Przedmiotem wynalazku jest srodek wyrównuja¬ cy stosowany przy barwieniu welny i innych wló¬ kien proteinowych oraz poliamidowych, barwni¬ kami reaktywnymi, kwasowo-chromowymi, kwa¬ sowymi i metalokompleksowymi 1 :1 oraz 1:2. 5 Znane srodki o charakterze egalizatorów to naj¬ czesciej produkty oksyalkilowania amin tluszczo¬ wych, wzglednie tluszczowych, wzglednie tluszczo¬ wych, aminoalkiloamin.Firma Sandoz zaleca do barwienia barwnikami 10 reaktywnymi w temperaturze 100°C lub 50°C— 90°C oksyalkilowane aminy wzglednie produkty reakcji kwasów wielozasadowych z tymi aminami.Firma BASF stosuje do tego celu produkty siar¬ czanowania oksyetylowanych alkoholi tluszczo- 15 wych zawierajacych stosunkowo dlugi lancuch tlenku etylenu.W opisie patentowym PRL nr 75570 opisany jest oksyetylenowany, a nastepnie siarczanowany al¬ kohol oleilowy stosowany do egalizacji wybar- 2o wien przy barwieniu welny barwnikami kwasowy¬ mi, chromowymi i metalokompleksowymi 1 :2. Wy¬ mienione preparaty nie nadaja sie do kazdego ty¬ pu barwników, a poza tym albo sie zbyt silnie pienia albo slabo zwilzaja barwione wlókno albo 25 tez wykazuja inne niedogodnosci.Celem wynalazku bylo otrzymanie egalizatora o znacznie szerszym zastosowaniu, to znaczy na¬ dajacego sie do wszystkich grup barwników przy pomocy którego mozna uzyskiwac równe i trwale 30 wyfarbowania welny i innych wlókien proteino¬ wych oraz poliamidowych.Srodek wyrównujacy do barwienia wedlug wy¬ nalazku stanowi mieszanine 50 do 90% wagowych aminy tluszczowej, zawierajacej 12 do 22, korzyst¬ nie 16 do 18 atomów wegla w lancuchu weglowo¬ dorowym, zoksyetylowanej 5 do 14, korzystnie 7 do 10 molami tlenku etylenu, z 5 do 12% wago¬ wymi adduktu alkoholu oleilowego z 100 do 110 molami tlenku etylenu, zsiarczanowanego 0,5 do 0,95 molami kwasu chlorosulfonowego, oraz z 5 do 20% wagowymi alkilofenolu zawierajacego 6 do 12 atomów wegla w lancuchu alkilowym zoksy- etylowanego 1 do 5 molami tlenku etylenu i alki¬ lofenolu zoksyetylowanego 10 do 18 molami tlenku etylenu. Przy czym korzystne jest, by alkilofenol zawieral 8 do 10 atomów wegla w lancuchu alki¬ lowym i byl zoksyetylowany 2 do 4 i 12 do 16 mo¬ lami tlenku etylenu.Srodek wedlug wynalazku posiada wszystkie ce¬ chy wymagane dla srodka wyrównujacego i to w tak pelnej gamie, w jakiej nie posiada ich zaden z dotychczas znanych. Zastosowanie oksyetyleno- wanego alkilofenolu zwieksza zwilzanie barwio¬ nych surowców, ^dyspergowanie barwników przy nieznacznym tylko pienieniu kapieli barwiacej.Ponadto uzycie srodka wedlug wynalazku po¬ zwala uzyskiwac wybarwienie równomierne, Jed¬ nolite w odcieniu, o doskonalej odpornosci na czynniki zwiazane z uzytkowaniem. Obecnosc srod- 114 284114 284 3 30 ka zapewnia równomierne wyczerpywanie wszyst¬ kich barwników uzytych do sporzadzania kapieli barwiacej oraz calkowite ich zuzycie. Srodek mo¬ ze byc stosowany do wszystkich grup barwników przeznaczonych do barwienia welny i innych wló- 5 kien proteinowych z tym, ze barwnikiami reaktyw¬ nymi, kwasowo-chromowymi, kwasowymi i meta- lokompleksowymi 1:1 mozna barwic w temperatu¬ rach od 80 do 100°C zas metalokompleksowymi 1:2 wewrzeniu. 10 Przyklad I. 50% wagowych stearyloami- ny zoksyetylowanej 7 molami tlenku etylenu, 12% wagowych alkoholu oleilowego oksyetlowanego 100 molami tlenku etylenu i zsiarczanowanego kwa¬ sem chlorosulfonowym 20% wagowych nonylofeno- 15 lu zoksyetylowanego 4 molami tlenku etylenu i no- nylofenolu zoksyetylowanego 12 molami tlenku etylenu, 18% wagowych kondensatu pary wodnej, podgrzewa sie do temperatury 60—70°C i doklad¬ nie miesza przez 30 minut. Otrzymuje sie po schlo- 2o dzeniu jednorodna, nie rozwarstwiajaca sie w cza¬ sie magazynowania, gesta, lejaca sie ciecz lub pa¬ ste barwy brunatnej, latwo rozpuszczajaca sie w wodzie i nizszych alkoholach.Przyklad II. 90% wagowych stearyloaminy 25 zoksyetylowanej 10 molami tlenku etylenu, 5% wa¬ gowych alkoholu oleilowego oksyetylowanego 110-riia molami tlenku etylenu i zsiarczanowanego kwasem chlorosulfonowym, 5% wagowych nonylo- fenolu zoksyetylowanego 2-ma molami tlenku ety lenu i nonylofenolu zoksyetylowanego 16-ma mola mi tlenku etylenu, podgrzewa sie do temperatury 60—70°C i dokladnie miesza przez. 90 minut. Otrzy¬ muje sie po schlodzeniu jednorodna, nieroz- warstwiajaca sie w czasie magazynowania paste 35 lub gesta lejaca sie ciecz, barwy brunatnej latwo rozpuszczajaca sie w wodzie i nizszych alkoholach.Przyklady barwienia wlókna welnianego przy uzy¬ cia srodka wedlug wynalazku. W przykladach ilosci podane sa w procentach wagowych w sto- 49 sunku do wagi surowców wlókienniczych.Przyklad III. Barwienie tkanin welnianych ( barwnikami reaktywnymi w barwiarce pasmowej.Tkanine welniana moczy sie przez 10 minut w ka¬ pieli o temperaturze 30°C, zawierajacej preparat 45 wedlug przykladu I lub II w ilosci 2% i siarczan sodu w ilosci 4%. Nastepnie dodaje sie barwnik reaktywny — fiolet helaktynowy D2R w ilosci 2% i kwas octowy 80% w ilosci do pH 5. Temperature podnosi sie w ciagu 20 minut do 80°C i w niej 50 barwi sie przez 120 - minut lub do 100°C i barwi sie przez 60 minut. Do neutralizacji (czyszczenie po barwieniu) stosuje sie- 20% wode amoniakalna w ilosci 2,5%. W ten sposób uzyskuje sie wybarwie- nie równe i odporne na czynniki zwiazane z uzyt- 55 kowaniem.Przyklad IV. Barwienie wlókna welnianego luznego barwnikami kwasowo-chromowymi w apa¬ racie typu Esser. Luzne wlókno welniane moczy sie przez 10 minut w kapieli o temperaturze 30°C, ^ zawierajacej siarczan sodu w ilosci 10% i srodek wedlug przykladu I lub II w ilosci 0,5%. Nastep¬ nie dodaje sie kwas octowy 80%-wy do pH 5 i barwniki kwasowo-chromowe: oranz R — 0,2%, zólcien G-GW — 0,2% i brunat RK — 0,2%. Pod- w nosi sie temperature w ciagu 40—60 minut do 80°C i utrzymuje przez 100 minut lub do 100°C i utrzymuje przez 60 minut.Po schlodzeniu do 70°C dodaje sie 0,4% dwu¬ chromianu potasu i utrzymuje w tej temperaturze przez 30 minut. Nastepnie podnosi sie temperature do 80°C i utrzymuje przez 90 minut lub do 100°C i utrzymuje przez 45 minut. Po zakonczeniu bar¬ wienia schladza sie i plucze. Otrzymane wybarwie¬ nie ma kolor rudy, jest równomierne i odporne na czynniki zwiazane z uzytkowaniem.Przyklad V. Barwienie tkanin welnianych barwnikami kwasowymi w barwiarce pasmowej.Tkanine welniana moczy sie przez 10 minut w kapieli o temperaturze 30°C, zawierajacej siarczan sodu w ilosci 20%, kwas octowy 80% do pH 5 i srcdek wedlug przykladu I lub II w ilosci 1%.Nastepnie dodaje sie barwniki kwasowe: blekit ali- zarynowy R — 0,4% i czerwien folanowa B w ilosci 0,8%. Calosc podgrzewa sie w ciagu 40 minut w temperaturze 80°C i barwi przez 120 minut lub do 100°C i barwi przez 60 minut. Nastepnie schladza sie i plucze, uzyskane wybarwienie ma kolor fiole¬ towy i jest trwale oraz odporne na czynniki zwia¬ zane z uzytkowaniem.Przyklad VI. Barwienie przedzy welnianej barwnikami metalokompleksowymi 1 :1 w apara¬ tach typu BA5A. Przedze welniana moczy sie przez 10 minut w kapieli o temperaturze 30°C zawiera¬ jacej preparat wedlug przykladu I lub II w ilosci 1,5%. Nastepnie dodaje sie kwas siarkowy do pH 4 i barwniki metalokompleksowe 1:1; Chromolangelb GR — 1,2% i Chromolanrot GRE — 0,8%. Tem¬ perature kapieli podnosi sie w ciagu 30 minut do 80°C i w niej barwi sie przez 100 minut, lub do 100°C i barwi sie przez 60 minut. Po tym czasie calosc schladza sie i plucze. Otrzymuje sie trwa¬ le i odporne wybarwienie w kolorze oranzowym.Przyklad VII. Barwienie tkanin welnianych barwnikami metalokompleksowymi 1:2 w bar¬ wiarce pasmowej. Tkanine welniana obgotowuje sie w temperaturze 100°C przez 30 minut w ka¬ pieli zawierajacej srodek wedlug przykladu I lub 11 w ilosci 1% i kwas mrówkowy w ilosci 3%.Po wyplukaniu tkanine przenosi sie do nowej ka¬ pieli zawierajacej srodek wedlug przykladu I lub II w ilosci 0,3%, siarczan sodu w ilosci 15% oraz barwniki metalokompleksowe 1:2: brunat polfala- nowy 2GL — 3%, bordo polfalanowe 2BL — 0,5%, szarzen polfalanowa BL — 0,3%. Calosc podgrzewa sie w ciagu 40 minut do temperatury 100°C i bar¬ wi przez 1 godzine. Otrzymuje sie równomierne i trwale wybarwienie na kolor brazowy.Zastrzezenie patentowe Srodek wyrównujacy do barwienia welny i in¬ nych wlókien proteinowych oraz poliamidowych zawierajacy oksyetylenowane aminy tluszczowe i siarczanowany oksyetylenowany alkohol tluszczo¬ wy, znamienny tym, ze sklada sie z 50 do 90% wa¬ gowych oksyetylenowanej 5-^14 molami tlenku ety¬ lenu, aminy tluszczowej o 12—22 atomach wegla w lancuchu weglowodorowym, 5 do 12% wago¬ wych adduktu alkoholu oleilowego z 100 do 110114 284 5 6 molami tlenku etylenu, zsiarczanowanego 0,5 do do 12 atomów wegla w lancuchu alkilowym zoksy- 0,95 molami kwasu chlorosulfonowego, 5 do 20% etylenowanych, 1 do 5 molami tlenku etylenu i 10 wagowych mieszaniny alkilofenoli zawierajacych 6 do 18 molami tlenku etylenu. PL