Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki plyt swiatloczulych, stosowanych zwlaszcza przy pro¬ dukcji litograficznych plyt drukarskich.Znany sposób obróbki plyt swiatloczulych, po¬ lega na naswietlaniu aktywnym promieniowaniem warstwy swiatloczulej, co powoduje zróznicowanie rozpuszczalnosci obszarów napromieniowanych wzgledem obszarów nienapromieniowanych, na¬ stepnie na wywolywaniu naniesionego obrazu po¬ przez selektywne usuwanie obszaru bardziej roz¬ puszczalnego, przez co odslania sie podloze pod tym obszarem i wreszcie na wygrzewaniu tak ob¬ robionej plyty w celu utwardzenia naniesionego obrazu. Plyty swiatloczule sa zbudowane z podlo¬ za, stanowiacego zwykle ziarniste i/lub anodyzo- wane aluminium, lub cynk, magnez, miedz, stal, bimetal lub laminat, które to podloze jest pokryte warstwa materialu swiatloczulego.Materialy swiatloczule znane jako materialy fo- topolimerowe, staja sie mniej rozpuszczalne po ich napromieniowaniu. Po ekspozycji powstaja obsza¬ ry nie poddane dzialaniu promieniowania, które to obszary usuwa sie przez wywolanie, i obszary - napromieniowane, Wtóre pozostaja na podlozu tworzac obraz. Znane sa takze irme materialy które zachowuja sie podobnie, na przyklad zywice dwuazowe, koloidy uczulone chromem, zywice uczu- -lone grupa dwaiiazoiniowa luib azydtkowa, lub poli- -mery z tymi grupami. Plyty majace swiatloczula 10 15 20 warstwe na bazie tych materialów sa znane jako plyty negatywowe.Materialy swiatloczule na bazie dwuazydku or- tochinonu staja sie po napromieniowaniu bardziej rozpuszczalne i dlatego podczas ekspozycji stosuje sie pozytywowy transparent. W tym przypadku obszary napromieniowane usuwa sie przy wywoly¬ waniu, a obszary nie poddane dzialaniu promienio¬ wania pozostaja na podlozu, tworzac obraz. Plyty majace tego rodzaju warstwy swiatloczule sa zna¬ ne jako plyty pozytywowe.Zywotnosc plyty drukarskiej, mierzona iloscia kopii, które mozna z niej wykonac, zwieksza sie przez wygrzewanie („wypalanie") obszarów z na¬ niesionym obrazem, oczywiscie pod warunkiem, ze material obszarów z obrazem ^est odpowiedni.„Wypalanie" jest dobrze znane w dziedzinie wy¬ twarzania litograficznych plyt drukarskich z plyt swiatloczulych. Opis sposobu wypalania obrazów na bazie dwuazydku naftochinonu jest zawarty w brytyjskim opisie patentowym nr 699412.Wedlug tego opisu, swiatloczula plyte zawiera¬ jaca warstwe dwuazydku naftochinonu naswietla sie, nastepnie wywoluje alkalicznym roztworem dla selektywnego usuwania tych obszarów war¬ stwy, które podczas ekspozycji zostaly naswietlo¬ ne, po czym umieszcza sie ja w piecu dla wygrza¬ nia obrazu utworzonego przez te obszary warstwy, które nie zostaly naswietlone. Nastepnie ponownie plyte traktuje sie alkalicznym roztworem w celu 109 9573 lftt*57 4 usuniecia z niej zanieczyszczajacych pozostalosci dla przygotowania plyty do drukowania.Obszary z naniesionym obrazem, przeznaczone do wygrzewania^., czesto wzmacnia sie przez wpro¬ wadzenie do warstwy swiatloczulej materialu wzmacniajacego i/lub przez nakladanie materialu wzmacniajacego w postaci wzmacniajacego lakieru na obszary z obrazem po wywolaniu. Jako mate¬ rialy wzmacniajace stosuje sie zywice nowolakowe i/lub zywice rezolowe. Jednakze, jak opisano w brytyjskim opisie patentowym nr 1154749, wy¬ grzewanie w temperaturze dostatecznej do utwar¬ dzenia obszarów z naniesionym obrazem, wzmoc¬ nionych zywica powoduje, ze obszary odsloniete wskutek wywolywania zostaja co najmniej czes¬ ciowo pokryte warstwa zanieczyszczen, które wchlaniaja tusz, co powoduje powstawanie zasza- rzen oraz zabrudzonego tla podczas drukowania.Dlaitego tez te zanieczyszczenia trzeba usunac przed rozpoczeciem drukowania sposobem wedlug brytyjskiego opisu patentowego nr 1154749 przez potraktowanie plyty wodnym roztworem alkalicz¬ nym.Warstwa zanieczyszczen, powstala podczas wy¬ grzewania, nie jest widoczna golym okiem i trud¬ no jest miec pewnosc, ze wszystkie zanieczyszcze- mia zostaly usuniete. Ponadto gdy powierzchnia podloza jest porowata, co ma miejsce w przy¬ padku podloza z anodyzcwanego aluminium, zanie¬ czyszczenia moga osiadac w porach. Takie zanie¬ czyszczenia!, chociaz nie powoduja natychmiasto¬ wego powstania zaszarzen, ale moga powodowac powstawanie zaszerzen podczas dlugotrwalego drukowania po starciu, sie powierzchni podloza.Ponadto niewygodna jest koniecznosc powtórnego wywolywania plyt po wygrzaniu dla usuniecia warstwy zanieczyszczen, gdyz oznacza to, ze plyty musza byc zawracane do pomieszczenia, w którym sie je wytwarza juz po wyjeciu ich z pieca.Ze wzgledu na wady toiwarzyszace operacji „wy¬ palania", zbadano zródlo powstawania tych zanie¬ czyszczen. Zostalo stwierdzone, ze zanieczyszczenia powstaja w wyniku sublimowania skladnika ma¬ terialu obrazu z obszarów z naniesionym obra¬ zem podczas wygrzewania oraz nastepnego osia¬ dania na tych obszarach podloza, które sa odsla¬ niane podczas wywolywania. Nowe plyty, które nie zawieraja materialu powodujacego powstawanie zanieczyszczen, moga byc zanieczyszczane przez osiadanie na nich materialu zanieczyszczajacego, uprzednio osadzonego na wewnetrznych powierzch¬ niach pieca wygrzewajacego w wyniku przeprowa¬ dzonych poprzednio operacji wygrzewania. Sklad¬ nik powodujacy powstawanie zanieczyszczen moze pochodzic ze swiatloczulego materialu warstwy, z zywicy nowolakowej lub innej zywicy w war¬ stwie lub tez moze stanowic w warstwie zanie¬ czyszczenia takie jak na przyklad fenol.Celem wynalazku jest unikniecie zanieczyszcze¬ nia obszarów bez naniesionego obrazu podczas wy¬ grzewania i stad unikniecie koniecznosci oczysz¬ czania plyt, po wygrzewaniu.Sposób obróbki plyt swiatloczulych, zawieraja¬ cych podloze pokryte warstwa swiatloczula, zwla¬ szcza zawierajaca dwuazydek chinonu i zywice, korzystnie zywice nowolafcowa, który polega na nanoszeniu obrazu poprzez naswietlanie warstwy swiatloczulej tak, ze tworza sie na niej obszary naswietlone i nienaswietlone o róznej rozpuszczal- 5 nosci, nastepnie na wywolaniu naniesionego obrazu z naswietlanej warstwy poprzez selektywne usu¬ wanie obszaru o lepszej rozpuszczalnosci, przez co odslania sie podloze pod tym Obszarem, przy czym na naswietlona i wywolana plyte korzystnie nanosi '' 1§ sie zywiczny lakier wzmacniajacy, zwlaszcza lakier zawierajacy zywice nowolakowa wzglednie miesza¬ nine zywicy rezolowej i zywicy epoksydowej, i wreszcie na wygrzewaniu tak obrobionej plyty, wejdlug wynalazku charakteryzuje sie "tym, ze po 15 wywolaniu a przed wygnzewainiem na plyite nanosi sie suibis&ancje plynna dla otr^yimania na odslonie¬ tym podlozu rozpuszczalnej w wodzie warstwy, za¬ pobiegajacej kontaktowi zanieczyszczen z odslonie¬ tym podlozem podczas nastepnego etapu wygrze- M wania, zas po izakónczen1F& wygrzewania warstwe te splukuje sie z plyty za pomoca wody.Jako substancje plynna korzystnie stosuje sie wodny roztwór soli, przez co warstwe rozpuszczal¬ na w wodzie stanowi warstwa soli.Jako sól korzystnie stosuje sie dodecylofenoksy- benzenodwusulfonian sodu, sodowa sól alkilowa- nego kwasu naftalenosulfonowego, dwusodowa sól kwasu metylenodwunaftalenosulfonowego, dodecy- lobenzenosulfonian sodu, sodowa sól sulfonowane- go tlenku alkilodwufenylu lub azotan litu. • <: Sjplukiwanie warstwy soli mozna przeprowadzac, gdy plyta jest zamontowana na prasie drukar¬ skiej. Tak wiec po poddaniu plyty wygrzewaniu mozna ja zamontowac bezposrednio na prasie dru- u karskiej bez zawracania jej do pomieszczenia, w którym wytwarza sie plyty. Dla przygotowania plyty do drukowania wystarczy jedynie oplukac ja woda dla usuniecia tej warstwy i odczulic, na przyklad za pomoca gumy arabskiej.Sposób wedlug wynalazku przedstawiony jest na podstawie ponizszych przykladów.Przyklad I. Cztery pozytywowe, wstepnie uczulone plyty Olympic oznaczone literami od A do D dostarczone przez firme Howson-Algraphy Group of Vickers Limited, które mialy swiatloczu¬ le warstwy, zawierajace dwuazydek ortochinonu i zywice nowolakow^, naswietlono pod pozytywo¬ wymi transparentami i wywolano wywolywaczem alkalicznym.Plyte A odczulono guma arabska w zwykly 90 sposób, powleczono tuszem i zastosowano test przy¬ spieszonego zuzywania, w wyniku czego wykonano nia 70 000 dobrych kopii. Plyte B po wywolaniu podgrzewano w piecu w temperaturze 250°C w ciagu 10 minut. Wówczas ochlodzono ja i trakto¬ wano tak jak plyte A. Stwierdzono, ze obszary bez naniesionego obrazu bardzo latwo przyjmuja tusz w wyniku zanieczyszczenia powstalego pod¬ czas operacji wygrzewania. / •^ Plyte C traktowano taik jak plyte B, lecz po wy¬ grzewaniu znowu starannie ja pocierano alkalicz¬ nym wywolywaczem dla oczyszczenia obszarów bez naniesionego obrazu w spos6b opasany w brytyj¬ skim opisie patentowym nr 1154749. Sposób ten 65 ilustrujacy stan techniki, zapewnil wykonanie109 957 6 150 000 dobrych kopii. W przypadku plyty D sto¬ sowano pozytywowy transparent w postaci nie¬ przezroczystego obszaru z umieszczonym wewnaftrz niego kolowym obszarem przezroczystym. Tak wiec wywolana plyta zawierala kolowy obszar bez naniesionego obrazu. Plyte te wygrzewano w ten sam sposób co plyty B i C z tym, ze w srodku obszaru naniesionego obrazu umieszczono metalo¬ wy krazek o mniejszej srednicy od tego obszaru.Gdy plyte powleczono tuszem, wówczas stwierdzo¬ no, ze kolowy obszar bez naniesionego obrazu przyjal farbe w znacznym stoprzlu z wyjatkiem re¬ jonu, gdzie byl pokryty metalowym krazkiem. Z tego testu dla plyty D wynika, ze podczas wygrze¬ wania na obszarze bez naniesionego obrazu osiadl zanieczyszczajacy material i ze przed zanieczy¬ szczeniem tym mozna zabezpieczyc plyte przez osloniecie obszaru bez naniesionego obrazu.Podczas gdy w przypadku obszarów bez nanie¬ sionego obrazu o prostych ksztaltach mozna sto¬ sowac wstepnie uksztaltowane oslony z ciala sta¬ lego, to w innych przypadkach oslony te musialy¬ by byc wyjatkowo skomplikowane.Przyklad II. Plyte Olympic naswietlono i wywolano w ten sam sposób jak plyty w przy¬ kladzie I. Wówczas plyte wyplukano i jednolicie potarto 45% roztworem dodecylofenoksybenzeno- dwusulfonianiu sodu tworzac warstwe tej soli na plycie. Flyite wygrzewano w temperaturze 250°C w ciagu dziesieciu minut, odchlodzono, wymyto woda dla usuniecia warstwy soli, odczulono i po¬ kryto tuszem. Obszary na plycie bez naniesionego obrazu nie przyjmowaly zupelnie tuszu a plyta umozliwila wytkonanie 150 000 dobrych koipii.Przyklad III. Przyklad II powtórzono z tym, ze plyte potarto roztworem sodowej soli alkilowa- nego kwasu naftaleno-sulfonowego i wygrzewano w temperaturze 20fl°C w ciagu 15 minut. Obszary bez naniesionego obrazu w ogóle nie przyjmowaly tuszu a plyta umozliwila wykonanie 100 000 do¬ brych kopii.Przyklad IV. Pozytywowa, wstepnie uczulo¬ na plyte drukarska Olympic Gold (Vickers Limi¬ ted, Hewson-Algraphy Group) naswietlono pod pozytywowym transparentem i wywolywano silnie alkalicznym wywolywaczem, plukano woda i na¬ niesiono 45% roztwór sodowej soli sulfonowanego tlenku alkilodwufenylu twonzac na niej cienka war¬ stwe tej soli. Nastepnie plyte wygrzewano w elek¬ trycznym piecu w temperaturze 230°C w ciagu 8 minut, chlodzono, przemywa/no woda dla usuniecia tej warstwy, odczulano i powlekano tuszem. Nie stwierdzono przyjmowania tuszu na obszarach bez naniesionego obrazu, a plyta zapewnila wykonanie okolo 100 000 dobrych kopii, na ofsetowej maszynie drukarskiej. Identyczna plyta nie potraktowana roztworem soli powodowala zaszarzenia zaraz na poczatku drukowania. W celu przeciwdzialania temu zaszarzeniu potrzebne bylo intensywne czy¬ szczenie plyty przed rozpoczeciem drukowania.Przyklad V. Pozytywowa, wstepnie uczulona plyte z mechanicznie mielonego P4 x firmy Kalla AG naswietlano poprzez pozytywny transparent i wywolano alkalicznym wywolywaczem. Po wy¬ plukaniu potarto ja 25% roztworem dwusodowej soli kwasu metylenodwunaftalenosulf onowego i wytarto na sucho tworzac w ten sposób na plycie warstwe tej soli. nastepnie plyte te wygrzewano w temperaturze'l€0°C w ciagu 20 minut, przeplu- 5 kano, odczulono i pokryto tuszem. Nie stwierdzono przyjmowania tuszu przez obszary bez naniesio¬ nego obrazu, a plyta zapewnila wykonanie okolo 50 000 dobrych kopii.Przyklad VI. Powtórzono przyklad II.z tym, 10 ze plyte potarto 25% wodnym roztworem dodecy- lobenzonosulfonianu sodu. Wygrzewanie prowa¬ dzono w temperaturze 240°C w ciagu 10 minut.Wystapily znaczne trudnosci w przyjmowaniu tu¬ szu przez obszary z naniesionym obrazem, lecz 15 plyta zapewnila wykonanie okolo 150 000 dobrych kopii.Przyklad VII. Powtórzono przyklad II z tyim, ze plyte potarto 20% roztworem uwodnionego azo¬ tanu litu i wygrzewano ja w temperaturze 200°C 20 w ciagu dziesieciu miiimuit. Nie wystapilo przyj¬ mowanie tuszu przez obszary bez naniesionego obrazu, a plyta zapewnila wykonanie okolo 100 000 dobrych kopii.Przyklad VIII. Wstepnie uczulona negatywo- 25 wa plyte, zawierajaca ziarniste aluminiowe podlo¬ ze anodyzowane w kwasie siarkowym, powleczono materialem na bazie policynamonianu winylu zna¬ nego jako Kodak Photo Resist, tworzac warstwe o masie 0,5 kg/m2. Plyte naswietlono pod negaty- 30 wem i wywolano octanem dwumetoksyetylu, za¬ wierajacym niewielka ilosc odczulajacego kwasu oraz 15% srodka powierzchniowo-czynnego. Po wywolaniu plyte wyplukano, a nastepnie jeszcze mokra potraktowano emulsyjnm lakierem zawiera- 35 jacym zywice nowolakowa. Plyte przemyto i po¬ traktowano 45% wodnym roztworem dodecylofe- noksybenzenodwusulfonianu sodu, tworzac na niej cienka warstwe tej soli. Nastepnie plyte wygrze¬ wano w temperaturze 250°C w ciagu dziesieciu ^ minut, ochlodzono, przemyto woda dla usuniecia tej wastwy, odczulono guma arabska i umieszczo¬ no w prasie drukarskiej. Nie stwierdzono trudnosci w uzyskiwaniu dobrych, czystych kopii.Przyklad IX. Magnezowa plyte chemdgraficz- 45 na oczyszczono i powleczono wodnym roztworem polialkoholu winylowego, który uczulono przez do¬ datek 10% dwuchromianu amonu. Powstala foto- czula plyte naswietlono pod negatywem, wywolana woda i potratkowano rozcienczonym kwasem chro- mowym dla dalszego usieciowania materialu two¬ rzacego obraz. Przed zwykla operacja wygrzewania plyte potraktowano 45% wodnym roztworem sodo¬ wej soli sufonowanego tlenku alkilodwufenylu oraz wysuszono ja. Nie bylo potrzeby odszarzenia. Ply- te mozna bylo zadowalajaco wytrawic w bezprosz- kowym urzadzeniu trawiacym.Przyklad X. Przygotowano plyte przez po¬ wleczenie ziarnistego anodyzowanego aluminiowego podloza kompozycja, zawierajaca 2 czesci 4,4-dwu- g, azydodwufenyloaminy i 10 czesci zywicy nowola- kowej, rozpuszczonymi w 88 czesciach butanolu.WófWdzas .pozostala swiatloczula pftyte naswietlano poprzez negatyw i wywolano alkalicznymi roztwo¬ rem. Po splukaniu pJylte przetarto 2,5% wodnym 35 roztworem sodowej soli sulfonowanego tlenku alki-109 957 7 lodwufenylu oraz.wytarto ja do sucha, tworzac na plycie warstwe tej soli. Nastepnie plyte wygrze¬ wano w temperaturze 250°C w ciagu 10 minut.Po ochlodzeniu plyte oplukano, usuwajac warstwe, odczulono i pokryto tuszem. Obszary bez nanie¬ sionego obrazu w ogóle nie przyjmowaly tuszu.Przyklad XI. Ziarniste i anodyzowane alu¬ miniowe podloze powleczono swiatloczulym roz¬ tworem dwuchromianowanego alkoholu poliwinylu oraz wysuszono. Powstala swiatloczula plyte na¬ swietlono pod pozytywem. Naswietlona plyte wy¬ wolano woda i wysuszono. Drukarski obraz ufor¬ mowano nakladajac cienka warstwe lakieru zawie¬ rajacego zywice rezolowa lub epoksydowa. Po wyschnieciu lakieru, plyte potarto 45% wodnym roztworem dodecylofenoksybenzenodwusulfonianu sodu, tworzac na plycie warstwe tej soli. Wówczas plyte wygrzewano w temperaturze 200°C w ciagu 2 minut. Po ostudzeniu plyte oplukano usuwajac te warstwe, od czulono ja i nalozono na nia tusz.Podczas drukowania obszary bez naniesionego ob¬ razu nie przyjmowaly tuszu. Identyczna plyte nie potraktowana roztworem soli przed wypaleniem trzeba bylo energicznie czyscic w celu zabezpie¬ czenia obszarów bez naniesionego obrazu przed przyjmowaniem tuszu.Przyklad XII. Swiatloczula warstwe chlorku srebra na papierze barytowanym naswietlono w aparacie fotograficznym, a naswietlony negatyw i odpowiednia plyte aluminiowa przepuszczono przez znane urzadzenie stosowane do posrebrzania.Plyte aluminiowa oddzielono od negatywu a jej powierzchnie odczulono za pomoca zwyklego roz¬ tworu utrwalajacego. Nastepnie obszary na plycie z naniesionym obrazem zostaly równo pokryte la¬ kierem zawierajacymi zywice rezolowa lub epoksy¬ dowa. Obróbke plyty zakonczono myjac ja, suszac i pocierajac 45% wodnym roztworem dodecylofe- noksybenzenodwusulfonianu sodu formujac war¬ stwe tej soli, wygrzewajac ,pfyte w temiperafturze 200°C w ciagu 2 minut oraz myjac ja dla usunie¬ cia lakieru. Podczas drukowania obszary bez na¬ niesionego obrazu nie przyjmowaly tuszu. Iden¬ tyczna plyte nie potraktowana roztworem soli trze¬ ba bylo czyscic po wygrzewaniu dla zabezpieczenia przed przyjmowaniem tuszu przez obszary z na¬ niesionym obrazem.Przyklad XIII. Rózne firmowe plyty, zawie¬ rajace swiatloczule warstwy z zywica nowolakowa naswietlono, wywolywano i wygrzewano zgodnie z instrukcjami wytwórców. Wybierajac po jednej próbnej plycie, kazda z nich przed wygrzewaniem potraktowano 45% wodnym roztworem dodecylofe- noksybenzonodwusulfonianu sodu, tworzac na ply- PZGraf. 8 cie warstwe tej soli, a takze kazda z nich oczy¬ szczono po wygrzewaniu wedlug instrukcji wy¬ twórców lub wedlug wskazówek zawartych w bry¬ tyjskim opisie patentowym nr 1154749. Stwierdzo- 5 no, ze nie bylo róznic we wlasciwosciach plyt.Frzebadano nastepujace plyty: Polychrorne GAP; Enco P200; Rogers Posilith; Nicholson Instalith; Kalle P3, P4, P6 i P7; Ferrania FI i Fuji SGP.Sposób wedlug wynalazku dotyczy glównie 1(J obróbki plyt swiatloczulych, przeznaczonych do wytwarzania litograficznych plyt drukarskich, ale nadaje sie takze do stosowania przy obróbce swia¬ tloczulych plyt przeznaczonych na obwody druko¬ wane oraz obwody zintegrowane i podobne, w któ- 15 rych material swiatloczuly jest stosowany jako maska fotolitograficzna, która trzeba wygrzewac przed operacja trawienia, zas obecnosc zanieczy¬ szczen moglaby przeszkadzac w trawieniu. 20 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób obróbki plyt swiatloczulych, których warstwa swiatloczula zawiera dwuazydek chinonu i ewentualnie zywice, korzystnie zywice nowola- 25 kowa, polegajacy na nanoszeniu obrazu poprzez naswietlanie warstwy swiatloczulej tak, ze tworza sie na niej obszary naswietlone i nienaswietlone o róznej rozpuszczalnosci, nastepnie na wywoly¬ waniu naniesionego obrazu popnzez selektywne usu- 30 wanie obszaru o lepszej rozpuszczalnosci, przez co odslania sie podloze pod tym obszarem, i ewen¬ tualnym naniesieniu zywicznego lakieru wzmacnia¬ jacego, zawierajacego zywice nowolakowa wzgled¬ nie mieszanine zywicy rezolowej i zywicy epoksy- 35 dowej, a nastepnie na wygrzewaniu plyty, zna¬ mienny tym, ze przed wygrzewaniem na plyte na¬ nosi sie plyn tworzacy na odslonietym podlozu plyty rozpuszczalna w wodzie warstwe, zapobie¬ gajaca kontaktowaniu sie zanieczyszczen z odslo- 40 nietym podlozem plyty podczas wygrzewania, zas po zakonczeniu wygrzewania warstwe te splukuje sie z plyty za pomoca wody. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako plyn tworzacy na plycie rozpuszczalna w wo- 45 dzie warstwe stosuje sie wodny roztwór soli. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze jako sól stosuje sie dodecylofenoksybenzenodwu- sulfonian sodu, sodowa sól alkilowanego kwasu naftalenosulfonowego, dwusodowa sól kwasu me- 50 tylenodwunaftalenosulfonowego, dodecylobenzeno- sulfonianu sodu wzglednie azotan litu. 4. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze jako sól stosuje sie sodowa sól sulfonowanego tlenku alkilodwufenylu.D-3234, 105 egz., A-4 Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL