Przy fabrykacji tektury usuwanie z niej wody odbywa sie dotychczas w prasach srubowych lub hydraulicznych, do których wprowadza sie wilgotne arkusze tektury w wielkich ilosciach w stanie, w jakim wycho¬ dza one z tekturnicy. Po wyjeciu z pras tek¬ ture poddaje sie suszeniu w specjalnych suszarniach. Wilgotna tektura, wychodza¬ ca z tekturnicy, zawiera w przyblizeniu tylko 33% imasy papierowej a 66% wody.Przy dotychczasowym sposobie wyciskania dostaje sie tekture o zawartosci 33—40% papieru, z której reszte wody wydziela sie w suszarni. Tylko przy niewielu rodzajach tektur mozliwe jest usuniecie wódy z tektu¬ ry zapomoca prasowania do zawartosci w niej masy papierowej w ilosci 45—50%.Ponizszy wynalazek umozliwia lepsze usuniecie wody, wyciskanej z arkuszy tek¬ tury, a jednoczesnie prawie zupelne wysu¬ szanie wewnatrz samej prasy. Sposób wy¬ konania wynalazku sklada sie z trzech na¬ stepujacych po sobie okresów. W pierw¬ szym okresie materjal wyciska sie przy normalnej temperaturze, w drugim okresie odbywa sie dalsze wyciskanie przy dopro¬ wadzaniu ciepla, które, ogrzewajac wode zawarta w tekturze, ulatwia wydzieleniejej z wyciskanego materjalu. W trzecim o- kresie odbywa sie ostateczne wyciskanie przy*takiej temperaturze iz woda czescio¬ wo paruje. Przy ;wycisk*aniu materjal jest podzielony szczególnie podczas dwóch pierwszych okresów na cienkie warstwy luib paczki, oddzielone od siebie zapomoca sit, po dwa miedzy warstwami, a po kaz¬ dej drugiej lub trzeciej paczce wlozona jest miedzy dwa sasiednie sita dwóch po sobie nastepujacych warstw dziurkowana blacha lub takaz pl^ta metalowa. Sita te, razem z plytami, lezacemi miedzy niemi, umozliwiaja wolny \ odplyw wycisnietej cieczy miedzy sitami a plyta, gdyz prze¬ strzenie wewnatrz sit, jakotez miedzy sita¬ mi a plyta, polaczone sa z powietrzem, wobec czego w przestrzeniach tych panuje bardzo male cisnienie w stosunku do cisnie¬ nia, dzialajacego na tekture. Drogi odply¬ wowe wycisnietej cieczy sa przy stosowa¬ niu sit krótkie, wzglednie opory, dzialaja¬ ce przeciw przeplywowi tej cieczy sa ma¬ le, wobec czego woda wyciska sie z tektu¬ ry tylko w kierunku prostopadlym do po¬ wierzchni tektury. Przy dotychczasowych sposobach prasowania woda odplywa tyl¬ ko w kierunku powierzchni tektury, a wiec w kierunku poziomym, poniewaz materjal wyciskany, pomimo wkladek blaszanych i sukiennych, nie jest podzielony na war¬ stwy, znajdujace sie pod cisnieniem wyci- skajacem i cisnieniem wolnego powietrza, lecz tworzy zamkniety stos, posiadajacy na calej wysokosci niezmiernajace sie warun¬ ki cisnienia. Z powodu tych krótkich dróg odplywowych juz przy malej zwyzce ci¬ snienia nastepuje bardzo znaczne wydzie¬ lanie wody, a poniewaz niebezpieczenstwo przecisniecia materjalu zmniejsza sie ze zwiekszajaca sie suchoscia, nacisk moze byc szybko zwiekszany bez uszkodzenia tektury. Przy dotychczasowych sposobach cisnienie atmosferyczne dziala w zasadzie tylko na obwodzie, wzglednie na zewnetrz¬ nych stronach wyciskanego materjalu, two¬ rzacego jeden jedyny stos. Woda odplywa na dlugiej drodze z wnetrza kazdego ar¬ kusza przez sam arkusz az do jego obwo¬ du. Rozpoczecie odplywu wymaga wiec znacznej róznicy cisnien miedzy srodkiem a obwodem stosu, wobec czego konieczna jest, celem zapobiezenia rozpadnieciu sie stosu, wielka ostroznosc przy pracy, a wzglednie bardzo powolna zwyzka cisnie¬ nia przy czestych przerwach. Mimo tej o- stroznosci przy pracy i dluzszego wyciska¬ nia usuniecie wody jest niedostateczne, podczas gdy sposób wedlug wynalazku u- mozliwia bez stosowania srodków ostroz¬ nosci i po wiekszej czesci bez przerwy w podwyzszaniu cisnienia o wiele lepsze usu¬ wanie wody, a mianowicie az do 60% za¬ wartosci masy papierowej w tekturze.Dalsze wyciskanie wykonywa sie przy doprowadzaniu ciepla, wytwarzanego za¬ pomoca pradu elektrycznego, przyczem sita i posrednie blachy sluza za elektrody.Skutek polega na tern, ze ogrzana woda, zawarta w wyciskanym materjale, odply¬ wa bez zwyzki cisnienia prasy. W ten spo¬ sób osiaga sie usuniecie wody az do 70% zawartosci masy papierowej w tekturze.Po tym okresie nastepuje wlasciwe su¬ szenie, a mianowicie w tej samej prasie, w której odbylo sie poczatkowe wycisniecie.W tym celu tekture ogrzewa sie w dalszym ciagu az do osiagniecia temperatury 100°C i wyzej, utrzymujac pierwotne cisnienie.Potem cisnienie sie zmniejsza, skutkiem czego powstaje w materjale silne parowa¬ nie, a wytwarzajaca sie para uchodzi na- zewnatrz. Kilkakrotne zwiekszanie i zmniejszanie cisnienia powoduje wydziela¬ nie reszty wody, tak, ze tektura opuszcza prase w stanie zupelnie suchym. Wobec tego zbedne sa osobne urzadzenia do su¬ szenia, jak i przeprowadzanie materjalu z prasy do suszarni, a prócz tego arkusze tektury nie moga sie wypaczac i wychodza z prasy w dobrym stanie. Utrzymanie ci¬ snienia przy ostatecznem suszeniu umozli- — 2 —wia równiez dowolna zwyzke zwartosci tektury* podczas gdy dla-pewnych celów (tektura bibulowa lub ssaca) pozadane roz¬ luznienie materjalu daje sie osiagnac przez silniejsze dzialanie pary, tworzacej sie we¬ wnatrz materjalu. Dzialanie to wywoluje sie zmniejszeniem cisnienia w ostatnim o- kresie suszenia tektury.Na rysunku przedstawione jest dla przykladu urzadzenie, nadajace sie szcze¬ gólnie do przeprowadzania sposobu wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia prase w widoku zbo- ku, a fig. 2 i 2a przedstawiaja w zwiekszo¬ nej podzialce i w przekroju pionowym dwa rozmaite przyklady ulozenia stosu tektury, a fig. 3, 3a i 3b w jeszcze bardziej zwiek¬ szonej podzialce i w przekroju pionowym przedstawiaja sita sluzace jako wkladki.Fig. 4 przedstawia wykres ilosci wody, od¬ prowadzanej w poszczególnych okresach sposobu, a fig. 5 przedstawia schemat pola¬ czen elektrycznego urzadzenia ogrzewaja¬ cego.Sposób wedlug wynalazku mozna prze¬ prowadzic zapomoca znanych pras. Arku¬ sze tektury 3 sa ulozone na stole 2 prasy hydraulicznej 1, a mianowicie warstwami lub paczkami, przyczem miedzy kazda war¬ stwa lub paczka, np. o grubosci 10 do 15 chi, znajduje sie wkladka sitowa. Wkladki te (fig. 2) skladaja sie z dwu sit 4, 4, mie¬ dzy któremi umocowana jest gladka, nie- dziurkowana plyta lub blacha 5, lub tez tylko z pojedynczych sit (fig. 2a, 3b). Sita te wykonane sa odpowiednio z uzywanych czesci siatek z papierni, a mianowicie przez przykrojenie tych siatek, sporzadzonych z cienkiego drutu brónzowego, na zadana wielkosc i zawiniecie jak tez przylutowa- nie ich krawedzi. Dobrze jest uzywac ta¬ kich siatek, przedstawionych na fig. 3 w przekroju w pierwotnej postaci, pózniej zwaloowanych i splaszczonych (fig. 3a), przez co zmniejszaja sie znacznie prze¬ strzenie 6 i 7 znajdujace sie miedzy dru¬ tami tkaniny, jako tez miedzy tkaninami i gladka plyta 5. Przestrzenie te sa szkodli¬ we, gdyz napelniaja sie przy sciskaniu tek¬ tury woda, która przy zwolnieniu nacisku masa tekturowa ssie zpowrotem. Usuwanie wody przy wiekszych przestrzeniach 6 i 7 bedzie slabsze. Wywalcowanie zmniejsza mozliwie te przestrzenie, co jednak nie przeszkadza odplywowi wody wbok.Posrednie wkladki lub blachy 5 zrobio¬ ne sa z cynku lub ocynkowanego zelaza i wystaja na bokach stosów tektury (fig. 1, 2). W ich wystajacych krawedziach moga byc zrobione wyciecia, sluzace do umoco¬ wania zacisków 8 kabli 9, któremi dopro¬ wadza sie do plyt 5 ogrzewajacy prad elek¬ tryczny. W przedstawionym przykladzie urzadzenia do ogrzewania uzywa sie pra¬ du trójfazowego, wobec czego ilosc warstw lub paczek tektury 3, jest podzielona przez trzy, a mianowicie znajduja sie tu¬ taj trzy grupy, zawierajace kazda trzy warstwy lub paczki, a wiec razem dziewiec grup, oznaczonych na fig. 5 przez a, b....k.Stos moze byc jednak równiez podzielony w inny sposób. Za elektrody moze sluzyc wieksza lub mniejsza ilosc wkladek 5, za¬ leznie od rodzaju i napiecia pradu, mozna tez podzielic stos bez stosowania wkladek a wiec tylko zapomoca sit.Kable 9 prowadza do styków trzech laczników A, B, C, przylaczonych do prze¬ wodów sieci pradu trójfazowego D. Fig. 5 przedstawia polaczenia elektrod ze styka¬ mi laczników. Drazki stykowe laczników A, B, C sa polaczone ze soba wspólna zer¬ dzia K tak, ze przy jej przesunieciu drazki obracaja sie równoczesnie. Przy polozeniu II, przedstawionem pelnemi linjami, wszystkie elektrody przylaczone sa do zró¬ dla pradu, podczas gdy przy polozeniu I, tylko kazda trzecia plyta sluzy jako elek¬ troda. Przylaczenie obu koncowych plyt, t. j. najwyzszej i najnizszej jest jednobie- gunowe. Przestawienie laczników z polo¬ zenia I, przedstawionego linjami kresko- = 3 -wanemi, w polozenie II umozliwia wiec re¬ gulowanie ogrzewania odpowiednio do po¬ stepujacego osuszania, a wiec równiez zwiekszajacego sie oporu elektrycznego.Wynalazek wykonywa sie w praktyce w nastepujacy sposób. Stos tektury, zawie¬ rajacy z poczatku w ogólnosci na 300 kg calego ciezaru okolo 200 kg wody, wyciska sie najpierw w prasie przy normalnej tem¬ peraturze. Ten stan poczatkowy wskazuje punkt A na fig. 4, której rzedna oznacza zawartosc wbd?y odnosnie do 100 kg mate¬ rjalu tekturowego suchego, a odcieta za¬ wartosc procentowa materjalu tekturowe¬ go ^suchego),. Sciskanie stosu tektury w prasie przeprowadza sie az do granicy, do- zwolonej ze w$$le na mechaniczna wy¬ trzymalosc materjalu, i utrzymuje sie je tak dlugo, az zawartosc wody zmniejszy sie mniej wiecej; do 70 kg a tektura bedzie zawierac mnie wiecej 60% masy papiero¬ wej. Odpowiada teniu punkt B wykresu.Powyzej opijany przebieg jest pierwszym okresem usuwania wody Cx i oznacza sto¬ pien odwodnienia, jaki osiagano dotych¬ czasowym sposobem, poczern osuszano w osobnych aparatach.Po, przeprowadzeniu, wyciskania az do punktu B wylacza sie prad ogrzewajacy tak, ze stos ogrzewa sie^ do temperatury 70°C. Poniewaz chodzi tUjfcaj tylko o zmniej¬ szenie gestosci wtody, nie nalezy ogrzewa¬ nia dpprowadzac do punktu wrzenia wody.Wyzej wymieniona temperatura 70°C oka¬ zala sie najlepsza. Odplyw wody rozpo¬ czyna sie na nowo bez koniecznosci dalszej zwyzki nacisku prasy, skoro tylko masa tekturowa zacznie sie rozgrzewac. Trwa to az do punktu C wykresu^ w którym ilosc wody wynosi bkolo 43 kg, a zawartosc su¬ chego materjaiu. okolo 70*%.W tern miejscu rozpoczyna sie wlasci¬ we suszenie. W tym, celii podwyzsza sie przez dalsze doprowadzanie pradu tempe¬ ratury stosu, do* 1J0O—1 W)?C, a po.osiagnie¬ ciu wymaganej ternper&tur^i uwalnia sie nacisk, wywierany na stoa tektury tak, ze para, powstajaca wewnatrz masy, moze u- chodzic na boki stosu. Nastepna zwyzka na¬ cisku powoduje równiez odpedzanie pary, zawartej w rozluznionej? masie. Przebieg ten, to jest zwalnianie stosu z pod nacisku i zwiekszanie tego nacisku, powtarza sie perjodycznie. Daje sie to osiagnac przez reczne lut* tez samoczynnie dzialajace przestawianie zaworu, doprowadzajacego wodecisnapa do prasy. Osuszanie tektury podczas tego okresu moze trwac tak dlu¬ go, az osiagnie ona stopien suchosci, wyma¬ gany dla koncowego pcoduktu. Ze wzgle- dów ekonomicznych lepiej jednak przerwac doplyw pradu ogrzewajacego kiedy zawar¬ tosc suchego materjaki| tektury wyniesie o- kolo 92-%. Przy odciazaniu stosu, a wzgled¬ nie przy zdjeciu, powstaje wAedy uzupel¬ niajace parowanie, a wzglednie osuszanie, z powodu zetkniecia sie stosu z powietrzem i zuzycia jego wlasnego ciepla które zosta¬ je w ten sposób wyzyskane prawie w zu¬ pelnosci dla suszenia.Oprócz wyzej wymienionych zalet tego sposobu, który moze byc tez; przeprowa¬ dzony w trzech pojedynczych okresach, posiada on nastepujace dogodnosci.Sam nacisk wydziela wielka ilosc wo¬ dy, do czego dotychczas konieczne bylo pa¬ rowanie, co wymagalo wiekszego zuzycia energji cieplnej. Wydzielanie to odbywa sie równiez w drugim okresie zupelnie mecha¬ nicznie, a mianowicie pod dzialaniem prasy.Cieplo, doprowadzone w tym okresie, nie zostaje zuzyte do. parowania wody, lecz pozostaje w materjale wyciskanym, oprócz ciepla uchodzacego z odplywajaca woda, i dziala w nastepnym okresie suszenia.Równiez wazna zaleta jest lepsze wy¬ zyskanie istniejacych urzadzen, które moz¬ na stosowac do nowego sposobu bez znacz¬ nych, zmian. Dla przeprowadzenia pierw¬ szego okresu; wystarcza uzupelnienie urza¬ dzen wkladkami sitowemit które jako zro^ bione ze starego materjalu; sa bardza tanie* — 4 --Okres ten wystarcza nawet do przeprowa¬ dzenia sposobu, jezeli jest do dyspozycji dostateczna ilosc pary celem przeprowa¬ dzania normalnego suszenia. Do ogrzewa¬ nia elektrycznego potrzebne jest tylko zwykle urzadzenie lacznikowe i ewentual¬ nie tez regulujace wraz z przewodami la- czacemi je z wkladkami blaszanemi, sluza- cemi za elektrody. Przy doprowadzaniu pradu z pradnicy mozna tez uzywac opor¬ nika. Energja cieplna wytworzona zapo- moca elektrycznosci, zostaje jaknajzupel- niej wyzyskana w osuszanej masie.Równomiernosc ogrzewania, a wiec i osuszania stosu tektury jest bardzo dobra, co wplywa w wysokim stopniu na jakosc produktu. Struktura tektury jest równo- mierniejsza, a arkusze jej, opuszczajace prase, sa plaskie i gladkie. Wkladki sito¬ we wyciskaja wprawdzie na arkuszach li- nje, nie jest to jednak wada, przeciwnie, nadaje tekturze czesto pozadany wyglad tkanin. Oprócz tago zbyteczne jest satyno¬ wanie tektury, wychodzacej z aparatu osu¬ szajacego.Wkladki sitowe przyczyniaja sie w znacznej mierze do równomiernosci susze¬ nia, gdyz dzieki nim powietrze dochodzi do miejsc znajdujacych sie w srodku stosu.Cisnienie we wszystkich miejscach stosu posiada wiec taka sama wysokosc, pod¬ czas gdy przy dotychczasowych sposobach cisnienie to zwiekszalo sie silnie ku srod¬ kowi stosu. Równomierny rozdzial cisnie¬ nia jest równiez wazny dla dokladnego wy¬ ciskania. Przy dotychczasowych sposobach wyciskanie nie moglo byc doprowadzane do stopnia, wymaganego celem mozliwie szybkiego wydzielania wody, poniewaz wyzsze cisnienie, panujace wewnatrz stosu, moglo spowodowac odplyw materjalu tek¬ turowego z woda, odplywajaca z po¬ wierzchni tektury z wnetrza stosu. Ze¬ wnetrzne czesci stosu podlegaly wobec te¬ go nizszemu cisnieniu tak, ze wyciskanie wymagalo wiecej czasu. Przy sposobie we¬ dlug wynalazku odplyw wody odbywa sie az do nastepnej wkladki sitowej prostopa¬ dle do warstwy tektury tak, ze cisnienie jest równomiernie rozdzielone na calym przekroju stosu. Wobec tego mozna stoso¬ wac mozliwie najwyzsze cisnienie, co przy¬ spiesza wyciskanie wody. Oba pierwsze o- kresy trwaja razem tylko okolo póltorej godziny, podczas gdy dotychczasowe spo¬ soby wymagaly trzech do czterech godzin.Lepsze wyzyskanie istniejacych urza¬ dzen technicznych umozliwia kilkakrotna zwyzke ich wydajnosci.Wynalazek stosuje sie przedewszyst- kiem do osuszania tektury, moze sluzyc jednak równiez do odwadniania, a wzgled¬ nie osuszania innych materjalów, zawiera¬ jacych wode i posiadajacych ksztalt arku¬ szy, jak np. skóry, fornierów, szczególnie jednak wlóknistych pólfabrykatów prze¬ myslu papierowego i tekturowego. Wszelkie te materjaly sa oznaczone w zastrzezeniach jako tektura i podobne materjaly.Znane jest wprawdzie prasowanie miaz¬ gi drzewnej (masy drzewnej) miedzy siat¬ kami drucianemi o duzych oczkach. Nie ma to jednak zadnego znaczenia dla usuwania wody, gdyz masa papierowa lub podobny materjal wypelnia [zupelnie stosunkowo wielkie otwory siatek i plyt dziurkowa¬ nych, wobec czego nie powstaja kanaly, biegnace na ukos kierunku nacisku i waz¬ ne dla odprowadzania wody. Kanaly takie sa znamienne dla wkladek sitowych we¬ dlug wynalazku.Niekorzystne wyniki osiagnieto równiez sposobem wyciskania, próbowanym przed kilkoma laty, przy którym stosowano po¬ dwójne blachy dziurkowane zaopatrzone we wkladki. Woda, wycisnieta do otworów, mogla wprawdzie odplywac miedzy plyta¬ mi blaszanemi, te ostatnie nie wywieraly jednak na powierzchnie tektury równomier¬ nego cisnienia tak, ze masa tekturowa wci¬ skala sie w blachy w wolnych miejscach o- tworu, co bylo powodem jej silnego znie- — 5 —ksztalcenia. Sposób ten, który oprócz tego byl bardzo kosztowny, nie zostal wprowa¬ dzony w zycie.Celem osiagniecia lepszego usuniecia wody stosuje sie dzisiaj czesto takze jako wkladki materjal tkany. Przy wyzszych cisnieniach przebieg odwadniania dziala jednak na te wkladki, szczególnie odno¬ snie odprowadzania wody, w ten sam spo¬ sób, jak szaja one tylko opór wyciskanej masy przeciw natezeniom, powstajacym na ukos kierunku prasowania i starajacym sie roz¬ dzierac arkusze tektury, wobec czego u- mozliwiaja stosowanie wyzszych cisnien, a wiec tez lepsze odwadnianie. Konieczna jest jednak przytem bardzo wielka ilosc takich wkladek, które z drugiej strony zu¬ zywaja sie bardzo szybko i z powodu za¬ nieczyszczania sie musza byc bardzo cze¬ sto myte. Sposób ten jest wiec bardzo dro¬ gi, gdyz zuzyte plótna sa prawie bezwarto¬ sciowe. Trwalosc sit metalowych, stosowa¬ nych przy wynalazku, jest wlasciwie nieo¬ graniczona; pomimo ciaglego uzywania nie zanieczyszczaja sie one prawie zupelnie.Oprócz tego sa one wykonane ze starego materjalu np. z zuzytych sit maszyn pa¬ pierniczych, wobec tego sa bardzo tanie.Jako ,,sita", ,,wkladki sitowe", ,,po¬ wierzchnie sitowe" nalezy rozumiec przy wynalazku dziurkowane lub porowate pla¬ skie plyty, których przewiercenia lub wy¬ drazenia tworza kanaly zlaczone, prowa¬ dzace do krawedzi. Celem usuniecia wyzej wymienionych martwych przestrzeni kana¬ ly te powinny posiadac mozliwie mala sze rokosc, z drugiej strony, co jest bardzo wazne, nie powinny one prowadzic bezpo¬ srednio z jednej plaszczyzny do drugiej, nie tworzac odgalezien. Tym warunkom od¬ powiadaja tkaniny metalowe o drobnych oczkach , szczególnie jezeli sa one plasko zTalcowane.Wyciskany materjal mozna tez ogrze¬ wac przed wprowadzeniem go do prasy, a ogrzewanie moze sie odbywac nietylko za¬ pomoca elektrycznosci lecz równiez w inny sposób. Do tego celu moga sluzyc plaskie i prózne wewnatrz grzejniki, stosowane za¬ miast gladkich plyt, przez które przeply¬ wa para lub tez inny plynny srodek ogrze¬ wajacy, lub które tworza opory elektryczne.Wysokosc temperatury, stosowanej w drugim okresie, umozliwia regulowanie od¬ wadniania w pewnych granicach, niezalez¬ nie od nacisku. Najodpbwiedniejszemi sa temperatury miedzy 55° a 75°C.Grubosc warstw lub paczek, oddzielo¬ nych od siebie sitami moze byc rozmaita, wogóle jednak przy cienszych warstwach odwadnianie jest skuteczniejsze, wobec czego w praktyce podzial stosu warstwy nalezy przeprowadzic tak, aby to nie po¬ wodowalo zwiekszenia kosztów przez recz¬ na prace przy skladaniu i rozkladaniu. Na¬ lezy przytem równiez uwzglednic wyzsze koszty przy wiekszej ilosci sit.Pod sucha tektura rbzumie sie tekture wysuszona na powietrzu i zawierajaca 12% wody tak, ze materjal prasowany o 50% suchej masy papierowej bedzie zawieral 50-—— — 44% absolutnej suchej sub¬ stancji i 56% wody. PL