W patencie Nr 16169 opisany jest spo¬ sób roztwarzania surowych fosforanów kwa¬ sem azotowym wedlug równania: 1. CaJPOJ2 + 6HN03 = =2H3PO, + 3Ca(NOJ2.Z otrzymanego roztworu, zawierajacego a- zotan wapniowy i wolny kwas fosforowy, wykrystalizowuje sie prawie calkowita ilosc azotanu wapniowego tak, ze po prze- filtrowaniu ciecz macierzysta zawiera pra¬ wie sam kwas fosforowy.Wynalazek niniejszy dotyczy przetwa¬ rzania wydzielonego azotanu wapniowego na nawozy, które nie zawieraja wcale sklad¬ ników nieskutecznych.Do tego celu stosuje sie bezposrednio wymieniona ciecz macierzysta, która po od¬ powiedniej przeróbce zawiera tylko 1—2% wapna, a wiec ilosci, które nie szkodza o- statecznemu produktowi, zawierajacemii kwas fosforowy rozpuszczalny w wodzie.Wapn zawarty w cieczy macierzystej wy¬ dziela sie zupelnia kwasem siarkowym, siarczanem, wzglednie kwasnym siarcza¬ nem potasowca lub amonu. Do tego celu nadaja sie równiez kwas fluorowodorowy,fluorki potasowców, amonu. Z otrzymanego osadu zwiazków wapniowych wydziela sie w * ziJcLtiy sposób srbdek stracajacy. Przy sto¬ sowaniu cieczy macierzystej koniecznem jest wydzielanie malych ilosci wapnia, prze¬ bieg ten wymaga wiec malych ilosci srod¬ ków stracajacych.Jezeli z pierwotnego roztworu wydzieli sie stosunkowo male ilosci azotanu wapnio¬ wego, ciecz macierzysta mozna stosowac do wytwarzania nawozów trójskladniko¬ wych, które zawieraja dwufosforan wapnio¬ wy jako nosnik kwasu fosforowego, wobec czego kwas ten jest rozpuszczalny w cy¬ trynianie.Wedlug wynalazku przeprowadza sie reakcje wydzielonego azotanu wapniowego z chlorkiem lub siarczanem potasowym. 0- trzymuje sie przytem azotan potasowy i chlorek, wzglednie siarczan wapniowy.Chlorek i siarczan wydziela sie w postaci roztworu lub osadu.Reakcje te sa nastepujace: 2a. 3Ca(N03)2 + 6KCI = 3CaCl2 + 6KN03 2b. 3Ca(N03)2+3K2S04=3CaS04+6KN03 Odpowiednie ilosci azotanu potasowego, wykrystalizowanego z roztworu, miesza sie z ciecza macierzysta, z której ewentualnie wydzielono reszte wapnia, poczem otrzy¬ many produkt zobojetnia sie amonjakiem wedlug reakcji: 3. 2H3P04 + 4KN03 + 4NH3 = = 2(NHJ2HPO± + 4KN03 W równaniu tern nie uwzgledniono malych ilosci wapnia, zawartych w cieczy macie¬ rzystej, ii Jezeli z roztworu surowego fosforanu w kwasie azotowym wykrystalizuje sie sto¬ sunkowo male ilosci azotanu wapnia, tak ze ciecz macierzysta zawiera wielkie ilosci te¬ go zwiazku, przeprowadza sie, w celu otrzy¬ mania trójskladnikowych nawozów, reak¬ cje: 4. 2H3PO± + 2Ca(N0j2 + 2KN03 + + 4NH3 = 2CaHP04 + 2KN03 + + 4NH4N03.Sposób wedlug wynalazku umozliwia wiec wytwarzanie trójskladnikowych nawo¬ zów, które zawieraja skladniki odzywcze w dowolnym stosunku. Nie jest koniecznem dodanie do cieczy macierzystej calkowitej ilosci azotanu potasowego, otrzymanego z azotanu wapniowego, jak równiez nie jest konieczna przemiana calkowitej ilosci azo¬ tanu wapniowego w azotan potasowy.Roztwór kwasu fosforowego (ciecz ma¬ cierzysta) mozna zobojetnic amonjakiem przed domieszaniem azotanu potasowego, jak równiez po zobojetnieniu osuszyc. Za¬ biegiem tym jednak nie osiaga sie dalszych korzysci.W celu zobojetnienia mieszaniny cieczy macierzystej i azotanu potasowego amo¬ njakiem, wtryskuje sie te mieszanine ogrza¬ na do gazowego amonjaku, np. zapomoca dysz. Cieplo powstajace podczas zobojet¬ niania powoduje parowanie wielkiej ilosci wody i, jezeli roztwór jest dostatecznie ste¬ zony, powstaje bezposrednio produkt suchy.Ewentualnie doprowadza sie dalsze ilosci ciepla, wdmuchujac np. gorace powietrze.Do mieszania roztworu z gazem amonia¬ kalnym mozna równiez stosowac naczynie zaopatrzone w mieszadla, sruby transportu¬ jace i podobne urzadzenia, przyczem gaz plynie w przeciwpradzie do roztworu, wo¬ da paruje, a suchy zobojetniony produkt odprowadza sie w sposób ciagly.Sposób wedlug wynalazku jest bardzo prosty, gdyz wymaga jedynie trzech latwo wykonalnych reakcyj. Ostateczny produkt otrzymuje sie bezposrednio, a obieg mate- rjalów pomocniczych jest zbedny.Chlorek lub siarczan wapniowy, wydzie¬ lany w postaci roztworu lub osadu, sluzy do wytwarzania soli amonu zapomoca amon ja¬ ku i kwasu weglowego.Sposób wedlug wynalazku umozliwia — 2 —zuzytkowywanie wapnia, zawartego w suro¬ wym fosforanie, co jest bardzo waznem pod wzgledem ekonomicznym, gdyz czyni zbed- nem dodawanie swiezego wapna. Najwaz¬ niejsza jednak zaleta sposobu wedlug wy¬ nalazku jest moznosc wytwarzania zlozo¬ nych nawozów, w których zawartosc potasu moze byc dowolnie regulowana, dzieki o- trzymywaniu skladników fosforanu, t. j. wapna i kwasu fosforowego, jako produk¬ tów oddzielnych. Przy dotychczas znanych sposobach stosowano roztwarzanie surowe¬ go fosforanu kwasem azotowym w obecnosci soli potasowych; zawartosc potasu w osta¬ tecznym produkcie zalezala wiec od zawar¬ tosci potasu w surowym fosforanie. Ponie¬ waz przy sposobie wedlug wynalazku roz¬ twór kwasu fosforowego jest w wysokim stopniu stezony, zaoszczedza sie na ko¬ sztach parowania, a mycie jest latwiejsze i tansze. Nie powstaja równiez straty na kwasie fosforowym. PL PL