Opublikowano: 15.II. 1968 54341 KI. 22 a ,4k$li& MKP C09b UKD «/// Wspóltwórcy wynalazku: Jan Gmaj, Halina Scibisz Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa, (Pol¬ ska) Sposób wytwarzania nierozpuszczalnych w wodzie barwników monoazowych [Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nierozpusizczalinych w wodzie (barwników o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza rodnik aromatyczny pochodnej benzenu lulb zwiazku he¬ terocyklicznego, nie zawierajacy grulpy karboksy¬ lowej ani sulfonowej, X oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy lub alkoksylowy, wgzlednie atom chlorowca, a Y oznacza atom wodoru, rodnik alkilowy lub allikoksylowy, altom ^chlorowca, wzigle- dwie grupe aminowa, acylowana formylem ace¬ tylem, propionylem itd. Barwniki te barwia wlók¬ na chelmiczne takie, jak z oictanu celulozy, wlók¬ na poliamidoiwe, poliestrowe i poliaikrylonitrylowe na kolory od zólcieni do granatów oraz sa od¬ porne na swiatlo, pranie, sulblLmacje i gazy prze¬ myslowe.Barwniki o wzorze ogólnym 1 otrzymuje sie przez acyIowamie chlorobezwodmikieim lulb bezjwodnikiem kwasu octowego zwiazku o wzorze ogólnym 2, w którym R, X i Y maja wyzej podane znacze¬ nie. AcyIowamie zwiazku o wzorze ogólnym 2 prowadzi sie w roztworze pirydyny, zasad piry¬ dynowych lub innych rozpuszczalnikach organicz¬ nych takich, jak np. kwas octowy, w podwyzszo¬ nej temperaturze, korzystnie w temperaturze 50^120°C.Zwiazki o wzorze ogólnym 2 otrzymuje sie na drodze sprzegania jednej gramoczasteczki zdwu- azowanej aminy aromatycznej, pochodnej benze¬ nu lub zwiazku heterocyklicznego, korzystnie 20 25 2-aiminobenzotiaizolu, nie zawieraljacycth grup kar- boksylowych lulb sulfonowych, z jedna gramocza- steczka drugorzedowej aminy aromatycznej o ogól-: nym wzorze 3, w którym Xi Y maja wyzej po¬ dane znaczenie.Sprzeganie komponentu .czynnego z biernym prowadzi sie w srodowisku kwasnym od kwasu octowego, siarkowego lulb solnego ewentualnie w obecnosci srodków buforujacych takich, jak np. octan sodowy.Barwniki, otrzymane sposobem wedlug wyna¬ lazku, o wzorze ogólnym 1 barwia wlókna che¬ miczne z zawiesiny wodnej ewentualnie w obec¬ nosci srodków dyspergujacych, w podwyzszonej temperaturze. Stosuje sie je w postaci zwiazków jednorodnych lulb mieszanin. iPrzyklad I. Do 3,7 czesci wagowych kwa¬ su niitrozylosiaonkowego wlewa sie w temperatu¬ rze 40—50°'C roztwór 1 .czesci wagowej 6-chloro- -2,4-dwunitroaniliny w 5,2 czesciach wagowych stezonego kwasu siarkowego i miesiza w ciagu 1—3 godzin. Otrzymany zwiazek dwuazowy ozie¬ bia sie do temperatury 20°C i wkrapla w ciagu 1—2 godzin do 1,1 czesci wagowej 2-(!N-/?- hydro- ksyetylo)-almiino-4-acetyloamiinoalnizolu, rozjpusizczo- nego w 5 czesciach wagowych 80% kwasu octowe¬ go i wylanego do mieszaniny 14 czesci wagowych wody, 30 .czesci wagowych lod'u i 3 czesci wago¬ wych octanu sodowego. Sprzeganie trwa 1—2 go¬ dzin. 54 3413 Wytracany barwnik odsacza sie, przemywa do¬ kladnie woda i suszy w temperaturze do 60°C.Do 1 iczesci wagowej suchego barwnika, rozpusz¬ czonego w 10 czesciach wagowych (pirydyny, do¬ daje sie 0,3 czesci wagowych bezwodnika kwasu , octowego, miesza w ciagu 1—2 godzin w tem¬ peraturze 70—1'00°C i ipo ochlodzeniu do tempe¬ ratury 20°C wylewa na UO0 czesci wagowych wo¬ dy. Otrzymuje sie z wydaljnoscia 93% barwnik, barwiacy wlókna poliestrowe na kolor ciemno- 1( granatowy, odznaczajacy sie bardzo dobrymi od- pornosciami na swiatlo, sublimacje i gazy prze¬ myslowe.Przyklad II. 1 czesc wagowa 2-aminoibenzo- tiazolu rozpuszcza sie W 5 czesciach wagowych stezonego kwasu siarkowego, dodaje do tego roz¬ tworu w temperaturze 0—5°C 3,8 czesci wago¬ wych kwasu nitrozyloAiarkowego i miesza sie w ciagu 2—3 godzin. 'Otrzymany zwiazek dwuazo- wy wkrapla sie do roztworu, otrzymanego z 1,6 czesci wagowych 2H(N-^-hydroksyetylo)-amino-4- 20 -chlorotoluenu, 7 czesci wagowych 30% kwasu sol¬ nego, 14 czesci wagowych wody i 40 czesci wago¬ wych lodu. Sprzeganie przefoiega w temperaturze 0°C w ciagu 3—4 godzin. Otrzymany z wydajnos¬ cia 85—90% barwnik saczy sie, przemywa doklad- 25 nie woda ii suszy w temperaturze W*C. Nastepnie roztpuszcza sie 1 czesc wagowa suchego barw¬ nika w 10 czesciach wagowych pirydyny, dodaje 0,4 ^czesci wagowych (bezwodnika kwasu octowe- 30 go i miesza w temlperaturze 70—fl. 00*^0 w ciagu 2^3 godzin.Roztwór barwnika w pirydynie chlodzi sie do temperatury 20*1C i wylewa do 100 czesci wago¬ wych wody, saczy wytracony osad barwnika, prze¬ mywa woda i suszy. Otrzymuje sie barwnik, bar¬ wiacy wlókna poliestrowe i poliamidowe na kolor szkarlatny o dolbryoh odpornosoiach na swiatlo i stalbilizacje termiczna.(Przyklad III. 1 czesc wagowa para-nitro- amiliny miesza sie z 15 czesciami wagowymi wo- 40 dy, 1,8 czes-dami wagowymi 30% kwasu solnego, po czym dodaje sie 10 czesci wagowych lodu. Po obnizeniu sie temjperatury do 0°C dodaje sie 2,2 czesci wagowe 23% roztworu azotynu sodowego i miesza do zakonczenia reakcji dwuazowania. « Otrzymany zwiazek dwuazowy wkrapla sie w ciagu &—3 godzin do 1,3 czesci wagowych 2(N-/?- -hydroksyetylo)-aminochloroltenzenu, rozpuszczone¬ go w mieszaninie 2,2 czesci wagowych 30% kwa¬ su ^solnego, 2,7 czesci wagowych octanu sodowe- so go, 60 czesci wagowych wody i 40 czesci wago¬ wych lodu. .Sprzeganie trwa 4—5 godzin. 4 ' ¦ ' . ' Wytracony barwnik odsacza sie, przemywa do¬ kladnie woda do reakcji obojetnej i suszy w tem¬ peraturze 60°C. Nastepnie rozlpuszcza sie 1 czesc wagowa otrzymanego (barwnika w 10 czesciach wagowych lodowatego kwasu octowego, dodaje 0,5 czesci wagowych bezwodnika kwasu octowe¬ go, ogrzewa do temperatury 100—H20°C i miesza w ciagu 3^4 godzin. Roztwór barwnika po ochlo¬ dzeniu do temperatury 20°C wylewa sie do 100 czesci wagowych wody, odsacza wytracony osad, przemywa woda i suszy. Otrzymuje sie z wydaj¬ noscia 85% bairwnik, 'barwiacy wlókna chemicz- rre na kolor oranzowy. PL PL