Plaszcze olowiane kabli elektrycznych sa chronione [przed nagryzaniem zazwy¬ czaj zapomoca powloki z materjalu zy¬ wicznego, np. asfaltu. Podjete próby wyka¬ zaly, ze chemiczne dzialanie ochronce as¬ faltów, cial bitumicznych, smoly i podob¬ nych materjalów wzrasta w obrebie kazdej poszczególnej klasy materjalów wraz z punktem topliwosci materjalów tak, ze np. ismola naftowa o punkcie topliwosci 100° stadowi lepsza ochrone przed na¬ gryzaniem, niz smola o punkcie topliwo¬ sci 60°. Zalecone jest zatem stosowa¬ nie mas bitumicznych, topiacych sie o ile moznosci w jaknajwyzszej tempera¬ turze. Uzycie irudpotopliwego materja¬ lu jako masy ochronnej moze byc ko¬ nieczne równiez z innych powodów, np. wówczas, $dy kabel ma byc ulozony w miejscach, w których panuje wysoka tem¬ peratura. Otóz wedlug stosowanego do¬ tychczas sposobu nakladanie masy ochron¬ nej odbywa sie w ten sposób, ze przy po¬ mocy przyrzadu do czerpania oblewa sie kabel w zbiorniku impregnacyjnym goraca masa stopiona. Po opuszczeniu zbiornika kabel przechodzi przez przyrzad zgarnia¬ jacy, który usuwa nadmiar materjalu, na-lozony przy czerpaniu. Stosowanie mas, topiacych sie przy wysokiej temperaturze, jpowoduje jednak przy takiej metodzie znaczrie trudhtfsci z powodu wysokiej tem¬ peratury, jakiej wymaga topienie masy.Wedlug wynalazku na plaszcz olowia¬ ny naklada sie mase pod cisnieniem w sta¬ nie ogrzanym i plastyczno ciagliwym. Oko¬ licznosc ta pozwala na obróbke materja- lów w temperaturach znacznie nizszych od punktu ich topliwosci, przyczem wyzysku¬ je sie fakt, ze wlasnie wchodzace tu w gre materjaly zywiczne i podobne materjaly cechuje w obrebie szerokiego zakresu tem¬ peratur stan plastyczny. Specjalne prze¬ prowadzenie metody moze przypominac na¬ kladanie pod cisnieniem plaszcza olowia¬ nego w prasie olowianej lub natryskiwanie powloki gumowej zapomoca maszyny na¬ tryskowej. Zasadnicza bowiem rzecza jest fakt, ze zastosowanie cisnienia umozliwia uzycie materjalów plastycznych pólsta¬ lych.Podobnie, jak na plaszcz olowiany, mozna powloke nakladac bezposrednio równiez na odziez z juty lub uzbrojenie metalowe, umieszczone na plaszczu olo¬ wianym, celem ochrony mechanicznej. Ce¬ lem usztywnienia masy ochronnej i nada¬ nia jej trwalszej postaci mozna dodac do masy materjalów organicznych lub nieor¬ ganicznych, jak np. kredy, kaolinu, wlókien tekstylnych. W razie uzycia mas z duzym dodatkiem wyzej wymienionych materja¬ lów korzystnie jest przed nalozeniem ma¬ sy ochronnej na kabel powlec go cienka warstwa posrednia o duzej kleistosci i przyczepnosci i w ten sposób zajpewnic sci¬ sla lacznosc miedzy plaszczem olowianym a masa ochronna. Te warstwe posrednia naklada sie na kabel po opuszczeniu prze¬ zen prasy, wytwarzajacej plaszcz olowia¬ ny, w postaci rzadkiego roztworu lub w sta¬ nie plynnym. Do tego celu nadaje sie np. latwotopliwa zywica ziemna, jak zywica MMexiko", która ze wzgledu na swój niski punkt topliwosci daje sie bez trudu nakla¬ dac w stanie plynnym i przywiera dosko¬ nale z jednej strony do plaszcza olowiane¬ go, a z drugiej równie dobrze do trudno- topliwej masy ochronnej.Bezposrednio po nalozeniu na plaszcz olowiany masy ochronnej pod cisnieniem, mozna kabel owinac sznurkiem z materja- lu wlóknistego, przebiegajacym wzdluz li- nji srubowej. Sznurek ten (przewaznie ju¬ towy) pograza sie gleboko w miekka je¬ szcze mase, daje jej przez to oparcie i za¬ pobiega przenikaniu zyl kabla przez pla¬ styczna mase.Na fig. 1 przedstawiony jest przekrój poprzeczny kabla z warstwa ochronna b, wykonana z trudnotopliwej masy. Litera a oznacza zyle, a h plaszcz olowiany. War¬ stwa posrednia i sklada sie np. z zywicy ziemnej ,,Mexiko".Wynalazek mozna w odpowiedni spo¬ sób zastosowac równiez przy wyrobie ka¬ bli pradu silnego, które sporzadza sie przez skrecenie dwóch lub wiekszej liczby kabli jednozylowych. Puste miejsca miedzy pla¬ szczami olowianemi poszczególnych kabli jednozylowych, a zewnetrznem uzbroje¬ niem wypelnia sie wedlug dotychczasowe¬ go sposobu wykonania przez zalozenie wkladek z materjalu wlóknistego, przewaz¬ nie z juty lub papieru. Te dek znajduje sie zatem w przeciwienstwie do innych rodzajów kabla wielozylowego nazewnatrz plaszczy olowianych. Jest on wprawdzie usuniety z pod dzialania pola elektrycznego, lecz z drugiej strony bez o- chrony, jaka daje plaszcz olowiany, jest on narazony na wilgoc gruntowa. Aby zapo¬ biec przedwczesnemu gniciu, przesycano jute, lub podobny materjal, uzyty jako wypelnienie, podobnemi do asfaltu mate- rjalami ochronnemi. Srodki te daja wobec znanej sklonnosci materjalów wlóknistych do gnicia w gruncie tylko wzgledna ochro¬ ne. Wyrób tego rodzaju wielozylowych ka¬ bli odbywa sie w ten sposób, ze obwój ma- — 2 —terjalem wlóknistym jest zastapiony calko¬ wicie lufo czesciowo opisana wyzej trudno- topliwa masa ochronna, która naklada sie w stanie jeszcze (plastycznym pod cisnie¬ niem, przyczem równiez moga byc domie¬ szane wyzej wspomniane materjaly dodat¬ kowe. Sporzadzanie takiego kabla wielo¬ zylowego moze np. odbywac sie w ten spo¬ sób, ze po skreceniu w line kabli jednozy¬ lowych przepuszcza sie ja przez maszyne natryskowa, która puste miejsca miedzy plaszczami olowianemi doskonale wypel¬ nia pod cisnieniem masa trudnotopliwa.Naokolo calosci mozna jeszcze wytworzyc pierscieniowa oslone z tej samej masy, co mozna wykonac jeszcze w ciagu tego sa¬ mego zabiegu.Fig. 2 przedstawia w przekroju po¬ przecznym wykonany w ten sposób kabel, zlozony z trzech kabli jednozylowych. Li¬ tera a oznacza kable jednozylowe, an — plaszcze olowiane. Litera 61 oznacza war¬ stwy wypelniajace, wykonane z trudno- topliwej masy ochronnej, a / — zewnetrz¬ ne uzbrojenie kabla.Poza tern, jak wspomniano, mozna je¬ szcze pokryc warstwy wypelniajace b1 zwarta powloka masy plastycznej (fig. 3).Ta pierscieniowa powloka ochronna z pla¬ stycznej masy jest oznaczona litera d.Mozna równiez ograniczyc sie do wy¬ pelnienia masa tylko czesci przestrzeni pu¬ stych, mianowicie wykonac z masy war¬ stwy zewnetrzne, natomiast warstwy we¬ wnetrzne wykonac z materjalu wlókniste¬ go, jak to uwidoczniono na fig. 4. Na figu¬ rze tej wkladki z materjalu wlóknistego sa oznaczone litera c, a warstwy wypelniaja¬ ce z plastycznej masy litera b2.Wreszcie mozna takze kazda poszcze¬ gólna wkladke wykonac z duszy, zrobionej z materjalu wlóknistego, i otoczyc ja po¬ wloka z masy plastycznej. Tego rodzaju wyrób moze sie np. odbywac w ten sposób, ze pod cisnieniem natryskuje sie masa pla¬ styczna sznurki jutowe s (fig. 5), tworzac przez to powloke 63, a nastepnie wytwo¬ rzone w ten sposób postronki skreca .sie wraz z poszczegolfaemil kablami jednozy- lowemi w kabel wielozylowy.Rozumie sie samo przez sie, ze równiez w postaciach wykonania wedlug fig. 2—5 miedzy plaszczem olowianym h a odpo¬ wiednia oslona b1, b2 i 63 z trudnotopliwej masy mozna umiescic wszedzie warstwe posrednia i, uwidoczniona na fig. 1.Do nakladania masy ochronnej na plaszcz olowiany korzystnie jest, jak po¬ wiedziano, uzyc maszyny natryskowej, po¬ dobnie, jak isie to dzieje w fabrykacji ar¬ tykulów gumowych. W takiej maszynie wy¬ tryskiwanie masy plastycznej przez otwór jest uskuteczniane pod cisnieniem, wywo- lanem zapomoca slimaka. Przez otwór ten przechodzi równoczesnie kabel, który w ten sposób jest powlekany powloka ochronna.Dotychczas umieszczano przed otworem wytryskowym kurek przelewowy, który nastawiano odpowiednio do wahan doply¬ wu masy i szybkosci pracy, aby przez wy¬ puszczanie masy móc regulowac wedle po¬ trzeby doplyw do otworu wytryskowego.Samoczynne regulowanie i ograniczenie ilosci masy, która ma byc natrysnieta na kabel, mozna osiagnac w ten sposób, ze w normalnych warunkach pracy przez otwór wytryskowy zostaje wycisnieta ilosc masy, przekraczajaca pozadana miare, a nadmiar ten usuwany jest zapomoca zganniacza, u- mieszczonego poza otworem wytryskowym; zgarniacz ten formuje ostatecznie powloke ochronna.Korzystnie jest zgarniacz, który zreszta znany jest jako wystepujacy w polaczeniu z innemi maszynami, ogrzewac, co pozwala na latwe zgarnianie masy. Przewaznie na¬ daje mu sie postac lejka, co ze wzgledu na spietrzenie masy, jaka nastepuje wewnatrz lejka, pozwala wytworzyc wieksze cisnie¬ nie, skierowane w kierunku osi srodkowej.W tym samym celu zgarniacz moga stano¬ wic walce profilowe, najlepiej nagrzewane, — 3 —przez które przechodzi kabel, na który w ten isposób mozna nalozyc powloke ochron¬ na pod wiekszem jeszcze cisnieniem.Na fig. 7 — 9 przedstawione sa sche¬ matycznie dwie rózne postacie wykonania zgarniacza odpowiednio do powyzszych da¬ nych.Na fig. 6 litera a oznacza kabel, którego plaszcz olowiany ma (byc pokryty powloka ochronna; o oznacza urzadzenie do dopro¬ wadzania masy w widoku zgóry; p — pier¬ scien z otworem wytryskowym; 64 — po¬ wloke kabla, powstajaca za otworem wy¬ tryskowym, wraz z nadmiarem masy; t — zgarniacz, majacy tu ksztalt pierscienia; r — zebrany zgarniaczem nadmiar masy, a litera b — wykonczona powloke ochronna z iriaterjalu zywicznego.W postaci wykonania wedlug fig. 7, zgarniacz jest wykonany w postaci lejka w ksztalcie litery U, a w postaci wykona¬ nia, przedstawionej na fig. 8 i 9, (widok zgóry i zboku) zgarniacz tworza dwa pro¬ filowane krazki v, v.Zgarniacz mozna ogrzewac w jakikol¬ wiek znany sposób. Kadluby zgarniacza mo¬ ga byc w tym celu wydrazone, zeby umozli¬ wic przepuszczanie srodka ogrzewajacego. PL