Opis patentowy opublikowano: 31.03.1982 113116 Int. Cl.2 B01J 35/10 F01N 3/15 Twórca wynalazku -—: Uprawniony z patentu: Deutsche Gold- und Silber-Scheideanstalt vor- mals Roessler, Frankfurt (Republika Federalna Niemiec) Katalizator formowany i sposób wytwarzania katalizatora formowanego Przedmiiotem wynalazku jest katalizator tamo¬ wany stosowalny do oczyszcz/aniiia gazów odloto¬ wych oraz sposób wytwlarziamiia tego kataMzafcor&j, zwlaszcza w mozliwych do bezposredniego zasto¬ sowania konstrukcjach przestrzennych. Katalizator forimowany stosuje sie do oczyszczania gazów od¬ lotowyich.Substancje szkodMwe gazów odlotowych, zwlasz¬ cza galzów odlotowych z silników spalinowych ciagle wzrastajacej, liczby pojazdów, stwarzaja znaczne zagrozenie dla zdrowia czlowieka1, zwierzat i swiatla roslinnego.W niektórych knajiaich aa pomoca aktów praw¬ nych ogranicza isie juz maksymalnie dopuszczalne stezenia substancji szkodliwych.Wsród zaproponowanych dflia iroizwiazamiia pro¬ blemów zanieczyszcizaniLa powietmza ii istiosiowainych juz metod* najwieksze znaczenie zdobyly katali¬ tyczne metody oczyszczania powietrza. Niezbednymi do tego katalizatorom stawia sie niajiwyzisize wy¬ magania z punktu widzenia wlasnosci, termicznych, skutecznosci dzialajnias, zaichowywianiia aktywnosci i trwalosci mechanicznej,. Np., .pfrzy izajstosowtaniiu w pogazdach, juz przy mozliwie niskich tempera¬ turach musza one byc aktywne i przez dftugii czais we wszyistkich wchodzacych w naichiuibe izlakreisaich temperatury ii szybkosci objetoisiciowych przeplywu zapewniac wyspki procentowy stopien przeirieiagO'- wania usuwanych substancji szkodliwych (ziwlasz- cza weglowodorów, tlenku wegla i tlenków (azotu) 10 15 20 30 na nieszkodliwe produkty utlenianiia i redukcji* dwutlenek wegla), pare wodna i (azot. Ze wzgledu ma silne obciazenia mechaniczne podczais dlugo¬ trwalej pnacy, musza one posiiadiac wystarczali aca trwalosc mechaniczna i nie moga jej tracic mawet przy dluzszym przegrzaniu, które moze ewentual¬ nie nastepowac wskutek oddzialywania noespala- nego paliwa, np.. przy braku zaplonu w jedinym lub kilku cylindrach.Dotychczas obok katalizatorów ze zlozem nasy¬ powym, tzn. wypraisek lub wytlpczek kaitaliiziattorów na nosniku lub katalizatorów rozproszonych lub mieszalnych, isitoisoiwainei byly przede wszystkimi monolityczne katalizatory noianilkolwe. iSkladaija isiie cne z mieiczyimnego iszkiieletu loeraimiJcizniego o malej powiierzchnii np, z komdieirytu^ muliltu lub tlenku glinowego typu aiLfa jako wizmaandiaiczla ;s|tiriuiktunall- negOj, na1 który mainiiesiiona. jieisit Cienka wainsitwa, 'najczesciej o inozwiniejtej powierzchnii, z zainoiodpor- nego, najczesciej tlenkowego nosnika, jlak tlenek glinowy tzw. gamma, totóna izaiwsiejna dopiero wlas¬ ciwe skladniki katalitycznie aktywne. iSklaidnikiem tym moze byc metaH sizlaichetny, zwiazki meitali szlalchetnyich lub zwiazki metali nieszlachetnych.Z grupy metali SiZlacheltnych stosuje sie np. pla¬ tyne, pallad* rod, mute-a iryft, ssMtty i ;snebro.Jako izwóazki metalli nieiszlachetnych isltosuije sie np. tlenki miedzi,, chromu,, malnjgainiu, zelaza, ko- biadtu, nikfliu praz ich kojmb,iinaicfje, jiak mp. ichiroimdjan miedizi, Dalsze iwariainity powstaja w ten slpoisób, ze 113116113 116 metafe £0te:nejtine lufo ich zwiazki koimbLrmiije, sie z metaflami nieszlachetnylmi lub ich zwiazkami* wzgiejdnie metaHe najesjzlaichctriia Huib dtcii zwiazki z metalami szlachetnymi luib ich zwiazkami.IW wi&lu przypadkach do sfclaicMków aktywnych * dodaje sie jeszcze niewielkie ilosci innych pier- wialsifckóWi, mp. z gnupy imetajli zileim alkalicznych, jak maginez, wapn, tsttirtoaut' Huib tor, z grapy zpsm irzajdfciich, jak np. saimar, lanitein, cer luib z IV gnupy uklaidiu okresowego, jak np. tytan, icyiilkioin luib ¦ it .cynia jako tak zwane panomlotpry w celu popirawiie-- niia dkiriesljcinyioh wlasciwosci ukladu, jlstotna wada kaltaflizatoirów z ,oeiraimcziriyni wzmacniaczem strukturalnym, zwlaszcza monoli¬ tycznych katalizatorów komórkowych z koirdiierytu, 16 muliitiu lub tlenku gliinowego typu aJlfa, okazala sie lich wnaizliwosc na Ibfljdzce meichanijczne i ter¬ miczne przegrzewanie. W ten sposób, wystepujace [przy ciaglej pracy wsltrzasy w /wymiiku powtarzaja¬ cych sie impulsów slupa gazów odlotowych, wjlbra- 20 cje silnika i muchy w czasie jazdy, w .ppi^czemiu z wysokimi temperaturami, dzialaja na elementy ceriamiilczne knuszaco i rcjzdiraibniiaijaca iPtrzy termicznym przegrzewaniu iw ciasno ograu mczonych przestrzennie monolitach, mioze dochodzic » do zibryiLamaia- stapiania d spiekania wystepujacego iw postaci monolitów lub ksztaltek do nasypywania wzmacniacza strukturalnego z jego pokryciiami, co prowadzi do czesciowej luib oallkowitej dezafcty- wacjii 10.Okazalo sie równiez, ze umieszczanie takich ele¬ mentów ceramicznych o isltinukturze komórkowej w melaOowyich obudowtaieh jest trudne ze wzgledu na rózna iroizszerzalnoisc cieplna elementów cerau milcznych ii metalu ii wyjmaga kosztownych Iroz- 35 wiazan kc^nBitrukcyjnych, alby przy rfuchach [wzgled¬ nych stale wystepujacych w zm.ienifaijacym sie mozliwym przedziiaile temperatur roiboczych, mie¬ dzy —30 i +(10000C zapewnic elatstyiczne i gazo¬ szczelne 'utrzymanie elementów o isjtaikturze ko- 40 mórkowej. Z tego 'wzgledu nie (Szczedzono sitiainan w poszukiwaniu tordziej przydiafcnycih materialów zalstepczych dla katalizatorów twoanzonych na bazie cejnaimiiicznejj, jak równiez korzysitniiejszych d!la nich fotrmi przestrzennych. 45 {W opisie ogloszeniowym RFN nr Z 302 746 opilsamo juz oisnoiwe moisnoka dllia reaktoina ktajtiaHiltycznego do oczyis«zczainjiiai gazów odloftowyCh w silnikach spaMnowych^ wykonanej z lumieszczioineij na porze- mian fiaildisjtej ii glaidkdJej ibliachy ka/tailiityczndie aktywnym metalem, jak iplatyoa Luib paiLLaid liuib itleinkiem^ ,takim jiak (tlenek miediai, tle¬ nek niklu itp. Opisano tut^ajj jako znane, staowaniie nosników metaMcanych z mateiraa&ów o wysokiej za)wairttoeci njiklu (mopei), przy iczytm niikiel po prze- 95 pjrofwiadzend,u iw (tlenek iwykaiauje akitywmoisc* ka»- talit^czna. Wispoimniany opajs ogtezenioiwy p-ropo- n/uje tówtndez mHedizy annymi pokry/wanie bilaich stailoiwych imdedzaa diuib ndkdeim i nasltepnie utleniia- ifiie pofcryciai, aUbo tez pofarywande ich faezppisrednio 60 loatailitylcznie czynnym Itlenkiem metalLu, Ojpd&y c^oszendoiwej iRTN' nr 8436559 oxaz 2540/88i2 ,w obu przypadkach piroponuja uprolsizczo- ny jrejaWtor kattaliiityiczny do oldtruwania gaizów od^ lotowylch sdUmiikai spatooiwego, w którym kolektor w wyidiechotwy d/lulb koUekbor izbioaxzy .gazów odloto¬ wych d/lujb iruira wydecihoiwa ejwentualniie wypO&&- zony w zawirowacze, pokryte sa weiwnatrz ikaitaili- tycahlie aktywna iwaulsjbwa z plaltymy, miedizi lub pokryitej platyna powloki z tlenku glinpwego typu gatnmai iWszysitkae .przedlstaiwdone' dotychczias roziwiaizainiia podaja wyrawdizie mozliwe do zastosowania (roz¬ wiazanie kojnistmukcyjne dtla przejsitrzennego uksztal. toiwianda iwzmalcoiaicza sitriukitiuirafinego1, do którego najleza takze eflementy przeiwodów (gazów spalino- wych, nl:e podaga jednakze zadnej drogi do uzyska¬ nia polaczenia o wyisteczagacej pfrzyrczepnoiscc mdedzy imetaileim i kaitjailizaitomem na nosniku.Pierwsze próby irojzwia^ania tego decydujacego dla trwalosci katailizaitora proibleimu analjduja isie w opisie ogloszehiowyim iRFN na: 2 450 664. Opijsano tam kataiLizatoir zlozony z maksymalnie czterech warstw, w którym nosnik odporny nai wyfsoka temperature i utleniacie ze stopu zelaza iw postaci wydluzonej i zwiniete|j rw rolke (blachy ipoferyty jeist izarwieiraijaca itlen^ ipoiroiwaita wansitwa, która powdjnna .wchlonac umieszczona ma niej warstwe katailizaitora li która otrzymuje sie korzystnie przez termiczne^ criemiczne lub eHektroiiitycizne \uitileauia- nie powiieinzchnii stopu zeilaiza ziaiwaeraijacego glin z ewientuailnyim dlodaltkoiwym iwzmocnieniem za po¬ moca naniesiionego zewnetrznie itlemku glinowego.(W tego typu kaWizatorach z powlokami tlenko¬ wymi iwady mailezy widziec" iw tym, ze wy|magaja one stosotwaniia ina stouktura|lne iwzmacniacze dro- gflch stopów zeilaiaa, odpopmych nai wysokie (tempe- raitury i utlenliiande, a iwairsdawia itlemkowa na stopie tylko wówczais zapewnia wy,staircza|jaica przyczep¬ nosc np. wobec nandieslionej powloki, gdy obecny dla twoirizejnia tlenków metal zawafflty jest w stopie zelaza w dostatecznej iflosci i mozrna z ndego wy- twojrzyc iprzez iiitlendande w ekonom&iczntie krótkim czasie,, w ^wylstiajrczagacym isltopnliiu porowata, -me- chainiici3niie itrwala olsnowe .powiiierzchniowa. Dalsiza slaboscia iznanego katalizatora jest to, ze jego me¬ taliczny iwzmataniiacz sitnukturalny, ze wzgledu na powstajaca dodatkowa warstiwe tHenkowa, pozwala oiczekiiwalc oibniizonych waritolscii przejmoiwainia cie¬ pla od stykajacej sie gazami odlotowymi masy katalizatora!, co moze prowadzic do prlzejsoiowych przegrzan miaisy kaitalizatoma^ Zadawalajacym irozwiajzaniem trwalego wiazania katalizatorów na zaroodpornych metafliicznych pod¬ lozach jest plctóenliowla metoda natryskowa opiilsa- na w opisie patentowym BEN nr 2151416. i^ajpro- ponowano tam równiez .pokrywanie kataliizaitoirem dowolnie luformowanych ipowijerzchinii korisltnulkicyj- nych w przestrzeniach reakcyjnych do katajlityaz- nej pirzemilany gazów odlloltowych. (Niiekorzystne jejst to, ze mozna sitosjowac tylko specjalne katiaili- zjatory lutleniabia typu katalizatorów (miesjzaniyich lub irozprolszoniych oraz niezbedne jeist dodatkowe nanosizenie meltlallicznej miedai lub isireibna . jako podkladu reagujacego.Celem wynailazku jeist usiundeciie tych niedogod¬ nosci. Wedlug wynalaizku kaitailtijzator formowany;, którego konstrukcja skftajda sie ze 'wzmalciniilacza strukturalnego, z metalicznego zelaza, (naniesionej na iwzmacniacz ^stnuktluirallny watistlwy z zainood-113 116 parnego ¦ mosniica oraz z naniesionego mai nosnik katalitycznie aktywnego Iskladnlikal, polega ma1 tym, ze kjcwlpuis wzmacniacza strtiijkltuirailnelgo sklada sie z zelaza lub stalli, a ma jego powierzchni znajduje sie naniiJesiona zaroodparnai silndei przyczepna i sprzyjajacia wiiazamki warstwa dyfuzyjna glin/ze¬ lazo; otrzymana przez co nafimniej 1 minute towa- jace wyzarzanie pokrytego glinem zelaza lub stali w temperaturze 600—12O0°€.Przedmiotem wynalazku jefet zatem kstaliizaitor warstwowy iz ba|rdizo karteyisltniega pod wzgledem ceny, katalitycznie obojetnego tairpusu ize istafli weglowej^ zeliwa lub stali kowaflmej 'Lub iainnej stali niskostopowej, która wskutek specyficznego spo|sobu wytwarzania jest odporna! ina korozje i po¬ siadla trwala warstwe powierzchniowa o charak¬ terze stopu, a przez to posdada dlolbre przewod¬ nictwo ciepla^ wedlug badania, rentgehC4gq^icznego nile zawiera tlenku glinowego d ize wzgledu ma swoja nadzwyczaj silna szczelinowatosc i nieregu¬ larny uklad krysztalów stanowi doskonaly podklad dla) warstwy katalitycznej, skladajacej