Niniejszy wynalazek dotyczy elek¬ trycznej samoczynnej maszyny do pisania i rachowania; glówny cel wynalazku po¬ lega na usunieciu w jak najwiekszym stop¬ niu czynnosci odrecznych przy korzysta¬ niu z maszyny, zamieniajac je czynnoscia¬ mi mechanicznemi z zastosowaniem samo¬ czynnej kontroli dzialania.Maszyna wedlug wynalazku jest za¬ opatrzona w napedzany silnikiem mecha¬ nizm, uruchamiany odrecznie lub samo¬ czynnie, w celu swobodnego zwrotnego przesuwania mechanizmu drukujacego wpofprzek oraz wzdluz plyty, szybkiego jego nastawiania oraz przestawiania na odstep pomiedzy wierszami i literami pisma.Przestawianie wózka na odstep pomie¬ dzy literami pisma, cofanie jego do po¬ czatku wiersza oraz przesuwanie na wy¬ znaczony odstep pomiedzy wierszami u- skutecznia sie wylacznie zapomoca klawi¬ szów.W celu usuniecia uderzen i wstrzasnien przy cofaniu wózka do poczatku wiersza ruch ten jest odpowiednio lagodzony.Wykonywane zapomoca silnika ruchy maszyny wprzód i wtyl nad plyta sa od¬ powiednio kontrolowane przez piszacego na maszynie bez potrzeby zdejmowania rak z klawjatury i bez poruszania czesci roboczych ubocznie przy ich przestawie¬ niu, nastawianiu lub narzadzaniu.Maszyna wedlug wynalazku jest za¬ opatrzona w samoczynnie uruchomiane zamkniecie, dzialajace przy przesuwaniuna odstep poriiiedzy wierszami, w celu u- niemozliwienia przesuniecia sie poza wy¬ znaczona linje; zamkniecie to jednak nie hamuje ruchów maszyny wprzód lub lytyl.Maszyna moze byc samoczynnie za¬ trzymywana w wyznaczonych miejscach.Poza tern posiada maszyna samoczyn¬ ne ochronne urzadzenie, kontrolujace za¬ trzymywania jej w tym przypadku, gdy piszacy niebacznie ja uruchomi podczas zakladania arkuszy.Prócz powyzej wymienionych urzadzen maszyna posiada jeszcze caly szereg in¬ nych, opisanych stopniowo vf zwiazku z rysunkami, ujawniajacemi przyklad jej wykonania.Fig, 1 przedstawia widok perspekty¬ wiczny maszyny wedlug wynalazku; fig. 2 — widok perspektywiczny tejze ma¬ szyny, zaopatrzonej w mechanizm do ra¬ chowania pod innym katem; fig. 3 — wi¬ dok boczny z rama do plyty; fig. 4 — wi¬ dok zgóry czesci plyty i jej ramy; fig. 5 — widok ztylu czesci maszyny, w czesciowym przekroju; fig. 6 — widok od spodu cze¬ sci maszyny, przedstawionej na fig. 5; fig. 7 — poziomy przekrój wedlug linji 7—7 na fig. 5; fig, 8 — pionowy przekrój wedlug linji 8—8 na fig. 5; fig. 9 — widok sprzegla do cofania wózka z odnosnemi czesciami w normalnej pozycji. Fig. 9a przedstawia widok ziboku czesci mecha¬ nizmu do umichomiania sprzegla wedlug fig. 9; fig. 10 — widok sprzegla w pozycji czynnej; fig. 11 —widok perspektywiczny walu z odnosnemi czesciami do kontrolo¬ wania cofania wózka; fig. 12 — niektóre czesci sprzegla silnika; fig. 13 przedstawia widok plyty wylacznika zgóry; fig. 14 — podluzny przekrój tejze plyty; fig. 15 — widok urzadzenia wylacznikowego ztylu; fig. 16 — widok walu do napedu ramki i polaczonego z nim mechanizmu kontrolu¬ jacego w .normalnej pozycji; fig. 17 —- po¬ dobny widok w chwili poruszania walu przez drazek kontrolujacy ramki, przy- czem mechanizm kontrolujacy zamyka ob¬ wód pradu silnika do napedu ramki, zas ramie ochronne mechanizmu do kontroli cofania wózka jest zaryglowane; fig. 18 — tenze zespól z walem do napedu ramki, przestawionym % kierunku przeciwnym, przyczem obwód pradu silnika jest za¬ mkniety, zas ramie ochronne jest wyla¬ czone; fig. 19 — uklad czesci mechanizmiu do kontrolowania obwodu pradu silnika zapomoca drazka do cofania wózka w przekroju poprzecznym. Fig. 20 przedsta¬ wia przekrój wedlug linji 20—20 na fij- 19; fig. 21 —podobny widok czesci, zamy¬ kajacych obwód pradu silnika w celu za¬ poczatkowania cofniecia wózka; fig. 22 — uklad czesci, zabezpieczajacych od nad¬ miernego przesuwu po uruchomieniu sty¬ ku; fig. 23 — widok zgóry wylaczników obwodu, dostosowanych do ukladu czesci wedlug fig. 21; fig. 24 — widok zgóry skrzynki do przekladni, cofajacej wózek; fig. 25 — widok ziboku tejze skrzynki; fig. 26 —- przekrój podohnej skrzynki w ma¬ szynie, której wózek jest wylacznie dosto¬ sowany do napedu silnikiem i która nie posiada mechanizmu do napedu silnikiem ramki; fig. 27 — widok zprzodu skrzynki wedlug fig. 24 i 25; fig. 28 — w przekroju przekladnie pomiedzy walem i sprzeglem silnika; fig. 29 — widok przedniej