Przedmiotem niniejszego wynalazku jest rozrusznik do silników spalinowych, posiadajacy narzad rozruchowy w postaci malego kólka zebatego, sprzegany za po¬ moca sprzegla wolnobiegowego (jednokie¬ runkowego) z walem napedowym silnika, przy czym srubowo naciety otwór srodko¬ wy tego kólka wspólpracuje z tuleja sru¬ bowa zakonczenia walu napedowego, po¬ wodujac wlaczenie lub wylaczenie sprze¬ gla. W rozrusznikach tego rodzaju zdarza sie czesto, ze wspomniane kólko wlaczaja¬ ce zesrubowuje sie przedwczesnie z walka w kierunku wstecznym, powodujac tym sa¬ mym przedwczesne rozlaczenie zazebienia przenoszacego naped. Aby temu zapobiec, rozrusznik wedlug wynalazku jest zaopa¬ trzony w rygiel do utrzymywania narzadu wylaczajacego w danym polozeniu, który mozna zwalniac dowolnie badz bezposre¬ dnio, badz za posrednictwem odpowiednie¬ go narzadu rozrzadczego.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przez rozrusznik, fig. 2 — takiz sam przekrój przez te sama postac wykonania rozrusz¬ nika, przy innym polozeniu jego ruchomych czesci, a fig. 3 i 4 przedstawiaja analogicz¬ nie inna postac wykonania rozrusznika w dwóch polozeniach jego ruchomych czesci.Liczba 10 oznacza na rysunku elektrycz¬ ny silnik rozruchowy, którego wal 11 jest przedluzony i osadzony w trzecim, dodat-kowyin lozysku. Ni ^*al;tón nasunieta jest obracajaca sie na nim swobodnie tuleja 12, zaopatrzona z zewnatrz w dwa gwinty 13 i 14. Na gwincie 13 jest osailzane swym gwintowym otworem male zebate kólko sprzegajace 15. Na gwincie 14 osadzona jest natomiast nakretka dociskowa 16 tarr czowego sprzegla wolnobiegowego. Sprze¬ glo to sklada sie z powyzszej nakretki 16, z zaklinowanego na wale wirnikowym beb¬ na 17 i z tarcz ciernych J8, umieszczonych miedzy tymi czesciami/ a peza tym sprze¬ glo wyposazone jest w plytke dociskowa 19 oraz sprezyste lozysko % operowe 20j Ber ben 17 posiada taka dlugosc, ze wystaje po* za tarcze cierne 18. Z nakretka 16 wspól¬ pracuje narzad rozrzadczy 21 wyposazony w sworzen 23* przymocowany do preta 22.Pret ten jest prowadzony wewnatrz walu 11, który jest wydrazony na dlugosci silni¬ ka rozruchowego. Pret 22 zaopatrzony jest na swym koncu, odwróconym od sprzega¬ jacego kólka zebatego 15, w rdzen 24 elek¬ tromagnesu 25, dzialajacego zarazem jako wylacznik i usilujacego wyciagnac pret 22 z walu wirnikowego 11 z chwila jego wzbu¬ dzenia. Przy wylaczonym elektromagnesie 25 pret 22 pozostaje wsuniety do wnetrza walu 11 pod dzialaniem sprezyny 26. Przy¬ mocowany do preta 22 sworzen 23 wystaje z preta 22 przez podluzna szczeline 27 wy¬ drazonego walu wirnikowego 11 i przyler ga, jak juz wyzej^ wspomniano, do czolo¬ wej powierzchni nakretki 16, przyciskajac ja d< kolnierza 28 gwintowanej tulei. 12.Pomiedzy tym kolnierzem 28 a kolnierzem nakretki 16 znajduje sie sprezyna 29, usi¬ lujaca przycisnac nakretke 16 do tarcz, cier¬ nych 18 sprzegla. Szczelina 27 posiada ta¬ ka dlugosc, aby sworzen 23, przy cofaniu sie preta 22 wstecz, mógl oprzec sie o lo¬ zysko oporowe 20 tarcz ciernych, wskutek czego plytka dociskowa 19, która est grub¬ sza niz sworzen 23 moze jeszcae wczesniej oprzec sie o ta lozysko oporowe.Na zewnetrznym koncu tulei 12 przy¬ mocowany jest pierscien 30, w którym tt- mieszczony jest podatnie rygiel 31. Rygiel ten wystaje z pierscienia 30, tak iz wcho¬ dzi pomiedzy zeby kólka zebatego 15, gdy to ostatnie calkowicie zazebia sie z wien¬ cem zebatym kola zamachowego 32 silnika.Pierscien 30 oraz tuleja 12 przylegaja do kolnierza tulei 33, przymocowanej do kon¬ ca walu 11.Nad kólkiem zebatym 15 znajduje sie wylacznik 34, wlaczany kolnierzem tego kólka zebatego */5 z chwila, gdy to ostat¬ nie zazebia sie z wiencem zebatym kola za¬ machowego/ 32i Wylacznik ten jest pola¬ czony z elektromagnesem 25.Opisane wyzej urzadzenie dziala w spo¬ sób nastepujacy. W celu zapuszczenia sil¬ nika spalinowego nalezy z poczatku uru¬ chomic elektryczny silnik rozruchowy 10.Pb uruchomieniu tego silnika rozruchowego gwintowana tuleja 12 zabierana jest z po¬ czatku przez wal 11 tylko wskutek tarcia miedzy kolnierzem tulei 33 a czolowa po¬ wierzchnia tulei 12. Osadzone na tej tulei kólko zebate 15 nasrubowuje sie wskutek swej bezwladnosci na tuleje 12 i wchodzi w zazebienie z wiencem zebatym kola za¬ machowego 32. Z chwila gdy kólko zebate 15 oprze sie o pierscien 30, f-ygiel w posta¬ ci trzpienia 31 wchodzi poasnedzy jego ze¬ by, a jednoczesnie wylacznik 34 zostaje za¬ mkniety, co powoduje wlaczenie uzwojenia elektromagnesu 25„ a zarazem* tez podda¬ nie silnika rozruchowego pelnemu napiecia Elektromagnes 25 wciaga, wówczas do swe* go wnetrza rdzen 24, cofajac w ten spowite wstecz pret 22 wraz ze sworzniem 23 (iig- 2); dzieki czemu zostaje zwolniona nakretf ka 16, która zesrubowuje sie w kierunku tarcz, ciernych iS i przesuwa je wraz z plyt¬ ka dociskowa 19 ku lozysku oporowemu 2Q, przyciskajac je do tego lozyska. Z ta chwi¬ la sprzeglo cierne zostaje wlaczone calko¬ wicie i moze przenosic caly moment obro¬ towy elektrycznego silnikas rozruchowego.Jezeli nawet uruchomiany silnik spali- - 2 —nowy zostalby czasowo przyspieszony pod¬ czas rozruchu, lo pomimo tego kólko zeba¬ te t5 nie zesn*bowuje sie wstecz i pozosta¬ je w zazebieniu z wiencem zebatym kola zamachowego 32, poniewaz jest przytrzy¬ mywane w swym polozeniu przez trzpien ryglujacy 31. Gdy silnik spalinowy zosta¬ nie uruchomiony i osiagnie swe pelne ob¬ roty, to wystepuje wolnobiegowe dzialanie sprzegla, przy czym tuleja 12 zaczyna sie obracac predzej, niz wal 11, a pomimo tego kólko zebate 15 nie wychodzi od razu z za¬ zebienia z wiencem zebatym kola zamacho¬ wego 32. Nastepuje to dopiero wtedy, gdy zostanie wylaczony elektromagnes 25, po¬ niewaz wówczas sprezyna 26 przyciska pret 22 do nakretki 16, a wskutek tego tez i tu¬ leje 12 do kolnierza 33 za posrednictwem kolnierza 28. Tarcie miedzy walem 11 roz¬ rusznika a kolnierzem tulei 33 staje sie wówczas tak wielkie, ze opór, który stawia trzpien ryglujacy 31, zostaje przezwycie¬ zony i kólko zebate 15 wysuwa sie z zaze¬ bienia z wienoem zebatym kola zamacho¬ wego 32.W opisanym przykladzie wykonania je¬ den i ten sam narzad rozrzadczy sluzy do wlaczania i wylaczania sprzegla ciernego, oraz posrednio do wylaczania kólka zeba¬ tego 15.W drugim przykladzie wykonania urza¬ dzenia zastosowany jest osobny rygiel, któ¬ ry wprowadzany jest bezposrednio przez narzad rozrzadczy w polozenie ryglujace i wyprowadzany z tego polozenia. Podobnie, jak w pierwszym przykladzie wykonania urzadzenia, rozruchowe kólko zebate jest osadzone na gwintowanej tulei 40, pola¬ czonej z wydrazonym walem napedzaja¬ cym 41 rozrusznika za pomoca jednokie¬ runkowego sprzegla ciernego 42. Gwinto¬ wana tuleja 40 posiada dwa gwinty, a mia¬ nowicie jeden gwint do kólka zebatego, drugi zas gwint do dociskowej nakretki 43 sprzegla ciernego. Tarczowe sprzeglo cier¬ ne sklada sie z tejze nakretki dociskowej 43, z bebna 46, osadzonego na wale 41 roz¬ rusznika, z umieszczonych pomiedzy beb¬ nem a nakretka tarcz ciernych 47 i z lozy¬ ska oporowego 48 tych tarcz ciernych. Tu¬ leja 40 jest osadzona przesuwnie w kierun¬ ku podluznym w dwóch lozyskach 44 i 45.Na wewnetrznym koncu tulei 40 umocowa¬ ny jest pierscien oporowy 49, opierajacy sie o lozysko oporowe 48 z chwila, gdy roz¬ ruchowe kólko zebate osiagnie swe konco¬ we polozenie czynne. Na zewnetrznym kon¬ cu tulei40 znajduje sie równiez pierscien o- porowy 50, posrodku zas tuleja 40 posia¬ da kolnierz oporowy 51, które to oporowe pierscienie oraz kolnierz ograniczaja prze¬ suw kólka zebatego wzdluz tej tulei. Tu¬ leja 40 posiada ponadto miedzy pierscie¬ niem oporowym 50 i kolnierzem 51 otwór 52, w którym umieszczony jest rygiel w po¬ staci kulki 53. Otwór jest umieszczony w takim miejscu, aby wreb konca gwintu na¬ cietego w kólku zebatym znajdowal si^ po¬ nad ryglem w chwili, gdy kólko lo przylega do pierscienia oporowego 50. Wewnatrz tu¬ lei 40 i wydrazonego walu 41 umieszczony jest przesuwny w kierunku podluznym pret sterowniczy 54, którego koniec na przeciwleglej przekladni stronie rozrusz¬ nika przylega do rdzenia 55 elektromagne¬ tycznego wylacznika, który przy wlaczaniu elektromagnesu przesuwa pret 54 w kie¬ runku do kólka zebatego. Pret sterowni¬ czy 54 zaopatrzony jest w poblizu konca po stronie kólka zebatego w zgrubienie ze stoz¬ kowa powierzchnia nabiegowa, która w po¬ lozeniu spoczynkowym rozrusznika, to zna¬ czy przy wylaczonym kólku zebatym i wy¬ laczonym elektromagnesie, znajduje sie bezposrednio za otworem 52, w którym o- sadzona jest kulka! 53. Pret 54 wprowadza¬ ny jest w polozenie nieczynne przez spre¬ zyne 57, umieszczona miedzy odsadka 58 walu wirnika a pierscieniem 59 tego preta.Sprezyna 60 sluzy do sprowadzania tulei 40 w polozenie spoczynkowe po ukonczo¬ nym rozruchu. Podobnie jak w pierwszym — 3 —przykladzie wykonania urzadzenia, nad kólkiem zebatym znajduje sie wylacznik 61, uruchomiany przez to kólko zebate i wlaczajacy cewke elektromagnesu.W drugim przykladzie wykonania urza¬ dzenia rozruch odbywa sie w sposób naste¬ pujacy. W chwili wlaczenia rozrusznika tu¬ leja 40 ulega obróceniu przez sprzeglo cier¬ ne, lekko napiete przez sprezyne 60. Kólko zebate, osadzone na tulei, nasrubowuje sie wskutek swej bezwladnosci na tuleje 40 az do chwili zetkniecia sie z pierscieniem opo¬ rowym 50, wchodzac w ten sposób w zaze¬ bienie z wiencem zebatym 62. W tym polo¬ zeniu, przedstawionym na fig. 4, wylacznik 61 zostaje zamkniety przez kólko zebate, a jednoczesnie elektromagnes zostaje wzbu¬ dzony. To powoduje przesuniecie sie preta sterowniczego wbrew dzialaniu sprezyny 57 i wypchniecie ku górze kulki 53 przez stoz¬ kowa powierzchnie pierscienia 56, w któ¬ rym to polozeniu kulka jest utrzymywana przez ten pierscien (fig, 4). Kulka 53 moze przy tym polozeniu kolka zebatego wyko¬ nac wspomniany ruch odsrodkowy, ponie¬ waz znajduje sie pod ostatnim wrebem zwojów gwintu. Kólko zebate, przylegajac do pierscienia 50, powoduje przesuniecie tulei 40 w kierunku ku lozysku 44. Pier¬ scien oporowy 49 na wewnetrznym koncu tulei 40 dosuwa sie przy tym do lozyska oporowego 48 tarcz ciernych 47. W tym polozeniu tarczowe sprzeglo cierne moze przeniesc caly moment obrotowy rozrusz¬ nika, poniewaz tarcze cierne sa przyciska¬ ne z cala sila przez nakretke dociskowa 43 do lozyska oporowego. Po zapuszczeniu silnika spalinowego kólko zebate nie moze od razu wysunac sie z zazebienia z wien¬ cem zebatym 62, poniewaz kulka 53 unie¬ mozliwia przesuw kólka zebatego. Kólko zebate otrzymuje wiec naped od kola za¬ machowego, przy czym jednak naped ten nie jest przekazywany na wirnik rozru¬ chowy silnika elektrycznego, poniewaz sprzeglo jest sprzeglem wolnobiegowym.Dopiero gdy zostanie wylaczony elektro¬ magnes, ryglujaca kulka 53 zostaje zwol' niona, poniewaz pret sterowniczy 54 zosta¬ je przesuniety w powrotnym kierunku przez sprezyne 57, umozliwiajac w ten spo< sób kulce 53 przesuw ku wnetrzu tu¬ lei 40. PL