Niniejszy wynalazek dotyczy smigiel do samolotów lub kurych statków powietrz¬ nych, a w szczególnosci urzadzenia do na¬ stawiania oraz zmiany skoku smig podczas obracania sie smigla.Celem wynalazku jest zaopatrzenie smigla samolotu w urzadzenie o prostej i zwiezlej budowie, umozliwiajace nastawia¬ nie jego skoku podczas lotu.Aczkolwiek powyzsze zmiany skoku smigla, moga byc uskuteczniane wedlug wynalazku zasadniczo w pewnych tyjlko granicach, jednakze urzadzenie do zmiany skoku wedlug wynalazku umozliwia rów¬ niez mastawianie smig w pewnych przypad¬ kach pod dowolnie duzym lub malym ka¬ tem, to jest nadawanie smiglu dowolnie malego lub duzego skoku.Ponadto niniejszy wynalazek dotyczy udoskonalen w osadzaniu podstaw smig.Na rysunku dla przykladu przedsta¬ wiono smiglo wedlug wynalazku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny dajacego sie nastawiac smigla wzdluz li- nji 1 —./na fig, 2 i 4 uwidoczniajacy cze¬ sciowo w przekroju, a czesciowo sche¬ matycznie urzadzenie do zmiany skoku, u- ruchomiane srodkiem znajdujacym sie pod cisnieniem; fig. 2 przedstawia przekrój wydluz liniji 2 — 2 na fig. 1, fig. 3 przed-sitowia zespól narzadów, ograaiiczctjacych zmiany nastawienia smigla wedlug wyna¬ lazku, a fig. 4 j— widok czolowy, oraz cze- ' scidwy przekrój smigla wedlug wynalazku.' Urzadzenie wedlug niniejszego wyna¬ lazku stanowi udoskonalona odmiane urza¬ dzenia, opisanego w patencie Nr 21 616.Smiglo wedlug wynalazku posiada pia¬ ste 12, na której jest osadzona pewna licz¬ ba smig 16.Piasta ta jest osadzona na wydrazonym wale 10 silnika, wystajacym nazewnatrz ze skrzynki korbowej 11. Piasta 12 jest utrzy¬ mywana we wlasciwem polozeniu na wale 10 silnika zapomoca stozkowatych tulei srodkujacych 13 i 14 i zabezpieczona od dbracania sie na tym wale zapomoca kli¬ nów 15. Piasta 12 posiada zasadniczo wal¬ cowy) kadlub i jest zaopatrzona w ramiona 18, stanowiace z nia jedna calosc i rozmie¬ szczone w gwiazde. Na ramionach tych sa osadzone dajace sie obracac smigi 16. Pod¬ stawy smig 16 sa wydrazone i zaopatrzone wewnatrz w tuleje (wkladki) 20, wtloczo¬ ne pod znacznem cisnieniem w wydrazenia podstaw smig. Kolnierze 21 wkladek 20 sa zaopatrzone w czopy 22, które wchodza w odpowiednie wydrazenia podstaw smig, wskutek czego kazda wkladka jest sztyw¬ no polaczona z odpowiednia smiga.Kazda wkladka 20 posiada na swej we¬ wnetrznej sciance dwie walcowe por wierzchnie lozyskowe 24 i 26, scisle dopa¬ sowane do powierzchni lozyskowych, znaj¬ dujacych sie na ramionach 18 piasty. Po¬ wyzsze powierzchnie slizgaja sie po sobie podczas obracania sie smig w celu zmiany skoku smigla, ponadto te powierzchnie slu¬ za do przekazywania smigom momentu ob¬ rotowego walu silnika oraz przekazywania temu walowi sil odsrodkowych oddzialy¬ wajacych na smigi podczas jego obracania sie oraz naprezen powodowanych obraca¬ niem sie smigla. Podstawy smig sa zaopa¬ trzone w odwiniete nazewnatrz obtoczone kolnierze 28, stanowiace z niemi jedna ca¬ losc. Powierzchnia obwodowa tych kolnie¬ rzy laczy sie z