Wynalazek niniejszy dotyczy kopaczek do ziemniaków o prowadnicy pretowej, przyczem prety prowadnicze, przechodzace u góry przez wspólny pierscien, rozchodza sie w róznych kierunkach.Przy zwyklym ukladzie osi widel rów¬ nolegle do osi gwiazdy, a wiec równolegle do siebie, prety prowadzace maja w róz¬ nych momentach rozmaite nachylenia wzgledem widel, zaleznie do tego, w któ¬ rej czesci swej drogi znajduja sie one w danej chwili, ale wskutek tego podczas jednego obrotu gwiazdy prety stale zmie¬ niaja swe polozenie wzgledem obsady wi¬ del, co powoduje tarcie w przegubach.Tarcie to bywa znaczne, poniewaz po¬ wierzchnie trace przejmuja calkowite ci¬ snienie ziemi na zeby widel przy nieko¬ rzystnej przekladni dzwigniowej, a w re¬ zultacie utrudnia to prace maszyny i po¬ woduje przedwczesne zuzycie przegubów, przez co widfy rozluzniaja sie w prowadni¬ cy i nie pracuja juz dokladnie.Wynalazek niniejszy usuwa zmiane na¬ chylenia pretów wzgledem widel, nie nad¬ werezajac przez to dostatecznie silnego ich rozporu, co jest warunkiem koniecznym, aby prety nie mogly zaczepiac sie lub ude¬ rzac jeden o drugi, co jest powodem ich lamania sie. Wynalazek niniejszy polega na tern, ze osie widel tworza z osia gwia¬ zdy pewien nieznaczny kat i podczas pracy kopaczki jakgdyby opisuja w przestrzeni stozek, którego wierzcholek przypada po¬ za maszyna, na przedluzeniu osi gwiazdy.Wielkosc perjodycznego odchylania sie pre^tów w kopaczkach budowy dotychczasowej zalezy, jak to wynika ze schematu na fig. 4, od zmiany nachylenia osi widel do osi gwiazdy. Jezeli osie widel ustawimy w po¬ lozeniu p, a wiec równolegle do osi v gwia¬ zdy, to kat nachylenia pretów bedzie wiek¬ szy w górnem polozeniu widel i mniejszy w dólnem. Przy ustawieniu osi widel w po¬ lozeniu a, kat pochylenia pretów w polo¬ zeniu górnem i dolnem bedzie jednakowy.Przy jeszcze znaczniejszem pochyleniu o- si widel az do polozenia t, kat nachylenia preta wgórze bedzie mniejszy niz u dolu.Stad wynika, ze dla mozliwie skutecznego usuniecia tarcia miedzy pretami prowadni- czemi i obsadami widel, nalezy osie widel ustawiac pod pewnym, nieznacznym katem do osi gwiazdy. Najdogodniejszy kat na¬ chylenia, zmieniajacy sie wreszcie nieco w zaleznosci od wzniesienia i odleglosci od gwiazdy pierscienia, prowadzacego dzwi¬ gnie, wynosi okolo 10°, Jednak osie nie powinny nigdy byc nachylone wiecej niz o 20°, gdyz wtedy kopaczka pracowalaby mniej pomyslnie, niz przy osiach równole¬ glych.Gwiazda, wykonana wedlug niniejsze¬ go pomyslu, przedstawiona jest na fig, 1 w widoku zboku. Gwiazda ta w, obracajac sie na osi v, posiada na koncach swych czterech, np, ramion, osie widel a, nachylo¬ ne pod katem okolo 10° do osi obrotu gwiazdy. Na osiach a sa umocowane w spo¬ sób znany obracalne nasady h, zwiazane w punktach g przegubowo z pretami pro- wadzacemi /, które w górnych swych kon¬ cach przechodza przez wspólny pierscien r. Z czterech widel jedne znajduja sie za¬ wsze w najwyzszym, drugie zas w najniz¬ szym punkcie swego toru, podczas gdy dwoje pozostalych znajduja sie w polowie wysokosci obiegu, po stronach zanurzania i wynurzania sie widel. Przy nachyleniu o- si widel dfo osi gwiazdy o 10°, katy pre¬ tów a i p w pozycjach najwyzszej i naj¬ nizszej beda scisle jednakowe, zas widly, stojace na polowie wysokosci obiegu, ma¬ ja swe prety pochylone pod katami cokol¬ wiek rózniacemi sie z powodu wzglednego polozenia obu pretów; poniewaz koniec gór¬ ny kazdego preta stale poprzedza koniec dolny o cwierc obrotu, w rzucie przedsta¬ wionym na rysunku, osie pretów, pochylone wzgledem osi gwiazdy, zlewaja sie, jednak odpowiednie prety w górnych swych cze¬ sciach cokolwiek sie rozchodza, Ale nawet i ta resztka odchylenia sie dzwigni moze byc zniesiona, jezeli os widel, znajdujacych sie na stronie zanurzenia, opuscimy koncem zewnetrznym w polazenie, oznaczone linja kropkowana y, zas os widel po stronie ich wynurzania sie z ziemi podniesiemy do po¬ lozenia, oznaczonego linja kreskowana x.Fig, 2 uwidocznia polozenie, jakie zajma osie te przy nachyleniu centralnem wzgle¬ dem osi gwiazdy; fig, 3 — polozenie w ja¬ kiem sie one znajda przy wygieciu swobod¬ nych konców w kierunku ich ruchu obroto¬ wego, jezeli patrzec od dolu gwiazdy.Opisane powyzej odchylenie osi widel daje zarazem moznosc przesuniecia mo¬ mentu ustawiania1 sie zebów ostrzami w kierunku ruchu maszyny, co, przy central¬ nem nachyleniu osi widel wzgledem osi gwiazdy, nastepuje w chwili przechodzenia widel przez punkt najnizszy swej drogi do momentu, gdy widly wychodza ze sfery dzialania lemiesza. Ma to znaczenie przy silniejszem nachyleniu osi widel, kiedy ze¬ by widel sa tak skierowane, ze przy naj¬ nizszej pozycji widel zajmuja polozenie pionowe; w wypadkach tych zeby widel, obok ruchu obrotowego dookola osi gwia¬ zdy, wykonywalyby pewien ruch w pla¬ szczyznie równoleglej do osi gwiazdy, przyczem, o ile ruchy te bylyby nadmier¬ ne, moglyby powodowac unoszenie sie nan do góry, a to, zkolei rzeczy, mogloby po¬ wodowac oplatywanie sie widel. Na fig. 1 linja kropkowana oznacza zmiane kierun¬ ku, jakiej doznaja zeby wynurzajacych sie widel wskutek odchylenia sie ich osi do pozycji x. To odchylenie osi moze miec za¬ stosowanie równiez i w takich maszynach, — 2 —których widly obracalnie sa prowadzone w inny sposób, a nic zapomoca pretów (np. zapomoca napedu kól zazebionych, albo tarczy korbowej, umieszczonej mimosrodo- wo, aby tylko osie widel równiez byly na¬ chylone do osi kola wyrzutowego).Jezeli osie widel sa umieszczone po¬ chylo wzgledem osi gwiazdy, zgodnie z zastrz. 1, to przy umieszczeniu kola tego pod katem prostym wzgledem kierunku biegu maszyny, plaszczyzna zebów kaz- , dych poszczególnych widel bedzie równo¬ legla do kierunku ruchu kopaczki jedynie przy najwyzszem i najnizszem polozeniu widel; natomiast we wszystkich pozosta¬ lych pozycjach, tak po stronie pograzania sie, jak i wynurzania, bedzie ona stac mniej lub wiecej ukosnie do kierunku ja¬ zdy, tak, ze zeby przednie przypadac beda stale dalej od redliny, niz zeby tylne. Ta¬ kie ustawienie zebów staje sie tern niedo¬ godniejsze ze strony zanurzania sie, gdyz tu nachylenie plaszczyzny zebów do kie¬ runku drogi powoduje, iz ziemia, wyrzu¬ cona poza lemiesz przy odrzucaniu, bedzie znów nasuwac sie ku przodowi na po¬ wierzchnie zebów, a wskutek tego, szcze¬ gólniej przy silniej szem pochyleniu osi wi¬ del, bedzie utrudniona równomierna praca lemiesza, niezbedna do zapobiezenia zapy¬ chaniu.Wade te na stronie zanurzania sie widel mozna usunac przez takie odchylenie pla¬ szczyzny zebów od pionu, a wiec przez ta¬ kie ustawienie pod katem do osi widel, a- by w momencie, gdy widly zaglebiaja sie w ziemie, plaszczyzna zebów byla równo¬ legla do kierunku jazdy; odchylenie po¬ winno odbywac sie w kierunku obrotu tak, aby zeby przednie wydawaly sie odchylo- nemi wzgledem tylnych w kierunku wyrzu¬ cania. W takim razie przy wynurzaniu sie z ziemi widly beda jeszcze bardziej odchy¬ lone wtyl od plaszczyzny zebów, a przez to ziemniaki beda wyrzucane jeszcze bar¬ dziej ukosnie wtyl, co jest pozadane, gdyz ziemniaki ukladaja sie wtenczas wezszym pasem. Mozna byloby dla tego celu stop¬ niowo odchylac tylne, dolne konce zebów w kierunku odwrotnym wzgledem zebów przednich; jednak ten sposób, chociaz bardzo prosty, ale wzglednie malo skutecz¬ ny, moze byc uwazany za czesciowe od¬ chylenie plaszczyzny zebów w znaczeniu poprzedniem, mianowicie jako odchylenie tylko ich konców dolnych.Fig. 5 przedstawia widok zgóry gwia¬ zdy roboczej z widlami, których plaszczy¬ zna zebów zostala w opisany wyzej sposób przesunieta wzgledem osi widel. Na ra¬ mionach w gwiazdy sa osadzone lozyska c, w których, jak zwykle, obracaja sie osie widel z, dzwigajace na swych wystajacych naprzód koncach zeby robocze. Pochyle u- stawienie plaszczyzny zebów wzgledem osi obrotu widel jest wykonane np. tak, ze wystajacy koniec osi widel, na którym o- sadzone sa zeby, sam jest skrecony w stro¬ ne odrzucania s w takim stopniu, ze w po¬ lozeniu zanurzania sie widly leza równo¬ legle do kierunku ruchu maszyny, podczas gdy os obrotu odchyla sie swym koncem przednim w strone odrzucania pod odpo¬ wiednim katem. Na fig. 5 oznaczone linja kropkowana q polozenie, jakie nalezy na¬ dac osi obrotu gwiazdy.Aby mozna bylo zwiekszac lub zmniej¬ szac odleglosc, a wzglednie wysokosc wy¬ rzucania ziemniaków, w kopaczkach, zao¬ patrzonych w widly prowadzone pretami, stosuje sie mechanizm, zapomoca którego pierscien, prowadzacy prety, mozna prze¬ suwac lub odchylac w kierunku bocznym, przez co zmienia sie pochylenie zebów wzgledem powierzchni ziemi. Jednak prze¬ stawianie pierscienia prowadniczego w kie¬ runku bocznym ma te -niedogodnosc, ze po¬ chyle polozenie zebów wzgledem ziemi zmienia sie nietylko na stronie wynurzania sie widel, gdzie wplywa to nietylko na charakter wyrzucania ziemniaków, ale równoczesnie i na stronie zanurzania sie wi¬ del, gdzie wskutek tego zeby, przy usta¬ wianiu sie na wiekszy skok, siegaja zanad- — 3 —to daleko posrodku redliny,,a przy usta¬ wianiu na skok mniejszy, przeciwnie, sie¬ gaja zadaleko poza nia.Niedogodnosci te mozna usunac, jezeli pierscien prowadzacy bedzie odchylony nie w kierunku bocznym wtyl, ale nadól w plaszczyznie, idacej od preta prowadnicze- go do tych widel, które pograzaja sie w ziemie wlasnie wtedy, gdy pret oddziela sie od pierscienia prowadniczego; przytern zakladamy, ze w chwili oddzielenia sie preta, widly zachowuja swoje poczatkowe polozenie pochyle.Jeden ze sposobów wykonania tego u- doskonalenia przedstawia fig. 6 w widoku ztylu, a fig. 7 — w widoku zboku. Aby pierscien prowadniczy kierowal sie po wy¬ kreslonej drodze, mozna np. przedluzyc palak prowadzacy b równolegle do poza¬ danej drogi, a pierscien prowadniczy z je¬ go podstawa umiescic, w sposób znany, na nim tak, azeby mozna go bylo dowolnie przesuwac i zamocowywac. PL