Przedmiotem wynalazku jest stop krzemu o dzia¬ laniu modyfikujaco-rafinujacym zawierajacy miedzy innymi w swym skladzie: magnez, wapn, mangan, beryl, stront, aluminium, sód,, potas, tellur, cer, lantan, prazeodym, neodym.Obecnie stosuje sie krzem lub jego stopy (zapra¬ wy) o nastepujacym skladzie chemicznym: Si= =45—55%, Mg=5^32%, Ca = 0,0—5%,^ Al do 5°/o, Ce do 5% reszta do 100% Fe, do modyfikacji sto¬ pów zelaza.Stosujac krzem lub jego znane stopy uzyskuje sie niski efekt modyfikacji nie zapewniajacy do¬ brego odgazowania cieklego metalu przy równo¬ czesnym jego zanieczyszczeniu wtraceniami nie¬ metalicznymi, w wyniku czego otrzymane stopy maja niskie wlasnosci wytrzymalosciowe. Ponadto przy wpirowiadzaniu tych stopów do cieklego me¬ talu wystepuje duzy zgar magnezu oraz tendencje do wystepowania niejednorodnosci skladu chemicz¬ nego, struiktury i innych wad materialowo — od¬ lewniczych.Zadaniem wynalazku by*o opracowanie stopu krzemowego o silnym dzialaniu modyfikujacym i rafinujacym.Zadanie to zostalo osiagniete przez opracowanie jakosciowo-ilosciowego skladu stopu o dzialaniu modyfikujaco rafinujacym.Stop wedlug wynalazku zawiera wagowo: Si= =20—70%; Mg=3-^38,0%; Ca=0,1^2,5%; Ce do 2,0%; lig do M%; Pr do 0,5%; Nd do 0,4%; Te do 2 2,5%; Na do 2%; K do 1,6%; Al do 5,0%; Zn do 2,4%; Mn do 3,0%; Ba do 1,5%; Be do ,1,5%; Sr do 2,0%; P do 1,0% reszta do 100% Fe.Stop wedlug wynalazku wprowadza sie do ciekle- go zeliwa w ilosciach 0,5—4,5% wagowych, do cieklej stali wzglednie staliwa w ilosciach 0,1—0,8% wagowych, a w przypadku modyfikacji i rafinacji metali niezelaznych w ilosciach 0,05—1,0% wago¬ wych w odniesieniu do cieklego metalu, io Stop wedlug wynalazku wprowadzony do ciekle¬ go metalu ulega szybkiemu i równomiernemu roz¬ puszczeniu, bez niebezpiecznych efektów pirotech¬ nicznych, przy równoczesnym (mieszaniu sie kapie¬ li w której nastelpuje modyfikacja, rafinacja oraz koagulacja wtracen niorneltalieznycfo ulatwiajaca ich wyplywanie na (powierzchnie kapieli maetallo- wej.Do kapieli metalowej znajdujacej sie w piecu, na rynnie spustowej, w kadzi lub innym urzadze- niu metalurgicznym stopy te wprowadza sie w po¬ staci kawalków bez pokrycia lufo pokrytych odpo¬ wiednia oslona, proszku, lub w formie zbrykieto- wanej, za pomoca odjpowiednich dzwonów, pojem¬ ników, przez odpowiednie dysze, przy uzyciu stru- mienia gazu, mieszadel, lub za pomoca jakiegokol¬ wiek innego urzadzenia. Stopy te umieszcza sie na dnie kadzi, pieca, lub innego pojemnika a nastep¬ nie zalewa cieklym metalem. Stopy wprowadza sie takze w trakcie napelniania kadzi lufo innego po¬ il jemnika cieklym metalem, lub tez wprowadza sie 84 76784 767 3 je do strumienia cieklego metalu lub do kadzi albo innego pojemnika wypelnionego cieklym metalem.Metal do którego wprowadza sde stopy miesza sie za pomoca mieszadel, wstrzasów, drgan, strumie¬ nia gazów, pod wplywem pradów indukcyjnych, lub pozostaje w spoczynku.Przyklad I. Stop o wagowej zawartosci pierwiastków: Mg-^3,5%; Si—48%; Ca—2,5%; Al—0,1%; Ce—0,1%; La—0,08%; Pr—0,07%; Nd^0,05%; Na—0,5%; Te— —0,08%; K-^0,1%; Be—0,5%; Sr—0,2%; Ba^0,2% umieszcza sie na dnie kadzi odlewniczej w ilosci 2% wagowych w stosunku do ciezaru cieklego ze¬ liwa -a nastepnie zalewa sde cieklym zeliwem o J(sm^eratuf^' !A,zjBgrzania 1380^1400°C. Po napel¬ nieniu kaólzi ^plel miesza sie a nastepnie sciaga zuzel i zalewa próbki do badan wlasnosci wytrzy- naaJfe|j(^ow^ch,xr4z formy odlewnicze.Po~2aikrzepiniecii metalu w formach otrzymuje sie zeliwo" ó^ nastepujacych wlasnosciach mechanicz¬ nych: wytrzymalosc na rozciaganie Rm^62 kG/mm2 wydluzenieA5 — 7% twardoscHB — 245 toG/mm2 Przyklad II. Stop o wagowej zawartosci pierwiastków: Mg-^3,5%; Si—55%; Mn—3,0%; Ca^2;5%; Al—0,5%; Ce—1,5%; La--0,8%; Pr—0,4%; Nd—0,3%; Te—2,0%; Na—1,8%; K—1%; Ba^l,2%; Be-^1,3%; Sr—1,0%; Zn—0,8% wprowadza sie do cieklego metalu na rynnie spustowej zeliwa.Po napelnieniu kadzi zeliwem miesza sie kapiel, sciaga zuzel a nasitejpnde zalewa próbki do badan wlasnosci wytrzymalosciowych oraz formy odlew¬ nicze.Po. zakrzepnieciu metalu w formach otrzymuje sie zeliwo o nastepujacych wlasnosciach mechanicz¬ nych: wytrzymalosc na rozciaganie Rm — 41 kG/mm2 wydluzenieA5 — 3% twardoscHB — 198 kG/mm2 Przyklad' III. Stop o wagowej zawartosci pierwiastków: Mg^3,0%; Si^65%; Ca—0,5%; Al-H5%; Ce—0,5%; La—0,1%; Pr^0,05%; Nd—0,1%/ Te—0,5%; Na— —0,5%; K—0,2%; Mn-0,6%; Ba^0,05%; Be—0,08%; Sr—0,05%; Zn—0,06% wprowadza sie do pieca na powierzchnie kapieli metalowej w celu odtlenienia stali weglowej o za¬ wartosci 0,3% C bezposrednio przed spustem stali, a nastepnie spuszcza sie do kadzi i odlewa do form.Otrzymuje sie stal o nastepujacych wlasnosciach mechanicznych: wytrzymalosc na rozciaganie Rm — 51 kG/mm2 wydluzenieA5 — 20% twardoscHB — 153 kG/mm2 Stopy wedlug wynalazku znajduja zastosowanie zarówno w przemysle hutniczym jak i w prze¬ mysle odlewniczym. PL