Przedmiotem wynalazku jest srodek do ozywiania wlókien wiskozowych. Wlókna wiskozowe przed ostatecznym uzytkowaniem musza byc poddane ka¬ pieli ozywiajacej, ulatwiajacej ich przerób w prze¬ mysle wlókienniczym oraz nadajacej wlóknom cen¬ ne wlasnosci uzytkowe i estetyczne.Znane sa rózne srodki chemiczne do ozywiania wlókien wiskozowych sporzadzone na bazie weglowo¬ dorów, mydel, olejów, sulfonowanych tluszczów i kwasów tluszczowych, alkoholi lub amidów tlusz¬ czowych oraz produktów kondensacji tlenku etyle¬ nu z nasyconymi kwasami tluszczowymi. * Znany jest równiez srodek bedacy mieszanina soli sodowej sulfonowanych kwasów tluszczowych 0 C12-22, soli sodowej sulfonowanych estrów trójeta- noloaminy i kwasów tluszczowych o C12-22 oraz wolnej trójetanoloaminy i wody.Stosowane do ozywiania wlókna srodki nie sa uniwersalne i nie mozna ich stosowac do wszystkich rodzajów wlókien a ich dobór jest uzalezniony od wymaganych parametrów uzytkowych dla danego wlókna. Niejednokrotnie dla otrzymania potrzebnych wlasnosci takich jak miekkosc, elastycznosc, dobra szczepliwosc, poslizg, sprezystosc, przeciwdzialanie elektryzacji itp. konieczne jest zastosowanie kilku srodków, co jest klopotliwe i nieekonomiczne. Po¬ nadto stosowane srodki maja te wade, ze sa trudno roztwarzalne w wodzie, trudno spieralne lub powo¬ duja sklejanie wlókna.Celem wynalazku bylo otrzymanie srodka latwo i jednorodnie rozpuszczalnego w wodzie o wysokich i wszechstronnych wlasnosciach uzytkowych oraz latwego w zastosowaniu.Stwierdzono, ze kompozycja parafiny, stearyny, estru dwu- lub trójetanoloaminowego kwasu stea¬ rynowego, zemulgowana alkilosulfonianem lub al- kilobenzenosulfonianem sodu moze byc znakomicie stosowana do ozywiania wlókien wiskozowych. Sro¬ dek wedlug wynalazku sklada sie z 14—18 czesci wa¬ gowych parafiny, 8—10 czesci wagowych stearyny, —7 czesci wagowych estru dwu- lub trójtanoloami- nowego kwasu stearynowego, 18—22 czesci wago¬ wych alkilosulfonianu sodu o 10—20 atomach wegla w grupie alkilowej lub alkilobenzenosulfonlanu so¬ du o 10—14 atomach wegla w grupie alkilowej i 45— —55 czesci wagowych wody.Produkt wedlug wynalazku jest szczególnie przy¬ datny do ozywiania wlókien wiskozowych i nadaje wlóknom odpowiednia miekkosc, gladkosc, elastycz¬ nosc, dobre wlasnosci rozciagowe i poslizgowe, dob¬ ra szczepliwosc i przeciwdziala gromadzeniu sie na wlóknie ladunków elektrostatycznych. Preparacja srodkiem wedlug wynalazku zapewnia prawidlowy przerób wlókna, zmniejsza odpady oraz pozwala na uzyskanie dobrej i równej przedzy o wysokiej ja¬ kosci.Przyklad I. Srodek ozywiajacy otrzymuje sie przez zmieszanie w temperaturze 60—80°C, 18 czesci wagowych parafiny, 8 czesci wagowych stearyny, 7 czesci wagowych estru trójetanoloaminowego kwasu stearynowego, 22 czesci wagowych alkilosulfonianu 99 89199 891 sodu zawierajacego 10—20 atomów wegla w grupie alkilowej oraz 45 czesci wagowych wody.Po dokladnym wymieszaniu i ochlodzeniu otrzymuje sie preparat w postaci bialo-kremowej pasty dobrze rozpuszczalnej w wodzie.Wlasnosci wlókna preparowanego przy uzyciu po¬ wyzszego srodka podano w tablicy 1, 2, 3, 4 w po¬ równaniu z wlóknem preparowanym znanym srod¬ kiem, bedacym kompozycja soli sodowej sulfonowa¬ nych kwasów tluszczowych o 12—22 atomach wegla, soli sodowej sulfonowanych estrów trójetanoloami- ny i kwasów tluszczowych o 12—22 atomach wegla oraz wolnej trójetanoloaminy i wody.Tablica 1 Ocena wlókna przerobionego na mikroprzedzalni Platta Tablica 3 Wskazniki otrzymanego wlókna Prepa¬ racja srodek wg wy¬ nalazku Znany srodek Sta¬ bil¬ nosc ka¬ pieli sta¬ bil¬ ny sta¬ bil¬ ny Na¬ nie¬ sienie % 0,27 0,23 Zgrze¬ ble¬ nie 4 Roz¬ cia¬ ganie 4 Prze¬ dzenie Uwa¬ gi nanie¬ sienie 'Wg normy nanie¬ sienie wg normy W ocenie przerobowej 5 — oznacza przerób bar¬ dzo dobry 4 — oznacza przerób dobry naniesienie wg normy — wynosi 0,25% Wlókno z preparacja wedlug wynalazku posiada dobre parametry fizyko-mechaniczne, a w trakcie przedzenia nie powoduje zaklócen i pylenia.Tablica 2 Wskazniki otrzymanego wlókna Badane wskazniki Wytrzyma¬ losc na su¬ cho, G/tex Wydluze¬ nie na su¬ cho, % Wytrzyma¬ losc na mo¬ kro, G/tex Wydluze¬ nie na mo¬ kro, o/0 Preparacja srodkiem wg wyna¬ lazku 43,4 13,1 38,5 13,5 Preparacja znanym srodkiem 47,4 13,4 31,6 13,9 Norma Gat. I min. 37,8 min. 10 min. 30,6 max. 12 40 45 50 55 Badane wskazniki Wspólczyn¬ nik zmien¬ nosci wy¬ trzymalosci Wytrzyma¬ losc w petli, G/tex Preparacja srodkiem wg wynalazku 9,7 7,6 Preparacja znanym srodkiem 8,3 7,5 Norma Gat. I — min. 6,4 Przedza otrzymana z wlókna preparowanego srod¬ kiem (Charakteryzuje sie nastepujacymi parametra¬ mi.Tablica 4 Ocena przedzy Preparacja srodkiem wg wyna¬ lazku Znanym srodkiem Wytrzy¬ malosc kG 635 495 Wydlu¬ zenie % 7,8 8,3 Samo- zryw km 24,2 22 Nm 45 45 65 Przyklad II. Srodek ozywiajacy otrzymuje sie przez zmieszanie 14 czesci wagowych parafiny, 10 czesci wagowych stearyny, 5 czesci wagowych estru dwuetanoloaminowego kwasu stearynowego, 18 cze¬ sci wagowych alkilosulfonianu sodu zawierajacego —20 atomów wegla w grupie alkilowej oraz 53 czesci wagowych wody. Otrzymany preparat jest jednorodna, biala pasta latwa w stosowaniu dzieki dobrej rozpuszczalnosci w wodzie w kazdym stosun¬ ku. Wlasciwosci uzytkowe srodka sa analogiczne jak w przykladzie I.Przyklad III. Przez zmieszanie 17 czesci wa¬ gowych parafiny, 9 czesci wagowych stearyny, 6 czesci wagowych estru trójetanoloaminowego kwa¬ su stearynowego, 20 czesci wagowych dodecyloben- zenosulfonianu sodu oraz 48 czesci wagowych wody, otrzymuje sie srodek w postaci bialo-kremowej pa¬ sty dobrze rozpuszczalnej w wodzie. Wlasnosci uzyt¬ kowe srodka sa analogiczne jak opisane w przykla¬ dzie I. Nanoszenie na wlókno odbywa sie przez zra¬ szanie wlókna rozlozonego na przenosniku lub przez zanurzenie w kapieli ozywiajacej.Nanoszenie srodka ozywiajacego ria wlókno odby¬ wa sie w ostatniej operacji mokrej, po której naste¬ puje odwirowanie i suszenie wlókna. W czasie ka¬ pieli nanosi sie na wlókno cieniutka warstewke srodka, który nadaje mu miekkosc, poslizg i zm¬ niejsza tarcie o elementy prowadzace maszyn wló¬ kienniczych jak równiez nadaje dobre wlasciwosci99 891 rozciagowe. Przed uzyciem, srodek rozciencza sie woda w temperaturze 50°C w ilosci 1,5—4,5 gramów srodka (w przeliczeniu na substancje czynna) na 1 litr wody w zaleznosci od wymagan. Naniesienie na wlókno winno wynosic 0,2—0,5% srodka w stosunku do masy preparowanego wlókna.Preparacje prowadzi sie w temperaturze 50°C przy pH kapieli ozywiajacej 6—7. Srodek wedlug wynalazku moze byc stosowany w tej samej kapieli z innymi srodkami o charakterze anionowym lub niejonowym np. z oksyetylowanym kwasem steary¬ nowym. 6 PL