Kabel telefoniczny wykonywa sie prze¬ waznie z zyl, odizolowanych powietrzem, zawartem w owijajacej je warstwie papie¬ ru, przyczem zyly kabla skreca sie grupa¬ mi razem wzdluz kabla. Grupy zyl moga sie skladac z dwóch, czterech, a nawet osmiu zyl i znane sa odpowiednio pod nazwa par, czwórek lub ósemek. Pare stanowia dwie zyly, skrecone w jedna grupe. Czwórka sklada sie badz z dwóch par (podgrup), tworzacych tak zwana czwórke Dieselhorst- Martina, (grupe glówna albo grupe wyz¬ szego rzedu), badz tez cztery zyly skreca sie odrazu w ksztalcie cylindra (czwórka gwiazdowa), przyczem normalnie zyly sa rozmieszczone w czterech rogach kwadratu, a kazde dwie srednicowo przeciwlegle zy¬ ly stanowia obwód telefoniczny.Aby otrzymac ósemke, mozna np. skre¬ cic razem dwie czwórki Dieselhorst-Mar- tina albo dwie czwórki, skrecone w gwiazde, w jedna grupe wyzszego rzedu lub tez mozna cztery pary skrecic odrazu w gwiazde, przyczem otrzymuje sie tak zwana „gwiazde podwójna" albo „gwiazde par".Naogól kazde dwa przewody tworza obwód telefoniczny (obwód macierzystyalbo rzeczywisty). Mozna jednak równiez, dobierajac odpowiedni uklad grupy, zasto¬ sowac *rf-Wa takie obwody rzeczywiste jako przewód dosylowy i odsylowy trzeciego obwodu telefonicznego, czyli tworzac tak zwany obwód kombinowany. Mozna np, o- bydwie pary czwórki Dieselhorst-Martina wziac za przewód dosylowy i odsylowy no¬ wego obwodu telefonicznego, jak równiez mozna w tym celu poslugiwac sie dwiema przeciwleglemi parami „gwiazdy podwój- nej .W takich ukladach winien byc spelnio¬ ny warunek, aby poszczególne obwody te¬ lefoniczne jednej grupy nie przeszkadzaly sobie wzajemnie i aby nie wywolywaly w niej zaklócen obce pola elektryczne lub magnetyczne (wplyw indukcyjny pradów Przesluch w takiej czwórce moze byc u- wazany za wynik dodatkowych sprzezen pojemnosciowych miedzy poszczególnemi obwodami, oddzialywujacemi na siebie (patrz Engelhardt „Fernkabel-Telephonie", Berlin, 1927, str, 162), Sprzezenie miedzy dwoma obwodami rzeczywistemi, wywolu¬ jace przesluch, oznaczono litera klf a sprze¬ zenie miedzy obwodem rzeczywistym 1 wzglednie obwodem rzeczywistym 2 a ob¬ wodem kombinowanym oznacza sie odpo¬ wiednio literami k2 i k3. Sprzezenia te skla¬ daja sie z poszczególnych pojemnosci mie- dzyzylowych i pojemnosci miedzy zylami a plaszczem olowianym i sa zwiazane naste¬ puj acemi zaleznosciami: silnych) oraz aby obwody telefoniczne po¬ szczególnych sasiednich lub dalszych grup nie oddzialywaly na siebie wzajemnie. Wo¬ bec tego uklad zyl, podgrup i grup winien byc wykonany nadzwyczaj starannie, a skrety poszczególnych grup winny byc do¬ brane w sposób najbardziej wlasciwy.Jednakze przy najbardziej starannej fa¬ brykacji nigdy nie mozna osiagnac takiego ukladu grup, aby nie wywieraly one na siebie wplywu. Zazwyczaj miedzy róznemi obwodami powstaja rózne sprzezenia, co wyjasnic mozna na przykladzie, przedsta¬ wionym na fig. 3.Obie pary 1, 2 i 3, 4 czwórki kablowej, jak równiez zyly czwórki i plaszcz olo¬ wiany mozna rozpatrywac jako zlozony kondensator. Na fig. 3 oznaczono: *1 ^i X2 ^3 "T" X± h — 4- _ _L wi—w* R2 — X1 X2 ~r X3 X4 -|- ^ , i , W*— WA Rs X1 T" X2 X3 X4 -\- — (patrz Engelhardt, str. 178), przyczem wy¬ razenia (wx — wj . r3 — wj ui + w2 + ws + w4 oraz fw1 + w2) . fw3 + wj w1 + w2 + ws + W4 zostaly w niniejszym przypadku opuszczo¬ ne jako znikomo male. pojemnosc miedzy zyla 1 a zyla 2 litera x1% u u n L ii 3 ,, X2, fi ff ff * ff * ff *3» u u u & u * u ^4» pojemnosc miedzy plaszczem olowianym a zyla l litera wlt ff II ff ff II " II Usnt ff ff II II 3 4 II II "3 w4. — 2 —Aby uniknac przesluchu w czwórce, na¬ lezy dazyc, by wartosci sprzezen klf k2 i ks byly jak najmniejsze.W celu zas unikniecia wplywu linij pra¬ dów silnych lub innych pól obcych na czwórke kablowa winny byc równiez jak najmniejsze pojemnosci miedzy zylami a ziemia, to jest pojemnosci nastepujace: e2 = w3 — w41 e3 =(w± + wj — {uz + wj.Przyczyna nieuniknionych sprzezen, ma¬ jacych miejsce mimo najdokladniejszego wykonania czwórek kablowych, moze byc nierówmomiernosc papieru i sznurków pa¬ pierowych, róznica w kalibrach skrecaja¬ cych, spowodowana nierównomiernem ich zuzyciem, róznica w hamowaniu cewek, ob¬ racajacych sie przy skrecaniu zyl i t. d.Zródla bledów sprawiaja, ze wartosci sprze¬ zen w czwórce: k19 k2 i &3, zwlaszcza zas dwie ostatnie, sa przewaznie jednostronne, to jest posiadaja jeden i ten sam znak, wskutek czego wahaja sie wobec natural¬ nego swojego 'rozproszenia nie wokolo zera, lecz wokolo pewnej dodatniej lub ujemnej liczby. Otóz po wykonaniu polaczen po¬ szczególnych odcinków kabla i utworzeniu w ten sposób linji kablowej wartosci te nie wyrównywaja sie wedlug zasad prawdopo¬ dobienstwa, poniewaz posiadaja stale ten sam znak i z tego powodu dodaja sie i wzrastaja do wartosci, które czynia ko¬ nieczne uskutecznienie wyrównania. Mozna wprawdzie przy fabrykacji kabla zmniej¬ szyc do pewnego stopnia takie systematycz¬ ne sprzezenia jednostronne przez zastoso¬ wanie odpowiednich srodków, np. przez przepuszczenie obydwóch zyl przez kaliber skrecajacy o rózniacych sie nieco sredni¬ cach.Poniewaz jednak róznice w srednicach kalibrów skrecajacych sa bardzo male i na¬ leza do rzedu wielkosci, odpowiadajacych kilku setnym milimetra, a nie jest sie w moznosci przeprowadzic dostatecznie do¬ kladnego ustopniowania srednic kalibrów skrecajacych, przeto calkowite usuniecie bledów jest niemozliwoscia. Równiez zu¬ pelnie niemozliwe jest usuniecie sprzezen jednostronnych, niewystepujacych systema¬ tycznie, a wiec podpadajacych naturalne¬ mu rozproszeniu.Wynalazek niniejszy dotyczy metody, przy której zastosowaniu mierzy sie wyste¬ pujace sprzezenia podczas fabrykacji kabla na ukonczonym juz odcinku czwórki, znaj¬ dujacym sie w maszynie, i redukuje je zpo- wrotem w calosci lub w przyblizeniu do ze¬ ra przez zastosowanie odpowiednich srod¬ ków. W tym celu jest konieczne, aby czwór¬ ka byla wyrabiana w jednym przebiegu ro¬ boczym, przyczem maszyny do wykonywa¬ nia w ten sposób czwórek kablowych sa juz znane.Fig. 1 przedstawia taka maszyne, a li¬ tery kil oraz min oznaczaja jarzma, na których osadzone sa bebny na zyly. Kazde z dwóch par jarzm, a mianowicie k i / oraz min okrazaja sie nawzajem i skrecaja zy¬ ly w pary. Obie pary jarzm odbywaja zno¬ wu ruch obrotowy wokolo siebie i wytwa¬ rzaja skrecenie zyl w czwórki. Zyly pro¬ wadzi sie teraz w mysl wynalazku miedzy jarzmami a skrecajacym kalibrem e, w któ¬ rym odbywa sie skrecanie zyl przez znane przestawialne prowadnice /, g, które sa kierowane zapomoca specjalnych przyrza¬ dów h i i.Prowadnice maja za cel nadanie czte¬ rem zylom czwórki kablowej scisle wyzna¬ czonego polozenia w kalibrze skrecajacym, a zatem i w czwórce kablowej. Tasmy ni- ciane lub papierowe, jakiemu zaraz po skre¬ ceniu owija sie czwórki, nie dopuszczaja do przemieszczenia sie zyl wzgledem siebie.Zaleca sie umieszczenie miedzy prowadni¬ ca a kalibrem skrecajacym kazdej pary zyl po jednym specjalnym przadku, któryby o- bie zyly kazdej pary owijal w znany spo- — 3 —sób osobna nitka, co zapewni szczególnie trwale polozenie zyl w czwórce. Przesta* wialnie prowadnice pozostaja w zasadzie w przymusowej lacznosci z jarzmami, naleza- cemi do tej samej pary zyl, wobec czego przekrecenie zyl miedzy jarzmem a pro¬ wadnica nie moze miec miejsca; prowad¬ nice te moga natomiast zostac równiez uru¬ chomione niezaleznie zapomoca przyrza¬ dów h i i. Maszyna jest równiez zaopatrzo¬ na w urzadzenie, które umozliwia nielylko nadawanie skretu poszczególnym parom zyl w sposób ciagly, ale umozliwia równiez do¬ wolne przytrzymanie przez pewien czas par zyl, nalezacych do jednego jarzma, w pewnem okreslonem polozeniu wzgledem calego ukladu, np. przez wyjecie napedo¬ wych kól zebatych.Polozeniu A odpowii ff B ,, h ^ fi D E F tf * ff Gdy juz zostanie wykonany pewien od¬ cinek czwórki kablowej, wówczas po zmie¬ rzeniu odpowiednich sprzezen wykonywa sie tak dlugi odcinek czwórki, aby nastapi¬ lo wyrównanie sprzezen, których wartosc winna byc znowu sprowadzona do zera.W ten sposób wyrównywa sie pokolei poszczególne sprzezenia w czwórce. Na¬ stepnie kontynuuje sie znów normalne skre¬ cenie, a po pewnym czasie powtarza wy¬ równanie. Para zyl, stanowiaca górna belke litery T w polozeniach C — F, nie musi jednak pozostawac w tern polozeniu, lecz moze zachowac swój naturalny skret, co nie wplynie niekorzystnie na wyrównanie.Podobnie prowadzi sie w dalszym ciagu skrecanie czwórki, gdyz w* razie równole¬ glego poprowadzenia zyl powstalyby sprze¬ zenia w stosunku do sasiednich czwó¬ rek.Wyrównanie sprzezen przeprowadza sie w sposób nastepujacy. Odcinek czwórki ka¬ blowej wykonywa sie w sposób nornialny i, nie zdejmujac go z maszyny, mierzy sie sprzezenie. Zyly sa przytem wysuszone na powietrzu, ale w razie potrzeby moga przejsc przez dodatkowe suszenie wstepne.Na podstawie pomiaru wprowadza sie pary jarzm, a równiez prowadnice przed kali¬ brem skrecajacym w pozycje, która nadaje zylom takie polozenie w czwórce kablowej, ze powstaje sprzezenie w kierunku, prze¬ ciwnym do mierzonego.Na fig. 2 przedstawiono polozenia zyl, odpowiadajace wyrównaniu poszczególnych rodzajów sprzezen. Czarne kolo przedsta¬ wia zyle a, a biale kolo zyle b kazdej pa¬ ry; cyfra oznacza pare. da sprzezenie — klt n "T" ™if ff ^*2l ff ~T~ *o< ff ™3* ff + ^3' Byloby zasadniczo mozliwe wykonczyc czwórke kablowa jako calosc i potem do¬ piero wyrównac odrazu cala dlugosc czwór¬ ki. Sposobu takiego nie mozna jednak pole¬ cac, poniewaz wyrównanie jest umiejsco¬ wione w takim przypadku na koncu i prze¬ pada w razie przeciecia kabla, chociazby na dwie czesci. Wówczas obie czesci kabla wykazywalyby wysokie (sprzezenia, co oczy¬ wiscie nie jest pozadane. Trzeba raczej po¬ stepowac w ten sposób, aby w czasie wy¬ twarzania czwórki sprzezenia stale byly nadzorowane i aby po osiagnieciu przez nie nieznacznej stosunkowo wartosci nastepo¬ walo wyrównanie sprzezenia. Pomiar sprze¬ zen moze sie odbywac w czasie pracy ma¬ szyny, a konce zyl sa przytem przylaczone do pierscieni slizgowych, po których slizga¬ ja sie szczotki, polaczone z mostkiem po¬ miarowym. Przy odpowiedniej konstrukcjimaszyny mozna równiez podczas jej biegu utrzymywac pare zyl, nalezaca do jarzma, w pewnem okreslonem polozeniu, tak ze nie trzeba zatrzymywac maszyny. Pomia¬ ry sprzezen moga wykonywac robotnicy, obslugujacy maszyne.Pewna trudnosc stanowi utrzymanie na dluzszym odcinku polozenia zyl w czwórce wedlug C — F, poniewaz przy przechodze¬ niu czwórki przez skrecajacy kaliber, para zyl, zajmujaca polozenie pionowe, podlega naciskowi bocznemu, wskutek czego zajmu¬ je polozenie, uwidocznione jako polozenie G na fig. 2. Przez to polozenie skosne zo¬ staje jednak wywolane oprócz zamierzone¬ go sprzezenia k2 równiez sprzezenie klf gdyz polozenie zyl jest w przyblizeniu ta¬ kie, jak przedstawiono w B.Sprzezenie^to trzeba nastepnie specjal¬ nie wyrównac. Mozna uniknac potrzeby specjalnego wyrównania, o ile zamiast po¬ prowadzenia zyl w jednem z polozen C — F dopusci sie, aby podczas wyrównywania sprzezenia np. — fe3 para II przechodzila miedzy polozeniami A i B przez polozenie E to w te, to w tamta strone. W tym ostat¬ nim przypadku odcinek wyrównawczy wy¬ pada coprawda nieco dluzszy, anizeli w przypadku poprzednim, jest to jednak za¬ leta, poniewaz jest pozadane, aby wyrów¬ nanie nastepowalo nie odrazu na krótkim odcinku, lecz stopniowo na odcinku dluz¬ szym. Wartosc sprzezenia k, nie podlega w tym przypadku zmianie, poniewaz poloze¬ nia A i 5 sa do siebie symetryczne, a przej¬ scie z polozenia A w polozenie B przez po¬ lozenie E jest równomierne, wobec czego przy przechodzeniu wi jedna i w druga stro¬ ne wartosci sprzezenia k^ znosza sie.W opisanym przypadku odcinek wy¬ równawczy w czwórce bedzie nieco dluzszy niz w przypadku, gdy zyly wprowadza sie w jedno z polozen C — F. Jednak i tak nie zalezy na umieszczeniu miejsc wyrównaw¬ czych w przewodzie na zbyt krótkich od¬ cinkach, a zatem jest rzecza wprost poza¬ dana przeprowadzac wyrównanie o ile moz¬ nosci jak najbardziej stopniowo.Przesuwanie zyl tam i zpowrotem przez kaliber skrecajacy mozna przeprowadzic w znany sposób, a mianowicie przez odpo¬ wiednie pokierowanie prowadnicami zapo- moca przyrzadów h i i (fig. 1), Para jarzm, przynalezna przesuwanym zylom, nieko¬ niecznie musi przytem towarzyszyc tym ru¬ chom tam i zpowrotem. Ewentualnie mozna zrezygnowac z przestawialnych prowad¬ nic, ale w takim razie pary jarzm musza to¬ warzyszyc wszelkim ruchom zyl, a uloze¬ nie zyl w czwórkach nie jest tak dokladne.Podana metode mozna oczywiscie w od¬ powiedni sposób zastosowac równiez w kaz¬ dej maszynie innej konstrukcji, sporzadza¬ jacej w ciagu jednego przebiegu roboczego czwórke, o ile zostana przedsiewziete srod¬ ki, aby zyly zostaly ulozone w czwórce w przepisany sposób.Metoda moze znalezc zastosowanie równiez przy czwórkach, skreconych w gwiazde, jednak trzeba miec na uwadze, ze¬ by odcinek wyrównawczy czwórki odpowia¬ dal czwórce Dieselhorst-Martinla pod wzgledem stosunku pojemnosci pary i czwórki, poniewaz zyly jednej pary w wy¬ równywanym odcinku leza obok siebie, wskutek czego pojemnosc obwodów rze¬ czywistych czwórki, której nieznaczna war¬ tosc stanowi jedna z zalet czwórki, skreco¬ nej w gwiazde, niekiedy znacznie sie zwiek¬ sza.Przez zastosowanie w maszynie odpo¬ wiednich przyrzadów ryglujacych i lacza¬ cych mozna w ten sposób wykonac urucho¬ mianie wyrównania, ze odbywa sie ono dla kazdego rodzaju wyrównania zapomoca specjalnej dzwigni, tak ze osoba obsluguja¬ ca moze zaraz po wykonaniu pomiaru wla¬ czyc wyrównanie, nadzorowac je, wykony¬ wajac jednoczesnie pomiar, a po doprowa¬ dzeniu sprzezenia do zera ponownie wyla¬ czyc wyrównanie.Dokladnosc wyrównania jest jednak o-graniczona z tego powodu, ze sprzezenie w czwórkach w porównaniu z wartosciami, wymierzonemi w maszynie i na cewce, mo¬ ze sie jeszcze zmienic, co prawda o nie¬ znaczna wartosc, przy skrecaniu w kabel i pr^y suszeniu, tak ze czwórki, w których sprzezenia wyrównano uprzednio do zera, po wykonczeniu ostatecznem kabla moga znowu wykazywac niewielkie wartosci sprzezen.W celu unieszkodliwienia tych pozosta¬ lych sprzezen w linjach kablowych, którym stawia sie szczególne wymagania, stosuje sie nastepujaca metode.: Tworzy sie grupy przez polaczenie sze¬ regowe kilku odcinków kabla, wykonajnego wyzej podanym lub jakimkolwiek innym sposobem, np. w linjach pupimizowanych grupe taka tworzy odcinek linji miedzy dwiema cewkami Pupina , zmniejszony o jedna dlugosc odcinka kabla, poczem przez wykonanie pomiaru lub zapomoca rachun¬ ku otrzymuje sie dla kazdej poszczególnej czwórki sume wypadkowych sprzezen we wszystkich polaczonych odcinkach kabla.Ostatni brakujacy jeszcze odcinek kabla wytwarza sie w ten sposób, ze sprzezenie jego czwórek wyrównywa sie nie do zera, lecz do pewtnej wartosci, która równa sie wartosci, otrzymanej z rachunku lub po¬ miaru grupy polaczonych odcinków kabla, lecz o odmiennym znaku, tak ze calkowita wartosc sprzezenia kazdej czwórki w gru¬ pie równa sie zeru. Pozostale sprzezenia w odcinku wyrównawczym kabla, które u- jawniaja sie po wykonczeniu kabla, roz¬ dzielaja sie na cala grupe i nie daja warto¬ sci szkodliwych, wobec czego mozna ich specjalnie nie wyrównywac.W linjach kablowych, którym stawia sie mniejsze wymagania, opisana metoda moze znalezc zastosowanie w tej postaci, ze pierwsze odcinki kabli wykoncza sie bez wyrównania sprzezen i do wyrobu ich moz- naby uzywac maszyn, stosowanych dotych¬ czas, a tylko odcinki kabli wyrównawcze wykoncza sie w ten sposób, zeby sprzezenia byly wyrównane w calej grupie.Metoda daje sie zastosowac równiez do zalozonych kabli. Poszczególne krótsze od¬ cinki zastepuje sie nowemi, wykonanemi wedlug wynalazku i wyrównywa niemi pozostale dlugosci.Korzysc, zwiazana z podanym sposobem wyrobu kabli, polega na uzyskaniu tak po¬ myslnych wartosci sprzezen w linjach da¬ lekosieznych, ze dodatkowe wyrównanie po zalozeniu staje sie zasadniczo niepo¬ trzebne, a mimo to wyrób kabli nie doznaje utrudnien ani opóznienia. PL