szyny maszyny z umocowanym na niej drazkiem ochronnym; fig. 30 przedstawia przekrój wylacznika z odnosnemi czesciami; fig. 31 — przekrój wedlug linji 31—31 na fig. 29; fig. 32 — poziomy przekrój wylaczni¬ ka; fig. 33 — widok zboku mechanizmu do wyznaczania odstepów pomiedzy wier¬ szami; fig. 34 — widok tegoz ztylu; fig. 35 — widok podobny do fig. 33, lecz z czesciami rozlaczonemi przy koncu prze¬ suniecia na odstep .pomiedzy wierszami; fig. 36 — widok podobny do fig. 34, lecz z czesciami, ustawionemi odpowiednio do ukladu wedlug fig. 35; fig. 37 —• przekrój tylnej czesci wózka, uwidoczniajacy za- — 2 —mkniecie wychwytu, który wobec tego nie moze dzialac podczas cofania wózka; fig. 38 — widok ztylu wedlug fig. 37; fig; 39 — w przekroju uklad czesci pomiedzy za¬ mknieciem wychwytu i drazkiem do cofa¬ nia wózka; fig. 40 i 40a przedstawiaja szczególy zamkniecia wychwytu w pozycji czynnej, .wzglednie nieczynnej. Fig. 41 przedstawia widok perspektywiczny ra¬ mienia zaporowego wychwytu; fig. 42 — plytki rozporowe do zamkniecia wychwy¬ tu; fig. 43 — widok zboku czesci ramki i wózka z mechanizmem do samoczynnego wyznaczania odstepów pomiedzy wiersza¬ mi, z urzadzeniem do zwalniania tego me¬ chanizmu, w celu umozliwienia poruszania wózka lub ramki, oraz z mechanizmem do lagodzenia uderzen przy cofaniu wózka; fig. 43a — .widok czesci dzwigni katowej, stosowanej przy wyznaczaniu odstepów pomiedzy wierszami; fig. 44 — widok zgó- ry czesci wedlug fig. 43 w pozycji normal¬ nej przed cofnieciem wózka; fig. ,45 — po¬ dobny widok w .pozycji przed calkowitem cofnieciem wózkaf fig. 46 — uklad narza¬ dów do podnoszenia haczyka, stosowane¬ go przy wyznaczaniu odstepów pomiedzy wierszami* gdy wózek porusza sie naprzód, lub gdy jest uruchomiony mechanizm kon¬ trolny ramki; fig. 47 — tenze uklad, w od^ mierniej pozycji narzadów. Fig. 48 przed¬ stawia widok bloczka do wyznaczania od¬ stepów pomiedzy wierszami oraz jego za¬ padki; fig. 49 —• widok oporka wózka i ku- laczka, wspóldzialajacego z jego haczy¬ kiem; fig. 50 — widok zgóry czesci maszy¬ ny, uwidoczniajacy szczególy mechanizmu do samoczynnej kontroli cofania wózka i zwiazanej z tern samoczynnej kontroli sil¬ nika. Fig. 51 przedstawia schematycznie widok drazka do cofania wózka i rolki na nim, przyczem czesci te znajduja sie w po¬ zycji cofania wózka, oznaczonego linjami pafzerywanemi; fig. 52 — podobny widok, lecz wózek znajduje sie w krancowem po- lpzeniu z drugief strony, przyczem silnik jest wylaczony; fig. 53 -— widok zgóry, czesciowo w przekroju, ramki i wózka z czesciami urzadzenia, hamujacego ramki; fig. 54.— widok ztylu hamulca i odnosnych czesci; fig. 55 — widok zbóku czesci we¬ dlug fig. 54; fig. 56— klawisz hamulca z odnosnemi czesciami; fig. 57 — rame ply¬ ty z drazkiem do kontroli ramki i z odno¬ snemi czesciami,w widoku zboku; fig. 58— przekrój ramy plyty, drazek do kontroli ruchów ramy i odnosny mechanizm; fig. 59 — przekrój wedlug linji 59—59 na fig. 58. Fig. 60 przedstawia przekrój we¬ dlug linji 60—60 na fig. 58; fig. 61 — przekrój wedlug linji 61—61 na fig. 58; fig. 62 — widok spodniej czesci plyty i jej ramy z czesciami do uruchomiania ramy zapomoca kolan piszacego; fig. 63 i 64 przedstawiaja w zmniejszonej podzialce przekladnie dzwigniowa, uruchomiana za¬ pomoca kolan piszacego; fig. 65 —- sche¬ mat perspektywiczny czesci wózka oraz mechanizmu do uruchomiania i kontroli ramy; fig. 65a — przekrój jednego z na¬ stawionych kulaczków.Maszyna wedlug wynalazku nalezy do typu, znanego pod nazwa maszyn Elliott- Fisher. Jej zasadnicza ceche stanowi ma¬ szyna do pisania z plyta odbijajaca, udo¬ skonalona pod wielu wzgledami, w celu u- latwienia wykonywania robót róznego ro¬ dzaju, np. wpisywania do ksiag oprawio¬ nych, sporzadzania wykazów, wypelniania pozycyj lub zapisów na rachunkach z jed- noczesnem wykonywaniem rozmaitych u- bocznych czynnosci handlowych, ksiegowa¬ nia, wydzielania zapisów, wciagania dat na zapisane a«rkusze, dodawania, otrzymy¬ wania ogólnych lub ostatecznych sum, jak równiez obliczania róznic pomiedzy' nie- któremi sumami zapomoca mechanizmu li¬ czacego, w który jest ona zaopatrzona.Wszystkie jednak udoskonalenia dotycza W zasadzie maszyny do pisania z plyta od¬ bijajaca.Postument lub wspornik /, zwykle za* 3 —-opatrzony w pólki 2, (podtrzymuje