Wynalazek dotyczy sposobu wytwarza¬ nia sztucznych materjalów celulozowych jak wlókien, nitek, tasiemek i filmów z roz¬ maitych surowców, np. z celulozy, pochod¬ nych celulozy, cial bialkowych i t. d.Znane jest wcielanie silnie rozdrobnio¬ nych bezpostaciowych cial, jak pigmen¬ tów, do roztworów wyzej wspomnianych surowców, zanim sie wspomniane roztwory przetloczy przez dysze lub szczeliny, w ce¬ lu zmniejszenia polysku otrzymywanych materjalów. W podobny sposób wytwarza sie np. sztuczny jedwab, którego slaby po¬ lysk jest zblizony do polysku jedwabiu na¬ turalnego.Znane jest równiez doprowadzanie nitek sztucznego jedwabiu, w szczególnosci je¬ dwabiu, wytwarzanego na sucho, w stanie kleistym w stycznosc z dokladnie rozdrob- nionemi bezpostaciowemi materjalami, przylepiajacemi sie do powierzchni nitek.Przez zastosowanie metalowych proszków lub materjalów blyszczacych albo doklad¬ nie rozdrobnionych materjalów wlókni¬ stych osiaga sie pozadany wyglad materja- lu. Obróbka ta jak wiadomo, odbywa sie podczas przedzenia na mokro przy uzyciu specjalnych mechanicznych srodków po¬ mocniczych, sluzacych do utrwalenia do¬ kladnie rozdrobnionych materjalów, np. za-pomoca walcowania kleistych na razie nitek po opuszczenia kapieli przedzalniczej lub po powtórnem i^ittiekczeniu gotowych nitek do stanu kleistego zapomoca odpowiednich srodków.Z tego powodu obróbka ta jest zwiaza¬ na z, pewnemi chemicznemu i mechaniczne- mi sposobami, uzywanemi nie zawsze z po¬ wodzeniem. Wykryto, ze wszystkie te za¬ biegi sa niepotrzebne, oraz ze mozna osia¬ gnac ulepszenie wygladu lub nowe cenne wlasciwosci wytwurzanyth tnaterjalów przez specjalne ulatwienie' wnikania do¬ kladnie rozdrobnionych materjalów specjal¬ nego rodzaju.Wedlug jednego ze sposobów wynalaz¬ ku rozdrobnione materjaly stosuje sie bez¬ posrednio w cieczy stracajacej, lub w ka- pieK, poprzedzajacej kapiel stracajaca, która albo wcale nie straca, albo tylko sla¬ bo straca. Mozna równiez uzywac sposobu z dwiema kapielami, polegajacego na tern, ze w pierwszej kapieli nitke koaguiluje sie (np. przy wiskozie zapomoca siarczanu a- monowego), a w drugiej kapieli dopiero poddaje sie ja ostatecznemu straceniu np. zapomoca kwasu. Rozdrobnione materjaly dodaje sie przytem albo do pierwszej, albo do drugiej kapieli lub tez do obu kapieli.Okazalo sie, ze przez domieszanie sub¬ stancji do cieczy stracajacej koagulujace, Wzglednie stracajace dzialanie oraz prze¬ bieg przedzenia nie zostaja zaburzone, a dzialanie rozdrobnionych materjalów jest nadzwyczaj silne, gdyz wytwarzane mate¬ rjaly stykaja sie zi rozdrobnionenii materja- lami W stanie jeszcze zupelnie niestraco- nym i w tym stanie sa nadzwyczaj sklonne do pochlaniania tych materjalów, lub do u- legania rozmaitym zmianom. Ma to miejsce równiez wówczas, kiedy zawieszony srodek w chwili oddzialywania jest plynny. Ponie¬ waz poszczególne niteczki bez zastosowa¬ nia specjalnych srodków pomocniczych plywaja osobno w cieczy stracajacej dopó¬ ki sie je swobodnie ciagnie w tej cieczy w jednym i tym samym kierunku, przeto do¬ brze rozdrobnione materjaly przylepiaja sie na calej powierzchni poszczególnych nite¬ czek i sa przytrzymywane wewnatrz motka nitek, wskutek czego osiaga sie dosc równo¬ mierne dzialanie. W ten sposób umozliwio¬ ne zostaje wnikanie w nitki rozdrobnionych materjalów i przytrzymywanie tychze w nitkach. Jest to szczególnie wazne dla wy¬ twarzania wlókien peczkowych, uzyskiwa¬ nych w znany sposób zapomoca przecinania i rozdzielania motków wlókien.Jako rozdrobnionych materjalów mozna uzywac np. ziemi okrzemkowej, najmielsze- go proszku szklanego, proszku kafborundo- wego, straconego kwasu krzemowego i ma¬ terjalów rozwijajacych duze powierzchnie (jak kaolin), azbestu, mialko rozdrobnio¬ nych metali, nierozpuszczalnych tlenków i soli i t. d, Mozna równiez uzywac mate¬ rjalów organicznych, jak parafin, olejów, rozszczepionych zywic, sztucznych zywic i t. d. Bardzo korzystne jest stosowanie ostrokrawedziowych materjalów, np. ziemi okrzenikowej, jako tez stosowanie takich materjalów, których powierzchnie sa do¬ brze rozwiniete oraz materjalów, dzialaja¬ cych poclilaniajaco lub ulegajacych pochla¬ nianiu) przez wytwarzane materjaly.Jesli wyzej wspomniane materjaly przy¬ lepiaja sie do wytworów nie na stale lub przejsciowo, albo tez wnikaja w nie, to jed¬ nak oddzialywuja one na powierzchnie i strukture wytwarzanego materjalu, wy¬ wolujac chropowatosc powierzchni. Dzia¬ lanie to moze byc podwójne, mianowicie czesc materjalów moze przylepic sie do wy¬ twarzanego materjalu, podczas gdy pozo¬ stala czesc wywiera inne dzialanie bez sta¬ lego przylepiania sie do wytwarzanego ma¬ terjalu.Dzialania, wspomniane powyzej zaleza glównie od rodzajów, wielkosci i ksztaltu uzywanego materjalu, od rodzaju materja¬ lu wyjsciowego i charakteru jego roztworu (np. dla wiskozy, miedzy innemi od steze- — 2 —nia alkaliceliilozy oraz stopnia dojrzalosci), a wkoncu od rodzaju, skladu i temperatu¬ ry kapieli stracajacej.W niektórych przypadkach dobrze jest tak dobrac warunki, aby wlókna byly stra¬ cane w ksztalcie* sluzu lub ciasta, np. przez zastosowanie niedojrzalej wiskozy o malej zawartosci miazgi drzewnej i stosunkowo duzej zawartosci wodorotlenku sodowego; zapomoca zmiany skladu roztworu (za¬ równo surowca jako tez srodka stracajace¬ go) i warunków stracenia osiaga sie duza róznice dzialania. Tern samem osiaga sie znaczna zmiane struktury otrzymywanego produktu, w szczególnosci zas wysokopro¬ centowe wnikanie materjalów szorstkich do wlókien, oraz (lub) znaczne zmiany wla¬ sciwosci powierzchni, w szczególnosci szorstkosc. Sposób ten ma duze znaczenie w szczególnosci przy wyrobie sztucznego je¬ dwabiu, wytwarzanego na mokro.Dzialanie rozdrobnionych cial mozna zwiekszyc w ten sposób, ze w srodku stra¬ cajacym rozpuszcza sie inne materjaly, któ¬ re powoduja lepsze zawieszenie tych cial w srodku stracajacym, np. przez domiesza¬ nie sulfonowanych olejów. W roztworze przedzalniczym przed przedzeniem mozna rozpuscic materjaly, przyspieszajace przy¬ leganie rozszczepionych materjalów, (np. 3-oksymetylen-/,2-siarczek). Mozna zasto¬ sowac równiez inne srodki kleiste lub wia¬ zace.Materjaly, wytworzone sposobem we¬ dlug wynalazku, posiadaja bardzo ladny wyglad i sa mile w dotknieciu. Wlókna peczkowe wytworzone tym sposobem daja sie latwo przerabiac na materjaly tkane i dziane, odznaczajace sie dobremi zaleta¬ mi. Zaleznie od rodzaju, ilosci i stopnia twardosci uzywanych rozdrobnionych sub- stancyj, osiaga sie rozmaicie uksztaltowane powierzchnie i rózna szorstkosc materjalu, jak równiez ostateczny wyglad i wlasci¬ wosci nitek, Powyzej Wspomniano, ze ostrokrawe- dziowe materjaly, jak ziemia okrzemkowa* oraz materjaly, rozwijajace duie po¬ wierzchnie i posiadajace wlasnosci adsorb- cyjne, jak kaolin i t. d., wywieraja nader silne dzialanie. Przy zastosowaniu takich materjalów materjal mozna obrabiac do¬ datkowo po opuszczeniu przez niago kapieli stracajacej kiedy jest on juz mniej wrazli¬ wy. Wyzej wymienione materjaly wnikaja do materjalu takze we wspomnianych przy¬ padkach i nadaja mu wskutek tego trwal¬ szy wyglad anizeli inne materjaly bezpCM- stadowe.Wkoncu owe psfcokrawedzkwe mate¬ rjaly i materjaly, rozwijajace duze po¬ wierzchnie, daja sie zawiesic jednoczesnie lub wylacznie w roztworze surowca (celulo¬ za, fibroina i t. d.) i w porównaniu z mniej ostrokrawedziowemi i bezpostaciowemi skladnikami nadaja wytwarzanym mate- rjalom lepszy wyglad i miekkosc w dotyku.Przez skombinowane zastosowanie roz¬ maitych materjalów i przez skombinowanie powyzej opisanych sposobów, osiaga sie najrozmaitsze odmiany.Dla wyjasnienia wykonywania sposobu wedlug wynalazku sluzy kilka przykladów.Przyklad L 5 — 20% dobrze rozdrob¬ nionej ziemi okrzemkowej lub innego. .ostro-- krawedziowego materjalu albo tez materja¬ lu, 'rozwijajacego duze powierzchnie, lub tez mieszaniny materjalów o odpowiedniej postaci, rodzaju i wielkosci, miesza sie dla wytworzenia zawiesiny ze srodkiem straca¬ jacym (np. kapiela stracajaca gdy chodzi o wiskoze). Kapiel stracajaca posiada sklad, nadajacy sie do stracenia wiskozy; jej sklad jest bardzo rozmaity, zaleznie od rodzaju roztworu oraz od majacego sie wytwarzac rodzaju i ksztaltu regenerowanego materja¬ lu. W razie zamiaru wcielenia wielkiej ilo¬ sci obcych skladników dobrze jest, w wiek¬ szosci przypadków, dobrac takie warunki, w których stracone skladniki sa sluzowate lub ciastowate. Wiskoze sporzadzona zapo¬ moca dowolnego ze znanych sposobów, — 3 -wprowadza sie w znany sposób w postaci zwoju nitek do kapieli stracajacej, zawiera¬ jacej zawiesmy. Stracone nitki wykoncza sie w znany sposób. W podobny sposób wy¬ twarza sie Mony lub filmy.Przyklad II. Sposób przeprowadza sie tak, jak w przykladzie I z ta róznica, ze zamiast wiskozy uzywa sie roztworu celulo¬ zy w rozczynie tlenku miedziowoamonja- kalnego, przyczem kapiel stracajaca posia¬ da te same skladniki, jak przy wytwarzaniu jedwabiu miedziowoamonjakalnego. Do tej kapieli dodaje sie ziemi okrzemkowej lub innej ostrokrawedziowej dobrze rozdrob¬ nionej substancji.Przyklad III. Sposób przeprowadza sie tak, jak w* przykladzie I lub II z ta róz¬ nica, ze zamiast wiskozy lub roztworu celu¬ lozy w rozczynie amonjakalnym tlenku miedziowego, uzywa sie roztworu nitrocelu¬ lozy lub acetylocelulozy w lotnym rozpu¬ szczalniku. Jako kapiel stracajaca sluzy woda lub wodny roztwór soli albo tez ga¬ zowy srodek, jednem slowem kazdy sro¬ dek stracajacy, zastosowany przy wytwa¬ rzaniu jedwabiu nitrocelulozowego lub je¬ dwabiu acetylocelulozowego. Do tego srod¬ ka dodaje sie ziemi okrzemkowej lub in¬ nego podobnego ostrokrawedziowego oraz dobrze rozdrobnionego materjalu w postaci zawiesiny, wzglednie proszku.Przyklad IV. Do roztworu wiskozowe¬ go lub -roztworu celulozy w amonjakalnym roztworze tlenku miedziowego, albo tez do roztworu nitrocelulozy lub acetylocelulozy w lotnym rozpuszczalniku, dodaje sie mie¬ szajac lub wgniatajac 0,5 do 10% dobrze rozdrobnionej ziemi okrzemkowej lub in¬ nych materjalów o dobrze rozwinietych po¬ wierzchniach; jednolita zawiesine, wytwo¬ rzona w ten sposób, zaleznie od rodzaju roztworu, przedzalniczego mozna wprowa¬ dzic do kapieli stracajacej, zawierajacej znowu dobrze rozdrobnione substancje.Przyklad V. Sposób przeprowadza sie tak, jak w jednym z przykladów I — IV, z ta róznica, ze dodaje sie skladniki, czy¬ niace zawiesine trwalsza (naprzyklad sul¬ fonowane tluszcze lub kwasy tluszczowe); oprócz tego mozna domieszac skladniki, podwyzszajace lepkosc wytwarzanych ma- terjalów np. siarczki glicerynowe, jak 3-o- ksytrój metylen-/,2-siarczek, krochmal i je¬ go wyroby.Przyklad VI. Sposób przeprowadza sie tak, jak w przykladach poprzednich, z ta jednak róznica, ze w celu wytworzenia pe¬ cherzyków w produkcie koncowym do wi¬ skozy wprowadza sie powietrze lub inny gaz lub substancje, wytwarzajaca gaz, np. sode, albo tez ze do wiskozy dodaje sie substancje np. oleje parafinowe, powodu¬ jace zanik polysku wytwarzanych materia¬ lów.Przyklad VII. Sposób przeprowadza sie tak, jak w przykladach I — VI, z ta rózni¬ ca, ze zamiast rozdrobnionych wyzej wy¬ mienionych substancyj uzywa sie zabarwio¬ nych lub barwnych, dobrze rozdrobnionych substancyj np. celulozy, rozdrobnionego je¬ dwabiu, sztucznego jedwabiu i tym podob¬ nych materjalów. PL