Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.111.1972 64744 KI. 47 c, 7/04 MKP F 16 d, 7/04 CZYTELNIA UllD fi ii Wspóltwórcy wynalazku: Lucjan Saramak, Piotr Kasinski Wlasciciel patentu: Fabryka Samochodów Ciezarowych im. Feliksa Dzierzynskiego, Starachowice (Polska) Sprzeglo przeciazeniowe klowe Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo przeciaze¬ niowe klowe, posiadajace dwie tarcze o uzebieniu czolowym dociskane sprezyna, do laczenia walów napedowych maszyn i urzadzen.Znane jest przeciazeniowe sprzeglo klowe, skla¬ dajace sie z czolowo uzebionej tarczy napedzaja¬ cej, z która utrzymywana jest w zazebieniu za po¬ moca sprezyny — druga ruchoma osiowo tarcza napedzana, osadzona na wielowypuscie walka od¬ bierajacego moment obrotowy przekazywany przez to sprzeglo.W momencie przekroczenia okreslonej dla danego sprzegla wartosci momentu, na skutek pochylenia powierzchni roboczej klów laczacych tarcze, oraz odpowiednio dobranej do tego pochylenia wielkosci sily sprezyny, nastepuje ich wyzebienie sie, oraz obrót wzgledom siebie.Zasadnicza wada tego rozwiazania, jest duza ma¬ sa bezwladnosci obydwu wspólpracujacych ze soba tarcz klowych, wynikajaca ze sztywnego wlaczenia ich w caly uklad kinematyczny napedu urzadzenia, powodujaca w czasie przeciazenia sprzegla — przy wyzebianiu sie tarcz, wystepowanie duzych obcia¬ zen powierzchni roboczych klów, doprowadzajacych do szybkiego ich zuzywania sie. Powazna jego wada jest równiez niekorzystna praca polaczenia wielo- wypustowego ruchomej tarczy z walkiem odbioru mocy, wynikajaca zarówno z bledów wykonania je¬ go elementów, trudnych do unikniecia przy stoso¬ waniu normalnego procesu produkcyjnego, oraz 10 15 20 25 30 braku mozliwosci zapewnienia stalych warunków smarowania, zmiana których, progresywnie wply¬ wa na charakterystyke sprzegla. Celem wynalazku jest zwiekszenie zywotnosci sprzegla, oraz wyelimi¬ nowanie wplywów smarowania na stalosc jego cha¬ rakterystyki.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie sprzegla, w którym jedna z tarcz uzebionych polaczona jest z koncówka przekazujaca naped, za pomoca ele¬ mentu sprezystego, wykonanego najkorzystniej w po¬ staci sprezyny srubowej lub zestawu tych sprezyn, który równoczesnie, dociska ja do drugiej tarczy sprzegla, przy czym calosc zamknieta jest szczelnie w tulei, zaopatrzonej z jednej strony w pierscien osadczy, natomiast z drugiej w lozysko osiowe oraz utrzymujacy go pierscien regulacyjny osadzony w tej tulei za pomoca gwintu. Dla wiekszego zlagodzenia wspólpracy zebów tarcz sprzegla podczas jego prze¬ ciazenia, sprezyny laczace koncówke przekazujaca naped z jedna z tych tarcz — posiadajaca skre¬ cenie zgodne z kierunkiem przenoszonych obrotów.Zaleta tego rozwiazania jest znaczne zmniejszenie zuzycia powierzchni roboczych klów tarcz sprzegla, bedace wynikiem ograniczenia momentu masowego tarczy napedzanej do wielkosci wynikajacej wy¬ lacznie z jej wymiarów, jak tez zmniejszenia wiel¬ kosci sily osiowej dzialajacej na nia w momencie wzebienia tarcz przy przeciazeniu spowodowane chwilowym zwiekszeniem srednicy podzialowej sprezyn na skutek katowego ich obciazenia momen- 64 744J 64 744 4 i 11 wprowadzenie których umozliwia stosowanie smaru plynnego.Ten rodzaj smarowania znacznie upraszcza oraz maksymalnie ogranicza ilosc zabiegów konserwacyj- 5 nych jakie nalezy stosowac dla zapewnienia nalezy¬ tej eksploatacji sprzegla.Dzialanie sprzegla przedstawia sie nastepujaco: — Moment obrotowy, jaki przylozony jest do tarczy napedzajacej 1 przenoszony jest na koncówke 4 10 przekazujaca naped, za posrednictwem tarczy na¬ pedzanej 2 