czwo¬ rokatna rame 3, w której jest osadzona plyta 4, ,posiadajaca ograniczone ruchy w strone listewek 5 do papieru i w kierunku odwrotnym. Listewki sa przymocowane do boku 6 ramy 3, na której jest umocowana ramka 7 do wyznaczania odstepów pomie¬ dzy wierszami, która przesuwa sie wzdluz ramy nad (plyta; na ramce 7 jest umoco¬ wana przesuwnie wipoprzek plyty maszy¬ na do pisania 8, zaopatrzona w zwykly mechanizm drukujacy 9, uruchomiany za- pomoca klawiszów 10. Maszyna ta posiada równiez inne mechanizmy, stosowane zwy¬ kle w maszynach do pisania, nfp. mecha¬ nizm do stopniowego przesuwania wózka, mechanizm do jego swobodnego przesta¬ wiania, mechanizm do poruszania tasmy, tabulator.Poniewaz ramka 7 jest zaopatrzona w odpowiedni mechanizm do wyznaczania odstepów pomiedzy wierszami, wiec przód maszyny, zawierajacy ramke 7 i maszyne do pisania 8, moze byc swobodnie przesta¬ wiony do wszelkiej pozadanej pozycji nad plyta na ramie 3, czyli do wszelkiej po¬ zycji linjowej, lub tez pozycji wtyle ply¬ ty. Wskutek poruszania ramki 7, umie¬ szcza sie odpowiednio mechanizm druku¬ jacy w lin jowej pozycji, który nastepnie moze przesuwac sie stqpniowo lub w in¬ ny sposób wraz z maszyna 8, w celu wy¬ konania odbitki.Ramka 7 nosi rózne nazwy, np. ramka wózkowa (poniewaz podtrzymuje przesu¬ wany wózek), ramka do wyznaczania od¬ stepów (pomiedzy linjami (poniewaz prze¬ suwa sie od jednej linji ku drugiej), lub tez ramka czolowa (poniewaz tworzy przód maszyny), w nastepstwie jedfriak w celu uproszczenia bedzie ona nazywana tylko ramka.Górfre krawedzie boków 6 ramy two¬ rza prowadnice 11, po których tocza sie krazki 12, podtrzymujace ramke i umoco¬ wane na walku 13; krazki te przylegaja do kól zebatych 14, zaczepiajacych zebnice 15 na górnych zewnetrznych brzegach bo¬ ków 6.To urzadzenie zabezpiecza dostatecz¬ ne zaczepienie pomiedzy ramka 7 i rama plyty. Z walkiem 13 laczy sie uruchomia¬ ny odrecznie mechanizm do wyznaczania odstepów pomiedzy wierszami^ wedlug amerykanskiego patentu Nr 1275413 i przedstawiony tutaj na fig. 33—36; me¬ chanizm ten posiada pewne czesci do sa¬ moczynnego dzialania, które wchodza w zakres niniejszego wynalazku.Uruchomiany recznie mechanizm do wyznaczania odstepów pomiedzy wiersza¬ mi posiada zabkowane na obwodzie kolo 151, unaocowane na jednym koncu walka 13 i wspóldzialajace z lapka 16, osadzo¬ na na odchylanym wsporniku 17. Przy tym wsporniku jest osadzone uruchomiaja¬ ce ramie 17a, zaopatrzone w trzpien 17b, który zaczepia rozwidlony górny koniec lajpki 16, oraz ramie 18, polaczone za#omo- ca czesci 19 z ramieniem 20, osadzonem na walku 21, który miesci sie w odpo¬ wiednich lozyskach ramki 7 i posiada na swym przednim koncu wystajaca nad wskazana ramka dzwignie lub klawisz 22 (fig. 1), sluzacy do obracania walka 21 w celu odchylenia ramienia 17a, wskutek czego lapka 16 zaczepia i obraca zabko¬ wane kolo 151. Granica odchylenia lapki 16, a wiec i przesuniecie ramki jest regu¬ lowane zapomoca nastawianego urzadze¬ nia oporowego 23 oraz pporka 24, wskutek czego po odchyleniu lapki, kolo 151 jest zaryglowane i nie moze krecic sie dalej, zas ramka jest ustawiona we wlasciwej pozycji linjowej i nie moze posunac sie poza nia, nawet przy uruchomieniu ze znaczna szybkoscia wskazanego mecha¬ nizmu.W celu ulatwienia zrozumienia budo¬ wy maszyny i objasnienia wprowadzo¬ nych udoskonalen, podano nizej opis me¬ chanizmu do przesuwania wózka wedlug -r 4- —patentu amerykanskiego Nr ,1203 519.Mechanizm ten zawiera zebnice 25 (fig. 38), która zaczepia zebate kólko wózka, umocowane tak, ii obraca sie wspólnie z kólkiem wychwytowem 26 (fig. 38), które wspóldziala z dwoma zapadkami 27, 28, uruchomianemi zapomoca linki drucianej 29, prowadzacej do klawjatury maszyny.Przy naciskaniu klawiszów wózek porusza sie naprzód, gdyz fest on polaczony zapo¬ moca taismy 31 z bebenkiem sprezyno¬ wym.Maszyna do pisania i rachowania we¬ dlug fig. 2 zawiera drazek rejestrowy 32, osadzony na ramce 7 ztylu wózka i pod¬ trzymujacy pewna ilosc rejestrów 33, u- mieszczcnych na drazku i uruchomianych zapomoca mechanizmu 34, który znajduje sie na wózku i posiada klawisze cyfrowe.Do rejestrów 33 dolacza sie niekiedy dol¬ ny rejestr poprzeczny, umieszczony na wózku i ustawiony tak podczas dodawa¬ nia, jak i odejmowania w odpowiedniej