Najdluzszy czas trwania patentu do 10 maja 1941 r.Wynalazek dotyczy odmiennego urza¬ dzenia do cofania tarcz fasonowych w po¬ lozenie zerowe po ukonczonym przebiegu rachunkowym, niz to, które zostalo opisane w patencie glównym Nr 4908, i polega glównie na tern, ze polaczenie miedzy wal¬ kiem mechanizmu nastawiajacego maszyny biegnacym wzdluz tego mechanizmu a tar¬ czami fasonowemi uskutecznia sie zapomo- ca sztyftów umocowanych na tym walku i umieszczonych w ten sposób na drodze przebiegu czopów znajdujacych sie na tar¬ czach fasonowych, iz przy nastawieniu tychze tarcze te ruchem swym pociagaja walek, podczas gdy ten dzialaniem narza¬ du nastawiajacego polozenie zerowe obra¬ ca sie w kierunku przeciwnym, cofajac swym ruchem wszystkie tarcze fasonowe za posrednictwem wystepów lub sztyftów i czopów w polozenie zerowe.Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione na zalaczonych rysunkach, przyczem fig. 1 wskazuje przekrój po¬ dluzny maszyny rachunkowej, fig. 2 wska¬ zuje jej przekrój poprzeczny z lewej stro¬ ny, fig. 3 i 4 wskazuja niektóre czesci u- rzadzenia wedlug wynalazku, fig. 5 wska¬ zuje jedna forme wykonania urzadzenia do nastawiania polozenia zerowego w wi¬ doku z prawej strony, fig. 6 i 7 wskazuja druga forme wykonania takiegoz urzadze¬ nia w widokach zboku i zpr^odu, fig. 3 i 9wskazuja szczególy Urzadzenia do nasta¬ wiania stopniowego tarcz fasonowych w dwóch róznych pozycjach.Wedlug wynalazku niniejszego walek biegnacy wzdluzf mechanizmu nastawiaja¬ cego laczy sie z tarczami fasonowemi 2 zapomoca sztyftów 49 (fig, 2 i 3) znajduja¬ cych sie na drodze przebiegu czopów 50 (fig. 2) umocowanych na tarczach fasono¬ wych. Sztyfty sa umieszczone inaczej, niz w urzadzeniu, wedlug patentu glównego, mianowicie na walku 14, który miesci sie w pochwie 54 tarcz nastawiajacych 1. Na fig, 2 i 3 wskazano szczególny wlasciwy sposób umocowania sztyftów polegajacy na tern, ze sztyfty zaopatrzone w rowki zaklada sie w otwory poprzeczne 51 walka 14 tak, iz rowki te znajduja sie naprzeciw wyzlobie¬ nia podluznego 52 walka 14, poczem w wy¬ zlobienie to zabija sie listwe 53, zapewnia¬ jac mocne polaczenie wskazanych sztyftów z walkiem 14.Na walku 14 jest osadzona pochwa 54 posiadajaca dla kazdego sztyftu 49 wycie¬ cie poprzeczne 55. Takze piasta kazdej tarczy nastawiajacej posiada wyciecie po¬ przeczne, którego brzeg koncowy 57 znaj¬ duje sie naprzeciw brzegu koncowego 56 wyciecia 55 i które ogranicza odchylenie sztyftu 49, Wedlug odmiennej formy wykonania o- pisanego urzadzenia dwa sztyfty krancowe 49 lub szczególne wystepy polaczone sa Ze soba zapomoca listwy lub podobnej cze¬ scia przechodzacej przez wyzlobienia lub podobne wyciecia wszystkich tarcz fasono¬ wych i nastawiajacych, znajdujacych sie miedzy niemi, przyczem listwa ta umie¬ szczona jest wzgledem tych wyciec w ten sposób, ze podczas nastawiania tarcz faso¬ nowych zostaje przez te ostatnie pociagnie¬ ta, zas podczas nastawiania polozenia zero¬ wego wskazana listwa pociaga tarcze faso¬ nowe.Najlepiej jest umocowac na walku 14, w taki sam sposób jak sztyfty 49, jeden sztyft 59, który pozostawalby pod dziala¬ niem narzadu nastawiajacego polozenie ze¬ rowe.Ten ostatni rózni sie od narzadu opisa nego w patencie glównym i uwidoczniony jest na rysunku w dwu róznych formach wykonania. Wedlug pierwszej formy wy¬ konania (fig, li 5) narzad ten sklada si^ t dzwigni dwuramiennej, której jedno ra¬ mie 60 jest osadzone luzno na pochwie 54 obejmujacej walek, drugie zas ramie 61, pokrecane wzgledem ramienia 60, za¬ opatrzone jest w zaczep 62 lub podobny wystep, który wspóldziala podczas ruchu ramienia 61 ze sztyftem 59 lub z inna jaka¬ kolwiek badz czescia umocowana na walku 14. Ramie 61 obraca sie na czopie 61 i znaj¬ duje sie pod dzialaniem sprezyny 64, która utrzymuje to ramie w polozeniu wylaczo- nem, zapewniajac w ten sposób sztyftowi swobode ruchów podczas czynnosci racho¬ wania. Ramie 61 uruchomia sie zapomoca raczki 65. W celu ograniczenia ruchu wzglednego ramienia 61 w stosunku do ra¬ mienia 60, jedno z nich np. 61 posiada czo¬ pek lub sztyft 66, który wchodzi w wyciecie znajdujace sie na drugiem ramieniu 60. Ra¬ mie 61 moze sie poruszac tylko od tego po¬ lozenia koncowego i zpowrotem do tego po¬ lozenia.Ruch ramienia 61 mozna tez ograniczyc W inny sposób, tak np. wyciecie 67 mozna zamienic przez wyzlobienie lub podobne za¬ glebienie, a czop 66 — przez oporek.Ruch ramienia 60 wzglednie narzadu nastawiajacego polozenie zerowe ograni¬ cza sie zapomoca slupka 68, o który ude¬ rza ramie 60. Narzad nastawiajacy polo¬ zenie zerowe obciazony jest sprezyna 69, która stara sie go odciagnac w polozenie spoczynku.Narzad nastawiajacy polozenie zerowe stosownie do drugiej formy wykonania (fig. 6 i 7) rózni sie od opisanego powyzej tylko tern, ze rozmaite jego czesci rozmieszczone sa wzgledem siebie w inny sposób. Obie — 2 —formy wykonania posiadaja jednakowe cze¬ sci.Zaczep 62 zastapiony jest przez sztyft, dalej sprezyna 64 miesci sie w wydrazeniu 70 znajdujacem sie w ramieniu 60. Jeden z konców tej sprezyny opiera sia o dno wydrazenia, drugi zas o czop 71 umie¬ szczony w tern wydrazeniu i napierajacy na ramie 61, utrzymujac to ostatnie w spo¬ czynku, gdy sztyft 62 znajduje sie poza droga przebiegu sztyftu 59. Ograniczenie ruchu ramienia 61 wzgledem ramienia 60 osiaga sie w ten sposób, ze ramie 61 w jed- nem swem polozeniu krancowem uderza swa powierzchnia 72 (fig. 6) o powierzchnie znajdujaca sie naprzeciwko ramienia 60.W drugiem polozeniu krancowem (wskaza- nem na fig. 6) zderza sie powierzchnia 73 ramienia 61 z powierzchnia znajdujaca sie naprzeciwko ramienia 60.Narzad nastawiajacy polozenie zerowe moze posiadac obracany guzik lub podobny uchwyt znajdujacy sie zewnatrz maszyny, jak to uwidoczniono na fig. 3. W tym wy¬ padku uchwyt dziala bezposrednio na wa¬ lek 14, t. j. walek obraca sie bez wlaczenia jakiegokolwiek badz narzadu miedzy wska¬ zanym uchwytem i walem.Wynalazek niniejszy, jak i maszyna ra¬ chunkowa wedlug patentu glównego, po¬ siadaja urzadzenie uruchomiane przez na¬ rzad nastawiajacy polozenie zerowe w ten