Uprawniony z patentu: Forschungsinstitut fur Textiltechnologie, Karl-Marx-Stadt (Niemiecka Republika Demokratyczna) Sposób teksturowania powierzchni wyrobów wlókienniczych Przedmiot wynalazku dotyczy sposobu teksturowania powierzchni wyrobów wlókienniczych wykona¬ nych z polimerów wieloczasteczkowych metoda napromieniowania, za pomoca którego mozna uzyskac korzyst¬ na zmiane wlasciwosci fizykochemicznych i uzytkowych wyrobu oraz powierzchniowe efekty strukturalne i wzornicze.Znane sa sposoby za pomoca których osiagnac mozna efekty marszczenia w wyniku teksturowania, ewen¬ tualnie efekty wielobarwne w tkaninach dekoracyjnych, wykonanych z wlókien szklanych. Sposób ten polega na chemicznej lub chemiczno-termicznej obróbce powierzchni. Sposób ten zastosowany moze byc tylko do tkanin dekoracyjnych, wykonanych z wlókien szklanych. Znany jest równiez sposób teksturowania i strukturowania powierzchni, który w ogólnych zarysach polega na mechaniczno-termicznym odksztaltceniu, na przyklad za pomoca zastosowania profilowanych walków sciskajacych, zainstalowanych w gladziarce parowej lub za pomoca zróznicowanej zdolnosci kurczenia dwóch lub kilku skladników surowców wlókienniczych, Znany jest równiez sposób, przy zastosowaniu którego surowce wlókiennicze i wykonane z nich wyroby jak tkaniny, dzianiny i inne wyroby wlókiennicze, moga kurczyc sie na skutek zastosowania procesu chemicznego napromieniowania. Zasto¬ sowanie takiego procesu obróbki jednak nie powoduje teksturowania powierzchni z uwagi na to, ze powierzchnia kurczy sie jednolicie.Znany jest takze sposób polegajacy na tym, ze obróbka systemem chemicznego napromieniowania powierz¬ chni z polimerów wieloczasteczkowych, a w szczególnosci pokrywanie w fazie poczatkowego napromieniowania zwiazkami winylowymi, doprowadzic moze do zmiany zdolnosci absorpcji barwnika. Powoduje to nieosiagniecie efektów teksturowania lub strukturowania.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad znanych sposobów, które nie dawaly efektów trwalego tekstu¬ rowania lub strukturowania lub wymagaja zastosowania dwóch lub kilku skladników surowców wlókienniczych w celu osiagniecia efektów teksturowania lub strukturowania, osiagniecie teksturowania lub strukturowania po¬ wierzchni z polimerów wieloczasteczkowych, w szczególnosci powierzchni wyrobów wlókienniczych, za pomoca którego mozna równiez uzyskac barwne wzornictwo oraz za pomoca którego powierzchnie wyrobów wlókien¬ niczych uzyskac moga jednoczesnie korzystne wlasciwosci uzytkowe w wyniku zastosowania metody chemicz-2 81366 nego. napromieniowania. Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ie na stala lub ruchoma powierzchnie wyrobu naklada sie wzornik pokrywajacy, który opiera sie na tej powierzchni lub w stosunku do niej jest wzglednie ruchomy/ nastepnie ograniczona powierzchnie poddaje sie okreslonemu napromieniowaniu elektronowemu o300keV lub wyzszym, po czym powierzchnie wyrobu traktuje sie przed lub podczas albo po lub przed i podczas lub przed i po lub podczas i po lub przed i podczas i po napromieniowaniu srodkiem, na przyklad • zwiazkami winylowymi w fazie cieklej lub gazowej, goracym powietrzem, goraca woda, para nasycona, które w polaczeniu z miejscowym dzialajacym napromieniowaniem powoduja marszczenie sie odmienne od powierz¬ chni nienapromienIowanej i/lub powoduja w stosunku do powierzchni nienapromieniowanej, rózna zdolnosc absorpcji