Najdluzszy czas trwania patentu do 14 marca 1954 r.Wynalazek niniejszy dotyczy rozrusz¬ nika wedlug patentu nr 28144, w którym narzad sprzegajacy jest zabezpieczony przed przedwczesnym wylaczeniem sie przez narzad zatrzymowy, przy czym za¬ bezpieczenie to moze byc dowolnie wyla¬ czone przez kierowce. Wynalazek niniej¬ szy ma na celu ulepszenie tego rodzaju rozrusznika i dalsze uproszczenie jego bu¬ dowy. W rozruszniku wedlug patentu nr 28144 narzad sprzegajacy wlaczany jest z polozenia nieczynnego przez ruch obro¬ towy. Ten rodzaj wlaczania w zastosowa¬ niu do ciezkich rozruszników umozliwia wlaczanie narzadu sprzegajacego przy malej liczbie obrotów i malym momencie obrotowym. Przy wlaczaniu tego rodzaju niezbedny jest dwustopniowy wylacznik, który w pierwszym stopniu wlaczania wlacza przed rozrusznik opór, a w drugim stopniu wlaczania zostaje zwarty. W mysl wynalazku unika sie dwustopniowego wy¬ lacznika i dodatkowego oporu przez to, ze narzad sprzegajacy zostaje równoczesnie przesuniety poosiowo az do czesciowego przynajmniej zazebienia z wiencem zeba¬ tym kola zamachowego przez narzad roz- rzadczy, który sluzy do zabezpieczenia na¬ rzadu sprzegajacego w polozeniu wlaczo¬ nym.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia elektryczny rozrusz¬ nik w polozeniu wylaczonym, czesciowo w przekroju podluznym, a czesciowo w wi¬ doku z boku, fig. 2 — taki sam przekrój oraz widok tego rozrusznika w polozeniu posrednim, fig, 3 — tenze rozrusznik w polozeniu wlaczonym, fig. 4 — czesciowy przekrój podluzny wraz z czesciowym wi¬ dokiem z boku drugiej postaci wykonania rozrusznika, fig. 5 — czesc rozrusznika wedlug drugiej postaci wykonania w po¬ lozeniu wlaczonym.W wykonaniu wedlug fig. 1 — 3 roz¬ rusznik posiada elektryczny silnik rozru¬ chowy 10 z wydrazonym walem 11, umie¬ szczonym w lozyskach 12 i 18. Wewnatrz wydrazonego walu 11 znajduje sie drugi wal wydrazony 14, który umieszczony jest jednym koncem w wale 11, a drugim kon¬ cem — w otworze wspornika 15, przymo¬ cowanego do oslony rozrusznika, przy czym wal 14 posiada z zewnatrz dwa gwinty 16 i 17. Na gwincie 16 osadzone jest zebate kólko sprzegajace 18, a na gwint 17 nakrecona jest nakretka docis¬ kowa 19 tarczowego sprzegla ciernego 20.Nakretka dociskowa 19 stanowi napedza¬ na czesc sprzegla, a czescia napedzajaca sprzegla jest beben 21, zaklinowany na wale wirnika. Pomiedzy bebnem 21 a na¬ kretka 19 znajduje sie pewna liczba tarcz ciernych 22, które w czasie ruchu rozrusz¬ nika sciskane zostaja pomiedzy nakretka 19 a lozyskiem oporowym, zlozonym z tarcz sprezystych 28.W poblizu konców wydrazonego walu srubowego 14 umieszczone sa nasadki o- porowe 24 i 25, przy czym nasadka 24 o- granicza droge przesuwu kólka sprzega¬ jacego 18, a nasadka 25 stanowi obrzeze oporowe dla tarcz sprezystych 28. W po¬ lozeniu spoczynku rozrusznika nasadka 25 znajduje sie w odleglosci 5 lub 6 mm od tarcz sprezystych 28, a zebate kólko sprze¬ gajace 18 — w odleglosci 8 lub 4 mm od wienca zebatego 26 kola zamachowego.Dobór tych odleglosci uzasadniony jest ponizej opisanym sposobem dzialania roz¬ rusznika.W wydrazonym wale 14 znajduje sie rozruchowy pret rozrzadczy 