Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzy¬ mywania materjalu, zastepujacego skóre, z cial bialkowych lub podobnych jak blony bak¬ terii, drozdze, bialko, albumina, mieszanina tych cial i t. p.Znanem jest, ze ciala bialkowe moga byc garbowane i próbowano juz uzyc takowe jako materjalu zastepujacego skóre.Ciala bialkowe, garbowane garbnikami ro- slinnemi, daja skóry miekkie, czesciowo klei¬ ste, które trudno uczynic ziarnistemi i nie do¬ syc odporne przeciw mechanicznym wply¬ wom.Ciala bialkowe garbowane solami mineral- nemi np. solami chromowemi staja sie twar¬ de, lamliwe i zle ziarnujace sie.Proponowano juz garbowac ciala bialkowe kombinacyjnie (roslinnie i mineralnie) wedlug metod znanych przy fabrykacji skóry.Jezeli stosuje sie roztwory soli chromu al¬ bo glinu, jak zwykle przy zwierzecych skó¬ rach i jezeli te roztwory stopniowo sie wzmac¬ nia, to w zaleznosci od rodzaju stosowanej soli osiaga sie stezenie 5 — 15^ i wyzej (patrz Hegel, Chromgerbung, str. 51, wydanie Sprin¬ gera; Wiedenskie „Weissgerberei" II wyda¬ nie str. 167, wydanie Hartlebena). Roztwory te zmieniaja ciala bialkowe tak dalece, ze o- trzymuje sie ostatecznie zupelnie twardy I kruchy materjaJ, który nie moze byc uzyty ja¬ ko namiastka skóry. Nie zmienia tego takze, nastepujace po kombinowanej metodzie gar¬ bowanie roslinne. Jezeli sie postepuje odwrot¬ nie i garbuje najpierw roslinnemi garbnikami a potem mineralnemi, w roztworze o stezeniu, jakie zwykle stosuje sie przy garbowaniu skó¬ ry, to nic sie nie zmienia w wyzej opisanym, przykladzie.Nie otrzymuje sie takze i wtedy produktu, posiadajacego wlasciwosci skóry, kiedy sie postepuje podobnie jak i przy chromowaniu klejowych warstw, które potem garbuje sie roslinnemi garbnikami, poniewaz sole chromu nietylko powierzchownie hartuja skóre, ale powoduja, ze garbowanie nastepuje nawskros przez cala warstwe. To powoduje znowu kru¬ chosc i twardosc, wlasnosci, które jak wyzej wspomniano nie dajac sie usunac roslinnem garbowaniem.Ta kombinowana metoda garbowania do¬ starcza wiec zawsze produktów niezdatnych do uzycia. Okazalo sie jednak, ze daje ona nadzwyczajny namiastek skóry, o ile garbuje sie mineralnemi garbnikami tylko powierz¬ chownie. Nie mozna bylo nigdy dotychczas osiagnac tego rezultatu, poniewaz stosowano zawsze metode kombinowana, uzywana przy skórze, a ta nigdy nie zapobiega, azeby nie nastapilo przegarbowanie i przez to uczyni ca¬ la mase niezdatna. Postepowanie wedlug wy¬ nalazku usuwa te niedogodnosc.Przez ostrozne mineralne garbowanie po¬ wierzchni osiaga sie odpornosc warstwy wierzchniej przeciw mechanicznemu zuzyciu, podczas gdy przez organiczne garbowanie ca¬ lej masy, wywoluje sie nieprzepuszczalnosc produktu, przy zachowaniu wytrzymalosci na giecie i lamanie. Stosownie do tego hartuje sie tylko wierzchnia warstwe cial bialkowych, mineralnemi garbnikami np. solami chromu, zelaza, glinu, ceru i t. d. W zwia *;ku z tern warstwy, znajdujace sie nizej, slabo lub wcale nie garbowane, garbuje sie garbnikami roslin¬ nemi. Trzeba wiec zapobiec calkowitemu przegarbowaniu cial bialkowych przez mine¬ ralne garbniki, gdyz wskutek tego powstaja kruche skóry,' uwazac tez trzeba, aby tak dlugo tylko wystawiac je na dzialanie mine¬ ralnych garbników, aby warstwa wierzchnia cial bialkowych zostala wlasnie zahartowana, podczas gdy dolne warstwy cial bialkowych, slabo lub wcale nie garbowane, garbuje sie nastepnie garbnikami roslinnemi.' Wyzej opisany sposób garbowania' daje, przy specjalnych warunkach garbowania, nadzwyczaj dobre rezultaty. Przedewszyst- kiem nie powinna mineralna kapiel garbujaca przekraczac pewnego stopnia stezenia. We¬ dlug powyzszego wystarcza granica np. u soli chromowych okolo 2$ (obliczone na tle¬ nek). Dalej jest waznem, aby mocno rozcien¬ czone mineralne kapiele garbnikowe byly do¬ brze ochlodzone. Wykazano, ze mineralne, tiiocno rozcienczone roztwory do garbowania nalezy trzymac o ile moznosci przy 15°C lub mriej, podczas gdy przy garbowaniu zwierze¬ cych skór nalezy temperature utrzymywac w granicach 25° — 30°C (por. Jettmar, „Mo¬ derne Gerbmethoden", str. 171, wydanie Hart- lebena).Trwanie oddzialywania mineralnego roz¬ tworu garbnikowego musi, wedlug sposobu podanego w wynalazku, byc krótkiem. Przy garbowaniu np. 0,1^ roztworem tlenku chromu wystarczy pól godzinne trwanie dzialania.Gdy sie wezmie 0,5% roztwór tlenku chromu, to skóra po pólgodzinnem dzialaniu staje sie za twarda. Czas trwania dzialania musi byc w tym wypadku krótszy. Nalezaloby wiec o- czekiwac, ze przy uzyciu bardzo stezonej za¬ prawy garbarskiej, powierzchnia cial bialko¬ wych twardnieje jeszcze predzej. Okazuje sie, ze przy dwuprocentowym roztworze tlenku chromu i trwaniu dzialania tylko 5 minut warstwy cial bialkowych staja sie juz za twar¬ de i kruche. Czas trwania pierwszego garbo¬ wania zalezy takze od rodzaju uzywanych so¬ li chromowych i zapomoca prób mozna go dla kazdej soli ustalic. Trwanie drugiego roslin- i ego garbowania i stezenie odpowiedniej ka¬ pieli garbujacej mozna dowolnie wybrac.Poleca sie uzywac mocnych roslinnych ka¬ pieli garbnikowych, poniewaz przez to zyskuje sie na czasie. Przy garbowaniu skór uzywa sie równiez soli glinowych, zelaza i rzadkich 7iem. Nie nadaja sie one jednak tak dobrze do tego sposobu jak sole chromowe; pomi¬ nawszy ze granice stezenia sa przy uzyciu soli zelaza inne niz przy uzyciu soli chromu (mozna uzywac mocniejszych stezen niz przy — 2 —chromie); sole zelaza maja te niedogodnosc, ze przy nastepujacem potem roslinnem gar¬ bowaniu daja dwugalusan zelaza czyli tylko czarne produkty.Przy wykananiu sposobu postepuje sie tak, ze tkanine powleka sie roztworem cial bial¬ kowych, a nadmiar usuwa jakimkolwiek zna¬ nym sposobem. Warstwe tkaniny wklada sie po zakrzepnieciu na krótki czas w ochlodzo¬ ny, hartujacy mineralny roztwór garbujacy, poczem sie wygarbowywa wyciagiem roslin¬ nym. Ostateczne wykonczenie namiastku skó¬ ry odbywa sie jednym ze znanych sposobów.Mozna tez postepowac tak, ze najpierw gar¬ buje sie roslinnemi garbnikami, a potem har¬ tuje powierzchnie roslinnie wygarbowanych cial bialkowych roztworem soli mineralnych, jak to juz bylo opisane. Tak otrzymane pro¬ dukty chociaz sa zdatne do uzytku ale mniej dobre niz skóry przygotowane powyzej opi¬ sanym sposobem.Jako ciala bialkowe, mogace byc zastoso¬ wane przy nowym sposobie, mozna wymienic blony bakterji, bialko drozdzowe, albumine, klej, mieszanine tych cial i t. p.Roslinny garbnik mozna zupelnie albo cze¬ sciowo zastapic formalina. Postepuje sie naj¬ lepiej przytem tak, ze stwardniale mineralne- mi garbnikami warstwy cial bialkowych, wklada sie do kapieli formalinowej o slabem stezeniu. Jezeli sie garbuje w mocnym roztwo¬ rze formaliny, to materjal traci miekkie wzie¬ cie skóry i przybiera charakter podobny gu¬ mie. Jezeli sie uzyje stezonego roztworu for¬ maliny to wytwory beda twarde. Uzywane kapiele zawieraja okolo 0,3^ formaliny. Skó¬ ra pozostaje w kapieli formalinowej przy tem¬ peraturze pokojowej dluzej lub krócej, zalez¬ nie od grubosci skóry stosownie do okoliczno¬ sci do kilku (12) godzin, poczem obmywa sie ja woda, jak przed wlozeniem do kapieli forv malinowej, obrabia sie srodkami nadajacemi gitekosc i wkoncu przy wielkim goracu pod cisnieniem nadaje sie jej ziarnistosc. W po¬ równaniu ze sposobem, przy którym uzywa sie roslinnego garbowania, ma zastosowanie formaliny te dodatnia strone, ze otrzymuje sie jasniejsze wytwory, poniewaz roslinne wy¬ ciagi wywoluja zawsze slabo brunatne zabar¬ wienia i wykluczaja nadto uzycie calego sze¬ regu barwników (np. zelaznych tworzacych dwugalusan zelaz.).Traktowanie formalina moze tez poprze¬ dzac garbowanie w mineralnych kapielach.Moze tez byc formalina dolaczona do roslin¬ nej kapieli garbujacej, albo moga sie wyzej obszernie opisane sposoby przygotowania srodka zastepujacego skóre w mineralnych i . roslinnych kapielach garbujacych zakonczac traktowaniem formalina.Uproszczenie tego sposobu osiaga sie przea. to, ze naprzód dodaje sie do roztworów cial bialkowych roslinne garbniki albo formaline, srodki nadajace gietkosc i t. d., albo miesza¬ nine tych cial, nastepnie naklada sie ciala bialkowe na znane podloze i po skrzepnieciu poddaje sie je stwardnieniu, w mineralnych kapielach garbujacych. Nalezy unikac nad- iriaru garbnika w cialach bialkowych, ponie¬ waz takowy powoduje przegarbowanie t. j. kiUchosc cial bialkowych. Zwykle próby po¬ zwalaja ustanowic kazdorazowo granice d'o dodawanych ilosci roslinnego garbnika, for* maliny i t. d. Sposób ten jednak wymaga do¬ dawania srodków nadajacych gibkosc takze do mineralnej kapieli garbujacej, /poniewaz inaczej srodki te, dodawane do garbowanej skóry, wylugowywuja sie z takowej przez mi¬ neralna kapiel garbujaca.Dalszy rodzaj wykonania sposobu polega na tern, ze na skrzepniete warstwy cial bial¬ kowych, rozlozone na podlozach, naklada sie roztwory garbujace, zapomoca spryskiwania, rozpylania gabka, szczotka i t. p., albo ro2». smarowania reka lub maszyna i pozostawia sie je jakis czas az wsiakna.Tym sposobem mozna hartowac nietylko mineralnemi wyciagami garbujacemi, ale i wygarbowac roslinnemi garbnikami lub for¬ malina. Mozna tez, wzmiankowane ostatnio garbniki, dodawac do cial bialkowych, i tylko garbniki mineralne nakladac na powierchnie.Przy stosowaniu formaliny mozna obrabiac skóre parami formaliny. Pomijajac /to, ze pracujac tym sposobem osiaga sie oszczednosc na srodkach nadajacych gietkosc, ma sie znaczne uproszczenie calego sposobu, bo od¬ padaja kapiele, a prócz tego jest mozliwem przeprowadzac caly przebieg przy tempera¬ turze pokojowej, poniewaz i hartowanie mine- ralnemi garbnikami wymaga tylko niskiej temperatury. Przy tym sposobie pracy skóry nabrzmiewaja daleko mniej niz przy sposobie, przy którym stosuje sie kapiele. Dzieki temu umozliwia sie ziarnowanie powierzchni stwardnialych warstw cial bialkowych mie¬ dzy nakladaniem mineralnych i roslinnych garbników wzgl. formaliny. Srodki zastepuja¬ ce skóre mozna tez tak przygotowywac, ze blona wyniesiona na wierzchnie podloza har¬ tuje sie materjalnemi garbnikami, a od strony podloza garbuje sie roslinnemi garbnikami, formalina lub mieszanina obu. Przy przygoto¬ waniu srodka, zastepujacego skóre lakierowa- postepuje sie w ten sposób, ze stwardniala skóre lakieruje sie, potem ziarnuje na tej stro¬ nie i nakoniec spryskuje sie na odwrotnej stronie roslinnemi garbnikami albo forma¬ lina.Jako srodki nadajace gietkosc stosuje sie gliceryne, mydlo, melase, sole hygroskopijne, olej© i t. p., które miesza sie z poczatku z cia- iami bialkowemi, dodajac ewentualnie pro¬ szku skórzanego, pokostu, oleju rycynowego, oleju drzewnego, barwnika i t. p. Srodki te mozna dodawac tez do kapieli, o ile sie tako¬ we stosuje, albo, po ukonczeniu calkowitego garbowania, laczy sie z cialami bialkowemi. PL