barwnika.Miejscowo ograniczone napromieniowanie stalej lub ruchomej powierzchni wyrobu moze byc osiagniete za pomoca stalego aparatu absorpcyjnego, na przyklad za pomoca plyty aluminiowej lub za pomoca ruchomego aparatu absorpcyjnego, na przyklad za pomoca ruchomych blach pokrywajacych. Charakter teksturowanej po¬ wierzchni wyrobu okreslony zostaje albo poprzez ksztalt otworów przepuszczajacych w aparacie absorpcyjnym albo w ruchomym wzorniku pokrywajacym.Sposób jest szczególnie korzystny, poniewaz traktowane powierzchnie wyrobu zgodnie z wynalazkiem uzyskuja trwale efekty teksturowania, a powierzchnie wyrobów wlókienniczych uzyskuja dodatkowo korzystne wlasnosci uzytkowe.Dobór wlasciwego monomeru i odpowiedniego barwnika pozwala poza tym na osiagniecie zróznicowanego barwienia powierzchniowego powierzchni wyrobu, a tym samym umozliwia wzorcowanie podobne do druko¬ wania.Za pomoca zmiennego sterowania ruchem wzornika pokrywajacego mozna osiagnac kazdy dowolnie wybra¬ ny efekt teksturowania i/lub barwienie powierzchniowe.Sposób wedlug wynalazku wyjasniaja ponizsze przyklady i rysunek, który przedstawia napromieniowanie tkaniny za pomoca ruchomej blachy pokrywajacej.Przyklad I. Dzianine z jedwabiu poliamidowego pokrywa sie w polu promieniowania akcelatora elek¬ tronowego plyta aluminiowa z otworami przepuszczajacymi, o grubosci plyty okolo 1,6 mm. Dzianina napro¬ mieniowana jest dawka 107 radów przy energii elektronów 1 MeV. Po napromieniowaniu, dzianine traktuje sie przez okres 30 minut 20% roztworem amkJoakrylu w temperaturze 26°C. W miejscach napromieniowanych na¬ stepuje kropelkowe naniesienie amido-akrylu i dzieki równoczesnie wystepujacemu miejscowo ograniczonemu kurczeniu sie, dzianina przedstawia wyrób o strukturowanej powierzchni. Dzianina ta oprócz tego odznacza sie wyzsza sorpcja wilgotnosci niz przed obróbka, przez co z uwagi na zachowanie daleko idacej przepuszczalnosci powietrza nastepuje poprawa wlasnosci fizjologiczno-konfekcyjnych.Przyklad II. Dzianine szydelkowa z jedwabiu poliestrowego teksturowanego pokrywa sie w polu pro¬ mieniowania akcelatora elektronowego plyta aluminiowa z otworami przepuszczajacymi o grubosci plyty okolo 1,5 mm. Dzianine te napromieniowuje sie dawka 3*107 radów przy energii elektronów 1 MeV. Po napromienio¬ waniu, powierzchnie dzianiny traktuje'sie przez okres 60 minut 20% wodnym roztworem kwasu akrylowego . w temperaturze 100°C. Dzianine wybarwia sie po gruntownym splukaniu. Powierzchnia napromieniowana w sto¬ sunku do powierzchni nienapromieniowanej osiagnie wyzsza zdolnosc absorpcji barwnika oraz uzyska sie wzór odpowiedni do ksztaltu otworów przepuszczajacych w plycie aluminiowej.Przyklad III. Dzianine 1 z jedwabiu poliamidowego, o szerokosci 2 m, przeciaga sie pod naprezaczem 2 akcelatora elektronowego z predkoscia 4 m/min. Miejscowe ekranowanie dzianiny dokonuje sie za pomoca plyt aluminiowych 3 z otworami przepuszczajacymi, które to plyty przesuwa sie z jednakowa predkoscia i w tym samym kierunku co dzianine poprzez pole promieniowania. Po minieciu pola promieniowania plyty zdejmuje sie i z powrotem naklada sie na dzianine nienapromieniowana. Strumien promieni wynosi 20 mA, a energia elektryczna 500 kiV. Po napromieniowaniu dzianine traktuje sie przez okres 30 minut 20% wodnym roztworem amido-akrylu w temperaturze 25°C. W ten sposób traktowana dzianina pozyskuje wlasnosci podane w przykladzie 1. PL PL