powierzchnia zewnetrzna smig krzywemi powierzchniami 30.Beben 34, przeciety wzdluz plaszczy¬ zny, w której leza podluzne osie geome¬ tryczne smig, otacza ich podstawy i po¬ siada odwiniete ku wewnatrz kolnierze 36, stanowiace z nim jednolita calosc. Polówki bebna sa polaczone ze soba zapomoca srub 38. W celu nalezytego utrzymywania na ramionach 18 piasty smig 16 sa one zaopa¬ trzone w lozyska walkowe (lub kulkowe) 31, 32 i 33, otaczajace ich podstawy i u- miesizczone pomiedzy odwinietemi naze- wmathrz kolnierzami 28 podstaw smig i od¬ winietemi ku wewmajtrz kolnierzami 36 bebna 34. B^ben 34 otacza wal 10 silnika i piaste 12 oraz laczy w jeden zespól kol¬ nierze 28 poszczególnych smig.Przy koncu podstawy kazdej smigi 16 jest umieszczony pierscien 40, otaczajacy kolnierz 21 wewnetrznej tulei 20 smigi.Brzeg tego pierscienia, przylegajacy do kolnierza 21, jest zaopatrzony w czterdzie¬ sci pólokrajglych wyciec 44, rozmieszczo¬ nych w jednakowych odstepach od siebie.Brzeg zas kazdego kolnierza 21, przylega¬ jacego do pierscienia 40, jest zaopatrzony w trzydziesci ^zesc takichze pólokraglych wyciec 46, równiez rozmieszczonych w jed¬ nakowych odstepach od siebie. Po osadze¬ niu na miejscu pierscienia 40, cztery wy¬ ciecia 44 wypadaja naprzeciw czterech wy¬ ciec 46, wskutek czego w okragle otwory, utworzone z tych wyciec, moga byc wsta¬ wione wtyczki 42, zapobiegajace obracaniu sie pierscieni 40 wzgledem kolnierzy 21.Oczywiscie, po usunieciu wtyczek 42 kaz¬ dy pierscien 40 moze byc ustawiany za¬ pomoca obracania go w rozmaite polozenia kolejne (rózniace sie pomiedzy soba o 1°) wzgledem odpowiedniego kolnierza 21 i utrwalany w tych polozeniach zapomoca wstawiania wtyczek 42 w cztery inine o- twory, tworzace sie kazdorazowo z odpo- wiedtiich wyciec 44 i 46. — 2 —W celu ulatwienia przenoszenia mo¬ mentu obrotowego oraz innych siil z ramion 18 na sniegi 16 i odwrotnie, kazdy zespól, skiadafacy sie z ramienia* i smigi jest za¬ opatrzony w pierscieniowaj powierzchnie ó- porowa, umieszczona wpoblizu konca pod¬ stawy sinigi 16. W przykladzie przedsta¬ wionym na rysunku, te pierscieniowa po¬ wierzchnie oporowa zastepuje pierscien czyli podkladka 41, umieszczona w pier¬ scieniowym rowku, wytoczonym w piascie 12, otaczajacym odpowiednie ramie 18 i wspólsrodkowym z tern ramieniem. Ze¬ wnetrzny brzeg kolnierza 21 oraz we¬ wnetrzny brzeg pierscienia nastawnego 40 zachodza na zewnetrzna powierzchnie pierscienia 41 tak, iz pierscien 41 zaslania miejsca stykania sie kolnierza 21 z pier¬ scieniem 40 i sluzy jednoczesnie do przy¬ trzymywania na swych miejscach wtyczek 42. Przyj skladanki czesci Smigla bierze sie pierscienie czyli podkladki 41 rozmaitej grubosci i dobiera sie je tak, aby osiagnac dokladne dopasowanie i nalezyty docisk podstawy smijgi do czesci 31, 32, 33 lozysk walkowych, znajdujacych sie miedzy zawi¬ nietemu ku wewnatrz kolnierzami 36 bebna 34 i odwinietemi nazewnatrz kolnierzami 28 poebtaw snrig 16. Takie wykonanie po- wyzsizego zespolu usuwa koniecznosc nad¬ zwyczaj dokladnej