Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania sztucznych nici, nitek, prze¬ dzy, tasm, folii, blon oraz innych materia¬ lów, których skladnikiem podstawowym jest octan celulozy lub inny ester lub eter celulozy, oraz urzadzenia do wykonywania tego sposobu, przy czym sposobem tym moga byc wytwarzane produkty wymienio¬ nego powyzej rodzaju, posiadajace wieksza wytrzymalosc na rozerwanie.Nici i podobne materialy wlókiennicze o zwiekszonej wytrzymalosci na rozerwanie posiadaja duze znaczenie pod wzgledem handlowym. Sposoby, stosowane dotych¬ czas w celu otrzymywania takich nici, po¬ legaja na poddawaniu nici wyciaganiu w celu zas osiagniecia wiekszej wytrzymalos¬ ci na rozerwanie poddawano nici dzialaniu cieczy, rozpuszczajacych material przera¬ biany lub wywolujacych jego pecznienie, np. dzialaniu dwuoksanu, acetonu, kwasu octowego oraz alkoholu dwuacetonowego; wszystkie te srodki stosowano np. w roz¬ tworze wodnym. Stosowano równiez te srodki pod postacia ich par.Wykryto obecnie, ze wytrzymalosc na rozerwanie materialów, których skladni¬ kiem podstawowym jest octan celulozy lub inny ester albo eter celulozy, moze byc zwiekszona w bardzo prosty sposób, przez poddawanie tych materialów wyciaganiu w parze wodnej lub w goracej wodzie.Przy wyciaganiu mozna stasowac pare sucha, jednak okazalo sie, ze najlepiej jest stosowac nasycona luib mokra pare wodna.Sposób wedlug wynalazku jest tani i latwy do przeprowadzania, a poza tym posiada on w porównaniu ze znanymi dotychczas sposobami te zalete (zwlaszcza w razie uzywania pary nasyconej lub mokrej), iz dzialanie pary wodnej daje sie latwo regu¬ lowac. W razie np. stosowania sposobu, w którym uzywa sie dwuoksanu lub wednego roztworu acetonu, jako srodka, ulatwiaja¬ cego wyciaganie nitek z pochodnych celu¬ lozy, stosunkowo niewielkie winiany warun¬ ków pracy, zwlaszcza temperatury lub ste¬ zenia, wywieraja lub moga wywrzec wielki wplyw na wlasciwosci wyciagnietych nici; w zwiazku z tym, oby otrzymac jednorodny produkt ostateczny, nalezy utrzymywac niezmienne warunki przeprowadzania spo¬ sobu lub warunki, zmieniajace sie w bardzo waskich granicach. Przy stosowaniu sposo¬ bu wedlug wynalazku granice te sa znacz¬ nie szersze.Sposobem wedlug wynalazku mozna osiagnac znacznie wieksze wyciagniecie ni¬ ci. Jezeli np. uzyje sie nasyconej lub mo¬ krej pary wodnej lub tez wody o tempera¬ turze nieco wyzszej niz 125°C, to mozna osiagnac wyciagniecie, dochodzace do wielu setek procentów przy odpowiednim zmniej¬ szeniu srednicy nici, czyli jednoczesnie liczby denierów.Pare wodna najlepiej jest stosowac pod cisnieniem; w tym przypadku materialy moga byc ogrzewane do stosunkowo wyso¬ kich temperatur, aczkolwiek para pozosta¬ je w tych temperaturach nasycona lub mo¬ kra. Taknp. mozna zastosowac pare o tem¬ peraturze 110°, 120°, 130P lub 135°C pod cisnieniem, odpowiadajacym stanowi nasy¬ cenia pary lub stanowi wilgotnosci w tych temperaturach i wynoszacym odpowiednio 0,6; 1,3; 1,9 atm itd. Podobnie sie dzieje w razie uzycia goracej wody; aczkolwiek moz¬ na stosowac wode o temperaturze 95°C, le¬ piej jest stosowac wode o temperaturze po¬ wyzej 100°C np. w temperaturach podanych powyzej w odniesieniu do pary pod odpo¬ wiednim cisnieniem. Najlepsze warunki przeprowadzania, sposobu zaleza od wyma¬ ganego stopnia wyciagniecia nici, szybkosci wyciagania oraz od pewnej liczby innych czynników opisanych ponizej.Para wodna moze byc doprowadzana do stanu nasycenia lub wilgotnosci za pomoca dowolnego odpowiedniego urzadzenia. Je¬ zeli uzywa si$ paty przegrzanejI to mozna zastofcowac ochladzanie pary, np. przez wypronueniowywanie z niej ciepla. Mozna fówniez wtryskiwac do pary wode, zarów¬ no w celu ochlodzenia pary, jak i w celu wprowadzenia do pary pozadanej ilosci wo¬ dy. Para wodna moze byc równiez wytwa¬ rzana w komorze, w której uskutecznia sie wyciaganie nici.Material wlókienniczy, podlegajacy obróbce, moga stanowic nici, przedza lub in¬ ny material, utworzony z nici ciaglych lub tez ze skreconych nitek albo przedzy, skre¬ conej z krótkich wlókienek, lub krótszych wzglednie dluzszych odcinków nici. Mate¬ rial wyjsciowy moze posiadac dowolny po¬ lysk lub moze nie miec polysku. Najlepiej jest aby material, poddawany dzialaniu pary lub goracej wody, zasadniczo nie za¬ wieral lotnych rozpuszczalników. Nici mo¬ ga byc wyciagane z klebków, np. pomiedzy walkami, umieszczonymi w naczyniu, za¬ wierajacym pare wodna lub goraca wode.Najlepiej jest jednak naciagac nici pod¬ czas ich przesuwania sie z jednego miejsca na drugie. Obróbce moga byc poddawane pojedyncze nici, np. podczas przewijania ich z motka na cewke lub z cewki na cew¬ ke, lub tez mozna poddawac obróbce jedno¬ czesnie wieksza liczbe nici. Tak...np.'nici sztuczne moga byc wyciagane podczas przewijania ich z cewe;k jediiej ramy^na cewki drugiej ramy. Widzie jednoczesnego wyciagania wiekszej liczby nici dbjbrze jest przeciagac nici równolegle do siebfe w £ed- — 2 —nej plaszczyznie lub w dwóch plaszczyz¬ nach równoleglych do siebie. Zabieg wy¬ ciagania moze byc wykonywany tak, iz po¬ zadany stopien wyciagniecia nici osiaga sie za pomoca jednego zabiegu, lub tez mozna stosowac pomocnicze walki lub inne pomoc¬ nicze przyrzady wyciagajace w celu rozlo¬ zenia zabiegu wyciagania nici na kilka okresów.Wynalazek niniejszy dotyczy równiez urzadzenia do wyciagania nici. Urzadzenie toHposiada postac komory do pary lub go¬ racej wody i posiada narzady do wytwa¬ rzania w komorze pary lub do podtrzymy¬ wania na stalym poziomie temperatury go¬ racej wody oraz narzady do wyciagania materialu. W celu traktowania posuwaja¬ cych sie nici lub innych materialów para wodna lub goraca woda pod cisnieniem urzadzenie wedlug wynalazku stanowi za¬ mknieta komore, posiadajaca narzady do wprowadzania do niej pary lub goracej wo¬ dy pod cisnieniem oraz jeden lub wieksza liczbe otworów wejsciowych i wyjsciowych do przepuszczania obrabianego materialu, wreszcie narzady do wyciagania materialu przy jego przechodzeniu przez komore.Najlepiej jest, jezeli narzady, wprowadza¬ jace pare do komory, kieruja strumienie pary wodnej na material bezposrednio po jego wejsciu do komory. Komora moze po¬ siadac zawór bezpieczenstwa, kurek spu¬ stowy do odprowadzania wody lub skro¬ plonej pary oraz manometr. Komora musi byc wytrzymala na duze cisnienie, a otwo¬ ry wejsciowy i wyjsciowy musza miec mozliwie najmniejszy przeswit.Nawet przy bardzo malych otworkach para lub goraca woda moze przez nie prze¬ plywac, co wywiera dzialanie ciagnace na posuwajacy sie material; para lub goraca woda, wydostajaca sie na zewnatrz z otwor¬ ków wylotowych, moze wytwarzac calkowi¬ cie lub czesciowo naprezenie, niezbedne do wyciagniecia nici.Narzady wyciagajace nici, np. walki, najlepiej jest umiescic na zewnatrz komo¬ ry tak, aby mozna bylo wywierac za pomo¬ ca nich czesciowe pociaganie nici i regulo¬ wac w ten sposób stopien wyciagania nici.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego jest przedstawione schematycznie dla, przykladu na rysunku, na którym fig. 1 i 2 przedstawiaja urzadzenie do obróbki mate¬ rialu para wodna, a fig. 3 i 4 — urzadzenie do obróbki materialu goraca woda.Fig. 1 przedstawia widok urzadzenia z boku, przy czym komora jest przedstawiona w przekroju podluznym, a fig. 2 przedsta¬ wia przekrój poprzeczny komory wzdluz linii 2 — 2 na fig. 1.Pewna liczbe nici 1, odwijanych z ce¬ wek 2, przeciaga sie pomiedzy walkami 3, umieszczonymi przed komora parowa 4, Nici sa przeciagane przez te komore za po¬ moca walków 5, umieszczonych za komora, i sa nawijane wreszcie na cewki 6. W scian¬ kach 7 i 8 komory znajduja sie otwocki, przez które przechodza nici wchodzace i wychodzace z komory. Komora 4 posiada zawór bezpieczenstwa 9, manometr 10, dziurkowane rury do pary 11, 12, do któ¬ rych doplywa para z rury 13 przez zawór redukcyjny 14. Otworki w rurach U, 12 sa rozmieszczone tak, iz kieruja pare na nici 1, wchodzace do komory, zaopatrzonej ponadto w rurke spustowa 15 i zawór spu¬ stowy 16.Fig. 3 przedstawia, przewaznie w prze¬ kroju, widok z boku urzadzenia do obróbki materialu goraca woda, a fig. 4 — przekrój poziomy komory wodnej.Nici 1 przechodza z cewek 2 pomiedzy walkami 3 do komory 4 z goraca woda i sa przeciagane przez te komore za pomoca walków 5 i nawijane na cewki 6. Boczne scianki 7 i 8 kpjmory posiadaja odpowiednie otworki do przepuszczania nici, jak to uwidoczniono na fig. 4. Woda doplywa do komory 4 rura 19 z odpowiedniego zbiorni¬ ka (nie uwidocznionego na rysunku), w którym utrzymuje sie pewne cisnienie, np. — 3 —za pomoca sprezonego powietrza, i wyply¬ wa z komory 4 rura 20.Komora 4 posiada ponadto manometr 21 oraz parowa wezownice podgrzewajaca 22, sluzaca do podtrzymywania pozadanej temperatury. Odpowiednie koryta zbiorcze, przedstawione schematycznie, oznaczone' liczbami 23, 24 i posiadajace rurki spusto¬ we, sluza do zbierania wody, wydostajacej sie na zewnatrz przez otworki 7 i 8. Do spuszczania goracej wody z komory 4 sluzy rurka spustowa 15.Lepsze wyniki, zwlaszcza pod wzgle¬ dem osiaganego stopnia wyciagniecia nici, moga byc otrzymywane w razie umieszcze¬ nia walków 3 lub podobnego urzadzenia doprowadzajacego w osobnej,, zamknietej komorze, zaopatrzonej w otworki do prze¬ puszczenia nici oraz wypelnionej powie¬ trzem sprezonym lub innym sprezonym obojetnym gazem lub obojetna ciecza pod cisnieniem.Poniewaz przeplyw pary lub goracej wody przez otworki jest powodowany pra¬ wie wylacznie róznica cisnien wewnatrz i zewnatrz komory, przeplyw ten moze byc zmniejszony w pozadanym stopniu lub prawie calkowicie przerwany przez wyre¬ gulowanie cisnienia powietrza lub innego czynnika w zamknietej komorze w stosunku do cisnienia pary lub goracej woidy w ko¬ morze do wyciagania. Przeplyw pary lub goracej wody przez otworki wlotowe w ply¬ cie 7 jest skierowany odwrotnie do kierun¬ ku przesuwania sie nici, wobec czego wy¬ wiera na nie dzialanie hamujace i zwieksza naprezenie, niezbedne do przeciagniecia ich przez komore do wyciagania. Jak zazna: czono ponizej, najlepiej jest, aby napreze¬ nie wyciagajace bylo o ile mozna jak naj¬ mniejsze, wobec czego oslabienie lub cal¬ kowite zapobiezenie wszelkiemu przeply¬ wowi pary lub goracej wody przez otworki wlotowe za pomoca zamknietej komory, zawierajacej powietrze sprezone lub inny obojetny czynnik sprezony, posiada wielkie znaczenie. Naprezenie wytwarzane para lub goraca woda, wyplywajaca z otworów ply¬ ty 8, jest mniejsze, poniewaz material prze¬ suwa sie tu w kierunku zgodnym z kierun¬ kiem przeplywu pary lub goracej wody, wobec czego nie ma zwykle potrzeby rów¬ nowazenia tego naprezenia. Podobna ko¬ mora pomocnicza, zawierajaca sprezone po¬ wietrze lub inny sprezony obojetny gaz lub obojetna ciecz pod cisnieniem, moze byc umieszczona równiez przy wyjsciowym koncu komory 4 i moze zawierac wewnatrz walki 5.Dlugosc przejscia (drogi) nici przez pa¬ re wodna lub goraca wode, moze byc zu¬ pelnie mala; w samej rzeczy, dobre wycia¬ gniecie moze byc osiagane przy przejsciu przez nici drogi o dlugosci zaledwie kilku¬ nastu centymetrów. Jednak pozadane jest, aby komora parowa lub wodna posiadala dlugosc 90 — 180 cm lub nawet wiecej, przy czym dlugosc komory dobiera sie za¬ leznie od stosowanej temperatury i szyb¬ kosci wyciagania nici.Jak zaznaczono powyzej, kazdemu po¬ szczególnemu stopniowi i szybkosci wycia¬ gania nici odpowiada pewna temperatura.Temperatura, w której nalezy przeprowa¬ dzac obróbke, zalezy od szeregu czynników, a mianowicie od poczatkowego skretu nicL który w celu jak najszybszego wyciagania nici powinien byc jak najmniejszy; od ro¬ dzaju pochodnej celulozy, poddawane] obróbce, przy czym obróbka materialów z pochodnych celulozy o duzej lepkosci wy¬ maga raczej wyzszych temperatur a przez to i wiekszych cisnien, niz obróbka materia lów z pochodnych celulozy o malej lepko¬ sci; od srednicy otworków wejsciowych i wyjsciowych oraz rozmieszczenia i ustawie¬ nia strumieni pary w komorze wzgledem nici, wchodzacych do tej komory. Jak za¬ znaczono powyzej, otworki, przez które nici wchodza do komory lub wychodza z niej, powinny byc jak najmniejsze, aby utrudnic wydostawanie sie przez.nie pary — 4 —wodnej lub wody. Srednica tych otworków odpowiada grubosci (liczbie denierów) ni¬ ci, poddawanych obróbce. Temperature najlepiej jest wyregulowac tak, aby mozna bylo stosowac jak najslabsze naprezanie nici. W pewnych przypadkach poszczegól¬ ne nici, skrecone w nitke, wykazuja daz¬ nosc do zlepiania sie ze soba i tworzenia jednej grubszej