sie z ma¬ terialu tlenkowego, naniesionego na korpus kofrzy, stnie jako powloka nosnika ii osadzonego na niej katalitycznie aktywnego skladnika!. iNie mozna jedlnak pominac udostepnionej przez wynalazek mozliwosci stosowania przy toatalizato- rach z metalicznym wzmacniiiaczem strukturalnym zamiast kosztownych stali stopowych* znacznie ko. raystniejszych pod wzglejdem ceny, prostych ga^ tunków zelaza i stali, poniewaz prowadzi to do obnizenia kosztów o 5—10 rtazy.Stosowanie warstw dyfuzyjnych glinyzeiazo do ochrony przedmiotów zelaznych znane jest juz wprawdzie od dawna, wymaga to jednakze zgod¬ nie z wynalazkiem niezbednych warunków wy&u. rzaniai aby osiagnac przydatna jakosc powierzchna obttiabdahej dla wzmacniacza strukturalnego dla katalizatorów na nosniku ima podlozu zelaza lub stali!, ponliewaz w tym przypadku wlasciwosci korozyjne sa tylko jednym z wielu warunków powodzenia.Okazalo sie korzystnej jezeli korjpus wzmacniacza strukturalnego sklada sie ze stali lub zeliwa o za¬ wartosci wegla 0,005-^5, korzystnie O^S^-O^/oi waL gOiwych. Przy podanych wairunkach wyzarzania korpus wzmacniacza strukturalnego uzyskuje bo¬ gata w zelazo warstwe dyfuzyjna glin/zelazo/stop a korzystnej plajstycznoscd;^ warstwy dyfuzyjne bog)ate w glin, np. naniesione przez kaioryzacje, zawierajace krucha faze Ai3Fe, sa mniej korzystne.Warstwa dyfuzyjna posiada chropowatosc wyno¬ szaca powyzej 005 nn\ mierzona przyrzadem T3 Hornmelai do pomiaru chropowatosci1.Korpus wzmacniiiaciza strukturalnego moze byc (calkowicie lub czesciowo, wzglednie jedno- wielo¬ stronnie lub ze wszystkich stron pokryty warstwa kombinacji nosnlika i skladnika aktywnego. Ka¬ talizator moze miec rózine proste formy prze¬ strzenne, jak forma grudek, siodelkowa^ pierscien niowa, spiralna przydatne dla warstw (nasypo¬ wych. Moze on posiadac forme komórkowa, przy cfcyrn prznajmniej kanaly komórek pokryte sa kombinacja nosnika i: skladnika aktywnego. W tym celu wystartaza, pokryte glinem, faliste lub prze- 10 miennie faliste ii gladkie blachy; przy wykonaniu poszczególnych, oddzielonych od siebiie, przebiega¬ jacych równolegle kanalów przeplywowych, umo¬ cowac ma stofeie* do czego wystajrcza zwykla oblrób- 5 ka uplastyczniajacai Wajznri i pdsiladajace znajczenfe przernyislowe uksztaltowanie kaltajlizatoria fofrrnowainego wedlug wynalazkiu polega na tymi, ze jejst on wykonany w formie zamykajacej przestrzen reakcyjna, przy czym katalitycznie aktyiwiria powierzchnia jest zwrócona do ptrzestrzentL ineaikcyjnej. Zasiadla ta jest juz znana z opilsju patentowego iRPN nr 2 li51i 416.Nastepnie katalizator o powierzchna zawierajacej kombinacje nosnika i skladnika aktyiwnego moze 15 ograniczac komore spalania i kanaly gazów odlo¬ towych silnika spalinowego. Ponadto np. glowica cylindra silnika spalinowego: sporzaldzona jest ze wzmacniacza staktiuraOnego z zeliwa, iwyposjazo- nego we wspomniana warstwe dyfuzyjna i po- 10 wierzchnfie od strony komory spajania pstefejjaca katalizator! na nosniku. Formowany kaitaflizatrar mpjze ibyc jednak uksztaltowany Ijako marta lub system rur, których scianki weiwnetrzne sa pdkiry- te kombinacja nosnika i skladnika aktywnego- 15 W specjjaiLnym wyjkonaniiiu wynalazku, tiaka mura lub sysitem rur posiada postac rury wydexahowej lub kolektora wydechowego lub przewodu zbior¬ czego gazów odlotowych, tlumika wstepnego lub tlumika glównego pojazdu wyposazonego w isjLlriak w spalinowy, Kataliizajtoir formowany moze wystepowac w po¬ staci umieszczonych w rurze katalitycznej wzgledu nie systemie rur katalitycznych, elementów utrud¬ niajacych przeplyw i/Hub zmieniajajcych kierunek 55 przeplywu gazu, ze wszylsWaijch stron pokrytych kornfrinacja nosnika i skladnika aktyiwnego. Wbu¬ dowane elementy te na calej dlugosci lub odcin¬ kami moga wraz z komorami .posrednimi tworzyc rure lub system rur. W najprostszym przypadku 40 uksztaltowanie takie stanowi rure wydechowa po¬ kryta wewnatrz katalizatorern na np^niku, która jest równiez wyposazona w pokryte kataPózatorem, utrudniajace przeplyw d/lu przeplywu gazu uksztaltowane przegrody, przy po^ 45 mocy których osiagaj laie cisnienie spietrzenia zwiekszone o 3^-25000 Pa w stosunku do rury niie posiadajacej przegródl mderzono przy szybkosci przeplywu powietrza o tempelraturzg pokojowej 12 myk Ten warunek, istotny dla iwyltworEeniia w optymalnej wymiany masy jest .omawiany w opisie zgloszeniowym RFN nr 2 668892, Uksztaltowane wedlug wynalazku rury kaitadi- tyczne lub systemy rur katalitycznych, wypoeiayzone w zawirowywaicze wymuszajace okreslone isitotsunkii 15 wymiany mafey, wykazuja z róznych wzgledów istotne zalety w porównaniu z konwencjonalnymi katalizatorami najsypowymtij lub kaitaldzaitoranii o ukladzie komórkowym. IW uksztaBtofwanych w ten sposób przewodach gazów lodlotowych mozna w osiiiagnac wysoki) stopien Kfcnwtersji Isubsitanicjli szkodliwych tale, ze mozna albo zrezygnowac z do¬ datkowych ukladów napypowych lub kc*nórko- wych, allbo wymiary ich mozna znaczniie zmniej¬ szyc. Korpus wzrnaJcniaicza strulduralnego moze w byc wykonany ze zwyklych gatunków zeflaza sto*11311* * souwenych na przewody dilia gaizów oddctowyeh i w dowolnych giriuiboislcdaich. Piraed lufo po miadalmu poz%dataegp ksztjaBfcu, przy Dastosowiamiu zwyklych , metod cferóbiki metali* jak kucia, wyciaganie, odr lewanie itp., moze on byc pokryty .calkolwiWLe lujb » czesciowo warstwa wyzarzoneigjo nadepnie gflinu.Szczególnie wazna wlatsmosc przewodów dla' glazów odlotowych (iw inajszemszym pofleciu) iuksztaft- towanych wedftug wynaflazku (w fommiie kataliza- topia iwarisitwowego poflega na TOtactoeileniTi ciepla !• powstajacego iprzy spadaniu isfljfosjtanicji i szkodli¬ wych na znacasde wydluzonym ofoBzairze: unika sie w ten sposób lokalnych przegrzan, które moga wy- siepowac ze swoimi wszyistkimli ujejmnymi skut¬ kami, mp. przy t zaklóoanfiacfa zaplonu* ,w kataflizato- u rach niasycowych lub ko?n6rfcowych. Nowy kataiu zator formowany nadaje sie równciez do ochrony przed przegrzewaniem konwencaonaflnyich urzadzen katalitycznych do oczyszczania gazów ojdilotowych; w tym oeilu lich przewody dla gazów odlotowych » zaopatruje sie. wewinatrz walrstwa dyfuzyjna Al/Fe i wytwomsa sie katalizator wedlug wynalazku. Po¬ za tym formowany katiallizator mocna stosowac jako urzadzenie wytwarzaljace cieplo, podlaczone wstepnie w tym celu, aiby podlaczony diallej glówny » katalizator doprowadzac w krótkim iczasjie do pel¬ nej aktywnosci (kaitafllizaltor zalomowy). jRrzedmSotern wynallajzku jest rówmiiez sposób wytwarattnia katalizatorai formowanego, polegajacy na tym, ze z materialu warstwowego stanowiacego 30 pokryte glinem zelazo lub stal formuje sie korpus bejdacy wzmaWiatezem stroktumalliniyni, który wy¬ zarza sie co inagmniej i marnote w temperaturze 600hh1200°C d na powierzchnie pokryta warjatwa dyfuzyjna gliri/zidatzo nanosi sie watrtstwe z zaro. w odpornego inosnifca, zaiwdeiradacego kataSLitycznuie aktywne skladniki lufo wprowadza si)e te skladniki dopiero pózniej/iNa staiuktuiflaiLny wzmacniacz ko¬ rzystnie stosuje sie stal lub zeliwo o zawamtosoi weglai 0,05h-5, korzystnie 0,06^-0,5 wagowych. 40 Jako materiai wyjsciowy moze byc sto^pwane tworzywo warstwowa któtrego warstwe glinowa wytworzono metoda flanlurzeiiliowa, platerowania przez nawallcowywanie, zwlaszcza plateirowalnale na goraco, alumetyzacje, aMterowanie lujb kafloryzalcje. 45 Warstwa glinu moze pokrywaj korpus wzmac¬ niacza struktupjadinego calkowicie lub czesciowo, jedno-, wielolstooriiiiifi lub ize wszystkich stron.Warstwa glinu wyjscojowego materialu warstwo- wago ma wzmacniacz staiktluraliny pogada korzy- M stnte grubosc co najmniej lLO, korzystnie 20—160, zwlaszcza 40—60 urn. (tstotne dla uksztaltowania zaroodpornej, siiMe przyczepnej] i sprzyjajacelj wiaizaniu warstwy dyfu¬ zyjnej glin/zelazo, za|pewniaSace6 równiez dosta- u teczna ochrone przed korozja, sa takie wairunilci wyzarzania, które oddzialuja na material war¬ stwowy. Korzystne okazalo tsde wyzatrzanie w tem¬ peraturze flOO^-0OO°C w ciagu T—30 minut. Szcze- golnie korzystna strukture powclerzchnd uzyskuje 90 me, jesli wyzarzanie prowadzi sile w tempetraturze 870°C w ciagu 15 minut. W^zairzanaie z dostepem powietrza okazano sae korzyisibne.(Nakoszenie kaMIzatoiral na nosniku nastepuje znanymi metodami pokrywania. Na poiwiiieanachniie fi3 wyziairzointegoi wjzmjaicniiajcziji striuJcturalnego mainoei slie zalroodporny, porowaty nosnik o stosuinkowo wysokiej pawieirochoi wlasoiiwep^ kon.taktuaajc ja z wodna zawdejsana inoisnoka lub z roztwo(rem soili^ która termdkaznde mozna jprzeprowadizdc w moóndk i po aiEiundeaki nadmiaom zawieisdiny lub roiztwonu i nastepnie wytsuJszertiic, pnazy isoe w tempedaftuirze powyzelj 4j50°Q przy lczyim opieracje 4e wykonAiije sie eweniuailnuje wi/edoferotnlie.IW zasadzie^ mozna stoispwac wszystkie zwykle zaroodporne inosndkd dla katalizaltopów/ I tak, motana powiemzchinde wyldarzonego wzmacinnaicza strukturalnego kontaktowac z wodna zawiesina co najmniej 'jednego zwiazku z grupy tlenków Mg, Ca, Sr, Ba; iAl„ Sc, Y, ianitairiowtoów^ aktynowiców, Ga, Hn, Tl, SU Ti, iZn, Hf^ Th, Gej, Sn, (Pb, V, Nb, Ta, Or; Mo^ W, jiak rówindez wegUików, borków i krzemków metaM prizejlsciiowych. Korzysftinde sto¬ suje s&e takie zaroodporne moisdiik^ które isyner- gicznie wzmagaja dziaianóe wlaiscliwych kataditycz- nie aktywnych sklajdndkóiw. Pinzykladamii ^aa itubajj proste lujb zlozone tleinkiii, jak aktywny A^Oj, 2n02, C^Oj, Oe(02, SiC^ Ti02, krzeratelnyt jak krzemian, Ibanu, boru lub gjlinokrzemiian, tytanian, jak tytanian ibatiu lub tytanian gllinai.IW praktyce stosuje sile jako zaroodporny nosnik zwlaszcza rózne fazy aktywtnejgo tlenku glinowego, które okresla' sie zwykle jako aktywny tlenek glifrowy typu gammai Ten (tlenek glinowy moze byc kombinowany lub domiejsizkowany okreslonymi ,pierwaap|tkarnó, które luforwadaga jego stirufcture kry- staJlitena (lub zdolnoec pokahlanianiiia tleniu calego katailizaltomai Wedlug korzystnej formy wykoinandia sposobu wejdfliug wypiailazku konlttaktuje sie (powierzchnie wyzarzonego wzmacniacza atiiuktuirailnego z wodna zalwiesiina tlenku glinjowefeo typu gairnma lub jego form zasadtowyteh lub uwodnionych, zaiwiertaijaica ewentualniie jedna lub szereg soli pierwiastków z II, III ii IV gpiupy glównej li dodatkowej ukladu okresowego. Mozna jednak irówinnez airmy, dowolny zwiazek lub forme przejisciowa zwiazku, dziiaftajja- cego synergicznite wobec katalitycznie aktywnego skladnika), nanoslic w formie zawiesiny na wzmac¬ niacz.Domieszkowanie tlenku glinowego typu gamma takimi piterwiasikami jak ceir iii/luib cyrkon, wpiy- wa korzystnie ma zywotnosc koautaktu i za$)ewniia ponadto kotrzyisjoil przy zalchodzacym jednoczesnie utlenianilu lub redukcji* siubfsitalnicjii! szkodliwych z silników Sipattiofwytch, w jednym zlozu fcaitali- tycznym- iDo wprowadizaimia piertwoastków dtomriesjzkowyich do siatki krytstaOicznej tlenku glinowjegoi, korzyistne okazalo {sie wytwarzaniie