obróbki mechanicznej (nip. olrtaczamia) rozmaitych czesci smigla i zmniejsza wskutek tego koszty jego wy- lOtbtL Z pierscieniem 40 jednolita calosc sta¬ nowi skrzynka 48, zaopatrzona w ciezarek 50 i pokrywke 52. Ciezarek 59 jest utrzy¬ mywany we wlasciwem polozeniu w sfeirzynice 48 zapomoca odpowiednich wty¬ czek i smilb; nai ciezarek zas jest nakreca¬ na pokrywka 52, utrzymywana we wlasci¬ wem polozeniu zapomoca trzpienka 54 z przetyczka.Kazda smiga jest zaopatrzona w taki ciezarek i skrzynke, przyczem z podanego opisu jest jasne, ze przesuw ciezarków be¬ dzie powodowal zmiane w nastawieniu smig.Dzieki dzialaniu sily odsrodkowej, po¬ wstajacej podczas obracania sie smigla, clezarfri daza stale do obrócenia smig na ramionach 18 piasty, to jest daza do; zmia¬ ny skoku smigla. Zgodnie z zalozeniem, uznanem za najwlasciwsze, to dzialanie ciezarków, wywolywane zkolei dzialaniem na nie sily odsrodkowej, zostaje wykorzy¬ stane doi zwiekszania skoku smigla. W ce¬ lni zas umozliwienia zmniejszania skoku smigla zespól czesci powyzszego urzadze¬ nia jest zaopatrzony w urzadzenie, umoz¬ liwiajace przezwyciezanie wzmiankowane¬ go dzialania ciezarków i przesuwanie ich ku wewnatrz, wbrew dzialaniu sily od¬ srodkowej.W przykladzie wykonania wedlug wy¬ nalazku, urzadzenie powyzsze sklada sie z nieruchomego tloka i ruchomego cylindra polaczonego z ciezarkiem zapomoca czo¬ pów przesuwajacych sie w podluznych o- tworach skrzynek 48. Cylinder jest uru¬ chomiany za/pomoca oleju, tloczonego pom¬ pa olejowa silnika.Pompa olejowa jest uwidoczniona schematycznie na fig. 1 i oznaczona liczba 56, przyczem moze posiadac postac pom¬ py, stosowanej dzis powszechnie do smaro¬ wania silnika, lub tez moze posiadac po¬ stac dowolnego zródla srodka roboczego, znajdujacego sie pod cisnieniem.Pompa posiada przewód ssacy 58 oraz przewód tloczacy 60, przylaczony do kur¬ ka lub zaworu trójidrogowego 62. Do zawo¬ ru tego jest przylaczony przewód 64, pro¬ wadzacy olej pod cisnieniem do wydrazo¬ nego walu korbowego silnika, oraz prze¬ wód 66, odiprowadzajacy olej do dowolne¬ go odpowiedniego zbiornika, który stanowi zwykle skrzynka korbowa silnika. Olej ten doplywa nastepnie do zbiornika, zasilaja¬ cego pompe olejowa.Do doprowadzania oleju z nieruchome¬ go przewodu 64 do wnetrza obracajacego — 3 —sie walu 10 sluzy narzad, posiadajacy po¬ stac tulejki 67, obracajacej sie wraz zwa¬ lem i zaopatrzonej na swej wewmetrznej powierzchni w rowek, laczacy sie z kana¬ likami 68, wywierconemi w sciance walu 10 w kierunku promieni. Na zewnetrznej powierzchni tulejki 67 sa umieszczone pierscienie uszczelniajace 70, otoczone od- powiedniemi czesciami nieruchomej skrizynki korbowej 11. Pierscienie 70 sa odsuwane od siebie zapomoca sprezyny i sa dociskane nalezycie do scianki skrzyn¬ ki korbowej, dzieki czemu pomiedzy pier¬ scieniami pozostaje wolne przejscie, któ- rem moze przeplywac olej, przyczem osia¬ ga sie dosc szczelne urzadzenie, aczkol¬ wiek calkowita szczelnosc nie jest niezbed¬ na, gdyz olej, przesaczajacy sie przez to urzadzenie, powraca do skrzynki korbowej silnika.Przeplywaniu oleju w wydrazonym wa¬ le wtyl ku silnikowi zapobiega korek 72, wskutek czego olej, doplywajacy do wne¬ trza walu przez kanaliki 68, plynie wzdluz wydrazonego walu 10 do wydrazonego tlo¬ ka 74 i wytwarza nacisk, powodujacy prze¬ suwanie sie (wysuwanie sie nazewnatrz) cylindra 76 po tloku 74. Poniewaz tlok 74 jest nieruchomy wzgledem walu 10, a cy¬ linder 76 przesuwa sie wzgledem tloka, w celu nastawiania ciezarków 50, wiec wla¬ sciwiej bedzie nazywac ponizej tlok 74 prowadnica cylindra 76.Prowadnica 74 cylindra 76 posiada we¬ wnetrzny gwint 80, odpowiadajacy ze¬ wnetrznemu gwintowi, konca walu 10, oraz odwiniety nazewnatnz kolnierz 78, wcho¬ dzacy w pierscieniowe wglebienie stozko¬ wej tulei srodkujacej 14, wskutek czego przy nakrecaniu prowadnicy 74 na koniec walu 10 prowadnica ta wtlacza stozek 14 we wlasciwe polozenie w celu umocowania piasty 12 na jej miejscu; w razie zas od¬ krecania prowadnicy kolnierz 78 zahacza o scianke wglebienia stozka 14 i sciaga ten stozek iz walu 10.Koniec prowadnicy 74 jest otofczony pierscieniem 82, przylegajacym do we¬ wnetrznej powierzchni piasty 12, a we Wglebieniu tej piasty przy jej koncu jest osadzony pierscien 84, Wskutek czego w ra¬ zie dalszego odkrecania prowadnicy 74 z walu 10, prowadnica ta pociaga za soba piaste 12 i przesuwa ja wzdluz walu 10.Do przytrzymywania zas prowadnicy 74 we wlascilwem polozeniu na wale 10 po jej nakreceniu sluzy pierscien 86, umieszczo¬ ny pomiedzy zewnetrzna (powierzchnia pro¬ wadnicy a wewnetrzna powierzchnia pia¬ sty 12. Z powyzszego wynika wiec, ze pro¬ wadnica 74 sluzy do dwóch celów, miano¬ wicie za prowadnice cylindra 76 oraz za nakretke umocowujaca piaste 12 na wale 10- i. / ; Do zapobiegania przeciekaniu oleju po¬ miedzy stozkowa tuleja srodkujaca 14 a prowadnica 74 cylindra sluzy uszczelka 88, a prowadnice 74 w cylindrze 76 uszczel¬ nia pierscien uszczelniajacy 90.Po wprowadzeniu oleju pod cisnieniem do pustej wewnatrz prowadnicy cylindra, olej ten wywiera nacisk na dno cylindra i przesuwa cylinder nazewtnatnz w poloze¬ nie, uwidocznione na fig. 1 i 2 iinjami prze¬ rywanemu Ten ruch cylindra) zostaje prze¬ kazany skrzynkom z ciezarkami zapomo¬ ca sworzni, przesuwajacych sie w jej po¬ dluznych otworach (fig. 2 i 3), a wskufek tego i smigom.W wystajace nazewnatrz ucho cylin¬ dra 76 jest wkrecony nagwintowany swo- rzen 92, umocowany w nadanem mu polo¬ zeniu nakretka 94.Na sworzniu 92 jest zacisniete pomie¬ dzy jego lbem 98 a uchem cylindra 76 sa¬ moczynnie nastawiajace sie lozysko kulko¬ we 96. Sworzen 92 moze przesuwac sie w podluznym wykroju 100 skrzynki 48. Przy wszelkich polozeniach skrzynki 48 wykrój tenj tworzy pewien kat z podluzna osia ge¬ ometryczna piasty smigla i walu silnika, wskutek czego, gdy cylinder 76 posuwa sie — 4 —wadtóz tej wione w ^odn «ubrutiowy d^dwrfa rararó» JflS. £ :ftg. 4 wynika:, &e silfe od&roifeowa, wdlszaBlywa4^ca na caezarcjk 50, tik dziala mr pfcaszczyaraie prostopadlej ^l» podkiz- ny|ch osi smig, dookola Mór^h ^toacft^a sie d^zarfci ^ Jednak w ttej :fA*s*rayianie dasiala p^o- iLyiteuziaa skladmwa $eij sily, a sily, dzialajaca w pla^zciyzaiie, trwmcfe- $bj do oei smig, *o«feje pochlonieta w pnzewazn»j ^swej czysci pracz szly^rae pierscienie *d0, z kb&p&mi aespokwie sa filn^yrikiE ciezarkami, a po czesci zrówno- wazona zapoimoca rowtntycli fej 4 *skfe«*ewa- irych w pflnzecwnyra kiemanfca sil, ^tneeka- zywaaiyuh praez cci^zafki poszczeg^krych taiig cydkwlrecwi 76 »a -pesiMednfcfcwem sa- m©czyanie !iia«talviajacycli eie lozysk ktsl- i&rounLwwó anaczna wtelkosc po¬ wierzchni afcykwwBJ £7, która cylinder ^6 styka sie z powierzchnia 49 pierscienia 40 i s/krzyttifci 48, sktiftecznie {zapobiega wszel- kiemiu znaczniejszemu przekrecaniu sie cy- Hndra 76 na pirowadfticy 7*, poiwodowane- mti przez wansarik^wana wa ,sily ^l-sfodboi^j.Z fig. 2 wynika, Si isily, powstajace wskutek bezwladnosci skrrynki tz ciezarka¬ mi^ dizialaja w 'kierumkadh wlasciwych, iso fest, jezeli sih#k dazy 'do Tapetowanego zwaekszeiiia szybkosci obraftu swego walu, to wzimiarilkowaaie «3lyf powstajace wsku¬ tek bezwladnosci 'ciezaifców;, beda dazyly (jezrii &eda snogly dzialac swobodnie) do zwii^fcsBcnia skoku smigla i beda w ten spsascfo przeciwstawialy «ie raptownemu zwiekszeniu sie szybkosci obrolu ^mig^a.W celu ograniczenia przesuwu cylindra 76 i wyznaczenia górnej i dolnej granicy skoku sSmagla urzadzenie Teist izaepafcraone w dwa zespoly narzadów ^afe-zymuifacych.Kafedy "taki zespól zawiera «ittfwkitowamy stworzen 102, uinieflzczotny w odpowiedniem wigl^bienifu 104 ciezarka 50, fetórego po* dtaznaMtó jestirówrrtd^gla ^lo ^edlwzne-j wsi wjkriAm. 1#0 skrzynki 48. obracaniu sba i peoemmimm togo swcmznia w kiemmku po- pwzescTOiyin^apofck^ga praetycaeka J86, prze- iPimieta *praezotwsr w sworeoiu i wsunieta w otworry S0&. Rraocsuwmfiiu «ie ^sas -sworz¬ nia w kierunku .podluznym zapobiega od- powiednie 'OMKdWttie jego konców w scian¬ kach M*glefea«nia 3fiW.Na koncach kazdego me sworzni 702 sa aadcffleoofte snakr^tki Jcwaulratowe JJ0 i 112, o kftfrre iopaera me teb 98 sworznia 92, gdy cjdander #6 znajduje sie w którymkolwiek *e ^wych ptolozen krano^wyn^h. Nakretki te nie mofa •obntacac sie im sworzniach po u- mieszcze^iiu '^worani we wfcróciwem polo¬ zeniu, poniewaz nakretici te »a dopasowa¬ ne-do wglebienia itftf. Po ominieciu pokry¬ wek 52, tóó^e prayirzymuja i^wnitó sm^ nie 7@2 w ich polozeniach czynnych, sworzroe Kioga byc -wyjete z Wigl^)ien 194 i wakj^tki ^^ i 4/72 moga ibyc przestawione na tych ^w^rzniach w inne pol^ema, od¬ mienne od poprzednich. Plozenie nakr^- tek i70 iokri&sia tiafUHnie^iSzy skok smigla, a pd:o*e»»e iaafe^tek 7J2 — najwiekszy skok smigla, dzieki ich stykaróu sie z lbem 98 sworzni 92. ^iasla 72 ^t c^epatrzona %v kainal 774, zapornoca którego olej moze byc doprowa- d«(myd< otworków 776 ipr^ez te otworki do waetesa raimkm 78, a przsz otworki 720 do powieraclwii lozyskowych 24 i 26 w celu «mar©wania ich. Przeplywowi zas oteftt po wewnetrznych sciankach smig ku ich kfcncom zapobiegaja korki 722.Wykrój p^aluzmy 100, w którym prze¬ suwa sie lozysko kulkowe; 96, jj««it wygiety ldkawo w kicrtmku podluznym. iPoBiewaz Wyterój ^tttti :feiS!t wykomany w ^czesci orza- d^enia, dbtracajacej «de dookola pewnego ptHiktti, wiec «st jasne, ze podoaas zmia¬ ny polozenia tego wykroju zim&e&ra sie rów¬ niez kat pomiedzy tym wykrojem a po¬ dluzna osia geometryczna piasty smigla i waihi silnika, co zkolei powoduje annane — 5 —momentu, skrecajacego smigi i wytwarza¬ nego przez przesuw cylindra 76. Jest rów¬ niez jasne, ze podczas zmiany polozenia tych wykrojów zmieniaja równiez swe po¬ lozenia cieiarjd, a przez to zmienia sie wartosc sily odsrodkowej, dzialajacej na nie.Dzieki temu, ze stosuje sie wygiete lu¬ kowo wykroje, wzmiajnkowane powyzej, staje sie mozliwe, jak to uczyniono w przykladzie wykonania, przedstawionym na rysunku, nadanie tym wykrojom takie¬ go ksztaltu, aby wypadkowa sil, która mozna wykorzystac do obracania smig na ramionach 18 w dowolnym kierunku, byla zasadniczo jednakowa przy wszelkich po¬ lozeniach tych wykrojów. Cecha ta jest nadzwyczaj wazna, poniewaz umozliwia stosowanie znacznie mniejszych narzadów, niz to byloby niezbedne w innym pnzy- padku, poniewaz w calem urzadzeniu nie¬ ma takich punktów, w których dzialanie dzwigniowe sil byloby tak male, aby trze¬ ba bylo stosowac znacznie wieksze narza¬ dy w celu wytworzenia wiekszych sil, wy¬ twarzajacych zkolei wiekszy moment skre¬ cajacy, niezbedny do nalezytego obracania smig.Zawór 62 moze posiadac postac zwy¬ klego kurka trójdrogowego, laczacego w jednam ze swych polozen rurke 60 z rurka 64 w celu doprowadzania oleju pod cisnie¬ niem do cylindra, poruszajacego smigi. W innem polozeniu kurek laczy rurke 64 z rurka 66 w celu umozliwienia odplywu o- leju z cylindra 76, gdy ciezarki nasuwaja cylinder 76 na prowadnice 74.W rowku wycietym w piascie 12 po¬ miedzy piasta a bebnem 34 jest osadzony przeciety pierscien 124, skladajacy sie z dwóch pólkolistych czesci. Pierscien ten jest wykonany z kilku nalozonych na sie¬ bie warstewek z produktu komdenisacji fe¬ nolu i isiluzy za pierscien poslizgowy, zapo¬ biegajacy zuzywaniu sie stykajacych sie powierzchni bebna i piasty przy nieznacz¬ nych ruchach, wykonywanych przez te cze¬ sci podczas obracania sie smigla.Lozysko (kulkowe lub walkowe) zawie¬ ra kulki lub walki 32, osadzone w klatce w celu rozmieszczenia! ich w odpowiednich odstepach od siebie.W urzadzeniu, przedstawionem na ry¬ sunku, beben 34 jest przeciety i sklada sie z dwóch pólkolistych czesci, dzieki czemu lozyska moga byc zakladane na swe miej¬ sca po nadaniu ostatecznego ksztaltu sani- gom i utworzeniu kolnierzy^ lecz pierscie¬ nie 31 i 33 sa jednolite, wobec czego sa zakladane na miejisce pnzed ostatecznem uksztaltowaniem smig.Aczkolwiek powyzej opisane zostaly szczególowo pewne okreslone przyklady wykonania wynalazku, jest zrozumiale, ze licznym zmianom moze podlegac budowa szczególów smigla, a zwlaszcza narzadów pomocniczych, np. zaworów, nie narusza¬ jac mysli przewodniej wynalazku. PL