nici, wobec czego sposób wedlug wynalazku moze byc ewentualnie zastosowany wlasnie do otrzymywania ta¬ kiego produktu. Z drugiej strony, jezeli odrebnosc poszczególnych nici skladowych ma byc zachowana, to proste dobranie i wyregulowanie cisnienia, szybkosci i stop¬ nia wyciagania nici, srednicy wzmiankowa¬ nych otworów wejsciowych i wyjsciowych oraz innych czynników umozliwia osiagnie¬ cie tego celu.Material po wyciagnieciu moze byc poddawany nastepnie dowolnej pozadanej dalszej obróbce. Tak np. nici, przedza i in¬ ne materialy moga byc traktowane srodka¬ mi, wywolujacymi kurczenie sie, w celu ulepszenia wlasciwosci rozciagania sie te¬ go materialu. W szczególnosci nalezy wy¬ mienic takie substancje, jak np. chlorek metylenu, który nie posiada, przynajmniej w zwyklych temperaturach, zdolnosci roz¬ puszczania pochodnych celulozy, lecz po¬ siada zdolnosc wywolywania znacznego pecznienia pochodnych celulozy. Takie substancje staja sie rozpuszczalnikami po¬ chodnych celulozy, gdy zmiesza sie je ze stosunkowo nieznaczna iloscia innej cieczy, zwlaszcza alkoholu. Szczególnie odpowied¬ nim srodkiem powodujacym kurczenie sie jest mieszanina chlorku metylenu z benzy¬ na, jak to opisano w patencie angielskim nr 389 823.Ponadto, poddane wyciaganiu materialy, wytworzone z estrów celulozy, moga byc poddawane zmydlaniu. Stopien zmydlenia moze byc dobrany tak, aby osiagnac sto¬ sunkowo niewielka strate wagi materialu, np. wystarczajacy do nadania materialowi wlasciwosci latwego laczenia Isie z barwni¬ kami, stosowanymi do barwienia bawelny, lub tez zmydlenie moze byc calkowite lub prawie calkowite, to jest prowadzace do przeprowadzenia calego lub prawie calego estru celulozy w celuloze. Zmydlanie moze byc uskuteczniane przy takim naprezeniu nici, aby podczas zmydlania lub bezposred¬ nio po nim zachodzilo kurczenie sie mate¬ rialu,, co jest korzystne ze wzgledu na roz¬ ciagliwosc nici. Taka obróbka moze byc uskuteczniana jako osobny zabieg lub tez moze byc wykonywana jednoczesnie z za¬ biegiem wyciagania. Tak wiec wynalazek niniejszy obejmuje równiez sposób ciagly, polegajacy na wyciaganiu a nastepnie kur¬ czeniu materialu obrabianego, np. wyciaga¬ niu o kilkaset procentów poczatkowej dlu¬ gosci materialu a nastepnie kurczeniu tego materialu o 7 — 12% jego dlugosci, jak równiez sposób ciagly, polegajacy na wycia¬ ganiu nici i nastepnym zijiydlaniu, lub tez sposób ciagly, polegajacy na wyciaganiu, kurczeniu a nastepnie zmydlaniu materia¬ lu.Sposób wedlug niniejszego wynalazku zostal opisany powyzej w zastosowaniu do obróbki materialów z octanem celulozy, mo¬ ze on byc jednak stosowany równiez do obróbki materialów, stanowiacych inne etery lub estry celulozy. Ponadto sposobem wedlug wynalazku moga byc wyciagane tasmy, arkusze, blony itd. przy czym w ra¬ zie obróbki tych materialów wyciaganie moze byc uskuteczniane zarówno w kierun¬ ku podluznym, jak i poprzecznym, lub tez w obu kierunkach. Mozna równiez wycia¬ gac material w kierunku poprzecznym w stopniu, wystarczajacym, do zapobiezenia kurczeniu sie materialu w tym kierunku podczas wyciagania materialu w kierunku podluznym. PL