27, przecho¬ dzacy przez caly wirnik silnika rozrucho¬ wego. Po stronie przeciwleglej wzgledem kólka sprzegajacego jest ustawiony na sil¬ niku rozruchowym elektromagnes 40 z rdzeniem 41-. Elektromagnes 40 urucho¬ mia dzwignie naciskowa 28 i wylacznik, zlozony z kontaktu 29 i mostka wylacza¬ jacego 80, za pomoca którego silnik roz¬ ruchowy moze byc wlaczony do baterii.Dzwignia naciskowa 28 dziala za posred¬ nictwem nasadki 81 i sprezyny 32 na roz¬ ruchowy pret rozrzadzajacy 27, zaopa¬ trzony na koncu, znajdujacym sie pod kól¬ kiem sprzegajacym 18, w leb 88 z wyzlo¬ bieniem 42. Wyzlobienie to posiada stoz¬ kowe scianki boczne 84. W tym miejscu wal wydrazony 14 posiada otwór 85, w którym umieszczona jest kulka 86, wcho¬ dzaca do wyzlobienia 42 rozruchowego preta rozrzadzajacego 27. Otwór 85 jest tak umieszczony, ze koniec wytoczenia bez gwintu kólka sprzegajacego znajduje sie ponad tym otworem, gdy kólko sprze¬ gajace przylega do nasadki oporowej 24.Pomiedzy walem 11 wirnika i kolnierzo¬ wa nasadka oporowa 48 rozruchowego preta rozrzadzajacego 27 znajduje sie sprezyna naciskowa 44.Rozrusznik dziala w nastepujacy spo¬ sób.W celu uruchomienia rozrusznika na¬ lezy nacisnac guzik kontaktu 45, wskutek czego zostaje wzbudzony elektromagnes 40, który wciaga rdzen 41. Rdzen 41 na¬ ciska na dzwignie 28, która przesuwa roz¬ ruchowy pret rozrzadzajacy 27 za posred¬ nictwem nasadki 81 i sprezyny 82. Pret 27 naciska ze swej strony na kulke 86, która w tym polozeniu rozrusznika nie moze sie wysunac w kierunku na zewnatrz otworu 85, wskutek czego powoduje prze- — 2 —suw walu wydrazonego 14 wraz z umiesz¬ czonym na nim zebatym kólkiem sprze¬ gajacym 18 tak daleko w przód, az kólko to zazebi sie czesciowo z wiencem zeba¬ tym 26 kola zamachowego. Jednoczesnie nasadka oporowa 25 dochodzi do tarcz sprezystych 23. Poniewaz nasadka 25 by¬ la uprzednio oddalona od tarcz sprezy¬ stych 23 wiecej (5 lub 6 mm) niz kólko sprzegajace 18 (3—4 mm) od wienca ze¬ batego 26, zapewnione jest pewne wlacze¬ nie kólka sprzegajacego. W kazdym przy¬ padku sprzegniecie bedzie dopiero wtedy w stanie przekazac naped, gdy kólko sprzegajace znajdzie sie juz w zazebieniu.Podczas dalszego ruchu rdzenia ii mostek wylaczajacy 30 elektromagnesu 40 doty¬ ka do kontaktu 29, przez co wlaczony zo¬ staje silnik rozrusznika w obwód pradu baterii. Opisane polozenie przedstawione jest na fig. 2.Przez zwarcie kontaktów 29, 30 zaczy¬ na sie obracac wirnik silnika. Obroty je¬ go zostaja przekazane za pomoca wolno- biegowego sprzegla ciernego 20 na wydra¬ zony wal srubowy 14- Kólko sprzegajace 18, osadzone na tym wale i przytrzymy¬ wane przez wieniec zebaty 26, wkreca sie wzdluz walu 14 az do nasadki oporowej H (fig. 3). W tym polozeniu kulka 36 moze sie przesunac w otworze 35 w kie¬ runku na zewnatrz pod dzialaniem naci¬ sku, wywieranego na nia przez skosna powierzchnie 34 lba 33 rozruchowego pre¬ ta rozrzadzajacego 27, wskutek czego sam pret rozrzadzajacy 27 porusza sie dalej ku przodowi pod dzialaniem sprezyny na¬ ciskowej 32, która zostala scisnieta przez dzwignie 28 podczas przesuwu rdzenia 41 elektromagnesu 40. W tym polozeniu kul¬ ka 36 uniemozliwia wylaczenie sie kólka sprzegajacego 18 do chwili wylaczenia elektromagnesu. O ile wylacznik zostanie wylaczony dopiero po uruchomieniu sil¬ nika spalinowego, rozrusznik nie moze byc uszkodzony, poniewaz wówczas zaczy¬ na dzialac natychmiast cierne sprzeglo wolnobiegowe, wskutek czego obroty kól¬ ka sprzegajacego nie zostaja przekazane na wirnik elektrycznego silnika rozrucho¬ wego. Po zwolnieniu guzika kontaktowe¬ go 45 sprezyna .4-4 przesuwa pret rozrza¬ dzajacy 27 z powrotem w polozenie wyj¬ sciowe, a przy tym wyzlobienie 42 preta rozrzadzajacego 27 pokrywa sie z kulka 36, tak iz kulka wpada do wewnatrz tego wyzlobienia i umozliwia powrotne wkre¬ canie sie kólka sprzegajacego wzdluz wa¬ lu srubowego 14- Nastepnie pret rozrza¬ dzajacy cofa dzwignie 28 i rdzen 41 do polozenia wyjsciowego.Drugi przyklad wykonania rozruszni¬ ka wedlug fig. 4 przedstawia uklad, w którym zastosowany jest wynalazek do rozrusznika z wirnikiem, przesuwnym w kierunku podluznej osi rozrusznika. Roz¬ rusznik posiada wydrazony wal 50, umie¬ szczony przesuwnie w lozyskach pokryw 51 i 52. Wal ten wystaje na zewnatrz lo¬ zyska pokrywy 52 i posiada na czesci wy¬ stajacego konca gwint 53, na który jest nakrecane zebate kólko sprzegajace 54- Na samym koncu wydrazonego walu 50 jest osadzona nasadka oporowa 55, sl po¬ miedzy ta nasadka i kólkiem sprzegaja¬ cym jest umieszczona sprezyna zderzako¬ wa 56, o która kólko sprzegajace opiera sie po wlaczeniu.Tak jak w pierwszym przykladzie wy¬ konania rozrusznika, wal srubowy kólka sprzegajacego posiada otwór 57, w któ¬ rym jest umieszczona kulka 58. Do wy¬ drazenia walu 50 jest wsuniety pret 59, zamocowany jednym koncem w denku lo¬ zyska 51 i przechodzacy przez cala dlu¬ gosc rozrusznika. W czesci walu wydra¬ zonego 50, wystajacej na zewnatrz lozy¬ ska pokrywy 52, wydrazenie walu posia¬ da wieksza srednice, a odpowiednio i pret 59 jest w tym miejscu pogrubiony. Przej¬ scie z czesci cienszej do grubszej na pre¬ cie 59 posiada postac stozkowego obrzeza — 3 —60, które oddalone jest od kulki 58 w po¬ lozeniu nieczynnym rozrusznika o okolo 6 mm, gdy wieniec zebaty kola zamacho¬ wego 61 silnika spalinowego odlegly jest od kólka sprzegajacego tylko o okolo 3 mm. W kazdym zatem przypadku kólko sprzegajace zazebia sie wczesniej, zanim kulka wbiegnie na stozkowe obrzeze 60.Naciskowa sprezyna cofajaca 62 znajdu¬ je sie pomiedzy kolnierzowa nasadka opo¬ rowa 63 walu wydrazonego a tarcza lozy¬ skowa pokrywy 52.Podczas uruchomiania tego rozruszni¬ ka wirnik przesuwa sie wraz z walem wydrazonym 50 i osadzonym na nim kól¬ kiem sprzegajacym 54, az to kólko zazebi sie czesciowo z wiencem zebatym kola za¬ machowego 61. Podczas pozostalej czesci drogi sprzegania kólko sprzegajace 54 wkreca sie na wal wydrazony 50. W kon¬ cowym polozeniu wal wydrazony 50 zosta¬ je przesuniety tak daleko, ze kulka 58 zo¬ staje wypchnieta w kierunku na zewnatrz otworu 57 przez powierzchnie stozkowa obrzeza 60 i kólko sprzegajace 5U nie mo¬ ze sie wkrecic z powrotem w polozenie wyjsciowe. W tym przykladzie wykonania wal wydrazony 50 spelnia zadanie preta rozrzadzajacego, który przesuwa kulke 58 na stozkowej powierzchni obrzeza 60. PL