pozycji kolumny. Dotychczas opisana bu¬ dowa maszyny jest znana; zawiera ona stala rame, w której jest osadzona plyta do podtrzymywania otwartej ksiegi i na której miesci sie ramka, przesuwana swo¬ bodnie tam i zpowrotem nad plyta, albo z przerwami zaleznie od odstepów pomie¬ dzy wierszami; ramka ta podtrzymuje wó¬ zek, poruszany wpoprzek plyty sila po¬ ciagowa sprezyny i kontrolowany mecha¬ nizmem drukujacym tak, ze przesuwanie wózka na odpowiedni odstep pomiedzy li¬ terami jest uzaleznione od czynnosci pi¬ sania na maszynie.Mechanizm wedlug wynalazku do cofa¬ nia wózka jest napedzany od motoru i kontrolowany recznie oraz automatycznie.W razie potrzeby mechanizm ten cofa wózek z wyznaczonej pozycji, lub tez za nacisnieciem klawisza wózek moze byc cofniety w kazdym czasie bez wzgledu na polozenie, w którem sie znajduje.Ztylu ramki 7 umieszczony jest silnik elektryczny 36, polaczony przewodem 36a np. z wylacznikiem elektrycznym. Wal 37 silnika jest zaopatrzony w slimak 38 < (fig. 28), zazebiajacy sie z kolem slimakowem 39, polaczonem zapomoca ciernego sprze¬ gla 40 z walem 41 dó cofania wózka. Zar leznie od nastawienia tego sprzegla wy¬ twarza sie pewien mechaniczny opór, któ¬ ry w kazdym czasie powinien byc poko¬ nany silnikiem. Sprzeglo moze posiadac rozmaite wykonanie, lecz najlepiej jest kolo slimakowe 39 osadzic na piascie tar¬ czy ciernej 42, umocowanej na wale 41 i polaczonej z druga tarcza cierna 43 za¬ pomoca wystepów 44, wchodzacych w wy¬ ciecia 45 wskazanej piasty (fig. 3, 12). Ko¬ lo slimakowe 3$ przenosi ruch wskutek tarcia pomiedzy tarczami 42, 43, które tworzy najwiekszy opór dla silnika, regu¬ lowany sprezyna 46, przylegajaca do tar¬ czy 43; nacisk wskazanej sprezyny zmie¬ nia sie zapomoca umieszczonego za nia nasrubka 47, nakreconego na wal 41 i za¬ bezpieczonego przeciwnasrubkiem 48. Wal 41 miesci sie w odpowiednich lozyskach skrzynki 49 do kól zebatych, przymoco¬ wanej do oslony 50 silnika; na jednym koncu tego walu jest luzno osadzone kól¬ ko zebate 51 do cofania wózka, zaczepia¬ jacego zebnice 52 wózka i posiadajace na swej piascie 53 prostokatne wyzlobienie 54, a na swej tylnej powierzchni — zeby sprzeglowe 55. Koniec wiec piasty 53 two¬ rzy jedna czesc sprzegla 56 do cofania wózka, druga zas czesc 57 jest umocowana na stale na wale 41 i zaopatrzona w zeby 58 do zazebiania z zebami 55, wskutek przesuniecia kólka zebatego 51 wzdluz walu 41; wieniec zebaty tego kólka jest dostatecznej szerokosci, tak ze nie odla¬ cza sie od zebnicy 52 wózka.Normalnie sprzeglo do cofania wózka jest rozwarte, a silnik wylaczony. Przy co¬ faniu wózka sprzeglo 56 jest zwarte i ob¬ wód silnika —zamkniety, wobec czego silnik ten laczy sie mechanicznie z wal-kiem do cofania wózka i zostaje urucho¬ miony.Urzadzenie 59 do kontroli cofania wózka zawiera drazek 60, umieszczony na ramionach 61, wystajacych wgóre i ku przodowi na wale 62 (fig. 65), ztylu zas tego walu wystaje ramie 63, które poru¬ sza sie pionowo, gdy wskazany drazek jest uruchomiany wprzód i wtyl w spo¬ sób, nizej opisany. Koniec ramienia 63 miesci sie pomiedzy dwoma trzpieniami lub wystepami 64, 65, znajdujacemi sie pod dzialaniem sprezyny, z których jeden wy¬ staje z ramienia 66 do uruchomiania prze¬ lacznika 67 sprzegla, drugi zas — z za¬ padki 681 osadzonej luzno na wale 62 i normalnie zaczepiajacej wystep 69 ra¬ mienia 66 (fig, 9, 10, 11 i 65). Górny ko¬ niec ramienia przelaczajacego 67 jest za¬ opatrzony w rolke 70, która wchodzi w prostokatne wyzlobienie 54 czesci 53 sprzegla 56, przyczem ramiona 66, 67 sa umocowane na wale 71, ulozonym w odpo¬ wiednich lozyskach i zaopatrzonym w ra¬ mie ochronne 73, wystajace ztylu tego walu w kierunku normalnie poziomym i zapobiegajace uruchomianiu mechanizmu do cofania wózka w pewnych warunkach, które zostana ponizej wyjasnione.Fig. 9 przedstawia normalne czyli nie¬ czynne polozenie mechanizmu do cofania wózka, a fig. 10 — jego polozenie czynne.W normalnena polozeniu drazka 60 urza¬ dzenia do kontroli 59 zapadka 68 zacze¬ pia ramie 66, wskutek dzialania sprezyny 74, umieszczonej pomiedzy temi czescia¬ mi, wobec czego sprzeglo 56 jest rozwarte (fig. 9); jezeli jednak wskazany drazek poruszyc naprzód, wówczas wal 62 obró¬ ci sie tak, ze ramie 63 zaczepia trzpien 65, odlaczajac zapadke 68 od ramienia 66.Po zwolnieniu tego ramienia sila sprezy¬ ny 74 obraca wal 71 i wlacza sprzeglo 56 zapomoca przelacznika 67 wobec czego kólko zebate 51 do cofania wózka sprze¬ ga sie z silnikiem (lig. 10).Przy czynnosci odwrotnej, gdy drazek 60 poruszyc z polozenia, wskazanego na fig. 10 do normalnego wedlug fig. 9, ramie 63 wskutek zaczepienia trzpienia 64 cofa ramie 66 i odlacza sie od trzpienia 65, wystajacego z zapadki 68. Ten ruch wy¬ lacza sprzeglo 56 przelacznikiem 67, przy¬ czem wskazane czesci rygluja sie w tej po¬ zycji zapomoca zapadki 68.Ruch drazka 60 dziala równiez na wy¬ lacznik obwodu silnika. Z walu 62 (fig. 19—23, 65) wystaje ramie 75, polaczone z izolacyjna plytka 76 zapomoca nasta¬ wianego mimosrodowego przegubu 77, który umozliwia dokladne wyregulowanie plytki 76, w celu wylaczania we wlasci¬ wym czasie wylacznika pradu. W szcze¬ line 78 na koncu plytki 76 wchodzi za¬ opatrzony w glówke spinacz 79, umoco¬ wany na ramieniu stykowem 80 wylacz¬ nika 81 pradu; druga czesc obwodu 82 tworzy styk z ramieniem 83 drugiego wy¬ lacznika 84 do uruchomiania ramki, co zo¬ stanie pózniej wyjasnione. Ramiona 80 i 83 sa przyciagane do czesci stykowej 82 za¬ pomoca wspólnej sprezyny 85.W normalnych warunkach, t. j. gdy drazek 60 znajduje sie w pozycji, wskaza¬ nej na fig. 21, ramie 80 jest odlaczone od styku 82 zapomoca plytki 76, wbrew dzia¬ laniu sprezyny 85. Gdy jednak drazek 60 poruszyc naprzód, plytka 76 cofa sie, i sprezyna 85 zamyka wylacznik 81, wobec czego silnik wlacza sie w obwód i zaczy¬ na dzialac w celu kontrolowania ruchów wózka. Jak wskazano schematycznie na fig. 65, silnik jest polaczony przewodem z jednej strony z czescia stykowa 82, z drugiej zas strony — z ramionami 80, 83 i z wtyczka 86, przyczem w obwód pradu jest wlaczony równiez opornik 87 i wy¬ lacznik 88. Przy cofaniu drazka opisane czesci poruszaja sie w kierunku odwrot¬ nym, i plytka 76 otwiera wylacznik 81. Po¬ niewaz poruszenie naprzód drazka spro¬ wadza mechaniczne polaczenie zapomoca — 6 —sprzegla 58 silnika z kólkiem zebatem 51 do cofania wózka, stale zaczepiajacem zebnice 52, pirzyczem silnik uruchomia sie przez zamkniecie jego obwodu, wiec prze¬ suniecie wózka do pozycji pierwotnej u- skutecznia sie zapomoca silnika wbrew dzialaniu bebenka sprezynowego 30. Dra¬ zek 60 stanowi pierwsza ruchoma czesc u- rzadzenia do kontroli • cofania wózka, któ¬ ra to czesc moze byc poruszana odrecznie lub dzialac samoczynnie, wiec wózek moze byc cofniety samoczynnie, gdy dojdzie on do wyznaczonej pozycji, przedtem jednak moze byc cofniety zapomoca silnika, jedy¬ nie wskutek nacisniecia klawisza.Klawisz 89 do cofania wózka jest u- mieszczony na dzwigni 90, umocowanej z jednej strony na oslonie wózka (fig. 65)? klawisz ten wprowadza w ruch dzwignie kolankowa 91, która nasteipnie uruchomia korbe 92, osadzona na walku 93, który jest ulozony w odpowiednich lozyskach wóz¬ ka; walek ten jest zaopatrzony w ramie 94, umieszczone poza drazkiem 60 i prze¬ suwajace sie wzdluz niego przy porusza¬ niu wózka, wobec czego jest zapewnione stale wspóldzialanie pomiedzy klawiszem 89 na wózku i drazkiem 60 na ramce. W razie nacisniecia klawisza 89 walek 93 obraca sie, sprowadzajac zapomoca ra¬ mienia 94 poruszenie naprzód drazka 60, w celu wlaczenia silnika i wlaczenia sprze¬ gla do cofania wózka, która to czynnosc uskutecznia sie w sposób wyzej opisany.Po zwolnieniu klawisza 89 wszystkie cze¬ sci, laczace go z drazkiem 59, sa odcia¬ gane do normalnej pozycji zapomoca sprezyny 95. Ta czynnosc uskutecznia sie jednak powoli i nie wplywa na zmiane ru¬ chu drazka do cofania wózka, który to drazek jest przytrzymywany w nadanej mu wysunietej pozycji zapomoca sprezy¬ ny 74 (fig, 10), wskutek czego sprzeglo 56 jest wlaczone, a ramie 63 —• podniesione az do chwili cofniecia sie wskazanego drazka, co sprowadza przerwanie obwodu pradu silnika i rozlaczenie sprzegla '56.Powyzsze czynnosci, t. j. zamykanie i przerywanie obwodu pradu motoru oraz wlaczanie i rozlaczanie sprzejgla, moga byc tak wyregulowane wzgledem ciebie, aby uskutecznialy sie we wlasciwym cza¬ sie, zapewniajac najdogodniejsze warunki dzialania.Urzadzenie do kontroli samoczynnego cofania wózka jest zastosowane z tego wzgledu, aby zwolnienie klawisza 89 do cofania wózka nie wplywalo na odciagnie¬ cie drazka 60, wylaczajace mechainizm do cofania wózka. Na tym wózku jest osa¬ dzona rolka 96 (fig. 50—52), która przy zblizaniu sie jego do konca przebiegu po¬ wrotnego, zaczepia kulaczek 97, wykona¬ ny na bloczku 98, który jest przestawia¬ ny na drazku 59 i przytrzymywany we wlasciwem miejscu zapomoca zapadki 99 (fig..'5, 65, 65a)- zaczepiajacej wskutek na¬ ciskania sprezyny zeby 100 dolnej strony drazka. Wskutek nasuniecia sie rolki 96 na kulaczek 97, drazek 59 cofa sie do nor¬ malnej pozycji, sprowadzajac przerwanie obwodu pradu silnika i rozlaczenie sprze¬ gla w sposób wyzej opisany.Przestawianie kulaczka 97 umozliwia zmiane miejsca, od którego wózek zaczy¬ na cofac sie i w którem zatrzymuje sie on mozliwie lagodnie, przyczem dzialanie sil¬ nika przerywa sie w takiej chwili, by dal¬ szemu przesuwaniu sie wózka po wyla¬ czeniu silnika przeciwdzialala sprezyna 30. Uderzenie przy zmianie kierunku ru¬ chu wózka jest lekkie wskutek dzialania bebenka sprezynowego, przezwyciezaja¬ cego moment 'bezwladnosci wózka przy jego cofaniu sie.Urzadzenie do kontroli samoczynnego cofania wózka zawiera ponadto druga czesc,, która cofa wózek wówczas, kiedy odnosny klawisz nie zostal nacisniety pr2?ed dojsciem wózka do wyznaczonej pozycji. Czesc ta zawiera rolke 101, po¬ ruszajaca sie z wózkiem i zaczepiajaca — 7 —kulaczek 1H2, podobny do kulaczka 97, Jeczhodwrócony i przestawiony na drugim koncu drazka 60; Na fig. 51 wskazano po* lozenie tej rolki w eLwili, gdy przeszla ona nad kulaczkiem 102, sprowadzajac przesuniecie drazka naprzód, w celu za¬ mkniecia obwodu pradu silnika i wlacze¬ nia sprzegla tak, ze wózek rozpoczyna swój ruch powrotny samoczynnie wsku¬ tek wlaczenia silnika. Z powyzszego wy¬ nika, ze ruch powrotny wózka moze byc sprowadzony albo przez nacisniecie kla¬ wisza 89, albo tez samoczynnie, wskutek wspóldzialania rolki 101 i kulaczka 102.Bez wzgledu na to, czy ruch powrotny Wózka zostal spowodowany odrecznie, czy tez samoczynnie, silnik wylacza sie elek¬ trycznie i mechanicznie po zakonczeniu cofania sie wózka.Maszyna wedlug wynalazku jest za¬ opatrzona w mechanizm do przestawiania jej na odstep pomiedzy wierszami lub na pozadany odstep po cofnieciu wózka, w celu rozpoczecia nowego wiersza pisma.Jak wskazano powyzej, ramka 7 moze byc przestawiona na wyznaczony zgóry od¬ step, wskutek zastosowania oporka 23 (fig. 33), wplywajacego na obrót walka 21 zapomoea klawisza 22. Powyzszy mecha¬ nizm, uruchomiany od wózka podczas co¬ fania sie tegoz, równiez wplywa na obrót walka 21, by samoczynnie sprowadzic przestawienie ramki.Mechanizm powyzszy zawiera ramie 103, osadzone na walku 21 (fig. 34) i po¬ laczone ciega 104 z ramieniem 105 dzwi¬ gni kolankowej 106, której drugie wysta¬ jace wgóre ramie 107 laczy sie z zebnica 108 (fig. 43), przesuwana w odpowiednich prowadnicach ramki 7. Na tej zebnicy jest osadzony przestawnie bloczek 709, przy- czem przytrzymuje go sprezynowa zapad¬ ka 110, zapadajaca pomiedzy odstepy ze¬ bów. W odpowiedniej oprawce Ul na jed¬ nej stronie wózka 8 jest umocowana ha¬ czykowata sprzegajaca czesc 112, przy- trzymywana podatnie w normalnej pozy¬ cji fcapomoca sprezyny 113 i posuwajaca sie wraz z wózkiem po drodze, która prze¬ cina bloczek 109 drazka pociagowego. Gdy wózek zbliza sie do krancowego miejsca swego powrotu, wówczas czesc 112 za- czepia bloczek 109, sprzegajac w ten spo¬ sób wózek z drazkiem pociagowym, który wówczas poruszat sie wspólnie z tym wóz* kiem i odchyla dzwignie kolankowa 106, w celu uruchomienia mechanizmu do prze¬ stawiania ramki. Poniewaz odleglosc prze¬ stawiania jest zmienna i poniewaz drazek pociagowy 108 powinien posiadac dosta¬ teczny ruch przy przestawianiu na naj¬ wieksza odleglosc, wiec zastosowano po¬ datne polaczenie pomiedzy drazkiem po¬ ciagowym i ramieniem 107 (iig. 43), Do tego ramienia jest dolaczona oslona 114, w której miesci sie sprezyna 115 owinieta okolo drazka pociagowego 108; sprezyna ta jest zalozona pomiedzy koncem oslony i nasrubkiem 116, nakreconym na wskaza¬ ny drazek. Sprezyna jest dostatecznie mocna, by uruchomic mechanizm do prze¬ stawiania wskutek pociagniecia drazka i poddaje sie w razie nadmiernego szarpnie¬ cia tegoz. Sprezyna ta, jak równiez bebe¬ nek sprezynowy zapobiega ostatecznemu cofnieciu wózka i dopomaga do lagodnego jego przytrzymania.Powyzej wskazano, ze gdy ramka jest przestawiona na odstep pomiedzy wier¬ szami, wówczas rygluje sie ona zapomoea mechanizmu do przestawiania, by nie mo¬ gla przesunac sie poza wyznaczona linje.Dobrze jest jednak w niektórych wypad¬ kach zwolnic bezposrednio ramke po jej dokladnem ustawieniu na nowej linji, gdy lin ja ta okaze sie zbyt krótka, lub tez gdy trzeba powiekszyc odstep przed rozpo¬ czeciem pisania. W celu umozliwienia bez¬ posredniego zwalniania mechanizmu do przestawiania (fig. 43—49), haczyk 112 jest zaopatrzony w trzpien podnoszacy 117, który w razie zatrzymania sie wózka od- — 8 —rzuca bloczek 118, umocowany przegubo¬ wo na tylnym zebatym drazku tak, ze bloczek ten odchyla sie naprzód zapomo- ca tloczka sprezynowego 119. Niewielkie poruszenie sie naprzód wózka sprowadza przesuwanie sie trzpienia 117 po bloczku i odlaczenie haczyka 112 od bloczka 109, w celu szybkiego odciagniecia zapomoca sprezyny 115 drazka pociagowego i me¬ chanizmu do przestawiania, przyczem dziala równiez sprezyna 120 (fig. 35), któ¬ ra umozliwia lagodny zwrot wózka, gdy silnik jest wylaczony przed przestawia¬ niem lub podczas tego przestawiania.Dobrze jest zaopatrzyc maszyne w zamkniecie do mechanizmu napedowego wózka, czyli dokladniej do mechanizmu wychwytowego, dzialajace podczas cofa¬ nia wózka silnikiem. Zamkniecie to jest prostej budowy i zamyka mechanizm wy¬ chwytowy samoczynnie przy uruchomie¬ niu drazka do cofania wózka.Zamkniecie zawiera plyte zaporowa 121, umocowana zapomoca czopa 122 na pokrywie wózka (fig. 37—42) i posiadaja¬ ca rozwidlona pozioma czesc 123, która zarzuca sie na pociagowa linke druciana 29, w celu jej przytrzymania wskutek za¬ czepienia o kryze 124 na tej lince. Plyta 121 jest równiez zaopatrzona w prowad- na czesc 1241, wspóldzialajaca ze sruba 125, wskutek czego koniec zaporowy ply¬ ty jest dokladnie prowadzony we wlasci¬ wej poziomej plaszczyznie, Posrodku po¬ siada plyta wystep 126, wystajacy ku drazkowi 60 (fig. 39) do cofania wózka i przytrzymywany podatnie w normalnej pozycji zapomoca sprezyny 127, umoco¬ wanej pomiedzy stala czescia i trzpieniem 128, wystajacym wgóre na wystepie 126.Normalnie zamkniecie wychwytowe zaj¬ muje pozycje, wskazana na fig. 37, tak ze linka 29 jest wolna i moze byc pociagana w sposób powyzej wyjasniony. Jednak przy odchyleniu drazka 60 naprzód, ply¬ ta 121 chwyta wbrew sile sprezyny 127 kryze 124, zapobiegajac pociaganiu linki 29, az do chwili cofniecia drazka 60 do normalnej pozycji, kiedy sprezyna 127 od¬ ciaga plyte zaporowa.Dotychczas podano w opisie mecha¬ nizmy do cofania wózka zapomoca silni¬ ka i do przestawiania maszyny na odstep pomiedzy wierszami, przyczem po napi¬ saniu wiersza silnik samoczynnie ustawia mechanizm drukujacy na poczatku nastep¬ nego wiersza bez udzialu piszacego na maszynie i bez potrzeby zdejmowania rak z klawjatury.Nastepnie podano opis dzialania silni¬ ka przy przestawianiu maszyny na wszel¬ ka pozadana odleglosc wprzód i wtyl wzgledem plyty, uruchomiania jej z wszel¬ kiej pozadanej pozycji i zatrzymywania jej w kazdej chwili na wyznaczonych gra¬ nicach lub przez piszacego.Walek 13 laczy sie z rama plyty za¬ pomoca kól zebatych 14 i zebriic 15; jest on zwykle nazywany walkiem do wyzna¬ czania odstepów pomiedzy wierszami, gdyz jak objasniono, umozliwia przesta¬ wianie ramki 7 od wiersza do wiersza.Walek ten udoskonalono tak, ze sluzy on nietylko do przestawiania maszyny na odstep pomiedzy wierszami, lecz równiez do poruszania jej wprzód i wtyl na poza¬ dane miejsce nad ksiega, lub do zsuniecia tej maszyny z ksiegi, ponownego jej usta¬ wienia i narzadzenia. Za walkiem 13 jest osadzony równolegly walek kontrolny 129, zaopatrzony w kólko zebate 130, za¬ czepia jace kolo zebate 131 na walku 13 (fig. 65), Watek 129 jest napedzany od silnika 36 w jednym lub drugim kierun¬ ku i obraca odpowiednio walek 13, który ze swej strony porusza ramke 7 wprzód lub wtyl na stalej ramie plyty.Polaczenie pomiedzy walem do cofa¬ nia wózka i walem kontrolnym ramki przedstawiono na fig. 7, 8 1 65. Wal 41, na którego jednym koncu miesci sie kólko zebate 51 do cofania wózka, posiada na — 9 _swym drugim koncu kolo zebate 132, za¬ czepiajac? podobne kolo 133, osadzone na krótkim walku 134; na wewnetrznym kon¬ cu tego walka jest umocowane zebate kolo stozkowe 