pozostajacej w zazebieniu z tarcza 1, oraz sprezyn 3. Wzrost oporów na koncówce 4 prze¬ kazujacej naped, do wartosci przekraczajacej zna¬ mionowa dla danego sprzegla wielkosc momentu, 15 powoduje rozkrecanie sprezyn i jednoczesne ich uginanie pod wplywem wyzebiajacych sie tarcz...Zwiekszenie srednicy podzialowej sprezyn, spo¬ wodowane ich rozkrecaniem przy przeciazeniu sprzegla, powoduje zmniejszenie wielkosci sily osio^ 20 wej z jaka dociskaja one do siebie obydwie tarcze 1 i 2 w celu utrzymania zazebienia, w wyniku cze¬ go, zarówno wyzebianie sie ich, jak tez ponowne wzebianie — przebiega dosc lagodnie bez gwaltow¬ nych uderzen, powodujacych niszczenie powierzchni 25 wspólpracujacych ze soba wystepów tarcz.Regulacja sprzegla na znamionowa dla niego wielkosc momentu polega na zmianie wstepnego obciazenia osiowego sprezyn 3, co dokonuje sie przez odpowiednie wkrecenie w tuleje 5 pierscie- 30 nia 8.Sprzeglo wedlug wynalazku ma zastosowanie do napedu maszyn i urzadzen wymagajacych zabez¬ pieczenia przed obciazeniem, szczególnie do wcia¬ garek stosowanych w pojazdach samochodowych. 3 tern wiekszym niz znamionowy. Zmniejszenie zu¬ zycia tych klów, wynika równiez z faktu, ze kazdo¬ razowe ich zazebianie sie z uwagi na elastyczne przeniesienie napedu zapewnione dzieki posred¬ nictwu sprezyn, nastepuje bez natychmiastowego obciazenia calkowita wielkoscia momentu jaki ma przeniesc sprzeglo.Dalsza zaleta jest powazne zmniejszenie wplywu smarowania, oraz dokladnosci wykonania elemen¬ tów sprzegla, na stalosc jego charakterystyki, wyni¬ kiem czego jest obnizenie kosztu produkcji jak tez znaczne uproszczenie zabiegów konserwacyjnych w okresie eksploatacji.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie .W3£kanaftia-»na rysunku w przekroju osio¬ wym. | » Sprzeglo sklada ste z tarczy napedzajacej 1, po¬ siadajacej czolowe fijzebienie w postaci klów o skos¬ nie liksztalto^anycji* powierzchniach roboczych, oraz zazebionej-b ma-tnrczy napedzanej 2 utrzymywa¬ nej w stanie zazebienia na skutek docisku sprezyn 3, stanowiacych równoczesnie katowe jej polaczenie z koncówka 4 przekazujaca naped, przy czym wszystkie te elementy osadzone sa w tulei 5 obro¬ towo i przesuwnie za pomoca pierscienia osadcze- go 6, zamykajacego wylot tulei z jednej strony, oraz lozyska osiowego 7 i regulacyjnego pierscienia 8 umieszczonych po stronie przeciwnej. Zastosowanie lozyska 7 oraz umiejscowienie go po stronie tarczy napedzajacej 1 powoduje, ze w czasie przeciazenia sprzegla obraca sie jedynie tarcza napedzajaca, podczas gdy pozostale elementy poza niewielkim ruchem osiowym tarczy 2, sa w stanie spoczynku.Ma to na celu ograniczenie wystepowania w sprze¬ gle w czasie przeciazenia sil tarcia poza miejscem zazebienia sie tarcz a tym samym wyeliminowanie wplywu tych sil na charakterystyke sprzegla. Pier¬ scien regulacyjny po dokonaniu montazu sprzegla oraz doprowadzeniu do odpowiedniego napiecia sprezyn 3 ustalony jest podkladka zabezpieczajaca 9, której jeden wystep wchodzi w przeciecie tulei 5, natomiast drugi w czasie dokonywania zabezpie¬ czenia przez jego zagiecie, osadzony zostaje w ka¬ nale wykonanym w pierscieniu.Celem unikniecia przypadków pracy sprzegla przy niepelnym zazebieniu tarcz, wysokosc i pochylenie klów jest tak dobrane do charakterystyki elementu sprezystego 3, ze z chwila rozpoczecia katowego ruchu tarcz wzgledem siebie mimo wzrastania sily dociskajacej tarcze — ruch ten trwa az do calkowi¬ tego ich wyzebienia sie.Dla zapewnienia nalezytego smarowania sprzegla, jego czesci skladowe zostaly szczelnie zamkniete w tulei 5 za pomoca elementów uszczelniajacych 10 PL