Przemysl poszukuje obecnie srodków, umozliwiajacych dostarczenie rolnictwu na¬ wozów, otrzymywanych na drodze che¬ micznej, a zawierajacych dwa, a nawet — trzy skladniki, uzyzniajace, azot, kwas fo¬ sforowy i potas, w maksymalnem stezeniu.Nawozy takie w porównaniu z nawozami dotychczasowemi o dwóch albo trzech skladnikach uzyzniajacych, otrzymywane- mi zapomoca zwyklego zmieszania, wyka¬ zuja znaczna wyzszosc, zwlaszcza, jezeli idzie o koszty przewozu i manipulacje.Prócz tego nawozy takie stanowia dla ro¬ slin pokarm znacznie latwiej przyswajal¬ ny od nawozów prostych, stosowanych o- sobno, lub nawozów otrzymywanych przez zmieszanie. Nawóz trójskladnikowy ma szczególne znaczenie, poniewaz stanowi pokarm pelnowartosciowy, pozwalajacy na maksymalne jakosciowe i ilosciowe polep¬ szenie zbioru.Wynalazek niniejszy dotyczy otrzymy¬ wania nawozu zlozonego i polega na tern, ze sól sodowa kwasu fosforowego, ewen¬ tualnie zmieszana z chlorkiem potasu lub z azotanem sodu albo z obiema temi solami, traktuje sie woda, kwasem weglowym i a- monjakiem tak, zeby otrzymac dwuweglan sodu i mieszanine soli, zawierajaca sól amo¬ nowa kwasu fosforowego i, ewentualnie, fo¬ sforan amonowo-potasowy, chlorek amonu, azotan amonu i azotan potasu.Proces ten tiiozna wykonac w praktyce • j^akol\yiek n^etoda wytwarzania dwuwe- p"#fafflu sodowego i chlorku amonowego z I chlorku sodowego (proces Schfeiba i in- I ne).I ••¦ Najlepszy sposób wykonania procesu LJipolega na tern, ze do lugów macierzystych, uzywanych w obiegu zamknietym, wpro¬ wadza sie mieszanine fosforanu sodowego i chlorku potasu, ewentualnie z dodatkiem azotanu sodowego, a nastepnie amon jak i kwas weglowy, i, ewentualnie po ochlodze¬ niu zbiera sie stracony osad, stanowiacy pozadany nawóz. Pozostala ciecz traktuje sie kwasem weglowym w celu stracenia dwuweglanu sodowego, poczem zbiera sie ten dwuweglan, a lugi pokrystaliczne sto¬ suje sie w nowym cyklu zabiegów. Naste¬ pujace przyklady wyjasniaja wynalazek, nie ograniczajac jego zakresu.Przyklad I. Miesza sie 4,2 kg fosforanu dwusodowego suchego i 5,5 kg techniczne¬ go chlorku potasowego o 50% K20; z dru¬ giej strony do lugów macierzystych z po¬ przednich zabiegów dodaje sie 1 kg gazo¬ wego amon jaku i 1,3 kg dwutlenku wegla, nastepnie wyzej przygotowana mieszanine soli miesza sie z ciecza przy pomocy mie¬ szadla mechanicznego, poczem oziebia sie ja do 10° i odsacza, Odsaczone sole suszy sie, otrzymujac nawóz zawierajacy: N amonjakalnego 8,1%, P20R — 27,5%, K20 — 31,1%.Przesaczone lugi pokrystaliczne prze¬ rabia sie na dwuweglan pod cisnieniem 2 atm w temperaturze 35° zapomoca absorb- cji 1,3 kg dwutlenku wegla. Zapomoca od¬ saczenia oddziela sie 5,3 kg dwuweglanu sodowego wilgotnego, który po wyprazeniu daje 3 kg weglanu sodowego.Lugi macierzyste sa gotowe do uzytku w nowym zabiegu.Przyklad II. Miesza sie 4,2 kg fosfora¬ nu dwusodowego suchego, 7,8 kg chlorku potasowego o 50% K20 i 2,2 kg azotanu sodowego; z drugiej strony do lugów ma¬ cierzystych z poprzednich zabiegów doda¬ je sie 1,5 kg amon jaku gazowego i 2 kg dwutlenku wegla, nastepnie, postepujac jak wyzej, zbiera sie mieszanine soli, stanowia¬ ca nawóz, który po wysuszeniu zawiera: azotu amonjakalnego 6,6%, azotu azotano¬ wego — 2,5%, P205 — 19,3%, K20 — 30,3%. oraz 7,9 kg dwuweglanu sodowego wilgotnego.Mozna równiez oddzielic chlorek amo¬ nowy od fosforanu amonowo-potasowego, wyzyskujac rozmaita rozpuszczalnosc obu tych soli, i wytwarzac w ten sposób zwia¬ zek chemiczny, zawierajacy w czasteczce trzy skladniki uzyzniajace w ilosci dosie¬ gajacej okolo 82,8%.Sole sodowe kwasu fosforowego, uzyte do prowadzenia procesu wedlug wyna¬ lazku, mozna otrzymywac w jakikolwiek sposób. Np. fosforan dwusodowy mozna o- trzymac z naturalnego fosforanu wapnia bez przechodzenia przez stadjum posred¬ nie kwasu fosforowego w mysl reakcji: f) Ca/POJ2 + H2S04 = 2CaHP04 + + CcdS04 oraz jednej z reakcyj 2} CaHP04 + Na2COs = Na2HP04 + 3) CaHP04 + 2NaHC03 = Na2HP04+ + CaCOs + C02 + H20.Metoda ta jest szczególnie korzystna, gdyz przy jej stosowaniu osiaga sie znaczna o- szczednosc kwasu zuzywanego do rozkla¬ du fosforanu naturalnego.Oczywiscie, do reakcji (3) mozna sto¬ sowac dwuweglan sodowy, pochodzacy z glównej reakcji procesu, zas do reakcji (2) weglan sodowy, otrzymany przez prazenie tegoz dwuweglanu; w ten sposób w opisa¬ nej postaci wykonania cykl sodowy zamy¬ ka sie i otrzymuje sie nawóz pelnowarto¬ sciowy, stosujac jako materjaly wyjscio¬ we fosforany naturalne, kwas siarkowy, chlorek potasu i okreslona porcje weglanu - 2 -albo dwuweglanu sodowego, ptzyczGtii O- trzymany weglan sodowy sluzy jedynie do odnowienia porcji poczatkowej. Siarczan i weglan wapnia, otrzymane w ciagu procesu, mozna stosowac do wyrobu siarczanu amo¬ nowego i azotanu wapnia.Weglan wapnia otrzymuje sie w postaci straconej, co jest znacznie korzystniejsze, jezeli sie chce zastosowac go jako nawóz wapniowy. PL