formy przejsciowej wpdo- rotlemku glinowego lub uwodnionego tlenku gilino. wego, zawierajacej pierwiastki cer i/Luib cyirkoa\ przez jednoczesne wyftracanie z roztworów zawie¬ rajacych sole loeinu, cyrkonu i ewentualnie jeszcze glinu i nastepnie wyprazanie fpirmy przejisciowetj na osinowe gaanmaHtlejnek gtlfinowyncerntllenek cyr- koniUL iAlternatyiwinie moznia nanosic wyprazony Ai^Oj typu gammia zaiwderajjaciy Oe203 wzgl. OeP2 i/lub ZrOj lujb sole trój- luto cztetwvartocciowe^o ceruH31 9 i/lufo cyrkonu ii przed luib po naniesieniu katali¬ tycznie aktywnego tsktoidoika wyprazac" w temipera- turze 500^-900°C. Wyprazanie to nastepuije korzy¬ stnie przed naniesieniem katalitycznie aktywniego skladnika- 5 [Dla sporzadzenia, zawteiilny zalroodipoirinegO' mois- nika stosiuje sie znane techniki, jak mieleniie, do- daiwianiiiie srodków aalpoibiegaljacyich sediymenitiafcji, jak sita^laizoiwainie aa poimioica ipH poaietylenlGiiirnriny i siole amoniowe poliimeryicznych kwasów karbo- *o ksyilolwylcih (c|pis wylozenitowy !RFN nur 2 5311769) i starzenie. iNianoiszeinie ka/tailityiczniie aktyiwlnego js^aidniikia moze (nastepowac znanymi metodami wytwarzania katalizatorów ma nosnliku. 1 talk, warstwe nosnika is mozna np. nasycac stopem aktywnych skladników.IW', wielu) prizypadskaich nastejpiulje oalsyiaainie, ewentualnie maj goraco stezonymi, wodnymi roztwo¬ rami soli skladników aktywnych ii wyprazanie po wysuszeniu. Mozna równiej stosowac niasycenne ao w fazie gazowej1, przy którym goracy sitramien gazu zawieragacy iaulbMmiujace skladniki aktywne, np. strumien butianu gazowegOi, przepuszcza sde nad warstwa nosnika i osadza na nim skladniki aktywne. 23 iZmane jest równiez rozpuszczalnie' [siali platyny lub kompleksów platyny w metanolu, acetonie^ octamie metylu luib podobnych rozpuszczalnikach, nasycanie nosnika katalizatora takiiin iroztworem i zapalanie;, przy czym nastepuje rediukcjai dlo me- w talicznej jpiatyny.Wedlug innego znanego sposobu, sole platyny rozpuszczal sie w wysokowrzacych ogranicznych olejach^ nastepnie nanosi roztwóri na warstwe njojsnika i wreszcie usuwa olej przez ogrzewanie, 35 przy czym olej zapala sie, Dlia sporzadzenia! katalizatora formowanego we. dlug wynalazku, zwlaszcza dla jego uksztaltowania ograniczajacego przestrzen reakcyjna stosuje sie przyjete miedzy innymi w dziedzlnlie1 katalizatorów 40 djo oczyszczanila gazów odlotowych, nasycanie po¬ wloki z zairoodjpoimegioi nosnikai roztworejm soli metali z girujpy platyny ii/lufo metali z grupy Al, Cr, Mn^ Oo, M;, T% Mg, Ma, W, Fe, V, Th, U, Ou, Ag Zn Cdi, Hg, Ism, Tl, Bi?, Sin, Pb, Sb, laltamow- 45 ców i, aktynowców, smazenie i wyprazanie. 1W przypadku nosników O solnej porowatosci szczególnie korzystna ofcazajlai sie metoda nasyca¬ nia, w któirej noisnik nasyca/ sie najpierw orga¬ niczna lub nieorganiczna ciecza, dodaje ewentual- 50 nie roztwór srodkia tomipletos(ujaaegx, wyteajcaja- pego i/lub rediukujacegp', przy, czym nie przekracza sie staniu maisycenia noisnijka», nastepnie dodaje roz¬ twór zwiazków katalitycznie aktywnych pierwia¬ stków, usuwa ciecz przez ogirzewainie lub wypala- 55 nie i eiwentualnie przeprowadza jeszcze obróbke koncowa polegajaca na redukcji 'lub wyzaraaniu .w podwyzszonej (temperaturze. Unrika ma przez to odkladania aktywnego materialu w glebszych sitre- fach porów, co prowadzi jdjo znacznej oszczednosci* eo materialu (opis* ogloszeniowy RFiN nr 2 ©31 770).Katalizator na nosniku wypróbowany w katali¬ tycznym procesie oczyszczania gazów odlotowych z pojazdów, z którym mozna pracowac zarówno z zastosowaniem metody utleniania', jak równiez w 10 tak zwanej „metody 3 dróg" jest szczególnie przy¬ datny do wytwarzania katalizatora formowanego wediliug wynalazku. iNialsyicia islie w tym prtzylpadfcu powloke z zaroioclponniego noisniika roztworem soli, zwlaszicza chlorków pierwiastków z gttiujpy pilaltyny Ru, iRh, Po\ li Pt i rnetlalli ndeisizlaKJheitttiyich Al, Tii, Cr, iMnv 'Co, Ni, przy lozym diobileira sie lajazniie co najmniej tirizy imetale, z których co maljmndeij jeden nalezy do 'jejdnego z diwóch rodzajów metali, a stosunek atomów miedzy metailem z grupy pla¬ tyny i metalem nieszlaichieitnym wynosi 1:4 do 1:1, nastepnie stuiszy sia i 'wnefsEGie poddialje obróbce gazem zawierajacym wodór w teirniperaltuirze po¬ wyzej 450°C, Powstaje przy tym miiedzyirneitiafliiiczny uklad o wielostronnej i wysokiej aktywmotsci kon- wers-jL iDalsze lUtsipnaiwiniemie osiiajga isie wówczalsi, gdy powloke z zaroodpornego npsniika malsycai sie wod¬ nym lub ailkoholoiwym iroztiworem zatwiieragacym sole metalu z gwpy platyny Pt i Rh ii co naJj- mniej jednego z metiaflii niieszlaichetnyfch Al, Ti,, Cr, Mni, Qo, Ni o 'dtosiunkiu aitoimoiwym miedzy me¬ talem z grupy pdatyny i metailem iniesalachetnym wynoszajcym 1:4,0 do 1:2,40 i po wytsiuszeniiu ogrze¬ wa w wariunkaich redukujacych w temperaturze prazeniiia 450^-d000oC korzyistnie t5O0^-0O0°C zwlasz¬ cza^ 700^—850°C ilub jprizy zastosoJwianiai iroztwoiru alkoholowego poddaje sie sole i^eirmoflaizije pirzez wy¬ palanie alkioholu. Stosunek atomów miedzy Fit i Rh utrzymuje laie przy /tym najiczesciiielj (w izatoesile miedzy 2:1 i 20al.Zniaine jeslt zalstolsoiwainliid moisniilka' kaitaOiizateta z tlenkuj glinowegio .rozt.worem foiezkacih meitali tworzacych sfpiinel, nalstepnie wytwarzanie spinelu w .temperaturiabh ipowyzej 800°C i wreszcde nano¬ szenie wlajsciwych substancji katiaHitycznych aa po^ moca rozibwiorów soli tych siarnyclh iluib Sninych