Przy ksztaltowaniu na goraco magnezu i jego stopów zauwazono, ze ulepszenie sie wlasnosci wytrzymalosciowych, wystepu- jace, jak wiadomo, przy odksztalceniach metali, objawia sie, w przeciwienstwie do innych metali, przedewszystkiem przy ob¬ ciazeniu na ciagnienie, podczas gdy polep¬ szenie granicy elastycznosci na zgniatanie i skrecanie jest znacznie mniejsze. Tak np. granica plynnosci przy zgniataniu (cisnie¬ nie w kg/mm2, odpowiadajace pozostajace¬ mu zgrubieniu 0,2%) wynosi po normal- nem odksztalceniu tych metali w stanie o- grzanym w przyblizeniu o polowe mniej, niz granica plynnosci przy rozciaganiu (ciagnienie w kg/mm2 odpowiadajace po¬ zostalej rozciaglosci 0,2%).Wprawdzie dalszy wzrost wytrzymalo¬ sci magnezu i jego stopów po odksztalce¬ niu w stanie ogrzanym mozna osiagnac przez dodatkowe ksztaltowanie na zimno, lecz okazuje sie przytem, ze wprawdzie bezwzgledne wartosci granic plynnosci przy rozciaganiu jako tez zgniataniu wzra¬ staja, lecz niekorzystny stosunek granicy plynnosci przy rozciaganiu i zgniataniu po¬ zostaje niezmieniony.Takze granica plynnosci przy skreca¬ niu, wynoszaca w metalach naogól polowe tejze granicy przy rozciaganiu, wynosi wC magnezie i jego stopach odksztalcenia w stanie ojgrzanym i w normalnych warun- j, jcaÓh co najwyzej okolo % granicy plyn- nóscf^przy Rozciaganiu, przyczem takie i ten stosunek nie da sie poprawic przez do¬ datkowe odksztalcenie na 2im.n0 tak, aby dorównal wartosci wykazywanej przez In¬ ne metale.W wielu przypadkach uzycia magnezu i jego stopów w technice, pozadane jest po¬ lepszenie tego niekorzystnego stosunku granicy plynnosci pr«y rozciaganiu tk pewnych innych whtsiroSci wytrzymaloscio¬ wych, zwlaszcza zas do granicy plynnosci przy zgniataniu. SpofcSb wedlug niniejsze¬ go wynalazku umozliwia zmiane wyzej wy¬ mienionych stosunków w pozadanym kie¬ runku.Przy <4&dksfctelcaniu magnezu i jego sto¬ pów w stanie ogrzanym, przy temperaturze od 200 do 500°C, stosuje sie wykle, « wzgledów gospodarczych, tak duza szyb¬ kosc odksztalcania, jaka jest mozliwa bez uszkodzenia spoistosci materjalu. Najwiek¬ sza szybkosc odksztalcania, najkorzystniej¬ sza ze wzgledów gospodarczych, zalezy w poszczególnych przypadkach ód tempera¬ tury odksztalcania i od wlasnosci plastycz¬ nych uzytego stopu. Najlepiej jest stwier¬ dzic uprzednio najwieksza mozliwa szyb¬ kosc odksztalcania dla danego stopu przy odpowiedniej temperaturze w zwykly spo¬ sób, a wiec przez nastawienie urzadzenia lub maszyny na najwieksza sprawnosc.Stwierdzono przytem, ze najwieksza szyb¬ kosc (np. najwieksza szybkosc wysuwania sie pretów z lormy prasy) mozliwa jeszcze do osiagniecia w odnosnem urzadzeniu do ksztaltowania bez skruszenia obrabianego materjaiu, okresla sie nastepnie jako szyb¬ kosc „normalna"."W mysl niniejszego wynalazku mozna zatem osiagnac pozadane polepszenie sto¬ sunku wlasnosci wytrzymalosciowych przedewszystkiem w ten sposól), ze od¬ ksztalcanie odbywa sie z szybkoscia znacz¬ nie mniejsza od normalnej szyfckosci od¬ ksztalcania, wynoszacej mniej niz polowe tej ostatniej. Inna droga, która mozna obrac 'z fekim samym wynikiem, polega na tern, ze materjal formowany z dowolna szybko¬ scia, a zwlaszcza z szybkoscia normalna, poddaje sie, w ckwili ustania dzialania sil wewnetrznych powodujacych odksztalce- aaia, naglemu ochladzaniu do temperatury, przy której nie zachodza juz zmiany struk¬ tury krystalicznej ani co do wielkosci ani co tlo ukladu krysztalów.Do naglego ochladzania metalu mozna uzywac zimnej lub cieplej wody, oliwy, spneioaego p&w3tete&& i t. d., przyczem, np. w przypadku wytlaczania pretów, dopro¬ wadza sie srodek -chlodzacy mozliwie -blisko otworu wylotowego formy prasy.Ponizej objasniono zastosowanie n0we- go sposobu na przykladach wyrobu profilo¬ wac, wytlaczanych zapomoca tloczarki, jednaBt mozliwosc stosowania nowego spo¬ sobu obejmuje wszelkie rodzaje formowa¬ nia z ogrzaniem, zwlaszcza zas takze wy¬ tlaczanie czesci zwartych, odkuwanie ich, walcowanie i wycinanie.Przyklad I. Zapomoca tloczarki do wy¬ tlaczania pretów wykonano z czystego magnezu, pray temperaturze roboczej 450°, okragly pret o srednicy 25 mm. Normalna szybkosc tloczenia, w mysl definicji poda¬ nej powyzej, wynosila 110 nam/sek. Wsta¬ nie ochlodzonym stwierdzono granice plyn¬ nosci materjalu, przy rozciaganiu, równa 15 kg/mm2, a granice plynnosci, przy zgnia* taniu, 6 kg/mm2. Granica plynnosci przy skrecaniu wynosila 2,9 kg/mm2,.Przy tej samej temperaturze wytloczo¬ no z tego samego materjalu taki sam okra¬ gly pret, lecz z szybkoscia zmniejszona do 5 mm/sek. W tym przypadku stwierdzono granice plynnosci przy ugniataniu = 11 kg/mm2 i granice plynnosci przy skre¬ caniu = 5,1 kg/mm2, jprzyczem granica plynnosci przy rozciaganiu .pozostala bez zmiany, w porównaniu z normalnie wytlo- - 2 -ctónyfit materjalem, i urymorita/ 15 kg/tam2.Przyklad II, Ze stopu magnezu zawie¬ rajacego 6,5% gWa^t 1% cynku, 0,3% man¬ ganu i drobniejsze zanieczyszczenia zwy¬ kle v stopach magnezu, wytloczono okra¬ gle prety zapomoca tloczarki o przekroju wylotu 25 mm i przy temperaturze 300°.Odpowiednio do mniejszej plastycznosci te¬ go stopu normalna szybkosc tloczenia wy¬ nosila w tym przypadku tylko okolo 50 mm/sek. Dla materjalu tego stwierdzono granice plynnosci przy rozciaganiu —22,5 kg/mm2, granice plynnosci przy zgniataniu —14 kg/mm2 i wytrzymalosc na znuzenie (próba na zginanie) 12 kg/mm2.Przy formowaniu z ogrzaniem, w mysl wynalazku, szybkosc odksztalcenia wyno¬ sila 10 mm/sek, przy zachowaniu innych warunków bez zmiany. Dla materjalu tego stwierdzono granice plynnosci przy zgnia¬ taniu 22 kg/mm2, wytrzymalosc na znuze¬ nie przy zginaniu 16 kg/mm2, podczas gdy granica plynnosci przy rozciaganiu 22 kg/mm2 pozostala i w tym przypadku bez zmiany, w porównaniu z materjalem tlo¬ czonym normalnie.Przyklad III. Zapomoca tloczarki do wytlaczania pretów wykonano z czystego magnezu okragly pret o srednicy 25 mm, przy temperaturze roboczej 300°, przyczem normalna szybkosc tloczenia wynosila 130 mm/sek. Otrzymany materjal wykazal gra¬ nice plynnosci: przy rozciaganiu 16 kg/mm2, przy zgniataniu 6,5 kg/mm2 i przy skreca¬ niu 3,7 kg/mm2. Taka sama próba przy sil¬ nem ochlodzeniu okraglego preta, wycho¬ dzacego z formy, zapomoca zimnej wody az do osiagniecia temperatury ponizej 200°, dala materjal, którego granica plynnosci przy rozciaganiu pozostala znowu bez zmiany i byla równa 16 kg/mm2, natomiast granica plynnosci przy zgniataniu wzrosla do 13 kg/mm2, a przy skrecaniu — do 5,5 kg/mm2.Przyklad IV* Ze stopu magnezu wspo- miiiaoe^o w przykladzie II wytloczomo 0- kragly pret o srednicy.25 mmzipamoca llo- czarki do wytlaczania p^etiw, przy tempe¬ raturze okolo 350° z szybkoscia tloczenia M mm/sek i przy jednoczesnem octóa niu zapoanoca zimnej wody dkjaglego preta wychodzacego z formy prasy Materjal ten wykazal granice piynaosci psrzy rozciaga¬ niu 24,8 kg/mm2 i przy zgniataniu — 24,0 kg/mm2.Wybór jednego z obu opisanych sposo¬ bów zalezy od przekroju materjalu. Przy powiekszajacych sie rozmiarach przekroju dochodzi sie naturalnie do pewnej granicy, powyzej której hartowanie nie jest juz dosc skuteczne tak, ze lepiej zastosowac tlocze¬ nie ze znacznie zmniejszona szybkoscia. W takich przypadkach moze byc jednak ko¬ rzystne takie polaczenie obu sposobów, mianowicie jednoczesne zmniejszenie, w mniejszym stopniu w porównaniu z szybko¬ scia normalna, szybkosci odksztalcania i hartowania bezposrednio po odksztalceniu.Zachodzacy tu proces hartowania nie ma nic wspólnego, na co wskazano juz na wste¬ pie opisu, ze znanem hartowaniem stosowa- nem przy uszlachetnianiu, poniewaz ten o- statni sposób nadaje sie tylko do stopów dajacych sie ulepszac i ujawnienie sie jego wplywu zalezy tylko od temperatury wy¬ zarzania, która w zadnym razie nie moze byc taka jak temperatura stosowana przy odksztalcaniu. PL