Przy wytwarzaniu preparatów celulozo¬ wych czesto nalezy zawarty w nich plyn zastepowac innym, a zatem plyn pierwotny w pewnym stopniu wypierac przez inny.Jako przyklad tego moze sluzyc wypiera¬ nie wody z nitrocelulozy przez alkohol.Istnieja glównie dwa sposoby wypiera¬ nia plynu. Podlug jednego sposobu wypie¬ ranie przeprowadza sie w centryfugach, ale przy tym sposobie zuzywa sie duze ilosci alkoholu, przez co sposób ten nie znalazl duzego zastosowania. Przy najbardziej o- becnie stosowanym sposobie, tak zwanym garnkowym sposobie, wypieranie odbywa sie w pionowych wysokich cylindrycznych naczyniach, przyczem alkohol pod cisnie¬ niem 10 i wiecej atmosfer zostaje przepro¬ wadzony przez materjal w kierunku osi cy¬ lindra. Przy tym sposobie pracy wypie¬ ranie jest czesto nierównomierne, gdyz w materjale pozostaje woda, powodujaca pózniejsze zelatynowanie. Dalej okazalo sie, ze pewne nitrocelulozy przechodza w stan zelatynowaty, przez co proces wypie¬ rania nadmiernie sie przedluza, a nawet niekiedy staje sie nie do przeprowadzenia.Przy tym sposobie nie mozna uniknac przerw w pracy i strat materjalu.Glówna przyczyna powyzszych zjawisk przy garnkowym sposobie wypierania jest to, ze, jak wiadomo, nitroceluloza nie jest zbytnio rozpuszczalna w alkoholu i z alko¬ holowego roztworu moze byc stracona wo¬ da w formie zelu. Przy sposobie omawia¬ nym warstwy, przez które ma przejsc alko¬ hol, sa stosunkowo wysokie, az do 1 m i wiecej. Wprowadzony mocny alkohol wywoluje wprawdzie w warstwach, z któ-/ remi sie z poczatku styka, wypieranie wo¬ dy, ale nastepne ilosci alkoholu, nie znaj¬ dujac wody, rozpuszczaja znaczne ilosci nitrocelulozy. Roztwór taki wydziela przy aaiszem przenikaniu, przy którem znów styka sie z zawierajacemi wode warstwa¬ mi, rozpuszczona nitroceluloze w formie zelatynowatych mas, które pokrywaja i sklejaja wlókna, przez co równomierne przenikanie alkoholu przez mase jest u- irudnione, natomiast przyczynia sie do koloidowania, a wypieranie staje sie cze- rownomierne, przedluza sie i staje sie cze¬ sto niemozliwem do przeprowadzenia. iNie- zbedne wysokie cisnienie równiez przyczy¬ nia sie do koloidowania.Przedmiot wynalazku usuwa te wady i zezwala na osiagniecie bardzo równomier¬ nego i szybkiego wyparcia plynów przy niskiem cisnieniu. Nowy sposób polega na tern, ze materjal, z którego ma byc wypar¬ ty plyn, stosuje sie w cienkich warstwach, ewentualnie w sprasowanej poprzednio for¬ mie, a plyn do wypierania zostaje przez materjal przeprowadzony najkrótsza dro¬ ga. Okazalo sie celowem poddac materjal poprzednio scisnieniu, przez co dzialaniu wypierania poddaje sie mase wzglednie gesta. Od stopnia scisnienia jest sie w moz¬ nosci zgóry okreslic zawartosc masy, na¬ lezy tylko starac sie przeszkodzic pózniej¬ szemu pecznieniu, wzglednie powiekszeniu objetosci materjalu. Cisnienie, potrzebne przy tym procesie, jest bardzo male i wy¬ nosi w regule ulamek 1 atm.Szkodliwy wplyw rozpuszczalnosci ma¬ terjalu w plynie do wypierania jest w znacznej mierze usuniety. Rozpuszczal¬ nosc nitrocelulozy w alkoholu moze byc widoczna dopiero wkoncu procesu, gdy wo¬ da jest juz prawie calkowicie usunieta. Wy¬ pieranie odbywa sie szybko i, jak zostab ustalone przez wielokrotne próby ostatecz¬ nego produktu, podzial plynu wypieraja¬ cego w masie materjalu jest zupelnie rów¬ nomierny.Sposób niniejszy daje równiez moznosc przeprowadzenia wypierania przy podwyz¬ szonej temperaturze. Tego rodzaju podnie¬ sienie temperatury wywiera, jak wiadomo, dodatni wplyw na materjaly, które maja byc poddane pózniejszemu zelatynowaniu.Przy poprzedniej metodzie wypierania wy¬ nik pracy przy podniesionej temperaturze byl o tyle watpliwy, ze podwyzszona tem¬ peratura powieksza rozpuszczalnosc ma¬ terjalu, przy zas nowym sposobie pracy ta rozpuszczalnosc nie jest zbytnio szkodliwu.Techniczne przeprowadzenie sposobu podlug wynalazku moze byc wykonane w najrozmaitszy sposób, np. materjal, z któ¬ rego ma byc wyparty plyn, zostaje prze dewszystkiem sprasowany, zapomoca hy¬ draulicznego albo innego cisnienia, w od¬ powiednich formach, jak ramy drewniane i t. d. na cienkie kuchy w postaci plytek, próznych cylindrów i t. p. Moga byc przy- tem uzyte proste wydrazone ramy drew¬ niane albo metalowe, do których materjal po sprasowaniu przylega tak scisle, ze wy¬ twarza z rama w pewnym stopniu jedna calosc. Na fig. 1 jest przedstawiona taka kucha wraz z prasujaca rama. Sprasowa¬ ne kuchy zostaja nastepnie wprowadzone do odpowiednich przestrzeni do wypierania, jak to przedstawiono na fig. 2, na której / oznacza drewniana rame, w która zostaje wcisniety materjal. Rama ta zostaje, e- wentualnie przy wlaczeniu sukna, szczelnie wprowadzona pomiedzy wydrazone obie plyty 2, których przerwane sciany 3 sci¬ sle przylegaja do materjalu i przeszkadza¬ ja pecznieniu kuch. Doprowadzanie alko¬ holu odbywa sie przez rurowy przewód 4, odplyw—przez rure 5. Alkohol porusza sie w kierunku strzalek najkrótsza droga przez odwadniana warstwe.Przy praktycznem wykonaniu, wskaza- nem jest laczyc w baterje wieksza ilosc ta-kich elementów do wypierania. Otrzymuje sie wtedy urzadzenia w rodzaju pras filtro¬ wych, jak to jest schematycznie przedsta¬ wione na fig. 3. Traktowany materjal moze byc równiez wycisniety w ksztalcie wy¬ drazonych cylindrów albo t p., a plyn wy¬ pierajacy mozna doprowadzac w ten spo¬ sób, zeby przenikal sciany materjalu z ze¬ wnatrz do wnetrza albo odwrotnie.Jesli wyjsciowym materjalem ma byc otrzymana przez namulenie celuloza, to mozna material taki uwolnic od wiekszej czesci jego wody zapomoca ssacego urza¬ dzenia, prasy filtrowej i t. p., a nastepnie doprowadzic powstajace w ten sposób ku¬ chy do potrzebnej do wypierania gestosci zapomoca, np. mechanicznego pózniejsze¬ go sprasowania i dopiero poddac procesowi wypierania. Pózniejsze sprasowanie kuch moze równiez miec miejsce po procesie wy¬ pierania.Okazalo sie nastepnie, ze mozna w pro¬ sty sposób przeprowadzic stabilizacje pre¬ paratu celulozy, np. bawelny strzelniczej.Nalezy w tym celu przeprowadzac przez materjal plyn wypierajacy tak dlugo po¬ nad czas, potrzebny do wypierania, zeby prócz wyparcia osiagnac jeszcze stabiliza¬ cje preparatów celulozowych.Dzieki rozlozeniu materialu , na cienkie warstwy i przeprowadzaniu plynu najkrót¬ sza droga, potrzeba dla osiagniecia stabili¬ zacji nie wiele wiecej czasu, niz dla o- siagniecia tylko wypierania, przyczem za¬ pewniona jest bardzo znaczna równomier¬ nosc stabilizacji w calej objetosci materjalu.Wskazanem jest przeprowadzanie pro¬ cesu stabilizacji przy wyzszej temperatu¬ rze: na przebieg stabilizacji wywiera rów¬ niez korzystny wplyw poprzednie spraso¬ wanie traktowanej warstwy.Przy róznicach w ciezarze wlasciwym pomiedzy plynem, który ma byc wyparty, a plynem wprowadzanym okazal sie waz¬ nym sposób wprowadzania i odprowadza¬ nia wypartego plynu, co powinno byc re¬ gulowane w zaleznosci od ciezaru wlasci¬ wego. Jezeli do wypierania plynu stosuje sie urzadzenie, przy którem warstwy trak¬ towanych substancyj sa umieszczone prze¬ waznie poziomo i przez które wskutek te¬ go prad plynu przeplywa przewaznie w kierunku pionowym, to moga miec miejsce nastepujace wypadki: gdy ciezar wlasciwy wypieranej cieczy jest wyzszy od cieza rj wlasciwego cieczy wypierajacej, to dopro¬ wadzanie plynu powinno odbywac sie prze¬ waznie zgóry nadól, a odprowadzanie plynu musi miec miejsce przy naj¬ nizszym punkcie warstwy; gdy ciecz wypierana jest lzejsza od doprowadzanej, to doprowadzanie powinno miec miejsce przewaznie zdohi ku górze, a odprowadza¬ nie odbywac sie przy najwyzszym punkcie warstwy.Przy pionowem urzadzeniu, to znaczy, gdy traktowane warstwy sa ulozone prze¬ waznie pionowo, a zatem kierunek przeply¬ wu plynu przez warstwe jest przewaznie poziomy, to odprowadzanie wypartej cie¬ czy powinno nastepowac przy najnizszym punkcie warstwy w tym wypadku, gdy wyparta ciecz jest ciezsza od wprowadzo¬ nej i odwrotnie. Sposób wprowadzania ma w tym wypadku male znaczenie, ale jednak wskazane jest regulowanie doprowadza nia odpowiednio do ciezatu wlasciwego.Dzieki niniejszemu sposobowi umozli¬ wione jest wykorzystanie do wyparcia cze¬ sci otrzymanego podczas wypierania sply- nu. Stosownie do wynalazku zostaja frak¬ cje o okreslonej koncentracji, np., 9(¥, o- trzymane podczas wypierania, znów do¬ prowadzone do materjalu i sluza powtór¬ nie jako plyny do wypierania. Wskazanem jest uzycie przy wypieraniu przedewszyst- kiem splynów, poprzednio otrzymanych przy wypieraniu, a dopiero pózniej dopro¬ wadzenie do traktowanego materjalu swie¬ zego plynu wypierajacego. — 3 — PL