Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania srodków do prania, rozpra¬ szania, zwilzania i podobnych celów, we- dlug którego produkty rozszczepienia bial¬ ka typu kwasu lizalbinowego i protalbino- wego poddaje sie w celu przemiany dzia¬ laniu zdolnych dlo reakcji chlorowcopochod¬ nych wyzszych nasyconych i nienasyconych kwasów tluszczowych. Naprzyklad chlorki wymienionych kwasów reaguja ze zdolne- mi do reakcji grupami laminowemi lub imi- nowemi produktów rozszczepienia bialka o wysokim ciezarze czasteczkowym, jak np. kwasu liizalbinowego.Równiez stosowane moga byc w sposo¬ bie wedlug wynalazku niniejszego miesza¬ niny rozmaitych kwasów tluszczowych i ich pochodnych chlorowcowych.W celu otrzymywania zadanych pro¬ duktów mozna stosowac, jako surowiec wyjsciowy, np. techniczny lug taki, jaki otrzymuje sie przy zasadowej lub kwaso¬ wej odbudowie odpadków skóry dowolne¬ go rodzaju. Mozna jako surowiec stosowac róg, kazeine, bialko roslinnie, jak równiez zelatyne, a wiec wszelkiego rodzaju ciala bialkowe pochodzenia zwierzecego i roslin¬ nego.W praktyce postepuje sie w nastepuja¬ cy sposób.Do roztworu produktów odbudowy bialka dodaje sie, przy silnem mieszaniu,chloiku odnosnego kwasu tluszczowego.Przytem, aby roztwór byl stale do same¬ go konca zasadowy, nalezy dodawac lugu alkalicznego. Otrzymane produkty prze¬ miany sa to albo przezroczyste oleje albo pasty i zawieraja produkty rozszczepia¬ nia bialka z azotem w postaci acylowanej.Otrzymywane produkty nadaja sie do stosowania w takiej postaci, w jakiej sie je otrzymuje, luib tez mozna przez wypa¬ rowywanie, rozpylanie lub w inny odpo¬ wiedni sposób przeprowadzac je w sucha postac. Produkty reakcji rozpuszczaja sie w wodzie calkowicie i klarownie.Przyklad I. Do roztworu 80 czesci wa¬ gowych technicznej soli sodowej kwasu li- zalhinowego w 400 czesciach wagowych wody dodaje sie, dobrze mieszajac, 30 cze¬ sci wagowych chlorku kwasu olejowego.Jednoczesnie dolewa sie do tego roztworu lugu sodowego, odpowiadajacego szesciu czesciom wodorotlenku sodu, aby cala ma¬ sa reakcyjna miala stale odczyn zasadowy.Nastepnie mieszanine te ogrzewa sie mniej wiecej -do 60°C, w celu uskutecznienia przemiany, polegajacej na utworzeniu soli sodowej kwasu oleylolizalbinowego. Prze¬ miane te nalezy przyjac za odmiane re¬ akcji Schotten - Baumann'a. Reszta kwasu tluszczowego zajmuje miejsce atomu wo¬ doru grupy aminowej lub iminowej. Otrzy¬ muje sie jasna mase w postaci pasty, któ¬ ra mozna wysuszyc na proszek.Przyklad II. Do 27 czesci wagowych lugu, pozostalego z kwasowej odbudowy odpadków skóry, o stezeniu 30° Be i o za¬ wartosci 55% kwiasu liizalbinowego i prortal- binowego, dodaje sie w temperaturze 18°C, dokladnie mieszajac, 9 czesci wagowych chlorku kwasu olejowego, utrzymujac mie¬ szanine jednoczesnie stale w stanie zasado¬ wym przez stopniowe dodawanie 6,3 czesci wagowych lugu sodowego w roztworze 32,5%-wym. Przez ogrzewanie w tempe¬ raturze mniej wiecej 50aC w ciagu % — 1 godziny spieniona mase zamienia sie w klarowny olej, który jest calkowicie odpor¬ ny na dzialanie wapna. Otrzymany pro¬ dukt ma np. zastosowanie do czyszcze¬ nia lub prania tworzyw wlókienniczych.Naprzyklad przedze dywanowa myje sie rozczynem wodnym, wytworzonym z 2 g otrzymanego produktu w 1 litrze wody.Przyklad III. Do 27 czesci wagowych lugu, pozostalego z kwasowej odbudowy odlpadków sikory, dodaje sie jednoczesnie mieszanine (mniej wiecej 6 czesci wago¬ wych) chlorku kwasu olejowego i chlorku stalego kwasu tluszczowego, np. chlorku kwasu palmitynowego oraz mniej wiecej 4 czesci wagowych lugu sodowego w rozt¬ worze 32,5%-wym. Przeróbka nastepuje tak, jak w przykladzie II. Otrzymany ole¬ isty prodtikt zostaje wysuszony w suszarce rozpylajacej (znanej w przemysle chemicz¬ nym). Otrzymuje sie jasny proszek, kla¬ rownie rozpuszczajacy sie w wodzie; jego roztwory sa odporne na wapno i na kwasy.Przyklad IV. 81 czesci wagowych lu¬ gu, pozostalego po zasadowej odbudowie odlpadków skóry chromowej, poddaje sie re¬ akcji z 18 czesciami wagowemi chlorków kwasów palmitynowego i stearynowego oraz z mniej wiecej 11,7* czesciami wagowemi równowartosciowej mieszaniny lugu sodo¬ wego i potasowego o stezeniu mniej wie¬ cej 40° Be. W ciagu mniej wiecej 4 go¬ dzin przemiana, polegajaca na utworze¬ niu 'kwasu palmitynowego wzglednie stea- rylozalbinowego, zostaje ukonczona. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna miesza sie je¬ szcze jakis czas i klaruje mase, podobna do masci, przez dodanie 2% etanolu. Otrzy¬ muje sie zólty olej klarowny, który jest od¬ porny na dzialanie soli metali alkalicznych, soli wapnia i podobnych soli, Otrzymany produkt stosuje sie np. do kapieli farbiiarskiej, zawierajacej poza zwyklemi skladnikami jako dodatek, wy¬ równywaj acy barwienie, 1 g otrzymanego produktu w litrze kapieli, zwlaszcza przy barwieniu wlókien na cewkach krzyzowych. — 2 —Mozna równiez stosowac otrzymamy pro¬ dukt w ilosciach 5 — 10 g na 1 litr zimne¬ go lugu sadowego. Takim plynem merce- ryzuje sie niegotowana hawefoie znacznie latwiej, niz zwyklym lugiem sodowym.Przyklad V. Przeprowadza sie na cie¬ plo odbudowe struzyn rogowych zapomo- ca wapna. Po odfiltrowaniu usuwa sie nad¬ miar wapna zapomoca weglanu amonu.Przez odparowanie otrzymuje sie albuimo- ze rogowa. 17 czesci wagowych tej albu- mozy rozpuszcza sie w 80 czesciach wago¬ wych wody i nastepnie poddaje sie dziala¬ niu 12 czesci wagowych chlorku kwasu ole¬ jowego z taka iloscia lugu sodowego, aby mieszanina wykazywala stalle odczyn za¬ sadowy w obecnosci fenolftaleiny. Prze¬ miane przeprowadza sie w temperaturze mniej wiecej 20°C, przyczem powstaje produkt o postaci pasty. Przez suszenie na plecionkach w suszarce prózniowej otrzy¬ muje sie 28 czesci wagowych luiszczystej masy.Przyklad VI. Zwilza sie zelatyne w pieciokrotnej, w stosunku do wagi zelaty¬ ny, ilosci wody if ogrzewajac w zelaznych autoklawach w temperaturze powyzej 100°C w ciagu dluzszego czasu, przepro¬ wadza db roztworu. Otrzymany roztwór, w celu usuniecia zanieczyszczen, zadaje sie niewielka iloscia wodorotlenku sodu lub weglanu sodu i po przefiltrowaniu odparo¬ wuje do konsystencji syropu o zawartosci mniej wiecej 70% zelatyny. Nastepnie 20 czesci wagowych takiego syropu rozcien¬ cza sie woda i zadaje jednoczesnie 9 cze¬ sciami waigowemi chlorku kwasu tluszczo¬ wego oraz 4 czesciami wagowemi stezone¬ go lugu sodowego. Mieszanine te ogrzewa sie w ciagu 5 godzin w temperaturze 15°— 17°C a nastepnie ogrzewa sie jeszcze w ciagu mniej wiecej godziny w 70°C. Otrzy¬ mana mase reakcyjna suszy sie na ple¬ cionkach.Przyklad VII. Kazeine przemienia sie zapoimoca lugu sodowego na kazeoze. 17 czesci wagowych kazeozy po rozcienczeniu woda poddaje sie dzialaniu 12 czesci wa¬ gowych chlorku kwasu olejowego w tem¬ peraturze pokojowej, utrzymujac stale za¬ sadowy odczyn reakcji. Nastepnie ogrze¬ wa sie mase reakcyjna mniej wiecej w cia¬ gu 5 godzin, w celu jej sklarowania, do 50°C, poczem otrzymany produkt przera¬ bia sie ostatecznie tak, jak w przykladzie VI.Przyklad VIII. 160 czesci wagowych technicznej soli sodowej kwasu lizaibino- wego rozpuszcza sie w takiejze ilosci wo¬ dy i do powstalego roztworu wprowadza sie, dobrze mieszajac, na zmiane w odpo¬ wiednich porcjach mniej wiecej 35 czesci waigowych luigu sodowego (32,5% wagowe^ go) i 70 czesci wagowych bromku kwasu palmitynowego. Temperature reakcji utrzy¬ muje sie pnzytem ponizej 23°C, a po za¬ konczeniu dodawania wymienionych sklad¬ ników miesza sie jeszcze mieszanine reak¬ cyjna w ciagu kilku igodlzin. Powstala pie¬ nista mase klaruje sie przez dodanie nie¬ wielkiej ilosci alkoholu, poczem otrzymuje sie jasno-bromzowy igesty olej.Przyklad IX. 100 czesci wagowych wy¬ suszonego technicznego kwasu lizalbinowe- go roztapia sie w pod^zszonej tempera¬ turze w 69 czesciach wagowych bezwodni¬ ka kwasu stearynowego. Po zakonczeniu reakcji powstaly produkt, ochlodzony, zo¬ bojetnia sie, zapomoca lugu sodowego, kla¬ ruje mase te przez ogrzanie mniej wiecej dta 50°C, poczem oddiziela sie produkt re¬ akcji do utworzonego równiez mydla przez osadzanie go. Nastepnie suszy sie gesty olej przez rozpylanie.Przyklad X. Do 27 czesci wagowych lugu, otrzymanego z odbudowy odpadków skóry o 30° Be i zawierajacego 50% cial biaJlkowych, dodaje sie, dobrze mieszajac, w temperaturze 10°C 6,6 czesci wagowych chlorku kwasu chlorostearynowego i rów¬ noczesnie tyle -luigu sodowego, azeby mie¬ szanina wykazywala stale odczyn zasado^ - 3 —wy w obecnosci fenolftaleiny. Proces do¬ dawania tych skladników trwa 6 godzin, poczem mieszanine reakcyjna miesza sie jeszcze przez 2 godziny. Powstala bardzo pienista mase zadaje sie 5% wagowemi etanolu, wskutók czego nastepuje stopnio¬ we j'ej sklarowanie siie. Otrzymuje sie ja- sno-bromzowy klarowny olej.Przekonano sie ponadto, ze produkty dzialania kwasów tluszczowych o wysokim ciez arze czasteczkoiwyni na produkty od¬ budowy bialka, uzyskane wedlug wynalaz¬ ku, odznaczaja sie duza odpornoscia na dzialanie odczynników chemicznych.Ze wzgledu na to, ze otrzymane pro¬ dukty daja z substancjami, wytwarzaj ace- (mi twardosc wody, latwo rozpuszczalne zwiazki i w ten sposób sa one w moznosci zapobiegac tworzeniu sie mydla wapienne¬ go, a poza tern posiadaja -w wysokim stop¬ niu 'wllaisciwosci pienienia sie i rozprasza¬ nia, nadaja sie one zwlaszcza do stosowa¬ nia jako srodki do prania, srodki rozpra¬ szajace i zwilzajace do materjalów wló¬ kienniczych i w galeziach pokrewnych przemyslu. Niezaleznie od tego stanowia one dobre srodki ochronne do wlókien i skóry. PL PL