Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania folii z termicznie niestabilnych, termoplastycznych tworzyw sztucznych oraz urzadzenie do wytwarzania folii. Pod nazwa termicznie niestabilnych tworzyw nalezy rozumiec takie tworzywa termoplastyczne, które moga byc poddawane dzialaniu temperatur w zakresie termoplastycznosci tylko przez krótki okres czasu, bez narazania na szkodliwy wplyw ciepla. Przedstawicielami tych niestabilnych termicznie tworzyw sztucznych sa polimery wielkoczasteczkowe o przewazajacym udziale akrylonitrylu. Znanym przedstawicielem tej grupy jest polichlorek (PCW), który przykladowo przy wartosci K wynoszacej 78 musi byc poddany dzialaniu temperatury okolo 250°C zeby znalazl sie wstanie plastycznym. Przy tym, po okolo 10 sekundach dzialania tej temperatury, nastepuje rozklad cieplny PCW. Do tej grupy termicznie niestabilnych polimerów naleza jednak takze tworzywa sztuczne o wyjatkowo dlugich lancuchach. Aby, pomimo tej wlasciwosci, mozna bylo z takich tworzyw sztucznych wytwarzac folie zostal opracowa¬ ny sposób znany pod nazwa LUVITHER, który jest przeznaczony dla twardego PCW i jest opisany w opisie patentowym RFN DAS nr 742364. W tym sposobie folie tworzy sie na kalandrze przy temperaturze okolo 160°C. Folia ta posiada jednak tylko bardzo niewielka wytrzymalosc. Bezposrednio za kalandrem poddaje sie te folie dzialaniu temperatury uplastyczniania, przez co uzyskuje sie folie o wystarczajacej wytrzymalosci. We wspomnianym opisie patento¬ wym jest jednak wyraznie podkreslone, ze przy temperaturze uplastyczniania folia nie moze byc poddawana zadnym naciskom, ani tez rozciaganiu. Na skutek stosunkowo niewielkiej temperatury wystepujacej na kalandrze tylko z wielka trudnoscia mozna otrzymac dosc silna spoistosc wytwarzanego pasma folii. Równiez na skutek tej bardzo niskiej temperatury wytwarzania wystepuja wyjatkowo silne naciski przy przeróbce, a takze bardzo duze sily scinajace pomiedzy2 105 964 walcami kalandra, w wyniku czego tworzenie folii moze nastepowac tylko bardzo powoli i co sie z tym wiaze, takze tylko przy bardzo niewielkiej predkosci wytwarzania. Aby wszakze umozliwic ekonomiczne wytwarzanie tego rodzaju folii mozna zastosowac tak zwany sposób wysokotemperaturowy, w którym stosuje sie tworzywa sztuczne o niewielkim stopniu polimeryzacji, wzglednie niskiej wartosci K, które to tworzywa pozwalaja zjednej strony na stosowanie wyzszych temperatur przerabiania, a z drugiej strony posiadaja niski zakres termoplastycznosci tak, ze juz z kalandra schodzi folia o wystarczajacej wytrzymalosci i nie jest potrzebna zadna dodatkowa obróbka cieplna tak wytwarzanej folii. Jednak folie wytwarzane tymi dwoma sposobami maja bardzo rózniace sie od siebie wlasciwosci mechaniczne i fizyko-chemiczne. Tak wiec przykladowo odpornosc na dzialanie rozpuszczalników jest w przypadku folii wykonywanych sposobem LUVITHERM znacznie wieksza, niz w przypadku folii otrzymywa¬ nych sposobem wysokotemperaturowym. W przypadku tak zwanej folii LUVITHERM mozna takze, przy nanoszeniu powloki, stosowac wyzsze temperatury suszenia. Z tej mozliwosci stosowania wyzszych temperatur suszenia wynika mozliwosc uzyskania krótszego czasu suszenia, a tym samyn: uzyskania wiekszych szybkosci wytwarzania, co stanowi istotna zalete pod wzgledem ekonomicznym. Znane jest takze z opisu patentowego RFN nr 1120684 urzadzenie do stosowania sposobu LUVITHERM. W opisie tego urzadzenia równiez podano, ze przy tego rodzaju sposobie folia, w czasie oddzialywania stosunkowo wysokiej temperatury, potrzebnej do zmiekczenia, wzglednie uplastycznienia, wykazuje stosunkowo niewielka trwalosc ksztaltu, przez co musi byc ona prowadzona zasadniczo bez znaczniejszego naprezania. Dopiero na zakonczenie tego etapu uplastyczniania moze byc ona poddana, przy znacznie nizszej temperaturze dzialaniu duzych sil rozciagajacych, przy czym przez takie wyciaganie dokonywane przy tych nizszych temperaturach uzyskuje ona znaczna wytrzymalosc. Przykladowo znane jest doprowadzanie folii do temperatury lezacej w zakresie termoplastycznosci i prze¬ prowadzenie przy tej temperaturze rozciagania zwiazanego z orientacja czasteczek. Wynalazek ma za zadanie opracowac taki sposób, za pomoca którego mozna byloby wytwarzac folie z tworzywa sztucznego, nie tylko w podobnie ekonomiczny sposób, jak przy metodzie wysokotemperaturowej, ale takze uzyskiwac folie wykazujace co najmniej takie same lub, w miare mozliwosci nawet lepsze, korzystne wlasciwosci, jakie posiadaja folie wykonywane sposobem LUVITHERM. Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku tak, ze folie podgrzewa sie do temperatury termoplas¬ tycznosci zastosowanego tworzywa, przy jednoczesnym naprezaniu i orientowaniu struktury, a na koniec poddaje sie dalszemu orientowaniu przez odksztalcanie przy temperaturze lezacej w zakresie termoelastycznosci, wzglednie utraty budowy krystalicznej. To naprezanie jest przy tym tak dobierane co do jego wielkosci, aby nie powodowalo ono zadnych uszkodzen folii, nie nagrzanej jeszcze do temperatury termoplastycznosci, ale jednoczesnie tak zeby z chwila osiagniecia temperatury termoplastycznosci, nastapilo plastyczne wydluzenie folii. Przez to uzyskuje sie znacznie wieksza predkosc koncowa oraz zwiazane z tym wyjatkowo duze zwiekszenie ekonomicznosci wytwarzania. Ponadto przy zastosowaniu tego sposobu osiaga sie dwukrotne orientowanie folii, co nie moglo byc uzyskane przy zastosowaniu znanych sposobów obróbki. To dodatkowe orientowanie folii nadaje jej lepsze wlasciwosci mechaniczne i fizyko-chemiczne, przy stosunkowo mniejszym lub takim samym, nastepujacym pózniej wydluzeniu termoplastycznym. Z publikacji Schaibuch'a pt. „Neuzeitliche Fertigung von KunststofT-Folien", rysunek 25, oraz odpowiedni opis do tego rysunku, zamieszczonej w czasopismie NEU VERPACKUNG, rocznik 21, zeszyt 3, 1969, jest wprawdzie znane odprowadzanie folii z kalandra ze zwiekszona predkoscia. Chodzi jednak tutaj o przerabianie surowego PCW o niewielkiej wartosci K, to znaczy o metode wysokotemperaturowa, w wyniku której uzyskuje sie juz wykonczona, gotowa do uzytku folie. Wedlug Schonbucha mozliwe jest przy tym zwiekszenie predkosci folii do 150% predkosci jej schodzenia z kalandra. Dalsze zwiekszenie predkosci jest mozliwe, wedlug Schonbuch'a tylko przez wyciaganie folii w zakresie na jaki pozwala jej elastycznosc. Do tego sluzy pokazane na rysunku rolkowe urzadzenie do rozciagania. Takie odprowadzanie folii z kalandra zwieksza predkoscia nie sugeruje jednak rozwiazania wedlug wynalazku poniewaz, jak juz powiedziano wczesniej, jest ona wykonywana na gotowo juz na samym kalandrze, podczas gdy folia wytwarzana metoda LUVITHERM nie jest w zadnej mierze gotowa po opuszczeniu kalandra i nie moze byc w zaden sposób poddawana dzialaniu obciazen rozciagajacych, jak to wyraznie podano w obu wspomnianych opisach patentowych. Równiez we wspomnianej publikacji Schonbucha'a, str. 9, lewa szpalta wiersze 5 i 6, stwierdzono, ze folia zostaje nadtopiona na walcu nadtapiajacym przy zachowaniu takiej samej grubosci, i ze po opuszczeniu kalandra zostaje dodatkowo ulepszona cieplnie przy zachowaniu jej grubosci, co jest jednoznaczne z tym, ze nie ma byc ona poddawana w zaden sposób wydluzaniu, wzglednie orientacji. Wedlug korzystnego rozwiniecia wynalazku naprezenie oddzialujace na folie przy podgrzaniu jej do temperatury termoplastycznosci jest tak dobierane, zeby uzyskac wydluzenie folii wynoszace co najmniej 25 do105 964 3 50%, korzystnie 100 do 200% i wiecej, zaleznie od rodzaju orientacji jaka ma sie uzyskac, oraz od zastosowanego tworzywa. W tym samym stopniu zwieksza sie wiec i predkosc koncowa folii, przy czym musi byc to uwzglednione przez odpowiedni dobór grubosci folii wyjsciowej, wzglednie folii schodzacej z kalandra. Ponadto wzrasta takze stopien orientacji wraz z wielkoscia i predkoscia wydluzania w zakresie stanu plastycznego folii. Dla dalszego zorientowania mozna przeprowadzac wyciaganie folii wjednym lub dwóch wzajemnie prostopadlych kierunkach w temperaturze termoelastycznosci, wzglednie temperaturze topnienia krysztalów (utraty struktury krystalicznej), co powoduje dodatkowo zmiane dotychczasowej orientacji. Zaleta pierwszego etapu orientacji polega na tym, ze jest ona mniej czula na wplyw temperatury, to znaczy ze w porównaniu z drugim etapem orientacji marszczenie sie folii moze nastepowac dopiero przy zastosowaniu znacznie wyzszej temperatury. Zgodnie z wynalazkiem nagrzewanie do temperatury plastycznosci powinno byc krótkotrwale i korzystnie nie byc dluzsze niz kilka sekund, np. 1 do 10 sekund. Przez to uniknie sie we wszelkich okolicznosciach szkodliwego oddzialywania ciepla na mase tworzywa sztucznego. Takze bardzo korzystne jest wedlug wynalazku, gdy folia na zakonczenie jednego z obu procesów rozciagania bedzie poddana dzialaniu podwyzszonej temperatury, to znaczy nie bedzie ochladzana bezposrednio do temperatury pokojowej, ale do temperatury lezacej pomiedzy temperatura termoplastycznosci i temperatura pokojowa. W ten sposób jest przeprowadzane tak zwane wygrzewanie folii, które przyczynia sie do dalszego polepszenia wlasciwosci folii, a zwlaszcza jej odpornosci na dzialanie temperatur i rozpuszczalników. Dalsze korzystne rozwiniecie sposobu wedlug wynalazku, przy schladzaniu do temperatury w zakresie ter- moplasytcznosci lub temperatury topnienia krysztalów bezposrednio po rozciaganiu i orientowaniu folii w tem¬ peraturze termoplastycznosci, jest uzyskiwane przez to, ze w czasie gdy folia znajduje sie w temperaturze termo¬ elastycznosci przeprowadza sie jej wyciaganie o co najmniej 50%, korzystnie o 100 do ponad 200%, w celu dokonania drugiego, nakladajacego sie na poprzednie, orientowania struktury. Poprzez to drugie orientowanie, nakladajace sie na poprzednie, uzyskuje sie calkiem wyrazne, dodatkowe polepszenie wlasciwosci mechanicznych i fizyko-chemicznych folii. Dalsze, korzystne rozwiniecie sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze do surowego tworzywa sztucznego dodaje sie srodki pomocnicze, jak np. wewnetrzny srodek poslizgowy, zewnetrzny srodek poslizgo¬ wy, emulgatory, woski. Przy panujacych na kalandrze, stosunkowo niskich, temperaturach surowe tworzywo sztuczne daje sie przerabiac tylko z wielka trudnoscia. Poprzez dodawanie srodków pomocniczych przeróbka ta zostaje nieco ulatwiona, a przede wszystkim uzyskuje sie folie latwa do transportu i prowadzenia, chociaz mniej wartosciowa pod wzgledem wytrzymalosci. W korzystnym rozwinieciu sposobu wedlug wynalazku dodaje sie do surowego PCW, przy wytwarzaniu folii, zewnetrzny srodek poslizgowy na bazie wosku E (z Farbwerke Hoechst A.G., RFN — ester etylenoglikolo- wy kwasu montanowego o temperaturze topnienia 76 do 82°C) wosku OP (z Farbwerke Hoechst A.G., RFN — czesciowo utwardzony wosk estrowy z kwasu montanowego o temperaturze kropienia 100 do 105°C), hydrowosku (z Fettund Oelraffination A.G., RFN — uwodorniony olej spermacytowy skladajacy sie z 75 czesci estrów woskowych i 25 czesci utwardzonych trójglicerydów o temperaturze kropienia 48 do 51°C) i/lub wosków polimerowych na bazie polietylenu, wzglednie polipropylenu w ilosci od 0,5 do 1% lub wiecej, korzystnie ponad 1% w stosunku do masy surowego tworzywa sztucznego. Stwierdzono dodatkowo, ze korzystnie dziala dodatek okolo 0,5 do 1% emulgatora przy wytwarzaniu surowej folii. Mozna uznac za calkowicie zaskakujace to, ze przy minimalnym dodatku okolo 0,5 do 1% emulgatora i 0,5% wosku E, folia wykonana wedlug wynalazku moze byc zaopatrzona w powloke silikonowa, która przy dalszym powlekaniu w celu uzyskania tasmy samoprzylepnej sluzy jako warstwa antyadhezyjna. Bez tych dodatków tego rodzaju powloka silikonowa nie moze byc naniesiona na folie z PCW, natomiast nakladanie powloki antyadhezyjnej ma bardzo duze znaczenie przy wytwarzaniu tasm samoprzylepnych. Przy dalszym przerabianiu powleczonej folii na tasme samoprzylepna, wykonanej sposobem wedlug wynalazku, ta warstwa antyadhezyjna, wzglednie oddzielajaca umozliwia bezproblemowe przecinanie na gotowe do uzycia waskie rolki tasmy samoprzylepnej bez niebezpieczenstwa uszkodzenia lub naddarcia. Dalsze korzystne rozwiniecie sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze stosuje sie surowy PCW o wartosci K wynoszacej 65 lub wiecej, korzystnie 70 do 78, folie tworzy sie na kalandrze przy temperaturze nizszej od 180°C, a przy nastepujacym po tym podgrzewaniu, z jednoczesnym rozciaganiem i orientowaniem folii, stosuje sie temperature podgrzania PCW wynoszaca co najmniej 200°C, a korzystnie 220 do 250^C. Przy przetwarzaniu PCW w taki wlasnie sposób uzyskuje sie folie o wartosci optymalnej pod wzgledem jej wytrzymalosci i wlasciwosci chemicznych. Urzadzenie do wytwarzania folii z termicznie niestabilnych, termoplastycznych tworzyw sztucznych, skonstruowane wedlug wynalazku, charakteryzuje sie tym, ze ma kalander do wytwarzania folii, a bezposrednio4 105 964 za nim znajduje sie co najmniej jeden walec nadtapiajacy, a korzystnie co najmniej dwa do trzech takich walców, zas dalej za tymi walcami znajduja sie walce odprowadzajace, które sciagaja folie z nadtapiajacego walca lub walców ze zwiekszona predkoscia, przy czymjako walec odprowadzajacy moze sluzyc takze kazdy dalszy walec nadtapiajacy umieszczony za pierwszym z nich. Za pomoca tego rodzaju urzadzenia mozna wytwarzac folie w stosunkowo prosty sposób i nadawac jej pierwsza orientacje. Przy stosowaniu takiego urzadzenia najpierw wytwarza sie folie na kalandrze, po czym jest ona podgrzewana na walcu nadtapiajacym do temperatury okolo 240°C i poddawana wydluzeniu rzedu 200%. Temperatura walców nadtapiajacych jest regulowana w zakresie do 300°C, a ich predkosc obwodowa jest regulowana bezstopniowo. Okazalo sie przy tym bardzo korzystnym gdy pierwsze cylindry nadtapiajace maja w przyblizeniu jednakowe predkosci, porównywalne z predkosciami walców kalandra. Predkosci dalszych walców nadtapiajacych sa natomiast tak zwiekszane liniowo lub nawet nieproporcjonal¬ nie, aby uzyskac zadane zorientowanie i wydluzenie folii. Szczególnie korzystne jest takie nastawienie temperatur, gdy pierwsze walce nadtapiajace maja maksymalna temperature, przykladowo 220 do 250°C, a nastepne walce nadtapiajace temperature obnizajaca sie na przyklad od 220 do 200°C. Po tym folia moze byc na koniec przeprowadzona przez odcinek z walcami chlodzacymi. W dalszym rozwinieciu wynalazku, urzadzenie takie moze byc wyposazone w urzadzenie rozciagajace umieszczone bezposrednio za walcami odprowadzajaco-nadtapiajacymi, gdzie folia jest rozciagana przy tempera¬ turze lezacej w zakresie jej termoelastycznosci, wzglednie utraty struktury krystalicznej. Dzieki zastosowaniu tego dodatkowego urzadzenia rozciagajacego nadaje sie folii druga orientaqe i przez to, uzyskuje sie folie o niemozliwych dotychczas do uzyskania wlasciwosciach mechanicznych i fizyko-chemicznych. Korzystne rozwiniecie konstrukcji urzadzenia wedlug wynalazku polega takze na tym, ze walce nadtapiajace wzglednie odprowadzajace, oraz walce urzadzenia rozciagajacego, sa jednakowo rozwiazane konstrukcyjnieJak równiez rozmieszczone jeden za drugim, korzystnie w jednym rzedzie, przy czym jedynie temperatury powierzchni tych walców róznia sie od siebie. Przez to mozna uzyskac stosunkowo prostsza budowe calego urzadzenia z mozliwoscia stosowania zasadniczo jednakowych elementów konstrukcyjnych. Bardzo korzystne jest takze, gdy w urzadzeniu wedlug wynalazku walce nadtapiajace, wzglednie odprowa¬ dzajace, maja stosunek ich dlugosci do srednicy wynoszacy mniej niz 10 :1. Okazalo sie, ze przy tak dobranym stosunku srednicy do dlugosci uzyskuje sie stosunkowo dogodne pod wzgledem warunków i bezproblemowe rozciaganie folii w kierunku wzdluznym. Równiez tutaj, wedlug wynalazku, walce nadtapiajace sa napedzane w sposób umozliwiajacy bezstopniowa regulacje ich predkosci i wyposazone w urzadzenia grzejne z mozliwoscia regulacji temperatury powierzchniowej walców w zakresie do okolo 300°C. Walce rozciagajace sa przy tym zwykle rozwiazane jako ulozyskowane swobodnie. Wychodzac ze znanej metody Luvitherm przeprowadzono próby porównawcze dla sposobu wedlug wynalazku. Przyklad I. W przykladzie tym opisano wytwarzanie folii z twardego PCW metoda Luvitherm w kla¬ sycznym urzadzeniu przeznaczonym do tej metody, wedlug znanego stanu techniki. Folie z twardego PCW schodzaca z kalandra tego urzadzenia prowadzono przez walce nadtapiajace tego urzadzenia, a na koniec poddawano rozciaganiu za pomoca walca rozciagajacego. Dla zapobiegniecia przywieraniu goracej folii do walców nadtapiajacych, walce te zaopatrzono w uklad do lekkiego smarowania ich powierzchni olejem, przez co jednak nie nastepowalo zadne zauwazalne rozciaganie folii. Ponizsze dane techniczne charakteryzuja wytwarzanie folii na kalandrze metoda Luvitherm, jej rozciaganie oraz wlasciwosci folii otrzymanej po wspomnianych trzech fazach procesu wytwarzania: A/ Dane surowego tworzywa, kalandra i dane techniczne folii K (schodzacej z kalandra) SurowyPCW -E-PCV o wartosci K = 78 Rodzaj procesu kalandrowania — proces niskotemperaturowy, wzglednie Luvitherm Temperaturawalcówkalandra — ok. 160 do 170°C Grubosc foliiK -ok. 200/i Predkosc wytwarzania foliiK —Vi =10 m/min Wytrzymalosc folii K na rozerwanie w kierunkuwzdluznym - ok. 450 kG/cm2 Wytrzymalosc folii K na rozerwanie w kierunkupoprzecznym — ok. 510 kG/cm2 Wydluzenie przy rozerwaniu folii K (w kierunkuwzdluznym) "" — ok. 10%105 964 Wydluzenie folii K przy rozerwaniu (w kierunku poprzecznym) Wytrzymalosc udarnosciowa folii K* Glebokotlocznosc folii K Rozciagliwosc folii K Liczba porów w folii K Liczba dziur w folii K Wyglad optyczny folii K -ok. 12% — nie wytrzymala na uderzenia, wyjatkowo krucha, wytrzymalosc nie do zmierzenia — nie wykazuje zadnej glebokotlocznosci — nierozciagliwa -0 -0 — mleczna, zmetniala, zadymiona * Wytrzymalosc udarnosciowa byla mierzona metoda petlowa wedlug DIN 53372 (projekt normy). B/ Irr:e techniczne procesu Luvitherm oraz folii UG (folii nie rozciagnietej) Predkosc wchodzenia folii K na walecnadtapiajacy — Vi = 10 m/min Predkosc obwodowa walca nadtapiajacego — Vs = ok. 11,5 m/min Srednica walcanadtapiajacego — 500 mm Predkosc schodzenia folii UG z walcanadtapiajacego — V2 = 11 m/min Temperatura walcanadtapiajacego — ok. 240°C (Przy zwiekszeniu predkosci obrotowej V2 walca nadtapiajacego a zwlaszcza walca odbierajacego nastepuje zrywanie sie folii na walcu nadtapiajacym). Grubosc folii UG Wytrzymalosc folii UG na rozerwanie (przy rozciaganiu wzdluznym) Wytrzymalosc folii UG na rozerwanie (przy rozciaganiu poprzecznym) Wydluzenie przy rozerwaniu folii UG (podczas rozciagania wzdluznego) Wydluzanie przy rozerwaniu folii UG (podczas rozciagania poprzecznego) Wytrzymalosc udarowa folii UG -ok. 180 m - ok. 480 kG/cm2 ok. 440 kG/cm2 ok. 70% — ok. 60% — przy 0°C - 100% dla kierunków poprzecznego i wzdluznego — dobra — dobra -0 -0 — mleczna, zmacona, zadymiona, bardzo silnie zaznaczona pasmowatosc C/ Dane techniczne wyciagania w kierunku wzdluznym i folii G (rozciagnietej) Grubosc folii UG Glebokotlocznosc folii UG Rozciagliwosc folii UG Liczba porów w folii UG Liczba dziur w folii UG Wyglad optyczny folii UG przy wchodzeniu na walec rozciagajacy Predkosc folii UG przy wchodzeniu na cylinder rozciagajacy Predkosc schodzenia folii G z walca rozciagajacego Stosunek rozciagania Temperatura rozciagania Grubosc folii G po opuszczeniu cylindra rozciagajacego Wytrzymalosc folii G na rozerwanie (przy rozciaganiu wzdluznym) Wytrzymalosc folii G na rozerwanie (przy rozciaganiu poprzecznym) Wydluzenie przy zerwaniu folii G (podczas rozciagania wzdluznego) : Wydluzenie przy zerwaniu folii G (podczas rozciagania poprzecznego) Wytrzymalosc udarowa folii G Glebokotlocznosc folii G Rozciagliwosc folii G -ok. 180 fi — V3 = ok. 11 m/min — V4 = ok. 44 m/min -1:4 = 300% -ok. 110°C - ok. 40 do 45/* -ok. 1980 kG/cm2 - ok. 460 kG/cm2 - ok. 19% - ok. 80% - przy 0°C - 100% walasciwa w kierunkach wzdluznym i poprzecznym - nie wykazuje juz glebokotlocznosci - nierozciagliwa6 105 964 Liczba porów w foliiG - ok. 10 na m2 Liczba dziur w foliiG -ok. 2 nam2 Wyglad optyczny foliiG - lekko mleczna, lekko zadymiona i pasmowata Przyklad I wskazuje na niedostateczne wlasciwosci mechaniczne folii K z twardego PCW, co objawia sie zwlaszcza duza kruchoscia tych folii, ich bardzo niewielkim wydluzeniem, a takze nieprzydatnoscia do glebokiego tloczenia i brakiem rozciagliwosci. Przyklad 1 wykazuje jednak takz^ ze te niewystarczajace wlasciwosci, zwlaszcza mechaniczne, ulegaja znacznej poprawie po procesie Luvitherm, po którym uzyskuje sie folie UG z folii K. W przykladzie I zwraca takze uwage stosunkowo duza liczba porów i dziur w cienkiej folii. Te duza liczbe porów i dziur przypisywano jednorazowemu a wiec niewystarczajacemu przepuszczaniu przez walec nadtapiaja- cy. Dlatego tez przeprowadzono pózniej równiez próby z przepuszczaniem folii K przez dwa, umieszczone bezposrednio jeden za drugim walce nadtapiajace. Te próby wykazaly znaczne polepszenie sie wygladu zewnetrznego, a takze porowatosc nieznacznie sie zmniejszyla. Poza tym jednak drugi walec nadtapiajacy nie przyniósl zadnych innych istotnydi korzysci, natomiast przeciwnie wyzsze koszty inwestycyjne zwiazane,zjego instalacja. P r z y k l a d II. W przykladzie tym powtórzono próbe z przykladu I, z ta róznica, ze zamiast jednego Walca nadtapiajacego zastosowano dwa takie walce. Oba walce nadtapiajace znajdowaly sie bezposredniojeden za drugim i mialy w przyblizeniu jednakowe predkosci obrotowe. Jedynie drugi walec nadtapiajacy mógl byc ponadto nastawiony na nieco wieksza predkosc, ale nie z mysla o rozciaganiu folii a tylko dla zapobiegniecia przyklejaniu. Folia K poddana obróbce w warunkach dokladnie takich samych jak w przykladzie I miala we wszystkich trzech stadiach, jako folia K, UG i G, takie same wlasciwosci jak w przykladzie I. Jedynie czestotliwosc wystepowania porów i wlasciwosci optyczne folii G ulegly nieznacznej poprawie, co mozna przypisac zastosowa¬ niu drugiego walca nadtapiajacego. Liczba porów w folii G- ok. 6 do 8 na m2 Liczba dziur w folii G - ok. 1 do 2 na m2 Wlasciwosci optyczne foliiG — lekko mleczna, lekko zmetniala, lekko ale równomiernie zadymiona i pasmowata. W takiej samej drugiej próbie zwiekszono dodatkowo predkosc obrotowa drugiego walca nadtapiajacego w stosunku do predkosci pierwszego. Przy tej zwiekszonej predkosci folia K ulegla zerwaniu tak, zd próba musiala byc przerwana. Przyklad III. Przeprowadzono próbe przy uzyciu maszyny podobnej do pokazanej na fig. 2 z wieloma walcami, wzglednie bebnami nadtapiajacymi. Znowu uzyto tutaj folii K o grubosci ok. 200 ji. Walce nadtapiajace mialy jednakowa srednice 500 mm, ale mozna bylo dowolnie regulowac ich predkosc obwodowa a takze, przez termostatyczny obieg cieczy grzejnej w tych walcach, nastawiac dowolnie temperature tydi ostatnich. Podczas gdy poprzednio obróbka folii K odbywala sie wedlug zasady przyjetej w przykladach I i Ii, to jest przy stalej predkosci obwodowej walców nadtapiajacych, to w tym przykladzie, w przeciwienstwie dovobu poprzednich, predkosci obwodowe, zwlaszcza trzeciego i nastepnych walców nadtapiajacych, zwiekszono znacznie w stosunku do predkosci poprzedzajacydi je walców. Wbrew oczekiwaniom nie nastapilo przerwanie ani tez jakiekolwiek uszkodzenie folii, na dwóch pierwszych walcach i pomiedzy nimi, ani tez na zadnym z walców nastepnych wzglednie pomiedzy tymi nastepnymiwalcami. _ . Ponizej podano dane techniczne próby przeprowadzonej w ramach przykladu III dla odpo procesu,jak równiez wlasciwosci folii otrzymywanych w poszczególnych etapach. A) Dane surowego tworzywa, kalandra i dane techniczne (folii K identyczne z wartosciami podanymi w przykladach I i II. - B) Dane techniczne procesu Luvitherm i folii UG Predkosc przy wchodzeniu folii K na 1 walecnadtapiajacy -VE = 10 m/min. Predkosc obwodowa 1 walcanadtapiajacego - V$i = ok. 11,5 m/min. Temperatura 1 walcanadtapiajacego - 240°C Predkosc obwodowa 1 walcanadtapiajacego - Vs2 = ok. 13 m/min Temperatura 2 walcanadtapiajacego - 240°C Predkosc obwodowa 3 walcanadtapiajacego - VS3 = 20 m/min. Temperatura 3 walcanadtapiajacego - 230°C Predkosc przy wchodzeniu folii UG z 3 walca nadtapiajacego na 1 walec chlodzacy wzglednieodbierajacy - Va = 26 m/min.105 964 7 Chociaz pomiedzy predkoscia Ve wzglednie Vsi 1 walca nadtapiajacego, a predkoscia Va chlodzonego walca odbierajacego nastapil wzrost predkosci okolo 160%, to nie wystapilo zadne zerwanie folii, a tylko jej szerokosc nieznacznie sie zmniejszyla. Grubosc foliiUG - ok. 90 fi Wytrzymalosc folii UG na rozerwanie w kierunku wzdluznym Wytrzymalosc folii UG na rozerwanie w kierunku poprzecznym Wydluzenie przy zerwaniu folii UG (podczas rozciagania wzdluznego) Wydluzenie przy zerwaniu folii UG (podczas rozciagania poprzecznego) Wytrzymalosc udarowa folii UG - ok. 640 kG/cm2 - ok. 420 kG/cm2 - ok. 50% -ok. 110% - przy 0°C- 100% dla obu kierunków, wzdluznego i poprzecznego — dobra — dobra -lnam2 -0 - lekko mleczna, lekko zmacona bez zadnego zadymienia i pasmowatosci C) Dane techniczne rozciagania wzdluznego i folii G Grubosc folii UG Glebokotlocznosc folii UG Rozciagliwosc folii UG Liczba porów w folii UG Liczba dziur w folii UG Wyglad optyczny folii UG przy wchodzeniu na urzadzenie rozciagajace Predkoscfolii UG przy wchodzeniu na urzadzenie rozciagajace Predkosc schodzenia folii G z urzadzenia rozciagajacego Stosunek rozciagniecia Temperatura rozciagania Grubosc folii G po opuszczeniu urzadzenia rozciagajacego Wytrzymalosc folii G na rozerwanie w kierunku wzdluznym Wytrzymalosc folii G na rozerwanie w kierunku poprzecznym Wydluzenie przy zerwaniu folii G (podczas rozciagania wzdluznego) Wydluzenie przy zerwaniu folii G (podczas rozciagania poprzecznego) Wytrzymalosc udarowa folii G -ok. 90/i - 26 m/min - 106 m/min -ok. 1 :4 = 300% -110°C - ok. 20-23/1 -ok. 2400kG/cm2 - ok. 445 kG/cm2 -ok. 10% Glebokotlocznosc folii G Rozciagliwosc folii G Liczba porów w folii G Liczba dziur w folii G Wyglad optyczny folii G -ok. 100% — przy 0° równa 100% dla obu kierunków, wzdluznego i poprzecznego — nie wykazuje glebokotlocznosci — nierozciagliwa -5/m2 — l/m2 — zadnej mlecznosci i zmetnienia, bez zadymienia i pasmowatosci Odnosnie odpornosci na dzialanie rozpuszczalników w stosunku do folii otrzymanych wedlug przykladów I do III, równiez pojawiaja sie wyrazne i zaskakujace róznice. Folie wytwarzane wedlug przykladów I i II maja, w porównaniu z foliami otrzymywanymi wedlug przykladu III, przy takim samym ogólnym stopniu zorientowa¬ nia tj. jednakowej wytrzymalosci na rozrywanie w kierunku wzdluznym, wyraznie mniejsza odpornosc na dzialanie rozpuszczalników. Ta lepsza odpornosc folii wytwarzanej wedlug wynalazku na dzialanie rozpuszczal¬ ników je ii szczególnie wazna przy dalszym przetwarzaniu folii na tasme samoprzylepna przez nakladanie na nia powloki tia bazie rozpuszczalnika. Ui/^d/enie bedace przedmiotem wynalazku jest przedstawione w przykladach wykonania na rysunku, na którym lig. I przedstawia schematycznie zasade dzialania urzadzenia do wytwarzania folii Luvitherm wzglednie8 105 964 niskotemperaturowej, przy czym zamiast pokazanego jednego walca rozciagajacego stosuje sie czesto takze, zwlaszcza ze wzgledów technologicznych odcinek z wieloma walcami rozciagajacymi, fig. 2 — schematycznie urzadzenie z szescioma walcami nadtaplajacymi, wzglednie odprowadzajacymi, i umieszczonym za nimi urzadze¬ niem rozciagajacym, a fig. 3 — równiez schematycznie urzadzenie skonstruowane jako jedna calosc, w której znajduja sie jednoczesnie walce nadtapiajace i rozciagajace. Na fig. 2 pokazano kalander K, który sklada sie z czesciu walców 1—6. Na tym kalandrze powstaje folia K z tworzywa sztucznego, która po opuszczeniu ostatniej szczeliny miedzy walcami doprowadzana jest do czesci 1 skladajacej sie z szesciu walców nadtapiajacych 7—12, po których kolejno przechodzi ta folia. Walce nadtapiajace sa ustawione naprzemianlegle jeden nad drugim, przez co powstaja stosunkowo krótkie wolne odcinki folii pomiedzy sasiednimi walcami. Kazdy nastepny walec nadtapiajacy sluzy jednoczesnie jako walec odprowadzaja¬ cy dla poprzedniego walca nadtapiajacego. Za ostatnim walcem nadtapiajacym 12 jest umieszczona czesc odprowadzajaca skladajaca sie z trzech walców 13,14 i 15. Folia, po opuszczeniu walców odprowadzajacych 13—15 jest doprowadzana do urzadzenia rozciagajacego r. To urzadzenie jest utworzone z pary walców przytrzymujacych 16, 17, dziewietnastu walców rozciagajacych 18—36, umieszczonych jeden nad drugim, oraz pary walców ciagnacych 37, 38. Po przejsciu przez pare walców ciagnacych folia dochodzi do nawijarki, gdzie jest zwijana w rolke. W przykladzie wykonania pokazanym na fig. 3 jest przedstawiony taki sam kalander k jak na fig. 1 z szescioma walcami 1—6. Kalander ten moze byc jednak skonstruowany takze inaczej. Czesc 1 jest w tym przykladzie wykonania, utworzona przez szereg nadtapiajacych walców 7—11, ustawionych w jednym rzedzie. Bezposrednio za tym rzedem walców nadtapiajacych znajduje sie urzadzenie rozciagajace r, w którym znajduja sie rolki rozciagajace 12—20, ustawione równiez w jednym rzedzie. Walce nadtapiajace 7—11 i rolki rozciagajace 12—20 nie ] róznia sie przy tym zewnetrznie od siebie, a jedynie temperatury ich powierzchni sa rózne. Rolki rozciagajace 12 i 20 sa wyposazone w walki dociskowe i wspólnie z nimi spelniaja funkcje analogiczna z funkcja par walców przytrzymujacych i ciagnacych, pokazanych na fig. 2. Oczywiscie liczba walców nadtapiajacych i rolek rozciagajacych moze byc dowolna. Po opuszczeniu walca 20 folia przechodzi do nawijarki, gdzie jest zwijana w rolke. PL PL PL PL PL PL PL