Wynalazek dotyczy zlacz elastycz¬ nych, przeznaczonych do laczenia czesci, podlegajacych zmiennym ruchom obroto¬ wym, przyozem zlacza te posiadaja przy¬ najmniej jeden pierscien z materjalu ela¬ stycznego, który mocno przylega do ich od¬ nosnych czesci.Wynalazek moze byc zastosowany do wszelkich zlacz elastycznych, zwlaszcza zas do zawiasów, np, do zawiasów drzwi¬ czek pojazdów, do amortyzatorów, do przyrzadów sterujacych w pojazdach sa¬ mochodowych i wogóle wszelkich przyrza¬ dów, które posiadaja zmienny ruch obro¬ towy o ograniczonej amplitudzie.Przy samochodach, wagonach i podob¬ nych pojazdach jest koniecznem ogranicze¬ nie kata otwierania drzwiczek, celem u- nikniecia ich uderzenia o scianke wozu.Przy zwyklych zawiasach nie mozna bylb stosowac metalowych oporków, umieszcza¬ nych na zawiasie celem ograniczenia kata otwierania drzwiczek, poniewaz pod wply¬ wem wstrzasinien oporki te ulegaly szyb¬ kiemu zniszczeniu, tern bardziej, ze wobec umieszczenia ich bardzo blisko osi obrotu i bardzo malego ramienia dzwigniowego, na które dzialaly sily obrotu, powstawaly znaczne naprezenia w materjale.Celem unikniecia tych wad odnosne czesci zlacza posiadaja wedlug wynalazku oporki, przystosowane do wzajemnego sty-kania sie dopiera wtedy, kiedy materjal elastyczny-zostaje-znacznie odksztalcony wskutek ** ruchu .Jednych czesci zlacza wzgledem innych* W zlaczach tych przyleganie kauczuku lub innego materjalu elastycznego do cze¬ sci metalowych moze byc uskutecznione np. zapomoca znacznego poczatkowego sci¬ sniecia materjalu elastycznego w kienunku promieniowym.W wielu zastosowaniach praktycznych, celem ulatwienia montazu, konieczne jest stosowanie wiekszej ilosci pierscieni, umie¬ szczonych szeregowo, przyczem kazdy z tych pierscieni powierzchnia wewnetrzna przylega do wewnetrznej tulei, zas z dru¬ giej strony do wewnetrznej scianki Gzesci przyrzadu, obracajacej sie ruchem zmien¬ nym. Te wewnetrzne tuleje sa nasuniete na wspólny sworzen laczacy.Celem wzajemnego polaczenia ze soba tulej wewnetrznych, pozwalajaoego na la¬ twe zestawienie i rozbieranie 'zawiasów lub zlacz, tuleje te lub inne czesci równoznacz¬ ne moga sie wspólnie obracac, pozostajac od siebie niezalezne w kierunku osiowym.Polaczenie moze byc cierne lub tez przez zaziebienie, np. przy pomocy dowol¬ nego ksztaltu wystepów. Najlepszem jed¬ nak jest polaczenie, przy którem mozna re¬ gulowac wzajemne katowe polozenie wspomnianych tulej.Przyklad wykonania wynalazku w za¬ stosowaniu do zawiasów uwidoczniony Jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój osiowy zawiasów, zaopatrzonych w oporki, sluzace do ograniczenia kata o- twierania; fig. 2 — obydwa pasy zawia- isowe przed ich zestawieniem, w widoku perspektywicznym; fig. 3 — przekrój wzdluz linji 3—3 fig. 1; fig. 4 — takiz przekrój przy zawiasach otwartych; fig. 5 —odmiane polaozenia wspólosiowych twlej przy pomocy wystepów w ksztalcie zebów prostokatnych; fig. 6 i 7 przedstawiaja cierne spcteoby laczenia.Wedlug fig. 1, przedstawiajacej przy¬ klad zastosowania wynalazku do zawia¬ sów, cyframi 1 i 2 oznaczone sa obydwa pasy zawiasowe, cyfra 3 — sworzen lacza¬ cy, cyframi 4, 4* — tuleje wewnetrzne i cy¬ frami 5, 5* — dfwa pierscienie z kauczuku lub innego materjalu elastycznego, umie¬ szczone miedzy tulejami 4 i 4' oraz pasami 1 i 2 — zawiasów. Zastosowane sa przy- tem srodki, powodujace mocne przywiera¬ nie kauczuku do metalowych powierzchni, z któremi sie on styka, wskutek czego ob¬ rót tulej 4, 4* w stosunku do pasów zawia¬ sowych 1 i 2 wywoluje katowe odksztal¬ cenie kauczuku.To przywieranie moze byc uskutecznio¬ ne przy pomocy dowolnych srodków, naj¬ lepiej jednak przez mocne zacisniecie kau¬ czuku miedzy tuleja 4, 4* a odnosnym pa¬ sem zawiasów 1, 2, Kazdy pas 1 i 2 zawiasów posiada opo- rek. Te oporki mpga byc otrzymane np. przez sciecie boków pasów zawiasowych 1 i 2 do pewnej glebokosci w ten sposób, by pozostaly pewnej wysokosci wycinki kolo¬ we 12-^13 i 14—15. Konce 12, 13, 14 i 15 tych wycinków tworza ramiona oporków.Dla ulatwienia zestawienia i rozbiera¬ nia zawiasów jest koniecznem, aby tuleje 4 i 4' dawaly sie latwo odlaczac od sie¬ bie; dlatego tez te dwie tuleje sa polaczo¬ ne w sposób trwaly z odpowiedniemi pa¬ sami zawiasowemi 1 i 2 zapomoca kauczu¬ ku, przylegajacego do otaczajacych go cze¬ sci. Obie tulejki musza polaczyc sie ze so¬ ba podczas obrotu, jezeli dwa pierscienie kauczukowe 5 i 5' maja podzielic miedzy siebie prace molekularnego odksztalcenia podczas obrotu pasów zawiasowych 1 i 2 wzgledem siebie. Osiaga sie to w przykla¬ dzie wykonania wedlug fig. 1 zapomoca .wyciecia na brzegach tulej 5 i 5* zebów, na podobienstwo zebów u pily. Te wycie¬ cia zazebiaja sie przy dokreceniu nakretki 8 na sworzniu laczacym 3.Jezeli nakretka 8 jest dokrecona, tuleje — 2 -4 i 4* nie moga obracac sie wzgedem sie¬ bie, obrót zas zawiasów wywoluje od¬ ksztalcenie materjalu elastycznego 5, 5\ Jest zrozumialem, ze ksztalt zebów, przedstawionych na fiig. 1 moze byc zmie¬ niony, mianowicie mozna zastosowac zeby prostokatne, jak to uwidocznia fig* 5, lub tez trapezoidalne, pólokragjle4ub owalne.Mozna takze zastosowac stozkowe po¬ laczenie cierne, uwidocznione na fig. 6, przy którem do stozkowego wylotu 9 tulei 4 wchodzi stozkowy koniec 10 tuilei 4*. W tym przypadku dokrecenie nakretki 8 po¬ woduje wcisniecie stozka 10 do wylotu 9. wskutek czego otrzymuje sie sztywne po¬ laczenie tulejek podczas obrotu.Jedna z tulej o zakonczeniu stozko- wem, np. tuleja 4\ moze byc rozcieta w miejscu 11, jak to uwidocznia fig. 7, po¬ zwalajac na wieksze docisniecie obu tulej.Konce tulej, zwlaszcza zas konce stozko¬ we wedlug fig. 6, moga byc zaopatrzone w rowki lub wystepy lub tez moga byc ob¬ robione w inny dowolny sposób, zwieksza¬ jacy przyleganie.Zamiast bezposredniego laczenia oby¬ dwóch tulej mozna je laczyc w sposób po¬ srednia zapomoca sztywnego osadzenia tych dwóch tulej ha sworzniu laczacym 3, co daje sie osiagnac pnzez zastosowanie wielokatnego sworznia laczacego. W tym przypadku wewnetrzna powierzchnia tulej 4, 4* winna posiadac przekrój, odpowiada¬ jacy ksztaltowi swotfznia 3. Cel powyzszy mozna równiez osiagnac przez zastosowa¬ nie klinów, przetyczek lub innego odpo¬ wiedniego sposobu laczenia.W kazdym jednak razie polaczenie po¬ srednie, badz tez bezposrednie tulej, najle¬ piej uskutecznia sie w ten sposób, azeby mozna bylo regulowac ich poczatkowe po¬ lozenie katowe i na tej zasadzie wytwo¬ rzyc poczatkowe odksztalcenie jednych pierscieni kauczukowych w stosunku do innych. W ten sposób zlacze bedzie w jed¬ nym kierunku obracac sie z latwoscia, na¬ tomiast obrót jego w kierunku przeciwnym bedzie napotykal na pewien opór. W przy¬ padku nip. zastosowania takiego zlacza do zawiasów, te ostatnie beda dazyly do sa¬ moczynnego otwierania sie, wzglednie za¬ mykania, pr&yczem bedzie to uskutecznia¬ ne z wieksza lub mniejsza sila, zaleznie od poczatkowego uregulowania wzajemnego polozenia katowego tulej 4, 4\ Kiedy zawiasy sa zamkniete, boki 12 i 14 wycinków kolowych stykaja sie ze so¬ ba, co uwiidoctenia fig. 3. Jezeli drzwiczki przy otwieraniu zostaly pchniete, to pasy zawiasowe 1 i 2, obracajac sie wzgledem siebie, powoduja molekularne odksztalce¬ nie pierscieni kauczukowych 5 i 5', przy- czem to oksztalcenie zwieksza sie wraz z wielkoscia kata otwarcia. Energja, po¬ chlonieta wskutek odksztalcenia kauczuku, powoduje zwiekszajace sie hamowanie ru¬ chu drzwiczek, w ten Sjposób, po obrocie za¬ wiasów o kat a (fig. 4), to jest w chwili zetkniecia sie krawedzi 13 i 15, szybkosc drzwiczek wskutek hamujacego dzialania pierscieni kauczukowych jest juz bardzo mala lub równa zeru.Jezeli jednak drzwiczki zostaly pchnie¬ te z taka sila, ze w chwili zetkniecia sie krawedzi 13 i 15 posiadaja jeszcze dosc znaczna szybkosc, to energja, jaka posia¬ daja drzwiczki, zostanie pochlonieta przez katowe przesuniecie sie tulej zawiasów w odksztalconej masie kauczukowej.Bezwladnosc, jaka posiadaja drzwi w koncu otwierania sie, zalezy od wielkosci odksztalcania, jakiemu podlega kauczuk.Mozna mianowicie osiagnac tlumienie ude¬ rzenia stykajacych sie krawedzi opoików badz przy otwieraniu, badz tez przy za¬ mykaniu zawiasów. Polozenie równowagi czasteczkowej pierscieni kauczukowych moze równiez zachodzic przy polozeniu posredniem w czasie ruchu, otwierajacego drzwiczki; wtedy tlumienie powstaje za¬ równo przy koncu ruchu zamykania, jak i przy koncu rfuchu otwierania. Mozna to o- — 3 —I siagnac takie przy pomocy tych samych zawiasów, zmieniajac odpowiednio wza¬ jemne polozenie katowe pierscieni 4 i 4'.Nalezy zauwazyc, ze przy zamknietych drzwiach (fig. 3) krawedzie 12 i 14 styka¬ ja sie ze. soba i polaczenie obydwóch pa¬ sów zawiasowych jest szczelne w czesci zewnetrznej, to jest czesci, wystawionej na dzialanie niepogody, w przypadku za¬ stosowania zawiasów do drzwiczek poja¬ zdu. Dlugosc oraz katowe polozenie wycin¬ ków wystajacych sa obliczone w ten spo¬ sób, ze wykirój, odpowiadajacy katowi o- twafcia dnzwi, znajduje sie od wewnatrz. PL