Naturalny perlit ma wlasciwosc pecznienia pod wplywem ciepla i w tym stanie, zaleznie od stopnia specznienia, wykazuje wieksza lub mniejsza porowatosc swej struktury. Ta oko¬ licznosc spowodowala umocnienie sie przy¬ puszczenia, ze specznialy perlit móglby sie z powodzeniem nadawac jako skladnik ma¬ terialu budowlanego na izolujace cieplnie ksztaltki, w których porowatosc, jak wiadomo, stanowi obok malego ciezaru wlasciwego tego rodzaju wazny warunek wstepny cieplnych zdolnosci izolacyjnych, ze dotychczas uzyski¬ wana byla przewaznie w sposób sztuczny, za pomoca spalajacych sie dodatków (trociny), lub za pomoca tworzacych pory substancji (na przyklad srodków pieniacych sie) itd.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest dr inz. Janos Albert.Droga prób, w sposób charakterystyczny dla wynalazku, mozna bylo w rzeczywistosci r stwierdzic, ze specznialy ziarnisty perlit, po przerobieniu z glinka, jako materialem wia¬ zacym i z odpowiednia iloscia wody do rozro-, hienia, ewentualnie z dodaniem pewnych sub¬ stancji o okreslonym przeznaczeniu, na surowa mase ceramiczna do formowania ksztaltek, po wysuszeniu i wypaleniu tych ksztaltek, umozli¬ wia wytwarzanie tego rodzaju gotowych wyro¬ bów, które nie tylko dorównuja najlepszym dotychczasowym izolujacym cieplnie ksztalt¬ kom, ale je pod wieloma wzgledami znacznie przewyzszaja.Bylo juz proponowane wykonywanie ksztal¬ tek dla budownictwa, zwlaszcza dla celów zdobnictwa, ze zwyklych mas ceramicznych, do których glównie w celu zmniejszenia cie¬ zaru gotowego wyrobu dodawany byl specz-nialy perlit, a które to ksztaltki tlumily oprócz tego* taUsy i byly Jafeby w duzym stopniu odpo^tre ha zmian^ temjperatur. Jednakze na dawkowanie i inne manipulacje z perlitem nie zwracano przy tym zadnej Sjpecjalnej uwagi, tak, ze na tej drodze nie mozna bylo osiag¬ nac nic godnego uwagi, o ile chodzi o wy¬ twarzanie izolujacych cieplnie elementów tech¬ nicznych z domieszka perlitu, które nadawaly¬ by sie do budowli przemyslowych, na przyklad do budowy pieców przemyslowych, a które wraz z przynaleznym sposobem ich wytwarza¬ nia stanowia przedmiot wynalazku.Korzystne wlasciwosci wyrobów wedlug wy¬ nalazku przede wszystkim ^wynikaja z innego dozowania perlitu dla kazdego przypadku izo¬ lowania cieplnego i dawkowanie dobierano ciezarowo mniej wiecej w granicach od 15 az do 65—70% perlitu w stosunku do suchej mie¬ szaniny ceramicznej. Te granice dawkowania uzyskano doswiadczalnie stad, ze schodzac po¬ nizej 15% ciezarowych dodatku perlitu uzyski¬ wano polepszenie cieplnych wlasciwosci izola¬ cyjnych bez znaczenia praktycznego, natomiast po przekroczeniu dokladnie granicy 70% cie¬ zarowych dodatku perlitu, zarówno zdolnosc wiazania stosunkowo malej juz ilosci glinki, jak i czesciowo uwarunkowana tym wytrzyma¬ losc na sciskanie gotowego wyrobu, spadala ponizej dopuszczalnych granic. Równiez male¬ jaca przy tym wraz ze wzrostem zawartosci perlitu temperatura miekknienia lub tempera- • ,tura, która w stosunku do tej temperatury wybierana jest nieco nizsza, a mianowicie mierzona w stopniach „granica uzytkowania" wypalonych ksztaltek, odgrywa tu duza role, gdyz ze wzgledu na tak okreslona temperatu¬ re wyroby tego rodzaju mozna podzielic na dwa gatunki, które oddziela od siebie tempe¬ ratura 800—950°C. Izolujace cieplne elementy wedlug wynalazku, które na skutek swej zawartosci perlitu w granicach od 30 do 70% ciezarowych moga byc uzytkowane az do tem¬ peratury 800—950°C, naleza do tzw, gatunku odpornego na goraco, podczas gdy od 900°C az do mniej wiecej 1400°C siegajacy zakres stosowania obejmuje elementy izolujace, w których zawartosc perlitu wynosi tylko 30— —15% ciezarowych i które na skutek swej podwyzszonej ognioodpornosci nazwane zostaly ogniotrwalymi Stosowane az do 800—950°C (odporne na go¬ raco) elementy izolujace, na przyklad o za¬ wartosci perlitu 30—40% ciezarowych, maja ciezar wlasciwy 350—250 kG/m3, wytrzymalosc na sciskanie 18—15 kG/cm2 oraz (mierzone przy 0°C) przewodnosc cieplna 0,052 kcal/m godz. stopien i charakterystyki te przy wiek¬ szej zawartosci perlitu, a mianowicie 60%, obnizaja sie do wymienionych w tej samej kolejnosci wartosci 100—120 kG/m3, 10—12 kG/cm2 i 0,03 kcal/m godz. stopien, a wiec za wyjatkiem wytrzymalosci na sciskanie sa ko¬ rzystniejsze niz przy podanej poprzednio niz¬ szej zawartosci perlitu, jednakze uwzglednia¬ jac nawet wytrzymalosc na sciskanie, to jed¬ nak w obydwóch przypadkach sa one wciaz jeszcze dobre, a nawet wielokrotnie przewyz¬ szaja analogiczne wartosci charakterystyczne zwyklych elementów izolujacych, nie zawiera¬ jacych perlitu*. W obszarze ogniotrwalosci te wielkosci charakterystyczne, zwlaszcza zdol¬ nosc izolowania cieplnego, a specjalnie jeszcze ciezar wlasciwy, wypadaja interesujaco, a na¬ wet korzystnie, a o ile chodzi o ciezar wlasci¬ wy, to w stosunku do przecietnych wartosci 1050—1150 kG/m3 dla ksztaltek bez perlitu wynosi on na przyklad 650—800 kG/m3.Przy moznosci uzyskiwania tej miary dodat¬ nich wlasciwosci, trzeba równiez brac pod uwage potrzebe usuniecia powaznej wady, która ma swe zródlo w duzej sklonnosci specz- nialego perlitu do pekania. Zgodnie z doswiad¬ czeniem, wymienione wyzej zalety najkorzyst¬ niej moga byc zapewnione przez homogeniza¬ cje surowej masy ceramicznej lub przez utrzy¬ mywanie tej masy podczas formowania w okreslonym stanie homogenizacji, do czego przy przecietnie jednakowej wielkosci ziarn perlitu potrzebny jest równomierny rozklad tych ziarn w surowej masie, przy jednoczesnie ostroznym obchodzeniu sie z nia w prasie for¬ mujacej, aby przy powszechnie spotykanych elementach budowlanych mozna bylo uniknac nieznacznego .nawet niejednakowego miejsco¬ wego zageszczenia ziarn, a zwlaszcza rozdra¬ bniania ich na drobne kawalki. Powszechnie stosowane prasy formujace — wraz z prasami slimakowymi — praktycznie tu zawiodly, a ostrozna i czesto niedokladna przy tym reczna robota wydaje sie byc zbyt powolna i droga.Wedlug wynalazku jednak zadawalajace pod kazdym wzgledem okazalo sie formowanie na stole wibracyjnym (w prasie wibracyjnej), przy czym okazalo sie jeszcze, ze tego rodzaju for¬ mowanie powinno byc wykonywane najkorzyst¬ niej pod nieznacznym naciskiem (nie przekra¬ czajacym 0,5 kG/cm2), które nalezy dobierac w granicach od 0,1 do 0,01 kG/cm2. Wibrowa¬ nie przy czestotliwosci 50—80 cykli/sek musi — 2 —miec amplitude wahan rzedu kilku dziesietnych czesci milimetra; wedlug praktycznych ustalen odchylenia od tych wartosci sa w pewnych graniach dopuszczalne, ale w taki sposób, ze wraz ze wzrastajaca amplituda musi malec czestotliwosc.Najkorzystniejsza do formowania, a ustalo¬ na w wyniku prób górna granica wielkosci jednakowych ziarn specznialego perlitu, wyno¬ si 1,5 mm.Najkorzystniejszym wiazaniem dla ognio¬ trwalych ksztaltek jest ogniotrwala glinka.Przy odpornych na goraco wyrobach jako do¬ datki wybiera sie krzemionke (dwutlenek krzemu, Si02), a — dla zwiekszenia odpornosci na goraco — srodki odchudzajace, na przyklad szamote. Przy wyrobach ogniotrwalych nato¬ miast — w celu zwiekszenia ogniotrwalosci — stosuje sie wypalana glinke, a zamiast pewnej czesci perlitu, równiez porowata substancje, na przyklad grysik szamotowy. Jezeli przy 40% ciezarowych zawartosci perlitu nastepuje zmniejszanie zdolnosci przybierania ksztaltu lub plastycznosci masy ceramicznej, to ta nie¬ wystarczajaca zdolnosc przybierania ksztaltu moze byc poprawiona przez nieznaczne (zale¬ cana ilosc od 0,1 do 1% ciezarowo) dodatki powierzchniowo czynnych substancji na przy¬ klad sulfonowanego weglowodoru. Dla wszyst¬ kich tych odmian wynalazku jest w szerokim zakresie charakterystyczne to, ze do formowa¬ nia izolujacych cieplnie ksztaltek stosowana jest ceramiczna masa, zawierajaca specznialy perlit, a jako wiazanie — glinka i z której to masy formowane sa surowe ksztaltki na pra¬ sach wybracyjnych, najkorzystniej przy nie¬ znacznym nacisku. PL