55 utworzona z dwóch pólwolut 56 polaczo¬ nych jako kolo, z których kazda zawiera wejscie 57 umieszczone z przeciwnej strony wejscia innej pólwoluty i polaczone z kolektorem wylotowym polaczony z cylindrami jednego z dwóch szeregów. Strzalki na fig. 21 wskazuja tor gazu wylotowego w kazdej pólwolucie, który to gaz wplywa wejsciem 57 i przechodzi przez pólwolute 56 az do przeciwnego konca. Fig. 22 przedstawia schematycznie rozwiniecie tych dwóch pólwolut 56, gdzie widac wyraznie, ze sa one izolowane wzgledem siebie.W przypadku przedstawionym na fig. 23, woluta 58 laczaca wyjscie kolektora wylotowego i osiowej turbi¬ ny, jest utworzona z dwóch pólwolut 59 tworzacych kolo, które sa polaczone ze soba i z których kazda zawiera wejscie 60 polaczone z kolektorem wylotowym jednego szeregu cylindrów, natomiast na fig. 24 przedstawiono w rozwinieciu kazda pólwolute 59, która jest polaczona z inna pólwoluta 59 na koncu przeciwnym do wejscia 60.118605 9 Na fig. 25 i 26 przedstawiono schematycznie inny przyklad wykonania wynalazku stosowany zwlaszcza do laczenia wyjscia kolektora wylotowego z turbina osiowa 50 tego samego typu jak przedstawiono schematycznie na fig. 19. W przypadku fig. 25 i 26 polaczenie kolektora wylotowego i wejscie lopatek 53 kola 52 turbiny jest utworzone przez obudowe laczaca 61 w ksztalcie w przyblizeniu stozkowym, która jest zmontowana jednym koncem na podstawie turbiny 50 przykrywajac kolo 52 turbiny, a której koniec 62 jest polaczony z wyjsciem kolektora wylotowego. Taobudowa laczaca ma na celu stale utrzymanie lub niewielkie zmniejszenie skutecznego przekroju przejscia gazu wylotowego dajac na wyjsciu obudowy kat zadany wpadania równy a dla atakowania lopatek 53 kola turbiny. Ten celu osiagniety jest za pomoca centralnego ostroluku 63 w ksztalcie w przybizeniu stozkowym, który jest umieszczony we wnetrzu obudowy 61 w ten sposób, ze pokrywa swoja wieksza podstawa w przyblizeniu piasta kola 52 jak przedstawiono na fig. 25, i za pomoca zeber 64, które sa rozmieszczone promieniowo miedzy ostrolukiem 63 i obudowa 61, które okreslaja poszukiwany kat wpadania do atakowania kola 52. Ten kat a jest katem, który tworzy styczna do powierzchni zebra 64 na jego koncu od strony wylotu gazu, z plaszczyzna równolegla do plaszczyzny kola 52 turbiny. Zebra 64, które sa usytuowane bezposrednio w poblizu lopatek 53 kola 52 turbiny, moga wychodzic z róznych punktów a, b lub c. Terózne dlugosci zeber umozliwiaja danie ostrolukowi 63 ksztaltu lepiej przystosowanego. Ostroluk 63 jest przymocowany do obudo¬ wy 61 za posrednictwem zeber 64 lub jest polaczony z obudowa turbiny, przy czym zebra 64 i obudowa 61 j moga byc wówczas stale lub ruchome.Jak to juz wyzej wskazano rózne przyklady polaczen wyjscia kolektora i kola turbiny osiowej doladowu¬ jacej, które zostaly opisane na fig. 18—26, umozliwiaja zachowanie energii kinetycznej gazu wylotowego na wyjsciu kolektora wylotowego wówczas, gdy ta energia kinetyczna jest czesciowo zamieniona w cieplo w przy¬ padku znanych rozwiazan, wedlug których polaczenie miedzy kolektorem i turbina zawiera dyfuzor i rozdzie¬ lacz na wejsciu gazu wylotowego.Tytulem przykladu wskazano, ze w przypadku silnika zawierajacego piec do dziesieciu cylindrów w szere¬ gu, srednia predkosc gazu wylotowego na poczatku kolektora wylotowego jest rzedu 0,3 Macha w przypadku znanych rozwiazan podczas, gdy jest zawarta miedzy 0,3 i 0,45 Macha w urzadzeniu opisanym na fig. 1-12, a jest zawarta miedzy 0,45 i 0,7 Macha w urzadzeniach opisanych na fig. 18—26. Wynika stad, ze mozna zacho¬ wac, a nawet polepszyc, korzysci otrzymane w stosunku do znanych rozwiazan przez rozwiazania przedstawione na fig. 1-12.Ponadto wynalazek moze byc równiez stosowany zarówno do silników czterosuwowych jak równiez dwu¬ suwowych.Oczywiscie, wynalazek nie jest tylko ograniczony do opisanych i przedstawionych przykladów wykonania, które zostaly podane jedynie tytulem przykladu. W szczególnosci rozwiazanie wedlug wynalazku moze zawierac wszystkie srodki stanowiace równowazniki techniczne srodków opisanych jak równiez ich kombinacje jesli sa one wykonane w ramach istoty wynalazku.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób tlumienia wahan cisnienia gazu w kolektorze wylotowym silnika spalinowego, korzystnie dola¬ dowywanego zawierajacego korzystnie cztery do dziesieciu cylindrów usytuowanych wjednym szeregu, z wtryskiem gazu na wejsciu do kolektora otrzymujac mozliwie najwieksza predkosc przeplywu gazu przez odzyskanie energii potenqalnej normalnie traconej przy kazdym wydmuchu gazu w chwili maksymalnej pracy rozprezania dostarczonej tlokowi i minimalnej pracy przetlaczania dostarczanej przez tlok, znamienny tym, ze otwiera sie zawór wylotowy w poblizu zwrotu wewnetrznego tloka, zachowuje sie maksyialna, szczatkowa energie potencjalna gazu w cylindrze podczas jego przejscia przez krociec laczacy przy koncu suwu rozprezania, zmniejsza sie wzrost entropii gazu dlawiac jego przeplyw prawie maksymalnie bezposrednio w po¬ blizu wyjscia z cylindra, nastepnie zwieksza sie wtryskiwanie przyspieszajac przeplyw gazu w kolektorze wyloto¬ wym przez przemiane energii cisnien w energie predkosci gazu obecnego w kolektorze zmniejszajac jednolicie przekrój przeplywu w kolektorze do wielkosci mniejszej od wielkosci srednicy cylindra. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ponownie przemienia sie energie predkosci gazu w energie cisnienia na wyjsciu kolektora wylotowego. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze utrzymuje sie miedzy wyjsciem kolektora wylotowego i wejsciem turbiny predkosc osiagnieta przez gazy wylotowe w kolektorze, a nastepnie utrzymuje sie staly lub zmniejszajacy sie przekrój przeplywu gazu miedzy wyjsciem kolektorai kolem turbiny.10 118605 4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze zmniejsza sie w sposób w przyblizeniu liniowy, przekrój przeplywu gazu miedzy kolektorem i turbina. 5. Sposób wedlug zastrz. 3 albo 4, znamienny tym, ze reguluje sie przekrój przeplywu gazu na wyjsciu z kolektora i dostosowuje sie wysokosci lopatek kola turbiny, do wysokosci zapewniajacej uzyskanie maksymalnej sprawnosci turbiny w zaleznosci od wydatku gazu. 6. Urzadzenie do tlumienia wahan cisnienia gazu w kolektorze wylotowym silnika spalinowego, korzy¬ stnie doladowywanego, zawierajacego kilka, korzystnie cztery do dziesieciu cylindrów usytuowanyeh w jednym szeregu, z wtryskiem gazu na wejsciu do kolektora, znamienne tym, ze kazdy króciec laczacy (8, 20, 30, 40, 78, 81, 91) ma ksztalt dostosowany do dyszy, której powierzchnie przekroju poprzecznego na wyjsciu od strony kolektora (1) i na wejsciu od strony cylindra, sa w stosunku zawartym pomiedzy 0,3 i 0,8, a korzystnie miedzy 0,4 i 0,5. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze stosunek miedzy srednica wewnetrzna kolektora (1) i fcednica cylindrów jest zawarty miedzy 0,30 i 0,75. 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 6 albo 7, znamienne tym, ze kolektor (1) jest kolektorem o sta¬ lym przekroju. 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze kazdy króciec laczacy (8, 20, 30, 40, 78, 81, 91) ma w miejscu jego zbiegania sie z kolektorem, przekrój przejscia pierscieniowy lub czesciowo pierscie¬ niowy. 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze kolektor (1) jest podparty bezposrednio przez krócce (8, 20, 30, 40, 78, 81,91) polaczone z glowicami (9) cylindrów. 11. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze kazdy króciec laczacy (8)jest utworzony przez element cylindryczny (10) zmontowany wspólsrodkowo i na zewnatrz przewodu glównego (6) odcinka (2) kolektora, a którego powierzchnia konca jest polaczona z tym przewodem podczas, gdy jego powierzchnia inne¬ go konca jest swobodna i znajduje sie nieco poza powierzchnia konca swobodnego tego przewodu, przez drugi element cylindryczny (11) majacy wylot prostopadle w pierwszym elemencie cylindrycznym (10), polaczony w znany sposób z glowica cylindrów, i przez element pierscieniowy (12) tworzacy wtryskiwacz, którego jeden koniec jest polaczony z przyleglym odcinkiem kolektora, a którego drugi koniec jest zaopatrzony w odcinek cylindryczny (14), korzystnie wkrecony do wnetrza konca pierwszego elementu cylindrycznego (10). 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, znamienne tym, ze element pierscieniowy (12) ma zmienny ksztalt wewnetrzny. 13. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze miedzy wyjsciem kolektora (1) i wejsciem stopnia doladowywania jest umieszczony dyfuzor (4). 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, znamienne tym, ze wyjscie kolektora wylotowego jest pola¬ czone posrednio z turbina (50) ukladu doladowywania przez przewód lub wolute (51, 55, 58, 61), której przekrój dla przeplywu gazujest staly lub zmniejsza sie od wyjscia kolektora az do kola (52) turbiny. 15. Urzadzenie wedlug zastrz. 14, znamienne tym, ze przewód jest utworzony przez obudowe (51) wejscia gazu do turbiny, w ksztalcie woluty usytuowanej na obwodzie okolo 360°, której przekrój na wejsdu jest w przyblizeniu równy przekrojowi wejscia kolektora i zmniejsza sie az do wartosci w przyblizeniu zerowej na wyjsciu tak, ze predkosc atakowania kola (52) turbiny jest w przyblizeniu stala na calym obwodzie. 16. Urzadzenie wedlug zastrz. 14, znamienne tym, ze przewód jest utworzony przez obudowe (55, 58) wejscia gazu do turbiny w ksztalcie dwóch pólwolut (56, 59) polaczonych wzajemnie na przedluzeniu z podwójnym wejsciem (57, 60), z których jedno jest korzystnie zasilane gazem wylotowym przez szereg cylin¬ drów silnika widlastego, a którego drugie wejscie jest zasilane przez inny szereg cylindrów, przy czym dwie pólwoluty zasilaja jeden odcinek kola turbiny. 17. Urzadzenie wedlug zastrz. 16, znamienne tym, ze dwie pólwoluty (59) sa polaczone ze soba dla przypadku nieregularnego zaplonu w cylindrach jednego szeregu. 18. Urzadzenie wedlug zastrz. 16, znamienne tym, ze pólwoluty (56) sa izolowane wzgledem siebie, dla silnika z co najmniej osmioma cylindrami usytuowanymi widlasto, w którym zaplony cylindrów jednego szeregu nastepuja regularnie. 19. Urzadzenie wedlug zastrz. 14, znamienne tym, ze przewód jest utworzony przez obudowe laczaca (61) w ksztalcie w przyblizeniu stozkowym, którego mniejsza podstawa jest polaczona z kolektorem, a którego duza podstawa przykrywa kolo (52) turbiny, przy czym ta obudowa (61) zawiera ostroluk (63) o ksztalcie odpowiadajacym pokrywaniu piasty kola turbiny, oraz zebra (64) umieszczone w przyblizeniu pro¬ mieniowo miedzy ostrolukiem (64) umieszczone w przyblizeniu promieniowo miedzy ostrolukiem (63) i obudo¬ wa (61), których nachylenie jest pod katem wstepnie okreslonym przez styczna do powierzchni zebra (64) na jego koncu od strony wylotu gazu, i plaszczyzna równolegla do plaszczyzny kola (52) turbiny.118605 11 20. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze kolektor (1) jest utworzony z kilku odcin¬ ków (70, 80, 90) umieszczonych obok siebie i umocowanych na stale ze soba, przy czym kazdy odcinek kolektora jest wykonany jako jeden element ze swoim króccem (78, 81,91) polaczonym z odpowiednim cylin¬ drem. 21. Urzadzenie wedlug zastrz. 20, znamienne tym, ze os krócca (78,81, 91) najego wylocie do odcinka (70, 80, 90) kolektora, tworzy kat okolo 30° z osia podluzna tego odcinka kolektora.V 10 2r 10 2T X) 10 hxaS4tm118 605 75, -Jua:a.MaZlO. 1 „ *52JU^84 hS2 tefeji43*118 605 ~RIa7^4i. -240 -200 -160 -120 -80 -40 0 40 80 120 160 200 240 240 -200 -160 -^20 -80 -40 0 40 80 120 160 200 240118 605 P(Bo i 7 f' 6,5j- 6r 5L 5j- 4,5^ a[ i5\ 3- 2,5 2 1,5 1 0,5 0 - ^ "b1" -^ .. . . .i 10 m&*f- lVtn%) 100%118 605 BtlalLa.MtinSSO.(H F' nngiZA. 60-^C -Jt*g:zs. zzsr PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL