***Q° Int Cf7 C09B 67/00 Twórcy wynalazku: Uprawniony z patentu: Miroslaw Gralinski, Jan Jedrzejewski, Krzysztof Granat, Wieslawa Blonska, Tadeusz Gruszczynski, Eugeniusz Klusek, Jerzy Pekacki Osrodek Badawczo-Rozwojowy Przemyslu Barwników "Organika", Zgierz (Polska) SRODEK BARW; j^CY DO BARWIENIA WYROBÓW Z MIESZANINY WLÓKIEN POLIESTROWYCH I CELULOZOWYCH Przedmiotem wynalazku jest srodek barwiacy do barwienia na kolor szary wyrobów wlókienni¬ czych z mieszaniny b skladzie 67% wlókien poliestrowych i 33% wlókien celulozowych* Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33 barwiono na kolor szary glównie sposobem dwuetapowymi Sposób ten polegal na zabarwieniu w pier¬ wszym etapie skladnika poliestrowego mieszaniny wlókienniczej wybranymi barwnikami zawiesino¬ wymi, przede wszystkim metoda napawania, suszenia i dogrzewania* Nastepnie skladnik celulozowy dobarwiano w drugim etapie, stosujac miedzy innymi glównie w przypadku jasnych, pastelowych odcieni szarych, leukoestry barwników kadziowych, najczesciej w tzw. metodzie nitrytowej, przy uzyciu azotynu sodowego i kwasu siarkowegoi Sposób dwuetapowy wymagal duzej precyzji w jakosciowym doborze barwników w poszczególnych etapach barwienia, dodatków do kapieli barwiacej, jak równiez scislego przestrzegania tech¬ nicznych parametrów barwieniai Sposób ten byl ponadto malo ekonomiczny ze wzgledu na z reguly wieksze niz w jednoetapowym zuzycie energii i wody oraz dlugotrwaly cykl barwienia• Nawet nie¬ znaczne bowiem odchylenia poszczególnych parametrów procesu od zalozonych, trudne do uniknie¬ cia w warunkach przemyslowych, powodowaly brak reproduktywnosci poszczególnych partii barwio¬ nych wyrobów wlókienniczych oraz niejednolitosc zabarwienia skladników mieszaniny wlókienniczej i Celem wynalazku jest otrzymanie srodka barwiacego do barwienia wyrobów wlókienniczych z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33 na kolor szary, który zapewnialby uzys¬ kanie jednolitych i równomiernych wybarwien obydwu rodzajów wlókien sposobem jednoetapowym- dwustopniowym, umozliwiajacym zmniejszenie zuzycia energii i wody oraz skrócenie cyklu barwienia* Cel ten osiagnieto, wytwarzajac srodek barwiacy wedlug wynalazku zawierajacy 32-44 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru lub atom chlo-2 132 959 ru lub grupe nitrowa, Itj oznacza atom wodoru lub atom chloru, X oznacza grupe alkilowa CnH2n+-j dla n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe acetylowa lub grupe acetyloetylowa, Y oznacza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowa lub grupe acetyloetylowa, R2 oznacza atom wodoru lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylowa, U oznacza atom wodoru lub grupe acetyloaminowa, 7-19 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym X oznacza atom wodoru lub atom chlorowca, szczególnie bromu, zas n oznacza liczbe 2 lub 3 oraz 46-61 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 3, w którym X oznacza atom wodoru lub atom chlorowca, szczególnie bronuu Oprócz substancji barwiacych srodek barwiacy wedlug wynalazku ewentualnie zawiera nie¬ wielkie ilosci znanych srodków nastawiajacych, dyspergujacych, natluszczajacych, wypelniaja¬ cych, takich jak: sole skondensowanych sulfokwasów aromatycznych, kwasy tluszczowe z dodatkiem emulgatora, siarczan sodowy, wodorotlenek sodowy, weglan sodowy i mocznik, które to srodki nie maja zadnego wplywu na sposób barwienia i wlasciwosci uzytkowe wybarwieni Barwnik o wzorze ogólnym 1, którego podstawniki zostaly omówione powyzej zabarwia na kolor czerwony, lub granatowy lub pomaranczowy skladnik poliestrowy w wyrobie wlókienniczym z mie¬ szaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33, dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 3-4°, woda od 4° do 5°, pranie od 4° do 5°, pot 4°, tarcie od 4° do 4°-5°, sublimacja 3-4°, przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych wskazników oznacza odpornosc najwyzsza.Barwniki o wzorze ogólnym 2, którego podstawniki zostaly omówione powyzej zabarwia na ko¬ lor zólty zarówno skladnik celulozowy, jak i poliestrowy w wyrobie wlókienniczym z miesaniny tych dwóch rodzajów wlókien 67/33, lecz w róznej intensywnosci dajac na tych wlóknach odpor¬ nosci wybarwien, odpowiedni: swiatlo 4° (3-4°), woda 5° (5°), pranie 5° (5°), pot 5° (5°), tar¬ cie 4° (4-5°), sublimacja 4-5° (4-5°), przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych wskaz¬ ników oznacza odpornosc najwyzsza, zas cyfra w nawiasie dotyczy kazdorazowo skladnika polie¬ strowego .Barwnik o wzorze ogólnym 3, którego podstawnik zostal omówiony powyzej zabarwia na kolor szary zarówno skladnik celulozowy jak i poliestrowy w wyrobie wlókienniczym z mieszaniny tych dwóch rodzajów wlókien 67/33, lecz w róznej intensywnosci dajac na tych wlóknach odpornosci wybarwien, odpowiednio: swiatlo 5° (4-5°), woda 5° (^-5°), pranie 4° (3-4°), pot 4° (4°), tar¬ cie 4° (4°), sublimacja 4° (4°),- przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych wskazników oznacza odpornosc najwyzsza, zas cyfra w nawiasie dotyczy kazdorazowo skladnika poliestrowegoi Nieoczekiwanie okazalo sie, ze srodek barwiacy wedlug wynalazku zawierajacy jako kompo¬ nenty odpowiednio dobrane ilosciowo barwniki o wzorach ogólnych 1, 2 i 3, w których podstaw¬ niki zostaly omówione powyzej, zabarwiaja wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestro¬ wych i celulozowych 67/33 w sposób jednolity i równomierny, metoda jednoetapowa-dwustopniowa, przy czym wskazniki odpornosci wybarwien na wyrobie z mieszaniny wlókien poliestrowych i ce¬ lulozowych 67/33 przewyzszaja wskazniki uzyskane skladnikami srodków barwiacych w poszczegól¬ nych rodzajach wlókien-skladników, gdyz wynosza: swiatlo od 4-5°, do 6°, woda od 4-5°, do 5°, pranie od 4-5° do 5°, pot od 4° do 4-5°, tarcie 5°, sublimacja 4-5°» Powyzsze nieoczekiwane efekty techniczne nie wynikaja z wlasciwosci technicznych skladników srodków barwiacych i wska¬ zuja na synergizm dzialania * Ponadto, zastosowanie do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozo¬ wych 67/33, srodka barwiacego wedlug wynalazku umozliwilo wprowadzenie metody jednoetapowej-, dwustopniowej, dzieki czemu skrócono cykl barwienia oraz zmniejszono zuzycie wody i energii* Srodkiem barwiacym wedlug wynalazku barwi sie w sposób ciagly jednoetapowy-dwustopniowy wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33, napawajac je w pierwszej kapie¬ li, zawierajacej srodek barwiacy zdyspergowany w wodzie, w obecnosci dyspergatora oraz srodka pomocniczego o dzialaniu przeciwmigracyjnym, a nastepnie po wyzeciu, suszac w temperaturze 100- 130° i dogrzewajac w czasie 45-90 sekund w temperaturze 215-205°C»132 959 3 V drugiej kapieli nastepuje najczesciej napawanie w pierwszym przedziale pralnicy sze¬ rokosciowej pracujacej równiez sposobem ciaglym roztworem wodnym o temperaturze 20-25°C za¬ wierajacym odpowiednie ilosci azotynu sodowego i kwasu siarkowego, po czym w dalszych prze¬ dzialach pralnicy szerokosciowej nastepuje wywolanie barwnika w temperaturze 80°C, w kapieli zawierajacej azotyn sodowy i mocznik, a nastepnie plukanie, neutralizacja w roztworze sody o temperaturze 70-80°C, pranie na goraco w roztworze mydla lub srodka pomocniczego o dzialaniu pioracym i ponowne plukanie, poczatkowo w goracej, a nastepnie w zimnej wodzie* Uzyskuje sie jednolicie i równomiernie zabarwiony na kolor szary wyrób wlókienniczy z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33, przy czym wybarwienie odznacza sie wy¬ sokimi wskaznikami odpornosci uzytkowych, które wynosza: swiatlo od 4-5° do 5°, woda od 4-5° do 5°, pranie od 4-5° do 5°, pot od 4° do 4-5°, tarcie 5°, sublimacja 4-5°• Ponizej podano przyklady sporzadzenia srodków barwiacych wedlug wynalazku: Przyklad I* 7,0 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 4 miesza sie z 19*0 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 5, z 9,1 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 6, z 8,75 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 7 oraz z 56,15 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 80/100 zawierajacego barwnik o wzorze 9* Calosc uciera sie i homogenizuje w przystosowanych do tego celu urzadzeniach, np* mieszalniku suchych proszków typu Nautamix* Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia na kolor szary sposobem jednoetapowym-dwustopniowym wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i celu¬ lozowych 67/33* Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia oraz wysokimi wskaz¬ nikami odpornosci uzytkowej: swiatlo 4-5°, woda 4-5°, pranie 4°, pot 4-5°, tarcie 4-5°* subli¬ macja 4°. t Przyklad II* 6,95 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 4 miesza sie z 18,70 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 5* z 9,1 czesciami wagowymi techniczne¬ go produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 6, z 17,9 czesciami wagowy* mi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 8 oraz z 47,35 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 80/100 zawierajacego barwnik o wzorze 9« Calosc uciera sie i homogenizuje w przystosowanych do tego celu urzadzeniach, np* mieszal¬ niku suchych proszków typu Nautamix* Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia na ko¬ lor szary sposobem jednoetapowym dwustopniowym wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulzowych 67/33* Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia oraz wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowej: swiatlo 4°, woda 5°, pranie 4°, pot 4°, tarcie 5°t subli¬ macja 4°.Przyklad III* 9,55 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 4 miesza sie z 31,63 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 5 oraz z 58,82 czesciami wagowymi tech¬ nicznego produktu w koncentracji 80/100 zawierajacego barwnik o wzorze 9* Calosc uciera sie i homogenizuje w przystosowanych do tego celu urzadzeniach, np. mieszalniku suchych proszków typu Nautamix* Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia na kolor szary sposobem jed¬ noetapowym dwustopniowym wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych 67/33* Uzys¬ kane wybarwienie odznaczaja sie dobra równomiernoscia oraz wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowej: swiatlo 4-5°, woda 5°, pranie 5°, pot 4°, tarcie 5°, sublimacja 4°* Zastrzezenie patentowe srodek barwiacy do barwienia na kolor szary wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i celulozowych, znamienny tym, ze zawiera 32-^4 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitro¬ wa, R^ oznacza atom wodoru lub atom chloru, X oznacza grupe alkilowa CnH2n 1 dla n oznacza-4 132 959 jacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetyIowa lub grupe acetylowa lub grupe acetyloetylowa, Y oznacza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowajlub grupe acetylo¬ etylowa, FU oznacza atom wodoru lub grupe metoksyIowa,lub grupe etoksylowa, U oznacza atom wodoru lub grupe acetylo aminowa, 7-19 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze Ogól¬ nym 2, w którym X oznacza atom wodoru lub atom chlorowca, szczególnie bromu, zas n oznacza liczbe 2 lub 3 oraz 45-61 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 3, w któ¬ rym X oznacza atom wodoru lub atom chlorowca, szczególnie bromu, przy czym techniczne bar¬ wniki ewentualnie zawieraja znane srodki nastawiajace, dyspergujace, natluszczajace i wy¬ pelniajace. s WZOT i NaOjSO Wzór 2 0S03Na Ma NaO.SO OSO.Na I I DCVe*C Cl ^^ Wzór 3132 959 CL CN Wzór l-t NO; *<}*- \—' SCH,-CH,-0-CO-CH, NK-CO-CH, Wzór 5 V« CL, 8r CL N-^YN^ n-TYn^ CH,-CHrCN CL \-/ NCH£-CH2rO-CO-CHi132 959 OSOjNa OS03Na Wzór 8 (Br), Na03SO OS03Na cx (X^ Wzór 9 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL