Pierwszenstwo: 5 lipca 1933 r- iNiemcYi.W celu nalozenia pigmentów na mate¬ rjal wlóknisty, zwlaszcza w celu zmatowa- nia jedwabiu sztucznego, wytwarzano do¬ tychczas pigmenty chemicznie na wlóknie.Naprzyklad, siarczan baru wytwarzano na wlóknie przez zadanie rozpuszczalnej soli barowej rozpuszczalnemi siarczanami lub kwasem siarkowym. Znane jest równiez o- sadzanie na wlóknach fosforanu cyny lub zwiazków tytanu. Wszystkie te sposoby wykazuja jednak te niedogodnosc, iz pig¬ menty te mozna odkurzyc, jak równiez mozna je usunac w znacznym stopniu przez pranie obrobionych niemi towarów. Mato¬ wanie tkanin zabarwionych na ciemno wo- góle dotychczas sie nie udawalo, gdyz wszystkie pigmenty stosowane dotychczas do matowania sa koloru bialego, wskutek czego obrobiony niemi ciemnozabarwiony towar posiada wyglad zakurzonego.Stwierdzono obecnie, ze mozna wytwo¬ rzyc niekurzacy sie mat odporny na dzia¬ lanie wody, skoro najdokladniej rozdrob¬ nione biale lub kolorowe pigmenty nalozy sie na wlókna zapomoca dwóch róznych srodków emulgujacych, z których jeden jest naladowany ujemnie, drugi zas dodatnio.Jako pigmenty zasadnicze wchodza w gre tlenki lub wodorotlenki magnezu, cyny, ty¬ tanu, baru, glinu i innych metali, równiez ich zywiczany. Jako pigmenty zabarwione moga sluzyc np. tlenek zelaza, najdoklad¬ niej sproszkowany wegiel, znane farby mi¬ neralne i nierozpuszczalne barwniki orga¬ niczne, np. barwniki kadziowe.Bialy lub zabarwiony pigment zarabia&ie njjrzednio woda dodajac ujemnie nala¬ dowanego srodka emulgujacego. Doj zawie¬ siny dokladnie wymieszanej dodaje sie roz¬ tworu dodatnio naladowanego srodka e- mulgujacego w ilosci równowaznej ilosci ujemnie naladowanego srodka emulgujace¬ go. Mieszanina musi byc mieszana tak dlu¬ go i dokladnie, az zwiazek elektroobojetny, zawierajacy w sobie pigmenty w stanie ad- sorbcyjnym, opadnie w postaci klaczków na dno. Po odstaniu przez pewien czas moz¬ na oddzielic wydzielony przezroczysty roz¬ twór. Przy uzyciu równowaznych ilosci obu srodków emulgujacych roztwór tworzacy górna warstwe juz sie nie pieni. Mozna równiez postepowac odwrotnie i przede- wszystkiem wytworzyc z pigmentu zawiesi¬ ne zapomoca dodatnio naelektryzowanego emulgatora, a potem dopiero do osadzenia uzyc ujemnie naladowanego srodka emul¬ gujacego. Osad zlozony z pigmentu i elek- troobojetnej substancji pozwala sie bardzo latwo peptyzowac zapomoca emulgatora dodatniego lub ujemnego. Szczególnie prak¬ tyczne znaczenie posiada peptyzacja ma¬ tujacej masy zapomoca elektrododatniego srodka zwilzajacego, gdyz tworza sie za¬ wiesiny, które ciagna na jedwab sztuczny, jak barwniki zasadowe. Do koagulatu pig¬ mentu mozna dodac roztworu elektrodo¬ datniego srodka zwilzajacego w glicerynie lub innym srodku higroskopijnym, aby za¬ pobiec wysychaniu gotowej pasty. Do pep- tyzacji najkorzystniej jest uzyc takiej sa¬ mej ilosci dodatnio naladowanego srodka zwilzajacego, jaka sluzyla do wytworzenia zwiazku elektroobojetnego.Jako ujemnie naladowane srodki emul¬ gujace nadaja sie sulfoniany alkoholi tlu¬ szczowych, np. sole sodowe estru kwasu siarkowego alkoholi alifatycznych 08 — 12 atomach wegla w czasteczce. Nadaja sie równiez estry kwasów tluszczowych z kwasami oksysulfonowemi. Mozna równiez stosowac mydla, jednak jest to mniej ko¬ rzystne z tego wzgledu, iz wskutek slabo- kwasnego odczynu masy matujacej nie mozna uniknac pewnego wydzielenia kwa¬ su tluszczowego. Mozna równiez stosowac olej turecki. Powyzej wspomniane synte¬ tyczne srodki emulgujace, zwlaszcza sulfo¬ niany alkoholi tluszczowych, daja jedno¬ czesnie z matowaniem znakomity avivage (ozywienie), tak iz dodatkowy proces ozy¬ wiania moze calkowicie odpasc. Skoro jednak do przygotowania masy matujacej zastosuje sie oleje tureckie, wówczas w wiekszosci przypadków dodatkowy avivage jest konieczny. Jako dodatnio naladowane srodki zwilzajace nadaja sie czwartorzedo¬ we sole amonowe z wysokoczasteczkowe- mi resztami alifatycznemi, zwlaszcza po¬ chodne heterocyklicznych zasad azotowych, np. pirydyny. Znakomicie nadaje sie np. czwartorzedowy zwiazek amonowy, który otrzymuje sie z technicznych' zasad pirydy¬ nowych dzialaniem estru kwasu dodecylo- siarkowego w temperaturze podwyzszonej.Nowe te srodki mozna w znany sposób zarabiac na ciasto zimna woda; daja one przy rozcienczaniu bardzo trwale zawiesi¬ ny. Juz zapomoca 2 g w litrze mozna osia¬ gnac matowanie. Zaleznie od zadanego na¬ tezenia matowania stosuje sie do 10 g na litr bez obawy otrzymania kurzacego sie towaru. W celu osiagniecia dostatecznego zmatowania przy uzyciu znanych srodków nalezalo stosowac od 10 do 20 g na litr.Przyklad. 400 g siarczku cynowego za¬ rabia sie na ciasto ze 100 cm3 roztworu sulfonianu alkoholu z tluszczu kokosowego (zawierajacego 30% alkoholu tluszczowe¬ go). Do wymieszanej dokladnie emulsji wlewa sie roztwór 64 g czwartorzedowej soli, otrzymanej z estru kwasu dodecyló- siarkowego i technicznych zasad pirydyno¬ wych. Nastepnie miesza sie dopóty, az na¬ stapi calkowita koagulacja. Roztwór prze¬ zroczysty oddziela sie i peptyzuje wydzie¬ lona mase traktujac ja roztworem 64 g po¬ wyzej wspomnianej czwartorzedowej soli w 250 cm3 gliceryny. Gotowa pasta zawle- — 2 —ra ponadto okolo 300 cm3 wody. Powyzszy przepis mozna zmieniac w najszerszym za¬ kresie. Mozna np. uzyc tylko polowy po¬ wyzej podanych ilosci obu srodków emul¬ gujacych; obrobiony towar jest jednak wówczas mniej miekki w dotyku. PL PL