Sposób lugowania materialów zawiera¬ jacych tlenek glinu mozliwie stezonym kwasem siarkawym w podwyzszonej tem¬ peraturze, w celu otrzymania roztworów zawierajacych siarczyn glinu, a nastepnie — czystych zwiazków glinu takich, jak np. tlenek lulb siarczan, przez przeróbke tych roztworów jeist rzecza znana.Wynalaizek ma na celu zwiekszenie in¬ tensywnosci procesu lugowania przez za¬ chowanie szczególnych warunków pfracy, jak równiez zwiekszenie oplacalnosci pro¬ cesu lugowania, a jednoczesnie otrzymy¬ wanie szczególnie czystych roztworów zwiazków glinu.Jako produkt wyjsciowy w sposobie wedlug wynalazku mozna stosowac wszel¬ kiego rodzaju materialy zawierajace tle¬ nek glinu, o ile przy traktowaniu kwasem siarkawym daja one roztwory Siiarcz[ynu glinu, zwykle jednak stosuje sie czystsze gatunki glinki i bauksytu po uprzednim ich wyprazeniu.Dane w literaturze dotyczace stezen roztworów siarczynu glinu bardzo sie róz¬ nia. Stezenie odpowiadajace stanowi na¬ sycenia siarczynu glinu w wodzie lub w kwasie siarkawym dotychczas nie zostalo podane. W kazdym razie wiadomo, ze wy¬ nosi ono powyzej 100 g tlenku glinu w li¬ trze. Te dane liczbowe nie zostaly jeszcze stwierdzone z tej przyczyny, ze roztwór pod koniec staje sie maisa pólstala, przy¬ pominajaca zywice. Z tego powodu wogó-te praktycznie biorac, nie moze byc mowy o stezeniu roztworu nasyconego.Obserwacje tego swoistego irOztworu lego materialu zawierajacego tlenek glinu maja wielkie znaczenie, poniewaz ze sta- nalezy dzialaniem stezonego kwasu naj¬ pierw otrzymac taki roztwór nasycony, a dopiero po tym przez fizyczny proce* roz- puisizczania otrzymuje sie z niego roztwór nadajacy sie do uzycia. Tlumaczy to nie¬ wielka szybkosc rozpuszczania sie mate¬ rialów zawiar&jacyth tlenek glinu* W kwa* sie siarkawym. Dane literatury wymienia¬ ja okres 20 godzin, jako czas trwania re¬ akcji przy otrzymywaniu 2,5 % -owego roz¬ tworu. Z jednej strony staly, bezpostacio¬ wy roztwór naisyjcony tworzy warstwe po¬ wierzchniowa, która utrudnia dostep kwasu do materialu zawierajacego tlenek glinu, z drugiej zas strony roztwór ten rozpuszcza sie w kwasie bardzo wolino. Szybkosc lugo¬ wania, a tym samym jego rezultat ekono¬ miczny zalezyl wtedy w znacznej mierze od tego, ety mozna utrudnic powstawanie tej szkodliwej warstwy powierzchniowej, czy tez przyspieszyc jej rozpuszczenie w kwa¬ sie, Wedlug wynalazku powstawaniu grubej warstwy powierzchniowej zapobiega sie w ten sposób, ze powoduje sie mozliwie in¬ tensywne i ciagle wzajemne ocieranie sie ziftirn podlegajacych lugowaniu stosujac duzy niarf&hiar materialu w porównaniu z iloscia uzytego kwasu, wskutek czego po- Wfctkje papkowuta, gesta mieszanina,, w któfdj poszczególne ziarna stykaja sie ze sofeA bardzo scisle i pod 'dzialaniem silne¬ go mieszadla energicznie ocieraja sie o siebie. Ta papka nie powinna byc ani zbyt gesta, ami zbyt rzadka, poniewaz w pierw- szyim pitóyjpadkli wskutek niedostatecznej wewnetrznej ruchliwosci mieszaniny, a w drugim przypadku wskutek zbyt malego wzajemnego stykania wzajemne ocieranie sie ziarn slabnie. W pewnych granicach re¬ guluje sie to przez odpowiedni dobór szyb¬ kosci mieszania. Ponizsiza tabela daje po¬ jecie o charakterystyczinyich wlasciwosciach zawiesiny glinki w wodzie. Dotyczy ona glinki wyprazonej o gestosci 2,6 i ciezarze wlasciwym w stanie sypkim 0,65 dokladnie zmielonej i zmieszanej z woda. Kazdemu skladowi mieszaniny wyrazonenlu w po¬ staci stosunku wagowych czesci wody do glinki odpowiada gestosc otrzymanej za¬ wiesiny, przy czym w krótkosci zaznaczono jej wlasciwosci.Stosunek taiaouAn-f. 0,845 1,0 1,30 1,78 2,46 3,24 G 1,50 1,37 1,25 1,20 1,125 1,10 Whrteiwosci przy mleazattfci. rwie sie, zbiera sie dookola mieszadla bardzo gesta mniej gesta poczatek stanu rzadszego rzadka wodnista, szybko osiada; Z powyzszc] tabeli na, pies^zy mn oka fiiozttet feffftt by M^iet^zic, z£ dtf ttowe* go spflsdbto iBUf*j$ Sl< tylko z^Wteslny o stastótflctt lttteazattófiy do 1,76. W ptektyce fednak mozna jfefóc*** stosowac t kóstt^tiA miestestórtiy o iesbó&ti 1,2 k&m ttne®2&tdtiy 1,78 do 2,46. M&zHwfrsA stó(svm&t& r6zt,Wo*ów o tak iftafef gesto¬ sci IrtOzaia wytltifintótóyc zjaWlsfctatfl p4?t*& ifcfafi& v^^te^jaoym podczas tego spdStffett, które powoduje pewne zge^ttiitftii* tiss&tor fitofr Stkofo wytws^za sie z&#&sirt£ drob¬ iu* mi&m#}, pr&tetM) iltiM w w#d*% i - 2 -p«o*t*wsa ja gwb dluzazy w spokoju w stanie bardzo roflcttiteonytm, wówczas o- siada e&esc papkoweta, która po usuaaieciu klaawtó&ej cieczy wykaze sklad miesza¬ niny 1,30 — 1,0 (ggstosc 1,25 — 1,37), Z tego powodu przy mieleniu przeraibiamgo materialu czastki drobniejsze, a wiec bar¬ dziej majdajace sie do przeróbki, nalezy <*dr dzielac przez szlamowanie od grubszych, pnzy c»yra przez pozostawienie mieszaniny do odstania ma olrzywuje sie jedaoezesnie nweszanine odpowiednia 4o przeróbki Sposób wedlug wynalazku dioiy|czy równiez przyspieszania procesu rozpu^ s»cwdfl im drodze cbetaic»nef przez za¬ stosowanie do rozpuszczania siarczynu gli' vm kwasu zawiera jacego juz pewna ilosc siarczynu glinu, Mianowicie, próby wyka¬ zaly, »e powstajacy na poczatku staly, na- syeaay iroztwór siaisczynu glinu azybciej rozpuszcza sie w kwasie, który zawija juz pewna ilosc rozpuszczonego siarczynu glinu. To katalityczne dzialanie rozpu- ezegptiego aSeffczynu glinu nalezy przypi¬ sac temu, ze lepkosc reagujacego kwasu zroemie wresta* Jak wiado*»o, ciecze o zfiwczsde rózniacej sie lepkosci ile sie ze soba miesicaja nawet w tym przypadku, gdy sa calkowicie wzajemnie rozpuszczalne. Z tego powoda calkowite mmm&fe dwóch cieszy o niejednakowej lepkofei uzyskuje sie szybko przez mieszanie majyeh porcji cieczy ruebttwszej w cieczy bardjsaej lep¬ kiej lub pr#ez wyrównanie ich lepkosci i nastepne zmie*za«ie. Cbemieztae -dzialacie zawartosci siarczynu gjinu w kwasie poie- ga na zwieksi&eniu p»ecznienia tlenku glinu pod dzialaniem kwaau. Wskutek obu tych dziafan zwiesza sie wewaeta&ie tereie mie&zauiny, a iyj» eaanyiu wzajemne tarcie pte&zeragpfoysh jstem, ©o rówj&iei przy- spieem reakcja, i&ezalezaie ^d waroslu wydajnosci pro¬ cesu lufiew**»a zesfeaeowaaie znaes&ego nadmiaru stalego aneAerialu (daje jesze^e i te ik pr^cowai w ciagu dltidfrffó JmU #* parat do lugowania je§t aaoi«tr^oi^ w §4- powiednie pofgpy do d^prow^d^afflft kwa- su i tloczenia roztwore, wówszae w celu po* wejgo napelfiieiiia zatrzymuje go sie #a czas krótki ^ aLoswku 4o okresu ?obflwe- go, wskutek czego za^toeowaiiie drugiego aparatu troozliwia jarwe w sposób §iagly; oczywiscie, zastosowanie kilku aparatów do lugowafcia daje odpowiednio lepis&e wy¬ niki/ Opiaany su»oisób umozliwia tedy jek najsprawniejsze wyzyjskaaie dmiej ptae* strzetni reakcyjnej w ciagu okreslonego czasu, Dotycbcza^ przy wyrobie berd#e ^tezonyph roztworów $ia*iszy&u glin** *ja 1 m3 przeatrzewl reakcyjnej oii$iyti*yw$80 w ciagi* tfódziny naj?wy£ej 3 kg g®zfmw<$a* mego tlenku glinu, pnsy$?yia ^tet^ikniO' ne przerwy wikutek efcr«Wi^eg^ sposobu pracy im zaastaly uwz$^»*o(rie. Dzieki o^- pisanemu postei|K)waaiu olrzylTOHe fttó w sposób ciagly 4 kg ro^pfu^ezoae^o ilet^lw giuN w dajgju l godowy n*a 1 m3- Proofhs lugowania n» przebieg pew^ptey- Z tej^ prssyczyny szybkosc przepfyw* cie- pzy w aper«*ie do lutfowiastta jest nmmir ka Skoro tedy zamiast kwasu za^iepraia^ cego aierczyu gUnu doprowadza sie powo¬ li czysty kwas, wówczas dzialanie *piesz&- dla rozprowadzajacego material je«t \e* szoze tak ziaczne, ze na maieriai, prak¬ tycznie tóorag, dziela tylko kwas mwteffr* iacjfl eiarcj&yn glinu, a map nt^kutek d^da- ma czutego kwa^su nie mustepuje; zmm* niejisize zmniejszenie ilosci dzialajajcego ka- talitywztóe warczyspu ^mu. CzyategP fcwa- m naiezy jednak dodawac tylko pod lek najdokladniejsza kontoela, Aparfriy te^- niczne, a zwlaszcza pracujace w ip^sób ciagly* s* jpnwróie wyz^siatówi^e v ta^ ki jsposób, aAy ^szybWsc dioplyw^i ftarfar wawa cieczy *a i«)»io» po^Pp sciiie odpór wiadala szybk.o^ei iseakejL Jlezeli gainiasi kwasu z dodatkiem $i®r£ZYrw iglkap toi%epaJkitaUiysroie f(tos^;j# ^ vkwas ^czy- $t$r, ajm^jpaf^^JWitert^ lye^byw^^ * - 9 -dostateczna szybkoscia, lub gdy z innych przyczyn w aparacie do lugowania naste¬ puje znaczniejsze gromadzenie sie czyste¬ go kwasu, wówczas szybkosc reakcji spada.Jesli szybkosc pracy pompy nie zostaje zmniejszona, moze to spowodowac co raz wieksze rozcienczenie, a tym samym po¬ zbawienie calej cieklej masy jej wartosci technicznej* Jednym z warunków koniecznych opi¬ sanego sposobu jest zastosowanie stezone¬ go kwasu siarkawego. Jak wiadomo, skro¬ plony dwutlenek siarki jest ciezszy od wo¬ dy. Dzieki temu w kazdym aparacie do lu¬ gowania o malej objetosci mozna utrzymac faze skroplonego dwutlenku siarki, wsku¬ tek czego utrzymuje sie kwas siarkawy w odpowiednim stezeniu. Skroplony dwutle¬ nek siarki nie bierze jednak udzialu w re¬ akcji; poza. tym dziala on szkodliwie, po¬ niewaz zmniejsza uzyteczna pojemnosc a- paratu do lugowania.Skoro W czasie pracy w aparacie nagro¬ madzila sie zbyt wielka ilosc skroplonego dwutlenku siarki, to mozna ja zmniejszyc stopniowo przez doprowadzenie czystej wody lub rozcienczonego kwasu, np. kwa¬ snych wód pluczkowych zawierajacych siarczyn glinu. Kwas niezbedny do reak¬ cji mozna tedy w najprostszy sposób o- trzymywac w samym aparacie do lugowa¬ nia przez mieszanie ze soba obydwóch skladników cieklych, przy czym jeden ze skladników moze byc doprowadzany nieco pózniej.Gdy zaczyna sie lugowac surowiec za¬ wierajacy tlenek glinu i pobiera stale pró¬ by do analizy, wówczas mozna stwierdzic, ze rozpuszczalne w kwasie zanieczyszcze¬ nia rozpuszczaja sie o wiele predzej, niz tlenek glinu, który ma byc lugowany. Na¬ wet trójtlenek zelaza, zblizony chemicznie do tlenku glinu, mozna prawie calkowicie wylugowac z tlenku glinu.W sposobach dotychczas znanych, w których .stosuje sie kwas siarkawy w celu wylugowania tlenku glinu z materialów za¬ wierajacych go oddzielano tlenek glinu od tlenku zelaza, zawartego w otrzymanych roztworach, dopiero pod koniec procesu przez wytracanie tlenku glinu, który sta¬ nowi przewaznie produkt ostateczny, pod¬ czas gdy tlenek zelaza pozostawal w wiek- szeji czesci w bezwartosciowym roztworze.W przeciwienstwie do tego, wedlug niniej¬ szego sposobu prawie cala ilosc tlenku ze¬ laza oraz inne zanieczyszczenia, np. wap¬ no, magnezja, przechodza do roztworu, za¬ nim rozpusci sie znaczniejsza czesc calej ilosci obecnego tlenku glinu. To zjawisko tlumaczy sie w ten sposób, ze dawniej sto¬ sowano zwykle tylko rozcienczone roztwo¬ ry kwasu siarkawego, przy czym, prak¬ tycznie biorac, wcale nie powstawala war¬ stwa powierzchniowa o znacznej lepkosci nasyconego roztworu siarczynu glinu, wskutek czego tlenek glinu zachowywal sie wobec kwasu prawie tak, jak tlenek ze¬ laza, tak ze nieco szybsze rozpuszczanie sie tlenku zelaza nie moglo byc wyzyskanie do oddzielania zelaza od glinu.W warunkach sposobu wedlug wyna¬ lazku odmienne zachowanie sie tlenku gli¬ nu i jego nasyconego roztworu o znacznej lepkosci w przeciwienstwie do zachowy¬ wania sie zanieczyszczen takich, jak tlenek zelaza;, wapno, magnezja i t. d., i ich nasy¬ conych roztworów o duzej ruchliwosci u- jawnia sie bardzo wyraznie^ tak iz zanieczy¬ szczenia te rozpuszczaja sie szybko i pra¬ wie calkowicie w niewielkiej ilosci uzytej cieczy, zanim nastapi przejiscie znaczniej¬ szej ilosci tlenku glinu z surowca do kwa¬ su. Dzieki temu pierwszy ladunek kwasu moze dzialac na swiezy material az do chwili, gdy jego zanieczyszczenia wlacznie ze zwiazkami zelaza w wiekszej czesci roz¬ puszcza sie w kwasie. Jezeli wieksze stra¬ ty tlenku glinu sa dopuszczalne, a otrzy¬ mywane roztwory maja posiadac znaczny stopien czystosci, wówczas mozna ten pro¬ ces powtórzyc. Nastepnie, po zredukowa- — 4 —niu cisnienia i przemyciu oraz po usunie¬ ciu pierwszego roztworu stosuje sie do po¬ nownego lugowania swiezy kwas i proces prowadzi sie az do osiagniecia stanu na¬ sycenia, po czym roztwór usuwa sie.Jezeli material wyjsciowy zostaje przy¬ gotowany w powyzej opisany sposób, wów¬ czas daje on bardzo czyste lugi, z których mozna, bezposrednio otrzymywac najczyst¬ sze zwiazki tlenku glinu, co bylo dotych¬ czas mozliwe dopiero po ponownym roz¬ puszczeniu i wytraceniu, Z drugiej strony, operacje te umozliwiaja stosowanie surow¬ ców bardziej zanieczyszczonych bez obni¬ zania oplacalnosci sposobu. Po opróznie¬ niu aparatu do lugowania i napelnieniu go nowym surowcem i przeprowadzeniu wstepnego oczyszczania aparat jest gotów do dlalszej pracy. Mozna go wówczas uzyc w powyzej opisany sposób oddzielnie lub tez polaczyc go z jednym lub kilkoma in¬ nymi aparatami tworzac uklad o dziala¬ niu ciaglym.Poniewaz okres roboczy aparatu do lu¬ gowania jest dluzszy od okresu przygoto¬ wawczego, wiec przy uzyciu dwóch apara¬ tów zawartosc tego z nich, który w dlanej chwili pracuje, nie zostaje jeszcze wyczer¬ pana, gdy z drugiego mozna juz otrzymy¬ wac roztwór gotowy do uzytku. Podczas jednoczesnej pracy obydwóch aparatów a- parat swiezo zaladowany nalezy wlaczyc przed aparatom juz wyzyskanym. Przy cia¬ glym sposobie pracy lepiej jest dobrac ta¬ ka liczbe aparatów, zeby po wyladowaniu, ponownym zaladowaniu, wstepnym po¬ traktowaniu i wlaczeniu do miejsca do¬ prowadzania kwasu jednego aparatu inny aparat byl gotów do wyladowania. Dzieki temu przy stale utrzymywanym najwiek¬ szym stezeniu kwasu nia najbardziej wy¬ zyskany material dziala kwas o najmniej¬ szej zawartosci siarczynu glinu, przez co uzyskuje sie najintensywniejszy wynik lu¬ gowania.Do lugowania zanieczyszczen, np. tlen¬ ku zelaza, najlepiej fest stosowac cisnie¬ nie 15 — 25 atmosfer, natomiast przy cia¬ glej pracy, to jest wówczas-, gdy w aparar cie do lugowania otrzymuje sie roztwory siarczynu glinu, najlepiej jest pracowac w takich warunkach, zeby para kwasu siar¬ kawego pozostawala stalle w stanie nasy¬ cenia. Cisnienie wskazywane manometrem nie podnosi sie wtedy na stale przy do¬ prowadzaniu swiezych ilosci dwutlenku siarki.Roztwór siarczynu glinu ziawarty je¬ szcze w juz wyzyskanym aparacie mozna otrzymac przez wyplukanie go woda, przy czym wody pluczkowe zawierajace siar¬ czyn glinu stosuje sie (najlepiej) do przy¬ gotowywania swiezego kwasu.Przy dalszej przeróbce roztworów zna¬ nymi metodami jest rzecza korzystna u- trzymywanie skladu przerabianych roz¬ tworów pod wzgledem zawartosci siarczy¬ nu glinu, zanieczyszczen oraz kwasu siar¬ kawego na poziomie stalym unikajac wa¬ han. Do wyrównywania wahan stosuje sie zbiornik, do któregp przeprowadza sie glówna ilosc rozpuszczonego dwutlenku siarki, a po skropleniu doprowadza sie go ponownie do procesu.Przyklad. 650 kg glinki zawierajacej po odpowiednim wyprazeniu 38% tlenku glinu rozpuszczalnego w kwasie siarka¬ wym i skladajacej sie z 54,15% Si02 i Ti021 41,80% Al203, 1,85% Fe20B, 0,90% CaCOz i MgC03 oraz 1,30% strat przy prazeniu umieszcza sie w aparacie do lu¬ gowania odpornym na dzialanie kwasu i zaopatrzonym w mieszadlo, które moze in¬ tensywnie mieszac calkowita zawartosc u- zyteczna wynoszaca 1000 litrów. Po do¬ daniu 650 litrów wody goracej otrzymuje sie gesta papke zajmujaca objetosc 950 li¬ trów. Po zamknieciu aparatu pompuje sie do niego skroplony dwutlenek siarki i w koncu ogrzewa para posrednia do 100°C uzyskujac cisnienie pary = 16—¦ 26 atm.W tych warunkach mase miesza sie w da- — 5 —gu dwóch ¦— trzech godzin. Nastepnie zmniejsza sie stopniowo cisnienie odzysku¬ jac przy tym wieksza czesc kwasu siarka¬ wego i rozpoczyna plukanie przy cisnie¬ niu okolo 2 atm. Wody pluczkowe zawiera¬ ja calkowita ilosc wapna i magnezji w po¬ staci rozpuszczalnych dwusiarczynów oraz okolo 80% tlenku zelaza w postaci siar¬ czynu lub siarczanu. Podczas tego procesu traci sie równiez 4 kg rozpuszczalnego tlenku glinu. Poniewaz 95% zelaza zawar¬ tego w surowcu zostaje w koncu rozpu¬ szczone w kwasie siarkawymi, wiec w roz¬ tworach po calkowitym wylugowaniu sto- sumek tlenku glinu do tlenku zelaza wyno¬ si 243 : 1,8, podczas gdy bez tego wstep¬ nego oczyszczania stosunek ten wynosilby 247 d< 11,4. Stopien zanieczyszczenia roz¬ tworów w pierwszym przypadku wynosi 0,74%, a w drugim — 4,6%. Zawartosc tlenku zelaza w roztworach zostaje tedy zmniejszona do l/ó.Aparat do lugowania napelnia sie po¬ nownie kwasem siarkawym, po czym tem¬ perature reakcji podnosi sie do okolo WOPC, a cisnienie do 21 — 26 atm. Po 2 — 4-o godzinnym ttueszaasm mozna polaczyc aparat za pomoca odpowiednich zaworów z trzema pozostalymi aparatami, które stale daja siarczyn glinu,. Poprzednio jed¬ nak odla|Ciza sie czwarty aparat zawiera¬ jacy zuzyty juz material, czesciowo zmniej¬ sza sie zawarta w nim ilosc dwutlenku siar¬ ki, po czym zawarty w nim jeszcze roz¬ twór odzyskuje sie czesciowo przez wypar¬ cie go woda. Rozcienczone wody pluczko¬ we zbierai sie oddzielnie; sluza one do przygotowywania swiezego kwasu zawiera¬ jacego 0,20 — 0,5 % tlenku glinu.Po przemyciu pozostalosc po lugowa¬ niu usuwa sie i ponownie napelnia aparat.Apsairatty do wytwarzania siarczynu gji- nu pracuja w temperaturze okolo l00°C i pod cisnieniem 21 — 26 atm. Wiskutek du¬ zej, zaleznosci cisnienia od temperatury ci¬ snienie tsp 17 ldb 28 atm mie stanowi je¬ szcze technicznie znaczniejszego odchyle¬ nia.Na przyklad1 w ustalonym stanie na poczaftku pracy aparat II zawiera 243 kg rozpuszczalnego tlenku glinu wstepnie po¬ traktowanego w aparacie I, który zawieral przed! traktowaniem 247 kg (la), po paru zais godzinach traktowania wedlug przy¬ kladu wyzej podanego juz tylko 243 kg (Ib), aparat III — 145 kg, aparat IV — 74 kg, po ukonczonym zas lugowaniu: a- parat II — 145 kg, III — 74 kg i IV — 25 kg rozpuszczalnego tlenku glinu. Te 25 kg traci sie wraz z pozostaloscia. Wydaj¬ nosc wynosi tedy 90%. Okres roboczy wy¬ nosi w tym przypadku 18 godzin.Ponizszy schemat daje przeglad pro¬ cesu; Aparat II III IV la Ib 0 godzin 243 145 74 247 18 godzin 145 74 25 243 W ciagu 18 godzin d pompowano 5 220 litrów kwasnych wód odpadkowych zawierajacych 0,34% AI^O^.W wodach tych oprócz tlenku gjinu roz¬ puszcza sie równiez 1 000 litrów skroplo¬ nego dwutlenku siarki. A wiec, w ciagu 18 godzin do aparatów nalezy napompowac co najmniej 1 000 litrów skropionego dwu¬ tlenku siarki, aby reagujace roztwory nie staly sie zbyt ubogie w dwutlenek siarki o- raz by pozostawal zawsze pewien nad¬ miar.Po usunieciu nadmiaru dwutlenku siar¬ ki przez przedmuchiwanie uzyskano powy¬ zej przytoczona ilosc roztworu zawieraja¬ cego 4,54 % tlesnku glinu. Tenroztwór moz¬ na w znany sposób przerabiac dalej na czyste zwiazki glinu.Wydajnosc opisanego sposobu wynosi 4*04 kg AljQs na godteme i 1 m3 chemicz¬ nie uzytecznej pojemnosci.Przez zmiane liczby pracujacych apah ratow od 1 do 4 i t. d* i czasu trwania re- — 6akcji lub ilosci przerabianej cieczy prze¬ bieg pracy mozna dokladnie dostosowac do stawianych w danym przypadku warun¬ ków. PL