me- taM tworzacych spine^ a w konciu iwypnazanie w temperaturach powyzej 300°C,. Ten sposób poste¬ powania mozna z powodzeniem sitosowac równiez w przypadku kataliaaitiora formowanego /wedlug wynalazku), gdy np. powloke z tlenku glinowego typu gamma nasyca) tejie roztworem ciejzktiego me¬ talu tworzacego spinel, korzysltnliie w steoinku stechiometrycznym, suszy, nastejpniie olgrzewaJ djo temperaitury 6Ó0^1200°C dla wytworzenita spinellu i wresiziczie naisyca roztworem soli jednego! lufo kilku metali Fe, Oo, Ni^ Mn, Cu, Mg, a nastepnie .wypraza w temperatiuraich powyzej 30O°C Inny typ " kaltiallizaitora, w którym wystepuja gliniany meltalli niileiszlachetnych, jest 'rówmiez ko¬ rzystnym katalitycznie laktywnym sklajdlndUdem dla katalizatora formowanego! wedlug wynalazku.W celu jego sipoanzadzenijaj wyzarza sie np. powloke z tlenku gtlinowego przez i2—40 godzliin w itemperia- turze 500—900°C, nasyca produkt posredni po ochlodzeniu. «iioztworem soli co najmniejj "jedrnego z pSerwiasitków Cu, Mn, Qo i Ni|, rozMada .sojle w temperaltiurize 400°C i wreszciie wyizarza ponow¬ nie przez 2^40 godzin w temperaturze'500—0OO°C.Katalzator formowany wedlug wynalazku, sto¬ suje .sie do oczyszczanila gaizów odiotowych z sil¬ ników spalinowych oinatz dnsitalacji przemyslowyich.(Wynalazek wyjaisniaija iblizej podatne przyWady wykonaniia oraz ryisiumek. Ten ostatni pokasuje:113 116 11 12 na £ójg. ii ralsitrowei zdjedie! pod mikroskopem elektronowym powierzchni indie wyzarzonej foirmy przefisiccoweij stosowanego wedilug iwymaftazku wzmacniacza strukturalnego (maiteóal wyjsciowy — stal weglowa ST 34 o iziawabntascii O^EP/oi C, pilatieiro- wana gliimteim o grubosci wamsitwy 60 \im przez za¬ nurzanie w stopie, walcowanie i spawanie induk¬ cyjne) ;w 3004oiKtayffn powiekszeniu, ima fdg. 2 rastrowe zdjecie pod mikroskopem elektronowym powierzchni, stasowanego wedlug wynalazku wzmaciniaiczia strukturalnego (wyzarzony przeiz 15 minut przy fdiC.sst^ipie powietrza w tempe¬ raturze 870°C) w 100-krotnymi powiLekszeinJiu, na fig. 3. rastrowe zdjecie pod mikroskopem elektronowym powieirzahini pokazanego ma fig. 2 wzmacniacza strukturalnego w SOOnkriotnymi po¬ wiekszeniu oinaz ma fig. 4 rastrowe zdjecie pcd mikroskopem elektronowym powierzchni pokaza¬ nego) nial fig. 2 iwzmaioniiiaiciza strukturalnego w 1000-krotnym powiekszeniu.Ze zdljec tych Wiidac, ze material wyjsciiiowy wy¬ zarzamy przez 15 minut przy doistepie powietrza w temperaturze 870°C, posiada w przewalajacym stopnóu powierzchnie równomiernie pokryta szcze¬ linami, sprzyjajaca wiaizaniu oraz isiilnrle nieregu¬ larny uklad krysztalów sitopu.Z zamieszczonej tablicy wartosci d uzyskanych ze strukturalnej analizy rentgenpgraficznej war¬ stwy (dyfuzyjnej wytworzonej wed,lug wniailazkiu, wyndkia skibaid warstwy dyfuzyjnejj wykazujacy obecnosc Fe oraz FeAl.Tiiablica Intenisywniosc silna b. sailna slaba - silnia Wartosc d 2,90 2,05 1,68 1,45 Porównanie*). 2,89h- 121 3,O4M1O0 il,67—i 4 M^- 18 di —i sitaiia sieciowa w warunkach odbicia Bragga. | *) ASTM 1^1257 dla AlFe Warunki rejeisfcraic|ji widma: GrK a (promienio¬ wania V 30 KV, 10 m A;, 3h. iPflzyifclad I. Okragla rure, platerowana obu¬ stronnie warstwa glinu o grubosci 60 firn metoda zanurzencowa i walcowania), wielokrotnie: gieta z 4-przegrodowyim perforowanym elementem wbu¬ dowanym ze isWi wegloweij St. 45,8 o wymiarach: srednica wewnetrzna 40 mm, s-redmiba zewnetrzna 43 mm i diugosc 1000 mm, po odltu|szczeniu wy¬ zarzano w piecu do pibróbki cieplnej w tempera- turze 850'°C w ciagu 10 miinut przy dostepie po¬ wietrza!. W iten spoisób przygotowany katalizator formoiwany przeplukano nastepnie 30°/oi — wodna zawieslina tlenku glinu ttypu gamma i pokrylo w ten spp6Ó)b 45 g Al^Og. (Nastepnie wysuszono w temperaturze 120°C i poddano wyzarzaniu w ciagu 1 godziny w temperaturze 500°C. Poiteim rure wydechowa pokryta w iten sposób zaroodpoir- nym nosnikiem poddano dzialaniu wodnego roz¬ tworu azotanu ahipnowo-ceroiwego i azotanu cyr¬ konu tak ze po wyiausEenuu i wyzarzeniu w tern¬ ie » 20 25 35 40 45 60 55 60 61 peraturze <500°C w ciagu 60 minut w waristwie A1203 pozostalo 0,8 g tlenku ceiru i 1,5 g tlenku cyrkonu. Nastepnie przeplukano rure wodnym roiz- tworem: kwasu iszesjaipchiloiroplatynowego i trój¬ chlorku rodu (stosunek wagowy Pt: Rh = 8,5 :1} i wylsuszonjo. Zawairtosc Pt wynotslilla 0^8945 g, a za¬ wartosc Rh 0,1055 g, W koniou zredukowano wy- dzietoniei ,w pow^oioe spile metailii Sizlachetnych w sitnubiiiencu wodoru w ternipertaturze 500°C (lh).Tak przygotoiwany kattalliiizaitor formowany pod¬ dano ibadianiom testoiwym n»a stanowisku badiaw- czym isiiamfca i wreszcie podidanjo (badaoioim ame- cizemriowym pirzy iteimpeiriaturze gazów od-lcitoiwyich 680—750°C (!zaattcisoiwianiie ibenizyiny mie izawiieraijaceij Ofliowiiu). W koncu poddano go 'ponowinie badainiiorn aktyfwnosoi.. Po tym trudnymi tesoiei, nie wyjkazy- wal on wewnatrz onaz zewnatrz zadlnych pizmak korozji lub jakichkolwiek uszkodzen powloiki^ Nie wysitepowailo odrywanie aktywnej jwiairstwy.Aktywnosc powloki zmalala jedynie w i&topniiiu wyfsitepudacyrn normalnie tw przypadku imetaili iszla- ch-eitnych, w loiagu zastopoiwanego czasu badania. iWajrunki tiesitoiwaniiia: Szybkosc olbjetosciiowai: 80 000 h-1 Temiperatura gazów odlotowych: 300—690°C Sklad gazów odilotoiwyich: ,QO 0,5°/o| ofbjetoscioiwyich HC 150 ppm iN;Ox 1^00 ppm C02 14,9»/ci olbljetosciowyioh 02 l,OVo ojbijetosicioiwyioh (reszta: azot i para wodna; Aktywnosc w tescie poczatkowym: Konwersja przy temperaturze gazów odlotowych 500°C i Ai=il,03 CO (°/o) HO !(%) iNOx (°/o) 65i 53 [10,6 gdzie X oznacza iwispóiczyininiik nadmiiianu powietrza w pnocelsiaich spaUania Aktywnosc po stairzendu: Konwerisja przy temperaturze gazów odlotowych 690°C iilX=il,03 po 250 gpdiainaich pracy testowej silnika (silnik z zaplonem iisknoiwym Otto, 1,6 1) CO (°/o) HC (%j) NOx (•/#) 40 42 2,6 Pirizylklidd II. Prosta rure wydechowa przy¬ gotowana jjak w pmzykladizdie I jako katalizator formowany, który zaimiaisit pokryiciiiai metailem szla¬ chetnym posiiadial pokrycie ze 120 g metali nóe- szlacheitnych ([stosunek iwalgowy cbromiiian rmiedizii: Y-tlenek glinowy: tlenek niklu: tlenek cyrkonu = = 70:30:8:10) poddano równiez badaniom izmecze- nrlowym iw ciagu 250 god^iln, przy czym zsystoiso- wano jednakze pailiwo zawieraj alce ollów. Zawartosc olowiu .wynosiUal 0,17 g/l. Wialrunki tasitoiwainia i warunki starzenia odipowiadally warunkom opisa¬ nym w przykiadzde I.Aktyiwnosc iw tescie poczatkoiwym: Konwersja przy itemperaituirze gazów odlotowych 500°C :iX = l,0i3 CO (•/•) HC <•/*) NOx (%) 25 39 dfi113116 i* 14 , Aktywnosc po starzeniu; ¦¦, Konwersja przy itempeiraiiHirze gazów odlotowych 690°C fil K=\ 1,03 po 250 godzinach pracy testowej salmikia (silnik- z zalpLoaneta iskrowym Otto, 1,6 1) CO (%) HC 701 43 Aktywnosc po starzeniu: Konwersjia -przy temperaturze gazów odlotowych 650°C ii X = 1^03 po 250 godzinach pnacy, testowej silnika (silnik z zaplonem iiskrowyim Otto, 1,6 1) CO (%) HC (°/oi) NOx (%) 43 31 |4,3 Katalizator formowany wykonany jiako rura wydmuchowa nie wykazail zadnych oznak korozji lub uszokdzen powloki. iZalstmzezenjjia pajtejnitjowe1 1. Katalizator formowany, do oczyszczania gazów odlotowych, skladajacy sie ze wzmacniacza struk¬ turalnego z metalicznego zelaza nawiezionej ma wzmacniacz strukturalny warstwy z zaroodpor¬ nego nosnika oraz napiiesionego na nosnik katafld- tycznie aktywnego skladnika), znamienny tym, ze korpus wzmacniacza struktaiaJnego, sklada sde z ze¬ laza lub stali, a na jego powierzchni znajduje sde naniesiona zaroodporna, salinie przy^czepnai i isprzy- jajjacai wdazandjui warstwa dyfuzyjna gMn/zelazo, otrzymana przez co naljmncej 1 minute (trwajace wyzarzanie pokrytego; glinem zelaza lub stali w temperaturach miedzy 600Ml20O°C. 2. Katalizator wedlug zaostrz. 1, znamienny tym, ze korpus wzmacniacza strukturalnego sklada sde ze stali lub zeliwa o (zawartosci wegla 0,003—5, korzystnie 0,08—0,5% wagowych, 3. Katalizator wedlug zaptrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze korpup wmmaomjafcza stirukturalineigo jest wyposazony w ;bogata w zelazo wamstiwe dyf^uzyjna glin/zelazo. 4. Katalizator wedlug zaistrz. 3, znamienny tym, ze warstwa dyfuzyjna posiada mozliwie mala za¬ wartosc Al3I^e. 5. Katalizator wedlug zaistrz. 3 albo 4, znamienny tym^ ze warstwa dyfuzyjna posiada chropowatosc wynoszaca powyzej 0^05 \aocu 6. Katalizator wedlug zaistrz. 1, znamienny tym, ze korpus wzmaicndafciza strulobujijflruego jest pokryty calkowicie lub czesciowo, jedno-, wdfelositronnie luta ze wszystkich stron kombinacja nosnika, i skladnika /aktywnego. , 7. Katoflizator wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze posiada on postac grudek, siodelek, pierscieni lub spiral odpowiednia dla zlóz nasypowych,*15 113 116 16 8. Katalizator wedlug majacz. 1, znamienny tym, ze - uksztailtowanyi jfcjstt wi postaci komórkowej i plrzymiagmmdej banaly komórek sa pokryte kombi- nalctia inosndika1 d skladnika aikitywntego. p. Katailizaltar wedlug zasitaiz. 1, znamienny tym, ze uksztaltowany jest w (farmie obejmujacej prze¬ strzen (refakcyjna.HO, KaiteOdizator wedlug zaste. 5, znamienny tym, ze powierzchnia, zawierajaca kombinacje nosnika i skladnika aktywnego, ogranicza koimore [spalana i kanaly gazów odlotowych saJlndfca spaMnowego. 11. Katalizator wedlug zaste. 0„ znamienny tym, ze jest uksztaltowany w postaci irtutry luib systomu rur* których óciilany wewnetirzne sa pokryte kombi¬ nacja nosnika i skladnika akitywinegOw 12. Kajtali2ja)totr wedlug zastirz. ai^ znamienny tym, ze iwa lub system irur posiada postac iruiry wy¬ dechowej, (kpOeflotofna wydechowego lufo przewodu zbijarczego (gazów odlotowych, tlumika wistepnego lub) ttanika glównego pojazdu .wyposazonego w salndk sipafliimowy. 13. Katajlizaitor wedlug zastrz. 11 adbo 12, zna¬ mienny tym, ze ma postac elementu iiimieszczonego w ruinae katalitycznej lub w systemie iruir kattiaiMr tyczinylch, utirudiniiiajaicego przeplyw i/lub zmienia¬ jacego kierunek przeplywu, pokryitego ize wszyst¬ kich stron kombinacja nosnika i skladnika aktyw- negoi. 14. Sposób wytwairzaniai kaftoilizatora formowac nego do oczyszczalnia gazów odlotowych sklada- jacy sie ze wzmacniacza sfoukituipallnego z meta¬ licznego zelaza, znamienny tym, ze z materialu warstwowego stanowiacego (pokryte: glinem zeilaizo lujb stal, ksztaltuje sie korpus Ibedacy wzmaczniiia- czejm strukturalnym, który wyzairza siie co naj- mniejt 1 minute w temperafaiirze miedzy 300 i 120O°C i na ppwderzchmie pokryta wairstwa dysfiu- zyjna girin/zelazo naposii sie wiansitwe z zaroodpor¬ nego nosnika ewentuajlniie zawierajacego katali¬ tycznie aktywne skladniki ilub skladniki te mar stepnie wprowadza sie do wytworzonego nosndka. 15. Sposób wedlug zas/brz. 14, znamienny tym, ze stosuje sie stal luib zeliwo o zawaprtosai wegla 0,05—61, korzystanie 0,08r—0^Vo wagoiwyicn. jl6. Sposób wedlug zaiste* 14 aWbo 15, znamienny tym, ze stosuje sie material warstwowy, którego warstwe gliinowa wytworzono metoda zanurze¬ niowa, przez platerowanie z nawalcowywanieim, zwlaszcza platerowanie na goraco, aluminiowanie dyfuzyjne, .aiu^berowanie alibo fealoryzaelje. 17. Sposób wedlug zastirz. 14, znamienny tym, ze warstwa glimowa pokrywa sie korpus wzmacniacza stmuktumaflnegO' calkowicie lub czesciowo, jedno- wielostronniie lub ze wszyisitkiilch stron. "18. Sposób wedlug zastirz. 14, znamienny tym, ze korpus pokrywa isiie warstwa glinowa o grubosci CO najmniej 10, korzystnie! 20i—il50, zwlaszcza 40-H60 jun. 1,9. Sposób wedlug zastrz. 14, znamienny tym, ze; wyzarzane© prowa)dzi sie przez 7—30 minut w tenipeanaituirze 800h-&00°C. 80. Sposób wedlug zastirz. 14, znamienny tym, ze wyzarzanie prowadzi sie przez 15 minut w tem¬ peraturze 870°C. 21. Sposób wedilug zastirz. 14, znamienny tym, ze wyzarzanie prowadzi sde przy dostepie po- wtete^aw i22. Sposób wedlug zaste. 14, znamienny tym, 0 ze na powieirzchniie wy(aairzonego wzmacnitaczm struktiiralnego nanosi sie zaroodporny nosnik, kontaktujac ja z wodna zawiesina nosnika luib z (roztworem stoli, która mozna1 przeprowadzic ter¬ micznie w nosnik i po usunieciu niadirmairu zawiiie- 10 siny M iroztwoffiu i wysuszeniai, prazy w tempera- tuirach powyzeij 460°C, przy czym oepracije te wy¬ konuje sie ewenifauialoie wde^okrotnie. 23. Sposób wedlug zastrz. 22, znamienny tym, ze powiiea^zchnlie .wyizairzoneigo wzmacndiacza stnuktu- 15 ralnego 'kontaktuje sie z wojdna zawiesina co naj¬ mniej jednego zwiazku z gmupy tlenków Mg, Cai, S!r„ Bai, Al, Sci, Y, lanitanowców, aktynowców, Ga^ In, Tl, Si, Ti, Zir, ttf, Th, Gei, (Sr*, iPb, V„ Nib, Ta, Cr, Mo, W jak równiez weglików, ibotrków i krzem^ 20 ków metali przej-soiowych.E4. Sposób wedlug zaste. 23, znamienny tym, ze powierzchnie wyzairzonegp wzmacniiacza sitruktiu- ralniego kontaktuje sdie z aawiefrajajca ewentualnie jedna luib kulka soli pieirwilaisitków II, 111 i IV 23 grupy glównej i dodatkowej ukladu okresowego wodna zawiesina itlenlku glinowego typu gaimtrna lujb lorimy przejisicdowiej wodorotlenkiu luib uiwod- nionytch tlenków luib inmegp zwiazku wzgledndie formy przeij^cioiwej zwiazku dzialajacego synergiiicz- w nie w stosunku do kaitalitycznde aktywnych sklald!- ników. 25. Sposób wedlug zastirz. 24, znamienny tym, ze foirme przejiscdowa iwodorotleniku glinowego lub uwodinionego tlenku gilinowego zawierajaca pier- n wiastki) ceni i/lulb cyrkoini, wyltwamza siie przez wspólne wytracanie z iroztwoirów zawieirajacych sól ceiriU), cyirkonu i ewenituailniie jeszcze «gMn»u. 26. Sposób wedlug zastirz. 22, znamienny tym, ze nanosi sie prazony A1^03 typu gamma zawierajacy 40 Ce2C3 iwzglednie 0eO2 i/lub ^rC2 lub sole 3 — wzgl. 4-wafrtosciowego cemu d/luib cyirkonu i iprzed lub po naimesieniu katalityiczriiie aktywnych skladr ników, prazy isiie w tempeiriatuinze (500—900'°C. 27. Sposób wedilug zastirz. 22, znamienny tym, ze 43 do zawiesiny dodiaje siie snodek pomocmijczy prze- ciwdzialaijacy sedyimentacjiL 28. Sposób wedlug zaisitirz. 14 alibo 22, znamienny tym, ze powloke z zaroodpornego ;nosnika naisyaa sie [roztworem soli mejtalaj z grupy platyny i/lub M metafli z grupy Al, Cr, Min, Co» Na, Tij, Mg, Mo, W, Fa V, Thj, U, ,Cu;, Ag; 2n, Oa\ Hg, In, Tl, Bi, Sn, Plb,, Sib, liaintialnoiwciów i iaktylnowców, suszy i prazy. 29. Sposób wedlug zaiste. 2)8, znamienny tym, ze *5 powloke z zairooidpornego nosnika oasycai sie roz- twórelmi solii, zwlaszcza eliilorjków, pierwiijaistków z grupy iRu, Rh, Pd i Pt ii metali oiieszlaichetnych Al^ TL, Gn, Ma Co, N^ przy czyim lacznie dobiema sie co najmniej 3 metale z których co oaijrmnjieij w jeden oalezy do jednego z dwóch trodzajów metaflii, a stosunek aitomów miejdizy jmetaleirn z gruipy plah tyny i meitailem ndeszlachetnym wymoisi 1:4 do ttlt nastepnie suszy i wreszcie poddiage dJaiiailianiiu gazu zawieirajacego wodór w temperatuiraiah pawyzej W 450°C.113 116 17 18 30. Spoisob wedlug izjaotnz. 28, znamienny tym, ze powloke z z&moodpjofrnego inioisnifca naisyioa !sd-a wod¬ nym lub ialkoholowym (roztworeni, zawiiieirialjajcym jedina z spili metali z @rupy platyny Pt ii Rh ii co naijmraieij jednego z imietiailii nieszlachetnych Al, Ti, iGr, Moi:, Co, Ni w sitoislunku ialtomów miedzy mettaHem z grupy platyny i metalem nieszlachet¬ nymi w zakresie 1:4,0 do 1:2,40 i po wyauisizieinóu ogrzewaj redukujac w temperaturach pirazeiniia 450^1000, korzystnie 500^900,, zwlaszcza 700^850°C lub przy zastosowaniu noztwoiru (alkoholowego pod¬ daje sole rozkladowi teraiicznemu porzez wypaila-- nde alkoholu. 6L Sposób wediug zastirz. 14, znamienny tym, ze powloke z tlenku glinowego typugammia masycia 10 15 sie aiozfowoirem metalu ciezkiego tworzacego spinel, korzystnie iw stosiuinku istechiometrycznym, siusizy, naisitepmie ogirzewai ido temperiaftuiry 600;—il200°C dlia utworzenia spinelu i wreszcie nasyca (roztwo¬ rem :soili jednego- lub kilku metalli Fe, Co, Ni, Mn, Cu, Mg, po czyni wyipnalza wkoncu w temperaturze powyzej 300°C. 32. Sposób wedlug iziaistirz. 14, znamienny tym, ze powloke z tlenku glinowego prazy sie przez 2—40 godzin w temperaturze 500—900°C, prodiulkt posredni po o&hiodzeoiu- nasyca iroztwonem soli co naij'mniej jednego z.pierwiastkow Cu, Mn; Co i Ni, rozklada sole w temperiatpize 400°C i iwriesiz-ciie wy¬ praza ponownie pinzez 2^&Q godzin w temperaturze 500—900°a Fig, 1 Fig, 2113 116 Fig. 3 Fig. 4 LZGra*. Z-d Nr 2 — 1460/82 100 egz. A-i Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL