TARIFNAME TEKSTIL ATIKLARINDAN ELDE EDILEN MUKAVEMET VE TÜYLÜLÜK ÖZELLIKLERI IYILESTIRILMIS BIR IPLIK TEKNIK ALAN Bulus, tekstil atiklarinin hammadde olarak kullanildigi, modifiye ring egirme sistemi ile elde edilen, mukavemet ve tüylülük özellikleri iyilestirilmis bir iplik ile ilgilidir. ÖNCEKI TEKNIK Tekstil ve hazir giyim sektöründeki tüketim çilginligi beraberinde ekosisteme ciddi oranda atik yükü olusturmaktadir. Bu yükün tekrar ekonomiye kazandirilmasi için son dönemlerde giderek yayginlasan geri dönüsüm tesisleri tüketimin kisir döngüsüne ve ekosistemin devamina oldukça önemli çözümler sunmaktadir. Tekstil tüketimi, endüstri tarafindan ve tüketici tarafindan olusturulan olmak üzere iki kategoride ele alinmaktadir. Tüketici öncesinde endüstri tarafindan olusturulan tekstil atiklari lif, iplik, kumas ve giysi üretimi süreçlerinden olusmaktadir. Bir giysinin daha kullaniciya ulasmadan üretimi sirasinda olusan atik miktari "kullanici öncesi" (pre-consumer) olarak, tüketicinin kullanimi sonrasi tekstil atigi olusumu ise post consumer olarak pamuklu tekstil atiklarinin tekrar elyaf olarak geri kazandirilmasi isleminde kisa lif yüzdesi orani artmakta ve lif ciddi oranda zarar görmektedir. Bu durum beraberinde lifin ilk haline oranla mukavemet degerlerini de geriye götürmektedir. Bu nedenle geri dönüstürülmüs elyaflar, iplik üretiminde rotor ve konvansiyonel ring egirme yöntemleri kullanilarak yöre pamuklari ile belirli oranlarda karistirilarak degerlendirilmektedir. Ilgili teknik alanda, tekstil atiklarinin genel olarak rotor iplikçiliginde ham pamuk ilavesi ile birlikte kullanildigi görülmektedir. Ring egirme yönteminde ince ve kalin Ne iplik üretimlerinde dokumada çözgü ipligi olarak kullanilabilecek %100 Pre- consumer iplik üretimleri gerçeklestirilmedigi, bunun için hali hazirda mevcut olan havali kompakt sistemlere alternatif portatif mekanik kompakt sistemleri kullanilarak iplik kalitesinin iyilestirilmesi ile ilgili çalismalarin mevcut oldugu görülmektedir. Ring iplikler diger rotor ve air jet gibi egirme sistemlerine göre her zaman bir kalite ölçüsü olarak ele alinmistir. Ancak ring iplikler de tamamen kusursuz bir yapiya sahip degillerdir. Ring iplik makinesinde ki konvansiyonel teknoloji henüz iplik olusumunda ki bilezik-kopça sisteminde ki en zayif nokta ve en sorunlu yer olarak tanimlanan egirme üçgenini azaltamamistir. Bu sebeple iplik yapisinin düzgünlestirilmesi, iplik kopuslarinin azaltilmasi için havali ve mekanik kompakt sistemleri gelistirilmistir. Klasik ring iplik makinelerinde iplik üretirken olusan egirme üçgeninin dis kismindaki lifler ya iplige dahil olmayip uçuntu halinde uzaklasmakta yada yetersiz bir sekilde iplige dahil olmaktadir. Bu lifler, iplige yeterli bir sekilde tutunamadigindan mukavemete katkilari sinirlidir. Ilgili teknik alanda, %100 tekstil atiklarinin dokuma proseslerinde çözgü ipligi olarak kullanilabilir mukavemet degerlerine ve ayni zamanda iyilestirilmis tüysüzlük özelliklerine sahip ürünlerin eldesi için konvansiyonel ring egirme sistemlerinde arastirma ve gelistirme faaliyetlerinde bulunmasi zorunluluk haline gelmistir. BULUSUN KISA AÇIKLAMASI Bulus, tekstil atiklarinin hammadde olarak kullanildigi, mukavemet ve tüylülük özellikleri iyilestirilmis bir iplik ile ilgilidir. Bulusun esas amaci, %100 pamuklu tekstil atiklarinin dokuma proseslerinde çözgü ipligi olarak kullanilmasiyla elde edilen bir iplik ortaya koymaktir. Bulusun bir diger amaci, dokumada islemlerinde ipligin atki yönünde kullanilabilmesidir. Bulusun bir amaci da, %100 pamuklu tekstil atiklarindan yuvarlak, düz ve çözgülü örme proseslerinde kullanilabilir iplik gelistirilmesi ile ilgilidir. Tüm bu amaçlari saglamak üzere bulus, tekstil atiklari iplik veya elyaflarin hammadde olarak kullanildigi, yüksek mukavemet degerlere ve tüysüzlük özelliklerine sahip, mekanik kompakt unsuru ile modifiye edilmis bir ring egirme sistemi kullanilarak elde edilen bir iplik ile ilgilidir. Bulusun mümkün yapilanmasi ipligin eldesinde %100 tekstil atiklarinin yer almasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi ipligin eldesinde %100 pamuk tekstil atiklarinin yer almasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi, ipliginde eldesinde %1 ila %99 araliginda bir degerde tekstil atiginin kullanilmasi ve diger agirlikça oranlarda atik olmayan ipliklerin hammadde olarak kullanilmasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi, ipligin 7/1 ila 36/1 Ne araliginda bir degerde iplik inceligine sahip olmasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi, ipligin dokuma islemlerinde çözgü ipligi olarak kullanilmasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi, ipligin dokuma islemlerinde atki ipligi olarak kullanilmasidir. Bulusun mümkün yapilanmasi, ipligin örme islemlerinde hammadde olarak kullanilmasidir. Tüm bu amaçlari saglamak üzere bulus, tekstil atiklari iplik veya elyaflarin hammadde olarak kullanildigi, yüksek mukavemet degerlere ve tüysüzlük özelliklerine sahip, mekanik kompakt unsuru ile modifiye edilmis bir ring egirme sistemi kullanilarak elde edilen bir iplik ile ilgilidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipligin eldesinde %100 tekstil atiklarinin yer almasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipligin eldesinde %100 pamuk tekstil atiklarinin yer almasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipliginde eldesinde %1 ila %99 araliginda bir degerde tekstil atiginin kullanilmasi ve diger agirlikça oranlarda atik olmayan ipliklerin hammadde olarak kullanilmasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi 7/1 ila 36/1 Ne araliginda bir degerde iplik inceligine sahip olmasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipligin dokuma islemlerinde çözgü ipligi olarak kullanilmasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipligin dokuma islemlerinde atki ipligi olarak kullanilmasidir. Bulusun tercih edilen yapilanmasi ipligin örme islemlerinde hammadde olarak kullanilmasidir. SEKILLERIN KISA AÇIKLAMASI Sekil 1'de tekstil atiklarinin hammadde olarak kullanildigi, modifiye ring egirme sistemi ile elde edilen, mukavemet ve tüylülük özellikleri iyilestirilmis bir ipligin eldesi için kullanilan mekanik kompakt bileseni içeren bir ring egirme sisteminin görünümü verilmektedir. SEKILLERDE YER ALAN REFERANS NUMARALAR 1 Fitil 2 Fitil kesici 3 Mekanik fitil düzeltici 4 Çekim silindirleri Çikis mansonu 6 Siyirici kompakt huni 7 Mekanik kompakt mansonu 8 Kompakt iplik BU LUSUN DETAYLI AÇIKLAMASI Bu detayli açiklamada bulus konusu, tekstil atiklarinin hammadde olarak kullanildigi, modifiye ring egirme sistemi ile elde edilen, mukavemet ve tüylülük özellikleri iyilestirilmis bir iplik ile ilgilidir. Bulus konusu esas olarak %100 pamuklu tekstil atiklarindan elde edilen ipliklerin yüksek mukavemet degerlerinde ve iyilestirilmis tüysüzlük degerlerinde olmasidir. Bahsedilen iplikler, tercihen ring egirme sistemleri kullanilarak elde edilmektedir. Ring iplikler diger rotor ve hava jet gibi egirme sistemlerine göre her zaman bir kalite ölçüsü olarak ele alinmistir. Ancak ring iplikler de tamamen kusursuz bir yapiya sahip degillerdir. Ring iplik makinesindeki konvansiyonel teknoloji bilezik- kopça sistemindeki en zayif nokta ve en sorunlu yer olarak tanimlanan egirme üçgenini azaltamamistir. Bahsedilen teknik olumsuzluklari gidermek üzere mevcut bulus sahipleri, ring egirme sisteminin modifiye edilmesini önermektedir. Getirdikleri çözüm ise ring egirme sisteminde, egirme üçgeni etrafinda konumlandirilan mekanik kompakt unsurlarinin kullanilmasidir. Bulusta sözü edilen ring egirme sistemi, fitil makinesinden gelen fitilleri çekimle inceltip kullanilacagi yere uygun numara ve mukavemette iplik elde etmek ve bu ipligi masuralara sarmaktir. Pamuk iplikçiliginde fitil makinesinden aldigimiz fitil, ring iplik makinelerinde çekimle inceltilir, iplik olusumu için yeterli incelige getirilen bu lif demetine büküm verilerek mukavemet kazand irilmaktadir. Bu sekilde olusturulan iplik, masuralara sarilarak kops hâline getirilmektedir. Bulusta modifiye edilmis ring egirme sistemi derken, ring egirme sisteminde (yani ring egirme islemleri gerçeklestirilen cihaz) egirme üçgeni olarak belirtilen kisimlarda konumlandirilarak egirme üçgenini ortadan kaldiran veya en minimize edilmesini saglayan unsurlari bünyesinde içermesi kastedilmektedir. Bulusta bahsedilen modifiye unsuru mekanik kompakt bilesenidir. Bulusa konu mekanik kompakt bileseni içeren ring egirme sistemi, sekil 1 olarak verilmektedir. Buna göre mekanik kompakt bileseni üç kisimdan olusmaktadir. Bahsedilen üç kisim cihazin üst kisminda alt kismina dogru alt, orta ve ön kisimlari olarak adlandirilmaktadir. Egirme üçgeni, hem iplik kopuslarini hem de iplik yapisini etkilemektedir. Liflerin yogunlastirilmasi sayesinde çekim sistemi çikisinda egirme üçgeni olmadan iplik çekilebilmekte ve bu sayede lifler birbirine daha siki ve paralel biçimde baglanabilmektedir. Egirme üçgeninin iplik yapisina uçuntu, tüylülük ve mukavemet üzerinde olumsuz etkileri vardir. Arastirmalar sonucunda, egirme üçgeninin ortadan kaldirilmasi veya minimize edilmesi ile bazi fiziksel iplik özelliklerinde olumlu gelismeler olacagi, egirme üçgeni olusumunun engellenmesi ile ipligin dis kismindaki liflerin dahi daha az gerilerek iplik yapisina katilacagi ve bu sayede mukavemette artis olurken, tüylülük degerinde azalmalar olacagi saptanmistir. Sekil 1'de %100 tekstil atiklarindan iplik eldesi için modifiye edilmis bir ring egirme sisteminin temsili görünümü verilmektedir. Teknikte bilindigi üzere geri dönüstürülmüs pamuk atiklar mekanik olarak açma islemi yapildigi için islem sonrasi standart pamuga göre elyaf kisa lif yüzdesi çok yükselmektedir. Teknikte 29-31 mm gelen pamuk elyafi geri dönüsümlü pamuklarda 15-24 mm araliginda bir degerde olmaktadir. Bahsedilen teknik olumsuzluk, özellikle ring iplik üretiminde düzgünsüzlüge ve kopus sebebi ile iplik olusturmasina engel teskil etmektedir. Bu yüzden genel olarak geri dönüstürülmüs pamuk elyaflari virgin pamuklarla birlikte kombine edilerek (%20 Recyle pamuk- büyük sebebi, iplik olusumunda egirme üçgeninde yer alan çekim silindirleri geri dönüsüm pamuktaki kisa lif miktarinin yüksek olmasi nedeni ile kopmasi ve iplik olusumuna müsaade edilmemesidir. Bulusta, mekanik kompakt sistemleri kullanilarak lif toplulugunun yogunlastirilmasi ve elyaftan gelen ve kopusa sebebiyet veren egirme üçgeninin azaltilmasi amaçlanmistir. Ayrica kopusu minimize etmek amaciyla Sekil 1'de verilen 9 referans numarali ig olusumu için 8 referans numarali kompakt ipligin olusumu için açisal bir yöntem gelistirilmistir. Bulusun yenilikçi yönü, bulusa konu modifiye ring egirme sistemlerinde yüksek mukavemet degerlerine ve tüysüzlük özelliklerine sahip ipliklerin eldesinde hammadde olarak tekstil atiklarin kullanilabilir haline getirilebilmesidir. Teknikte tekstil atiklari, ipliklerin eldesinde maliyetlerin düsürülmesine yönelik katki bileseni olarak kullanilmaktadir. Hatta tekstil atiklarini hammadde olarak içeren ipliklerin, mukavemet degerleri düsük olmakta ve bazi incelik degerlerine sahip ipliklerin eldesine yönelik ancak kullanilabilmektedir. Mevcut bulus sahipleri, yapmis olduklari modifiye ring egirme sistemleri sayesinde %100 tekstil atiklarinin hammadde olarak kullanilabilecegini tespit etmislerdir. Bunu saglarken elde edilen ipliklerin hatta dokuma proseslerinde çözgü ipligi olarak kullanilabilecek kadar mukavemet degerlerinde olmasi tespit edilmistir. Bulusta %100 pamuklu tekstil atigi diye iplik ve konfeksiyon isletmelerinde atik olarak çikan pamuk atiklari kastedilmektedir. Fakat tercih edilmesi durumunda pamuk tekstil atiklarina benzer ve ring egirme sistemlerinde iplik haline getirilebilir sentetik veya dogal ipliklerde bulus için hammadde olarak kullanilabilmektedir. Burada bulusun ilgili teknik alana saglamak istedigi teknik çözüm, dokuma proseslerinde çözgü ipligi olarak kullanilabilecek kadar yüksek mukavemet degerlerine ve tekstil atiklarindan elde edilen ipliklerin teknik problemi olan tüysüzlügün ise iyilestirilmis oldugu bir iplik eldesidir. Bulusun öncelikli amaci, ring ipligin eldesinde %100 tekstil atiklarinin kullanilmasi ise de tercih edilen uygulamada tekstil atiklari belirli agirlikça oranlarda diger ipliklerle de karistirilarak elde edilebilir. Bulusun tercih edilen yapilanmasinda, tekstil atigi olarak dogal iplik veya elyaf atiklari kullanilmaktadir. En tercih edilen uygulamada tekstil atigi olarak pamuk iplik veya elyaf atiklari kullanilmaktadir. Bulusun mümkün yapilanmasinda modifiye ring egirme sisteminin kullanilmasiyla yüksek mukavemet ve tüysüzlük degerlerine sahip iplik eldesi söz konusu olabilmektedir. Bahsedilen iplik tercih edilen bir uygulamada %100 pamuk atiklarindan elde edilmesi ile %100 pamuk iplik elde edilebilmektedir. Bulusun tercih edilen bir yapilanmasinda elde edilen ipligin inceligi 7/1 Ne ile 3 Ne arasinda bir degerde degismektedir. Bulusun tercih edilen bir uygulamasinda elde edilen iplik dokumada çözgü ipligi olarak kullanilabilmektedir. Bu sayede tekstil atiklarindan elde edilen iplik yüksek katma deger kazanmis bir sekilde üretime tekrardan entegre olabilmektedir. Bulusun tercih edilen bir uygulamasinda elde edilen iplik örme islemlerinde kullanilabilmektedir. Bu sayede tekstil atiklarindan elde edilen iplik yüksek katma deger kazanmis bir sekilde üretime tekrardan entegre olabilmektedir. Mevcut bulus sahipleri, bulusa konu modifiye ring egirme sistemlerinde hammadde olarak %100 tekstil atiklarin kullanildigi ipliklerin uster test sonuçlarini paylasmislardir. Tablo 1'de modifiye ring egirme sistemlerinde hammadde olarak kullanilacak %100 tekstil atiklarinin HVl test sonuçlari paylasilmistir. Tablo 1: Açma yapilan tekstil atiklarinin HVl test sonuçlari. Proses STR MIE LEN "F" si-'i Elg Mat TrCnt Tig` Tablo 1'de paylasilan HVl degerleri incelendiginde, açma yapilan geri dönüsümlü pamuk ürünlerin ham yöre pamuga oranla uniformitesinin düsük ve kisa lif yüzdesinin oldukça yüksek oldugu görülmektedir. Bu durum %100 pre-consumer ve/veya post consumer atiklardan iplik üretiminde de iplik performansinin düsük olabilecegini göstermektedir. Tablo 2: %100 Pre-consumer açma pamuk iplikler. Modifiye Ring Egirme Sistemi Numune Iplik Inceligi (Ne) Büküm Alfa 1 7/1 520 5 2 20/1 809 4,6 3 24/1 884 4,6 4 30/1 1078 5 Tablo 2'de modifiye ring egirme sistemlerinde elde edilen pamuk iplikler için incelik, büküm ve alfa degerleri verilmistir. Bu degerlerde olan iplikler akabinde uster testlerine tabi tutulmakta ve elde edilen sonuçlar Tablo 3'te paylasilmistir. Numune Um CVm Ince Kalin Neps Neps H Elg Rkm Tablo 3'te verilen degerlere göre bulusa konu modifiye ring egirme sistemi ile elde edilen ipliklerin, konvansiyonel ring egirme sistemlerinde elde edilen ipliklere göre her türlü mekanik özellikte daha iyi sonuçlara sahip oldugu görülmektedir. Buna göre elde edilen sonuçlara göre %100 pre-consumer ve/veya post consumer atiklardan iplik üretiminde konvansiyonel sistemlerde mekanik kompakt sistemlerin kullanilmasi iplik tüylülügünü ve mukavemet degerlerini ciddi oranda iyilestirdigi için avantajli görünmektedir. Bulusun koruma kapsami ekte verilen istemlerde belirtilmis olup kesinlikle bu detayli anlatimda örnekleme amaciyla anlatilanlarla sinirli tutulamaz. Zira teknikte uzman bir kisinin, bulusun ana temasindan ayrilmadan yukarida anlatilanlar isiginda benzer yapilanmalar ortaya koyabilecegi açiktir. TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR