Juz Gerlach oraz inni autorzy zwrócili uwage na doniosle znaczenie gospodarcze oszczednosci na kwasie siarkowym, która osiagnac mozna, wiazac amonjak z super- fosfateni.Przy sposobie, proponowanym przez Geriach'a,, dziala sie amonjakiem w posta¬ ci gazowej na superfosfat, przyczem wsród silnego wzrostu temperatury odbywa sie neutralizacja wolnego kwasu fosforowego oraz przemiana fosforanu jednowapniowe¬ go z amon jakiem,. Jak wiadomo, superfosfat przedstawia subtelna mieszanine fosfo¬ ranu ijednowapniowego, kwasu fosforowego i gipsu. Stosunek ilosciowy poszczególnych skladników jest zalezny od uzytego fosfo¬ rytu. Przy uzyciu wysokoprocentowych fo¬ sforytów stosunek P205 do CaSO^ wynosi 1 : 2 az ciu tanich fosforytów, np. afrykanskich, za-g| wierajacych wieksza ilosc weglanu, krze¬ mianu i fluoirku wapnia, stosunek ten wy- n PpchlanoSliie 'atiionjaku w sposobie, pro¬ ponowanym przez Geriacha i innych, pole¬ ga na: 1) neutralizacji wolnego kwasu fosfo¬ rowego amon jakiem: H3PO, + 2 NHS = (NHJ2 HPO, i 2) przemianie fosforanu jednowapnio- wego amonjakiem: Ca (H^OJ2 + 2 NHs = CaHP04 + + {NHJ2 . HPO±.Uosc pochlonietego amonjaku w stosun¬ ku do zuzytego, jako rozpuszczalnik, kwa¬ su siarkowego j est,, zaleznie od uzytego fosforytu, rozmaita i waha sie w granicach od 50% do 7Q%.Poniewaz wiec przy uzyciu tanich fo¬ sforytów marnuje sie wielkie ilosci kwasu siarkowego na rozpuszczenie weglanu i fluorku wapnia, przcz co rozpuszczanie ta¬ nich fosforytów jesit znacznie drozsze, prze¬ to bylo waznem znalezc sposób, który u- mozliwia zuzytkowanie znajdujacego sie w superfosfacie gipsu do wiazania amonjaku.Mozna wytwarzac z fosforytów i kwasu siarkowego kwas fosforowy albo jednofo- sforan wapnia, zwiazek ten oddzielic droga saczenia od powstalego jednoczesnie gipsu, poczem w przesaczu neutralizowac amonja¬ kiem kwas fosforowy albo jednofosforan wapnia, a gips przeksztalcic w siarczan a- monowy zapomoca weglanu amonowego.Jednakze sposób talki jest drogi z powodu kosztów zwiazanych z saczeniem, przemy¬ waniem i odparowaniem.Okazalo sie, ze mozna zawarty w su¬ perfosfacie gips przeksztalcic na siarczan amonowy bez saczenia, wymywania i od¬ parowania lugów, ijezeli na superfosfat, zneutralizowany amonjakiem, dziala sie we¬ glanem lub dwuweglanem amonowym vt O- becnosci malych ilosci wody. Przeksztalce¬ nie gipsu z weglanem amonowym przyspie¬ sza sie wprawdzie w obecnosci wody, jed¬ nakze stwierdzono, iz konieczna ilosc wody nie jest zbyt wielka. Najkorzystniej stoso¬ wac wode w tak malej ilosci, aby po doko- nanem przeksztalceniu gipsu na siarczan amonowy powstal gotowy do wysiewu na¬ wóz mieszany bez uprzedniego odjparowa- nia. Omawiany sposób polega przeto na wykorzystaniu odkrycia, ze przeksztalcenie gipsu na siarczan amonowy /dzialaniem we¬ glanu amonowego odbywa sie ilosciowo w obecnosci tak malych ilosci wody1 ze mie¬ szanina reagujaca przedstawia podczas pro¬ cesu chemicznego produkt wilgotny i pro¬ szkowaty, który po ukonczonej reakcji cal¬ kowicie wysycha. Mozna, np., dobrze zmie¬ szac 4 kg superfosfatu amonowego, zawie¬ rajacego 6,7% NHS i 34,8% kwasu siarko¬ wego (tak ze zwiazana ilosc amonjaku rów¬ nowazna jest 55% calkowitego kwasu siar¬ kowego), z 650 g weglanu amonowego i 500 g wody w mlynie kulowym lub innem mie¬ szadle. Po 2 godzinach przeksztalca sie glówna czesc kwasu siarkowego, nie zwia¬ zana z amonjakiem, na siarczan amonowy i weglan, wapnia. Po odpedzeniu nadmiaru weglanu amonowego i, ewentualnie, drob¬ nych ilosci wody otrzymuje sie produkt o wlasnosciach superfosfatu, o zawartosci a- monjaku rówmowaznej mniej wiecej 90% calkowitego kwasu siarkowego, zawierajacy kwas fosforowy w znacznej mierze rozpu¬ szczalny w cytrynianie amonowym (w roz¬ tworze Petermanna).Sposób moze byc równiez tak wykona¬ ny, ze wpuszcza sie do zneutralizowanego amonjakiem superfosfatu w ilosci odpo¬ wiedniej amonjak, kwas weglowy i pare wodna w postaci gazowej, skrapla sie ja w superfosfacie amonowym i miesza sie wszystko w odpowiednich mieszadlach z superfosfatem amonowym. Szczególnie wy¬ soka rozpuszczalnosc kwasu fosforowego w — 2 —cytrynianie otrzymuje sie, jezeli utrzymu¬ je sie mozliwie niska temperature podczas neutralizacji superfosfatu aimonjakiem. Na rozpuszczalnosc kwasu fosforowego w cy¬ trynianie wplywa prócz tego dodatnio neu¬ tralizowanie superfosfatu w pierwszej fazie sposobu nie stezonym amonjakiem w posta¬ ci gazowej, lecz rozcienczonym amonjakiem, np. mieszanina, skladajaca sie z 5% NH3 i 95% powietrza lub innego gazu obojetne¬ go. Jezeli po ukonczonej neutralizacji su¬ perfosfatu przeksztalci sie zawarty gips we¬ glanem amonowym^ otrzymuje sie w rezul¬ tacie produkt, którego kwas fosforowy pra¬ wie zupelnie jest rozpuszczalny w cytry¬ nianie amonowym.Mozna równiez neutralizowac superfo- sfat amonjakiem w obecnosci weglanu lub dwuweglanu amonowego1, rozpuszczonego albo w postaci mgly i malych ilosci wody, tak ze neutralizacja superfosfatu oraz na¬ stepne przeksztalcenie gipsu zapomoca we¬ glanu amonowego odbywa sie w jednym zabiegu. Moznaby tez powiekszyc ilosc wo¬ dy, jednakze byloby to zwiazane z koszta¬ mi na odparowanie. Ilosc wody, potrzebna na przeksztalcenie gipsu na weglan amono¬ wy, moze byc mala* Nalezy brac wody tyle, by otrzymac produkt gotowy, nadajacy sie bezposrednio do wysiewu. Przeksztalcenie gipsu weglanem amonowym dokonuje sie szybciej przy umiarkowani podwyzszeniu temperatury ponad temperature pokojowa, np. przy 35 — 550|C. Naturalnie, mozna tez przeprowadzic neutralizacje i reakcje pod cisnieniem. Produkt koncowy moze byc do¬ wolnie zmieszany z solami amonowemi lub potasowemi. PL PL