sposób, ze tarcze fasonowe uwalniaja sie od dzialania dzwigni sprowadzajacych ich nastawianie podczas przebiegu tego nasta¬ wiania. Urzadzenie to ma na celu uwolnic calkowicie tarcze fasonowe w razie bled¬ nego lub niezupelnego osiagniecia poloze¬ nia zerowego, a wiec ma na celu umozliwic stopniowe ich nastawianie. Mechanizm na¬ stawiajacy wzglednie korba zostaje zary¬ glowana jednoczesnie, wskutek czego na¬ stawianie nowych wartosci lub dalsze pro¬ wadzenie czynnosci rachunkowej staje sie niemozliwe, dopóki nastawienie polozenia zerowego nie bedzie zupelne i prawidlowe.Stosownie do wynalazku, urzadzenie o- pisane w patencie glównym jest zmienione w ten sposób, ze na walku 14 biegnacym wzdluz mechanizmu nastawiajacego ma¬ szyny (fig. 2, 6 i 7) osadza sie zapadki 75, po jednej na kazda tarcze fasonowa, zacze* piajace wience zebate 76 kazdej z tarcz (fig. 2, 8, 9). Zapadki znajduja sie pod dzialaniem sprezyn 77.Walek 74, na którem osadzone sa za¬ padki 75, posiada na jednym koncu ramie 78 zaopatrzone w sztyft lub w wystep 79 (fig. 6 i 7), za posrednictwem którego na walek 74 oddzialywa narzad nastawiajacy polozenie zerowe. W formie wykonania przedstawionej na fig. 6 i 7 osiaga sie to w ten sposób, ze sztyft 79 podczas nastawia¬ nia polozenia zerowego przesuwa sie wzdluz powierzchni krzywej 80 lub jej podobnej, wskutek czego ramie 78 opuszcza polozenie, przy którem zapadki 75 zaczepiaja tarcze fasonowe.Zapadki 75 odchylaja sie na walku 74; w razie wprawienia w ruch obrotowy wal¬ ka, moga sie one równiez obracac. Osiaga sie to w ten sposób, ze np. walek 74 za¬ opatruje sie w sztyfty lub w wystepy 82 (fig. 6 i 7) po jednym na kazda z zapadek 75, który to sztyft wchodzi w wyciecie 83 zapadki. Ta ostatnia moze byc pokrecona wzgledem walka pod dzialaniem tarczy fa¬ sonowej. Cdy walek obraca sie pod dzia¬ laniem ramienia 78, wprawia wówczas w ruch obrotowy i zapadki. Mozna tez u- miescic kazda z zapadek osobno na oddziel¬ nych walkach lub czopach, nie zas na walku wspólnym, biegnacym wzdluz mechanizmu nastawiajacego.Na drodze przebiegu zapadek 75 umie¬ szcza sie walek lub drazek 84 (fig. 1, 2, 3 i 9) wspólny dla wszystkich tych zapadek i przesuwalny wzdluz. Walek zaopatrzo¬ ny jest w wyciecia 85 rozmieszczone na¬ przeciwko kazdej z zapadek, które to wy¬ ciecia pozwalaja w normalnej pozycji wal¬ ka na ruch obrotowy zapadek. — 3 —Walek lub drazek 84 polaczony jest z dzwignia dwuramienna 36, opisana w pa¬ tencie glównym, w ten sposób, ze podczas obrotu korby walek 84 swa powierzchnia rówiia zaczepia zapadki 75, wskutek cze¬ go te ostatnie nie moga sie obracac. Polo¬ zenie to przedstawiono na fig. 8.Dzwignia 36, stosownie do wynalazku niniejszego, zaopatrzona jest w wystep 86, który wchodzi w zaglebienie 42 podstawy maszyny wedlug patentu glównego.Sposób dzialania urzadzenia jest naste¬ pujacy.Po nastawieniu wartosci i uskutecznie¬ niu przebiegu rachunkowego w sposób zwy¬ kly, gdy trzeba nastawic tarcze fasonowe w polozenie zerowe, nalezy uchwycic za raczke 65 i podniesc ja do góry. Wskutek tego