Przedmiotem wynalazku jest srodek kontrastowy do zdjec rentgenowskich, zawierajacy nowe kwasy hydroksy- i al!koksyacetamidotrójjodobenzoesowe jako substancje cieniujaca. iNowe zwiazki jodowe sa odpowiednie jako srod¬ ki kontrastowe do zdjec rentgenowskich w sród- zylnej radiografii dróg moczowych oraz w angio¬ grafii.Przed zwiazkami, przeznaczonymi do tych wskazan, stawia sie bardzo wysokie wymagania ze wzgUedu na ich tólerowalnosc w poddawanym ba¬ daniu ukladzie naczyniowym i ze wzgledu na ich obojetnosc farmakologiczna. W szczególnosci poza¬ dane jest ich nieznaczne oddzialywanie na uklad krazenia.Dotychczasowe preparaty w ciagu pierwszych 20— minut wywoluja wzirost wydolnosci serca, pola¬ czony nastepnie z depresja. Wydolnosc serca do¬ chodzi do wielkosci wartosci wyjsciowej i do uply¬ wu 2 godzin od zaaplikowania preparatów maleje ona stale. W celu zapobiezenia zapasci uklad kra¬ zenia jest zmuszony do podwyzszenia obwodowego oporu ogólnego o 50—100%. U slabych pacjentów grozi to przejsciem do tak zwanego zasrodkowania, do szoku w ukladzie krazenia z wszystkimi jego nastepstwami.(Zadaniem wynalazku jest zatem otrzymanie ta¬ kich srodków kontrastowych do zdjec rentgenow¬ skich, które nie wykazuja zadnego niekorzystnego wplywu na funkcjonowanie ukladu krazenia.Stwiierdzono, ze srodek kontrastowy do zdjec rentgenowskich, zawierajacy nowe kwasy hydro¬ ksy- i alkokByacetamiidotrójjodobenzoesowe o ogól¬ nym wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru lub nizszy rodnik alkilowy o 1—4 atomach wegla, a Ac oznacza rodnik acylowy zawierajacy do 4 atomów wegla, oraz ich sole z farmakologicznie dopuszczalnymi zasadami, ani nie powoduje obni¬ zenia wydolnosci serca, ani nie wywoluje wzrostu i0 obwodowego oporu ogólnego. Objetosc skurczowa i minutowa serca nlie opadaja ponizej wartosci wyjsciowych. Przeto obwodowy opór ogólny nie ma potrzeby niebezpiecznego podwyzszania swej wartosci i pozostaje w zakresie swej wartosci wyjsciowej. W taibliLoach 1—3 podano wyndM prób na psach gonczych, przeprowadzonych za .pomoca nastepujacych trzech zwiazków: A — zwiazek o wzorze 1, w którym zamiast gru- py RO wystepuje atom wodoru (preparat dostep¬ ny w handlu o nazwie Jodamid), B — zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru (porównaj przyklad I), oraz C — zwiazek o wzorze 1, w którym R oznacza rodnik metylowy (porównaj przyklad II).Wszystkie badane roztwory wystepowaly w po¬ staci roztworów soli metylc^gMkaminy o stezeniu 300 mg jodu w 1 ml. 90 76690 766 3 Tablica 1 Tablica 3 -Srednie objetosci skurczowe serca oznaczone na grupie, skladajacej sie z .trzech psów gonczych, któryim jednorazowo podczas badania wstrzyknieto w zyle uidawa w ciagu 9 sekund dawke srodka kionitrasltowego w ilosci 4 ml/kg ciezaru zwierzecia.Sredni obwodowy opór ogólny oznaczony na gru¬ pie, skladajacej sie z trzech psów gonczych, którym jednorazowo podczas badania wstrzyknieto w zyle udowa w ciagu 9 sekund dawke srodka kontrasto¬ wego w ilosci 4 ml/kg ciezaru zwierzecia Czas w minu¬ tach od imomen- tu zaap¬ likowa¬ nia zwiazku 40 50 60 70 80 90 100 110 120 Srednia wartosc wyjs¬ ciowa 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 A kwas 3- -:acetami- dometylo- -5-acetia- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 127 97 94 79 66 72 67 65 65 64 64 60 B kwas 3- jacetami- dbmetylo- -5-hydlro- fcsyiaceta- imido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy (167 148 153 164 164 169 170 176 180 187 194 197 C kwas 3- -acetami- dometylo- -5-meto- ksyaceta- mido-2,4, 6-trójjo- dioibenzoe- sowy 150 133 120 117 118 122 121 122 130 130 129 130 Czas w minu¬ tach od momen¬ tu zaapli¬ kowania zwiazku 40 50 60 70 80 90 100 110 120 Srednia wartosc wyjscio¬ wa 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 A kwas 3- -acetami- dometylo- -5-aceta- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 87 104 104 122 147 135 146 154 160 162 170 171 B kwas 3- -acetami- dometylo- -5-hydro- ksyaceta- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 63 72 62 60 60 58 58 58 55 54 54 53 C kwas 3- -acetami- dometylo- -5-meto- ksyaceta- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 70 96 90 104 108 103 108 106 96 98 99 98 Tablica 2 Srednie objetosci minutowe serca oznaczone na grupie, skladajacej sie z trzech psów gonczych, któryim jednorazowo podczas badania wstrzyknieto w zyle udowa w ciagu 9 sekund daiwke srodka kontrastowego w ilosci 4 ml/kg ciezaru zwierzcia.Czas w minu¬ tach od momen¬ tu zaapli¬ kowania zwiazku 40 50 60 70 80 90 100 110 120 Srednia wartosc wyjscio¬ wa 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 A kwas 3- -acetami- dometylo- -5-aceta- mido-2,4, 6-trójjo- doibenzoe- sowy 128 99 96 76 64 63 65 63 63 60 57 57 B kwas 3- -acetami- dometylo- -5-hydro- ksyaceta- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 154 137 139 148 147 151 151 151 153 161 167 170 C kwas 3- -acetami- dometylo- -5-meto- ksyaceta- mido-2,4, 6-trójjo- dobenzoe- sowy 147 127 114 110 110 110 110 112 116 119 119 123 40 45 50 65 Zdumiewajacym i nie dajacym sie przewidziec jest fakt, ze grupa RO zamiast wodoru wystepujaca w zwiazku o ogólnym wzorze 1, wywiera tego rodza¬ ju korzystny wplyw na funkcjonowanie ukladu krazenia. Ponadto te nowe zwiazki tworza sole latwo rozpuszczalne w wodzie, a roztwory tych zwiazków wykazuja wysoka tolerancje z tkanka, i sa wydala¬ ne z organizmu przez nerki szybko i w niezmienio¬ nej postaci. Suma tych wlasciwosci nowych zwia¬ zków czyni je bardzo cennymi substancjami w dia¬ gnostyce rentgenowskiej.Srodek kontrastowy do zdjec rentgenowskich za¬ wiera wedlug wynalazku jako substancje cieniujaca co najmniej jeden zwiazek o wzorze 1, w którym R i Ac maja znaczenie, podane przy omawianiu 1, i/lub jego sole z farmakologicznie dopuszczalnymi zasadami.Srodek wedlug wynalazku zawiera korzystnie jako substancje cieniujaca co najmniej jeden z takich zwiazków, jak kwas 3-acetamidometylo-5-hydroksy- acetamido-2,4,6-trójjodobenzoesowy, kwas 3-propio- namidometylo-5-hydroksyacetamido-2,4,6-trójjodo- benzoesowy, kwas 3-acetamidometylo-5-metoksyace- tamido-2,4,6-trójjodobenzoesowy, kwas 3-propiona- midometylo-5-metoksyacetamido-2,4,6-trójjodoben- zoesowy lub kwas 3-acetamidometylo-5-etoksyaceta- mido-24,6-trójjodobenzoesowy.Jako farmakologicznie dopuszczalne zasady stosu¬ je sie wodorotlenek sodowy, litowy, wapniowy, mag¬ nezowy, N-metyloglikamine, N.N-dwumetyloglika- mine, etanoloamine, dwuetanoloamiine, morfoliine itp.Sposób wytwarzania nowych kwasów hydroksy-90 766 i alkoksyacetadotrójjodobenzoesowych o ogólnym wzorze 1, w którym R i Ac maja znaczenie podane przy omawianiu wzoru 1, polega na tym, ze kwas -amino-2,4,6-trójjodobenzoesowy o ogólnym wzorze. 2, w którym Ac ma znaczenie podane przy omawia¬ niu wzoru 1, w znany sposób acyluje sie odpowied¬ nim halogenkiem lub bezwodnikiem kwasowym, a w przypadku wytwarzania zwiazku o wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru, najpierw wpro¬ wadza sie grupe acyloksyacetylowa, a nastepnie otrzymana 0-acylowa pochodna zmydla sie, i ewen¬ tualnie kwas o wzorze 1 przeksztalca sie w sól farmakologicznie dopuszczalna zasada.Jako halogenek kwasowy stosuje sie korzystnie chlorek lub bromek acetoksyacetylu, metoksyacety- lu, etoksyacetylu, propoksyacetylu i butoksyacetylu.Acylowanie prowadzi sie korzystnie w rozpusz¬ czalniku takim, jak dwumetyloacetamid.Podane nizej przyklady objasniaja blizej sklad i sporzadzenie srodka wedlug wynalazku.Przyklad I. Sporzadzanie roztworu do sródzyl- nej radiografii dróg moczowych. Roztwór zawiera: kwas 3-acetamidometylo-5-hydroksy- acetamido-2,4,6-trójjodobenzoesowy 50,7 g N-metyloglikamina 15,4 g edenian dwusodowy 0,01 g woda uzupelniajaca do objetosci 100 ml.Roztworem napelnia sie odpowiednie naczynia i wyjalawia na goraco.Przyklad II. Sporzadzenie roztworu do angio¬ grafii.Roztwór zawiera: kwas 3-acetamidometylo-5-metoksy- acetamido-2,4,6-trójjodobenzoesowy 65,63 g N-metyloglikamina 12,21 g etanoloamina 2,26 g edenian dwusodowy 0,01 g woda uzupelniajaca do objetosci 100 ml.Roztworem napelnia sie odpowiednie naczynia i wyjalawia na goraco. PL PL PL PL PL