Najdluzszy czas trwania patentu do 27 lipca 1953 Urzadzenie do mnozenia wedlug wyna¬ lazku jest ulepszeniem urzadzenia wedlug patentu nr 26 964, sluzacego do mnozenia wielocyfrowyoh mnoznych przez jedno¬ cyfrowe mnozniki, których iloczyny wypisa¬ ne osobno i nastepnie dodane do siebie da¬ dza liczbe, bedaca iloczynem danej mno¬ znej przez liczbe, której cyfry stanowia poszczególne mnozniki. Poslugujac sie urzadzeniem wedlug wynalazku mozna mnozyc wielocyfrowe mnozne przez wielo- cyfrowe mnozniki i otrzymywac gotowe ilo¬ czyny dzieki zastosowaniu plytki zasuwko¬ wej z okienkami, przesuwanej na urzadze¬ niu wedlug patentu nr 26 964.Przyklad wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku. Fig. 1 przedstawia widok z góry urzadzenia, fig. 2 — widok z boku tego urzadzenia, fig. 3 — szczegól polaczenia klapki z plytka zasuwkowa, fig. 4 — widok z góry odmiany urzadzenia, fig. 5 — prze¬ krój podluzny tej odmiany wzdluz linii / — /na fig. 4, wreszcie fig. 6 — przekrój poprzeczny tej odmiany wzdluz linii // — // na fig. 4.Urzadzenie sklada sie z oprawki a z su¬ wakami 6, opisanymi w patencie nr 26 964, oraz z plytki zasuwkowej B, osadzonej przesuwnie w prowadnicach A, przytwier¬ dzonych do oprawki a. Plytka B posiada kilka szeregów okienek C, zaslonietych *) Wlasciciele patentu oswiadczyli, iz wynalazca jest Antoni Chrominskiklapkami D. Poszczególne szeregi okienek C znajduja sie na tej samej wysokosci co okienka c, d, e, f i g mnozników 1, 2, 3, 4 i 5, przy czyim na brzegach oprawki a znaj¬ duja sie cyfry, oznaczajace poszczególne jednocyfrowe mnozniki. Okienka C posia¬ daja szerokosc równa mniej wiecej szero¬ kosci ram^k M oprawki a.Na brzegach plytki B znajduja sie w pionowej kolumnie cyfry, oznaczajace po¬ szczególne cyfry mnozników. Klapki D osa¬ dzone sa obrotowo na oskach E, przymoco¬ wanych do plytki B, i sa zaopatrzone w wy¬ stepy F, opierajace sie przy podniesieniu o brzegi okienek C, zapobiegajace niepoza¬ danemu opadaniu klapek, jak równiez sa¬ moczynnemu ich otwieraniu sie. Poza tym klapki D moga posiadac dowolnego rodza¬ ju uchwyty G, ulatwiajace podnoszenie klapek. Zamiast klapek D moga byc zasto¬ sowane równiez zasuwki lub inne urzadzenia.Dobrze jest oznaczyc na plytce B, ze pierwszy od lewej reki pionowy rzad okie¬ nek wskazuje jednosci, drugi dziesiatki, trzeci setki itd.Plytka B posiada sprezyste wystepy K, a oprawka a odpowiednie wglebienia H lub odwrotnie, skutkiem czego przy przesuwa¬ niu plytka B zatrzymuje sie tak, by klapki D znajdowaly sie nad wlasciwymi cyframi, umieszczonymi na suwakach, przesuwanych w oprawce a.Mnozenie za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku, np. liczby 4321 przez 54321, odbywa sie w nastepujacy sposób: suwaki 6 nalezy nastawic tak, aby w okienkach d oprawki a ukazala sie mnozna 4321, wtedy w okienkach c, e, fi g ukaza sie iloczyny tej mnoznej pomnozonej przez mnozniki 2, 3,4 i 5.Dalej nalezy odslonic okienka C, odpo¬ wiadajace cyfrom mnoznika 54321. Na ry¬ sunku okienka odsloniete sa zakreskowane.Po odslonieciu okienek C, nalezy na¬ suwac plytke B na oprawke a z prawej strony, przy czym kazde przesuniecie musi odpowiadac jednej szerokosci ramki M, zaznaczonej na oprawce a. Cyfry odslonie¬ te w okienkach oprawki a, widoczne po* przez okienka C plytki B, nalezy dodac, przy czym jednosci sumy cyfr z kazdego przesuniecia daja poszczególne cyfry ilo¬ czynu.Przy pierwszym przesunieciu plytki B w odslonietym okienku C mnoznika 1 be¬ dzie widoczna cyfra 1, odpowiadajaca ostatniej cyfrze poszukiwanego iloczynu.Przy drugim przesunieciu w okienku mnoz¬ nika 1 bedzie widoczna cyfra 2, a w okien¬ ku mnoznika 2 — równiez cyfra 2. Suma obu cyfr da cyfre iloczynu 4, stojaca na drugim miejscu od konca. Trzecie przesu¬ niecie odsloni w okienku mnoznika 1 cyfre 3, w widoku mnoznika 2 — cyfre 4, a w okienku mnoznika 3 — cyfre 3. Po dodaniu otrzymamy liczbe 10 przy czym cyfra 0 bedzie cyfra iloczynu znajdujaca sie na trzecim miejscu od konca, cyfre 1 zas na¬ lezy dodac do sumy cyfr, otrzymanej przy nastepnym przesunieciu plytki B.Czwarte przesuniecie plytki B odsloni w okienkach mnozników 1, 4, 3 \ 2 cyfry 4, 4, 6 i 6, które po dodaniu dadza sume 20, a po dodaniu cyfry /, pozostalej z po¬ przedniego przesuniecia, dadza sume 21.Cyfra 1 bedzie cyfra iloczynu znajdujaca sie na czwartym miejscu od konca, cyfre 2 zas, znajdujaca sie na drugim miejscu dzie¬ sietnym sumy, nalezy dodac do sumy cyfr, odslonietych w piatym przesunieciu.Postepujac nadal w opisany sposób, otrzymamy kolejno cyfry 2, 7, 4, 3, 2, któ¬ re beda cyframi iloczynu znajdujacymi sie na dalszych miejscach dziesietnych. Ilo¬ czyn mnoznej 4321 przez 54321 bedzie wy¬ nosil 234721041.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc, tak samo jak urzadzenie wedlug pa¬ tentu nr 26 964, wykonane dwustronnie, przy czym plytka zasuwkowa B moze byc jednostronna i przekladana zaleznie od po¬ trzeby z jednej strony oprawki na druga. — 2 -Odmiana urzadzenia wedlug, wynalaz¬ ku, przedstawiona na fig, 4 — 6, rózni sie tym od urzadzenia wedlug fig. 1 — 3, ze suwaki cyfrowe 6 zostaly zastapione wal¬ kami, zaopatrzonymi w cyfry, widoczne w odpowiednich otworach.Odmiana ta posiada pudlo L przykryte plytka a, wyposazona w szeregi otworów d, c, e, f, g, h, k, l, m. Wewnatrz pudla sa umocowane scianki S, przebiegajace przez cala dlugosc tego pudla i dzielace jego wnetrze na podluzne przedzialy. W scian¬ kach tych sa umocowane oski O, przecho¬ dzace w poprzek przez cala szerokosc pu¬ dla L, na których sa osadzone walki N.Walki N kazdego przedzialu posiadaja rowki P, na które nawiniete jest cieglo R, którego konce polaczone sa za pomoca zaczepu U z suwakiem T, który moze byc przesuwany wzdluz przedzialu, ograniczo¬ nego sciankami S.Suwaki T wystaja na zewnatrz przez szczeliny, wykonane w sciance pudla L, i sa wyposazone w trzpienie W, zapobie¬ gajace nadmiernemu wysunieciu suwaków.Walki N sa zaopatrzone na obwodzie w kolumny liczb, widoczne w otworach d — m plytki a i stanowiace iloczyny mnoznych od Q do 9, pomnozonych przez jednocyfro¬ we mnozniki, przy czym szereg walków, znajdujacych sie pod otworami d, posiada kolumny liczb, stanowiace iloczyny, otrzy¬ mane przez pomnozenie mnoznych od 0 do 9 przez mnoznik 1, szereg walków pod otworami c — kolumny liczb, stanowiace iloczyny, otrzymane przez pomnozenie mnoznych od 0 do 9 przez mnoznik 2, walki pod otworami e — iloczyny mnoznych od 0 do 9, pomnozonych przez mnoznik 3 itd., wreszcie walki pod otworami m sa zaopa¬ trzone w kolumny liczb, stanowiace iloczy¬ ny mnoznych od 0 do 9 przez mnoznik 9.Na zewneitrznej stronie plytki a obok kazdego z szeregów otworów d — m sa umieszczone cyfry, oznaczajace jedno¬ cyfrowe mnozniki od 1 do 9. Otwory, w których widoczne liczby nalezy dodac, sa polaczone znakiem dodawania i obwiedzio¬ ne sa ramkami, okreslonymi przez luki M, oraz linie X, przebiegajace wzdluz plytki a.Do przeciwleiglych brzegów pudla L sa przytwierdzone prowadnice A, w których osadzona jest przesuwnie przezroczysvta plytka B, zaopatrzona w przesuwne piers¬ cienie Y, z których kazdy przymocowany jest ido okreznego ciegla Z, przechodzace¬ go przez otwory Q, wykonane w tej plytce Mnozenie za pomoca odmiany urzadze¬ nia mnoznych przez jednocyfrowe mnozni¬ ki odbywa sie tak samo, jak za pomoca urzadzenia wedlug fig. Ii2 patentu nr. 26 964, mnozenie zas dowolnych mnoz¬ nych przez wielocyfrowe mnozniki odbywa sie w podobny sposób, jak w urzadzeniu wedlug fig. 1 — 3. Dla przykladu podano ponizej mnozenie mnoznej 654321 przez mnoznik 654321. W tym celu nalezy nasta¬ wic suwaki T tak, by w otworach d byla widbczna liczba 654321, po czym nalezy nastawic pierscienie Y w taki sam sposób jak odslania sie okienka w urzadzeniu we¬ dlug fig. 1 — 3, to znaczy naprzód nalezy nastawic pierscien dla cyfry /, potem 2 itd. a w koncu dla cyfry 6.Nastepnie nalezy plytke B wysunac czesciowo z prowadnic A tak, by pierscien Y, odpowiadajacy cyfrze 1 mnoznika, zna¬ lazl sie z prawej strony plytki a poza jej otworami, po czym nalezy plytke B nasu¬ nac na plytke a tak, by za kazdym przesu¬ nieciem pierscienie Y znajdowaly sie mie¬ dzy liniami X i obejmowaly otwory w plyt¬ ce a, polaczone znakami dodawania i ob¬ wiedzione ramkami. Po kazdym przesunie¬ ciu nalezy odczytac cyfry znajdujace sie w kólkach i dodac do siebie.Postepujac w ten sposób otrzymamy po pierwszym przesunieciu cyfre 1; po dru¬ gim — cyfry 2 i 2; po trzecim — cyfry 3, 4 i 3; po czwartym — cyfry 4, 6, 6 i 4; po piatym — cyfry 5, 8, 9, 8 i 5; po szóstym — cyfry 6, 0, 2, 2, 0 i 6; po siódmym — cyfry — 3 —2 + 1,5 + /, 6 + U 5 + 1 i 2; po ósmym — cyfry 1, 8 + 1, 1, 1 i 8 + l; po dziewia¬ tym — cyfry 1, 4 + 2, 5 + 2 i 4 + 1; po dziesiatym — cyfry 2, 2 i 2; po jedena¬ stym — cyfry 3 i 6 + 3 i wreszcie po dwunastym cyfre 3. Po dodaniu otrzyma¬ my kolejno liczby 1, 4, 10, 20, 35, 16, 24, 21, 19, 6, 12, 3, które sa liczbami kolejnych miejsc dziesietnych iloczynu, ustawionymi w odwrotnej kolejnosci. Przy wypisywaniu iloczynu1 nalezy dodac liczby dziesiatków danego miejsca dziesietnego do liczby je¬ dnostek nastepnego miejsca dziesietnego.Postepujac w ten sposób otrzymamy iloczyn mnoznej 654321, pomnozonej przez mnoznik 654321, który równa sie 428135971041.Opisany sposób mnozenia podany jest w celu wyjasnienia stosowania urzadzenia do mnozenia. W praktyce liczby, zawarte w pierscieniach Y, dodaje sie od razu, dzie¬ ki czemu od razu otrzymuje sie poszczegól¬ ne cyfry iloczynu, co w znacznym stopniu ulatwia mnozenie, zwlaszcza duzych liczb.Wl wypadku, gdy jedna z cyfr mnozni¬ ka jest 0, wtedy we wlasciwym miejscu w danej* kolumnie pionowej plytki B nie otwieramy zadnego okienka.Na rysunku przedstawiono urzadzenie do mnozenia szesciocyfrowych mnoznych przez szesciocyfrowe mnozniki. Przez zwiekszenie rozmiarów urzadzenia moze byc ono przystosowane do mnozenia wiek¬ szych liczb. PL