przedewszystldem ramie 61 pokreci sie w polozenie krancowe wzgledem ramienia 60, i zaczep lub sztyft 62 staje na drodze przebiegu sztyftu 59 walka 14. Przy dal- szem obracaniu sztyft 59 wraca z polozenia zajetego podczas nastawienia wartosci w polozenie poczatkowe, wskutek czego wy¬ stepy lub sztyfty 49 uderzaja o czopy 50 tarcz fasonowych, cofajac te ostatnie w po¬ lozenie zerowe (fig. 2). Podczas nasta¬ wiania polozenia zerowego sztyft 79 prze¬ suwa sie po powierzchni krzywej 80 na¬ rzadu nastawiajacego to polozenie zerowe, wskutek czego ramie 78 wraz z walkiem 74 pokreca sie w polozenie, przy którem zapadki 75 wraz z tarczami fasonowemi zo¬ staja wylaczone. W ten sposób ulatwia sie cofniecie tarcz fasonowych w polozenie ze¬ rowe, & z drugiej strony stopniowe nasta¬ wienie tarcz fasonowych jest zbyteczne w tym wypadku, gdy nalezy wykonac ponow¬ ny przebieg rachunkowy, nim nastawienie polozenia zerowego nie zostanie zakonczo¬ ne.Przez caly okres nastawiania polozenia zerowego walek 84 zajmuje polozenie, wskazane na fig. 9, w którem to polozeniu pozwala zapadkom 75 poruszac sie swo¬ bodnie. Gdy pefnówne nastawianie war¬ tosci zostalo uskutecznione i gdy ponownie nalezy obrócic mechanizm nastawiajacy, wtedy wystep 86 obrotem korby zostaje wyjety z zaglebienia 42, wskutek czego wa¬ lek 84 przesuwa sie w polozenie wskazane na fig. 8. W polozeniu tern zapadki 75 nie moga sie obracac, co powoduje unierucho¬ mienie tarcz fasonowych i uniemozliwia ich pokrecenie sie z zajetego polozenia pod¬ czas obracania mechanizmu nastawiajacego.Gdy mechanizm ten cofa sie do swego po¬ lozenia poczatkowego, wystep 86 zapada zpowrotem w zaglebienie 42 pod dziala¬ niem korby i drazka 40, uruchomianego przez te ostatnia. Wskutek tego zapadki zostaje uwolnione i umozliwiaja ponowne nastawienie tarcz fasonowych.Mechanizm nastawiajacy wzglednie kor¬ ba podczas nastawiania polozenia zerowego nie moze byc obracana. To osiaga sie w ten sposób, ze zapadki 75, które podczas wykonywania tej czynnosci sa unierucho¬ mione w ich polozeniu krancowem, zapa¬ dajac w wyciecia 85 walka 84, uniemozli¬ wiaja przesuniecie tego walka w lewo (fig. 9), wiskiutek czego wystep 86 nie moze wyjsc z zaglebienia 42, i mechanizm nastawiajacy wzglednie korba nie moze sie obrócic.Za«strzezenia patentowe, 1. Urzadzenie do cofania tarcz faso¬ nowych w polozenie zerowe po ukonczonym przebiegu rachunkowym, w maszynie ra¬ chunkowej wedlug patentu glównego Nr 4908, znamienne tem, ze polaczenie miedzy walkiem przechodzacym przez mechanizm nastawiajacy maszyny i tarczami fasonowe¬ mi uskutecznia sie zapomoca sztyftów umo¬ cowanych na tym walku i umieszczonych w ten sposób na drodze przebiegu czopów lub podobnych wystepów, znajdujacych sie na tarczach fasonowych, iz przy nastawianiu tych tarcz pociagaja one walek, podczas gdy ten dzialaniem narzadu nastawiajace-go polozenie zerowe obraca sie w kierunku przeciwnym, cofajac za posrednictwem wy¬ stepów lub sztyftów i czopów wszystkie tar¬ cze fasonowe w polozenie zerowe 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tern, ze oba sztyfty krancowe lub sztyfty szczególne polaczone sa ze soba za- pomoca drazka lub podobnej czesci prze¬ chodzace przez wyciecia, otwory lub wy¬ zlobienia wszystkich tarcz fasonowych i na¬ stawiajacych znajdujacych sie pomiedzy te- mi sztyftami, przyczem wskazany drazek u- mieszczony jest wzgledem tych wyciec, o- tworów lub wyzlobien w ten sposób, iz pod¬ czas nastawiania tarcz fasonowych zosta¬ je przez nie pociagniety lub te ostatnie sam pociaga podczas nastawiania polozenia ze¬ rowego, 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienne tern, ze walek (14) przechodzacy przez mechanizm nastawiajacy maszyny jest umieszczony wewnatrz pochwy (54) przechodzacej przez tarcze nastawiajace. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, 2 i 3, znamienne tern, ze sztyfty lub wystepy (49) umocowane na walku przechodza przez piasty tarcz nastawniczych (1) lub tez przez inne pochwy lub pierscienie obejmujace ten walek, przyczem te ostatnie zaopatrzone sa na obwodach w odpowiedniej dlugosci szczeliny poprzeczne, których brzegi ogra¬ niczaja ruch tych sztyftów lub wystepów, 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 — 4, znamienne tern, ze wystepy lub sztyfty (49) osadzone sa w otworach poprzecznych (54) walka (14) i sa zaopatrzone w wyzlobienia, naprzeciwko których znajduje sie odpo¬ wiedni podluzny rowek wykonany w wal¬ ku, wobec czego listwa (53) wprowadzona w ten rowek przechodzi jednoczesnie przez wskazane wyzlobienia, zapewniajac mocne polaczenie walka z wystepami lub sztyfta¬ mi, 6» Urzadzenie wedlug zastrz. 1 — 3 i 5, znamienne tern, ze walek (14) przecho¬ dzacy przez mechanizm nastawiajacy ma¬ szyny zaopatrzony jest w sztyft (59)$ któ¬ ry najlepiej umocowac w ten sam sposób, jak sztyfty lub wystepy (49), a który to sztyft znajduje sie pod dzialaniem bezpo- sredniem narzadu nastawiajacego polozenie zerowe. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 1—3, 5 i 6, znamienne tern, ze narzad nastawia¬ jacy polozenie zerowe sklada sie z dzwigni kolankowej dwuramiennej, której jedno ramie (60) jest osadzone luzno na pochwie (54) walka (14), zas drugie ramie (61) pokrecane wzgledem pierwszego zaopatrzo¬ ne jest w zaczep, sztyft (62) lub podobny wystep, który moze zaczepiac sztyft (59) lub jakikolwiek inny wystep walka. 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 7, zna¬ mienne tern, ze ramie sluzace do urucho¬ miania sztyftu (59) znajduje sie pod dzia¬ laniem sprezyny (64) utrzymujacej go nor¬ malnie w polozeniu nieczynnem, wskutek czego wskazane ramie umozliwia ruch swobodny sztyftu podczas rachowania. 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 7 i 8, zna¬ mienne tern, ze jedno ramie narzadu nasta¬ wiajacego polozenie zerowe zaopatrzone jest w oporek lub plaszczyzne, która ogra¬ nicza pokrecenie wzgledne obu ramion. 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 9, zna¬ mienne tern, ze jedno z ramion zaopatrzone jest w czop lub sztyft, który wchodzi w ro¬ wek, wyzlobienie lub podobne wyciecie drugiego ramienia i moze sie w nim poru¬ szac. 11. Odmiana urzadzenia wedlug zastrz. 8, znamienna tern, ze w wydrazeniu jed¬ nego z ramion miesci sie czop, którego jeden koniec znajduje sie pod dzialaniem sprezyny spiralnej umieszczonej równiez w tern wydrazeniu, drugi zas koniec naciska ramie drugie. 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 7, 8 lub 9, znamienne tern, ze znajduje sie ono pod dzialaniem sprezyny, która odciaga to u- rzadzenie zpowrotem do polozenia poczat¬ kowego. — 5 —13, Urzadzenie wedlug zastrz, 1, zna¬ mienne tern, ze zawiera zapadki (75) osa¬ dzone na wspólnym walku przechodzacym przez mechanizm nastawiajacy maszyny lub osadzone na walkach oddzielnych, które to zapadki zaczepiaja elastycznie wieniec ze¬ baty kazdej z tarcz fasonowych, 14, Urzadzenie wedlug zastrz, 13, znamienne tern, ze walek (74) zaopatrzony jest w ramie (78) znajdujace sie pod dzia¬ laniem urzadzenia nastawiajacego poloze¬ nie zerowe, które to ramie sluzy do wyla¬ czania zapadek (75) podczas nastawiania tarcz fasonowych w polozenie zerowe, czy¬ niac zbednem nastawianie stopniowe, 15, Urzadzenie wedlug zastrz, 14, zna¬ mienne tern, ze ramie (78) zaopatrzone jest w sztyft lub wystep (79), przeznaczony do przesuwania sie po powierzchni krzywej (80) narzadu nastawiajacego polozenie ze¬ rowe, wskutek czego wskazane ramie (78) wraz z walkiem (74) pokreca sie w ten spo¬ sób, iz zapadki (75) wylaczaja sie z tarcz fasonowych, 16, Urzadzenie wedlug zastrz, 13, zna¬ mienne tern, ze zapadki (75) osadzone na walku (74) posiadaja ruch obrotowy, 17, Urzadzenie wedlug zastrz, 16, zna¬ mienne tern, ze walek (74) jest zaopatrzony w sztyfty lub wystepy (82) po jednym na kazda zapadke, który to wystep zaczepia wyciecie znajdujace sie w zapadce, aby za¬ padka ta podczas zaczepiania tarczy faso¬ nowej mogla byc obracana niezaleznie od walka, 18, Urzadzenie wedlug zastrz, 13 — 17, znamienne tern, ze na drodze przebiegu zapadek 75 umieszcza sie walek (84) prze¬ suwany wzdluz, wspólny dla wszystkich za¬ padek i posiadajacy zaglebienia lub po¬ dobne wyciecia (85) znajdujace sie na¬ przeciw kazdej z zapadek, gdy wal jest w polozeniu normalnem, które to zaglebienia pozwalaja na swobodny ruch obrotowy za¬ padek. 19, Urzadzenie wedlug zastrz, 18, zna¬ mienne tern, ze walek (84), jak i w glównym patencie, polaczony jest dzwignia dwura- mienna (36) uruchomiana od korby maszy¬ ny tak, iz podczas obracania tej korby wa¬ lek (84) swa gladka powierzchnia zaczepia zapadki (75), uniemozliwiajac wskutek te¬ go obrót tych ostatnich, 20, Urzadzenie wedlug zastrz, 19, zna¬ mienne tern, ze ramie (36), jak i w glównym patencie, posiada wystep (86), który moze wchodzic w zaglebienie (42) podstawy ma¬ szyny, Karl Viktor Rudin, Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy.Do opisu patentowego Nr 6926.Ark. i. 7S W LJ fff-n 49 76 e- i n n n rri '-&--&'-&- 5* h %6 "42 Ti, 14 ÓÓDo opisu patentowego Nr 6926.Ark 2.JTiczjz 5 J -Flf 716'0 6'5 Jl 78 *y / li /1 ^ i ^ iJ ^y n rti n 1 1 J:T\ #3 ^ £3? Ti^7 4-- Druk L. Boguslawskiego, Warszawa. PL