135, zaczepiajace dwa podobne kota 136, 137, mieszczace sie na wale kon¬ trolnym 129, lecz obracane niezaleznie od niego w kierunkach przeciwnych. We¬ wnatrz piast kól zebatych 136 i 137 sa u- mocowane piasty sprzeglowe 138, 139, z których kazda moze zaczepic czesc sprze¬ glowa 140, umocowana na wale 129. Nor¬ malnie wal ten zajmuje koncowa pozy¬ cje* w której czesc sprzeglowa 140 znaj¬ duje sie pomiedzy piastami sprzeglowemi 138, 139, nie zaczepiajac ich. Wskutek przesuniecia walu 129 w jedna lub druga strone, zostaje on sprzezony z jednem ze wskazanych kól zebatych i obraca sie w jedna lub druga strone, zaleznie od potrze¬ by przestawienia maszyny wprzód lub wtyl. ;,.., Wal kontrolny^ 129 (fig. 16—48, 23, 65) sluzy równiez do kontrolowania obwo¬ du pradu silnika w zwiazku z napedem ramki; w tym celu styk 83 wylacznika jest zaopatrzony na drugim koncu w zab kon¬ trolny, 141, przylegajacy normalnie do kryzy 142, umocowanej na wale 129 i za¬ opatrzonej w zbiegajace sie powierzchnie 142a, 142b, które ulatwiaja przestawianie zeba 141. Normalnie zab ten zajmuje po¬ zycje na kryzie 142, wskazana na fig. 16, 23 wbrew dzialaniu sprezyny 85, wobec czego styk 83 jest otwarty. Jezeli jednak wal 129 przesunie sie wzdluz w jednym lub drugim kierunku ze swej normalnej pozycji srodkowej, wówczas kryza 142 zsuwa sie z z^ba 141, wskutek czego spre¬ zyna 85 ustawia styk 83 w pozycji za¬ mknietej. Wiec gdy wal 129 jest (poruszo¬ ny w celu zaczepienia sprzegla do nape¬ du ramki w którymkolwiek kierunku, ob¬ wód ;pradu motoru zamyka sie, fig. 65. Je¬ zeli wal 129 cofnac do normalnej pozycji, kryza 142 nasuwa ,sie na zab 141, zajmu¬ jac zpowrotem normalna pozycje i wyla¬ czajac silnik.Od walu kontrolnego 129 zalezy rów¬ niez zapoczatkowanie ruchu zwrotnego wózka i napedu ramki.Przy normalnej pozycji tego walu me¬ chanizm napedowy ramki jest nieczynny, gdyz sprzeglo napedowe 140 jest rozwar¬ te; wówczas ruch zwrotny wózka moze byc zapoczatkowany samoczynnie lub odrecz¬ nie. Jezeli jednak wal kontrolny jest po¬ ruszony w celu uruchomienia napedu ramki, wówczas samoczynne zamkniecie zapobiega dzialaniu mechanizmu do cofa¬ nia wózka.Wskazane zamkniecie posiada ramie 73 (fig. 11, 16—18), wystajace z walu kon¬ trolnego 71 wózka, które normalnie nakla¬ da sie na prostokatne wyzlobienie 143 w kryzie 144, umocowanej na wale J29; przy rozpoczeciu ruchu powrotnego wózka ruch ramienia 73, nie przeszkadzajacy zamknie¬ ciu sprzegla 53 (fig. 8), jest umozliwiony zapomoca wyzlobienia 143 i zapobiega przesunieciu walu 129 w jednym lub dru¬ gim kierunku. Jezeli zas naped ramki jest uruchomiony, wówczas poruszenie walu 129 z kryza 144 usuwa wyzlobienie 143 z pod ramienia i kryza zahamuje porusze¬ nie wdól ramienia 73, ryglujac w ten spo¬ sób mechanizm do cofania wózka do chwili ukonczenia ruchu ramki przez cof¬ niecie walu 129 do pozycji normalnej (fig; 16—18).Cofanie wózka lub napedzanie ramki moze byc dokonane kazdej chwili, lecz nie jednoczesnie. Bez opisanego zamkniecia mozna przestawic maszyne nad plyta przy cofaniu wózka, lecz w normalnych warun¬ kach lepiej zastosowac to zamkniecie.Powyzej wskazano, ze naped ramki jest kontrolowany wskutek przesuniecia walu 129 wzdluz. Oczywiscie, przesunie¬ cie walu powinno byc umozliwione w kaz¬ dym miejscu przebiegu ramki 7 na ramie plyty. W tym celu wal 129 jest zaopatrzo- — 10 —ny w tarcze 145, wyzlobiona na ofclwodzie i wspóldzialajaca z szyna 146, polaczona z drazkiem 147 (fig. 65) do kontrolowania napedu ramki; drazek ten miesci sie z le¬ wej strony ramy plyty (fig. 4, 5) w opraw¬ kach 148, 149 (fig. 62), przymocowanych do tej ramy. Oprawka 149 jest zagieta wgóre pionowo poza tylnym koncem draz¬ ka i tworzy oporek 150 dla maszyny. Dra¬ zek 147 odchyla sie zboku w przeciwnych kierunkach (fig. 63, 64), przestawiajac równiez w kierunkach przeciwnych wal 129, lecz normalnie zajmuje on srodkowa pozycje i jest nieczynny. Drazek 147 jest uruchomiany zapomoca kolan piszacego.Dzwignie 151, 152 sa osadzone na walkach 153, 154, które mieszcza sie w odpowied¬ nich lozyskach, umocowanych na ramie ponizej konców plyty (fig. 62). Dzwignie sa osadzone luzno na walkach, lecz ryglo¬ wane w jednym kierunku zapomoca pier¬ scieni oporowych 155; moga one jednak obracac walki w kierunku przeciwnym za¬ pomoca sprezyn 156, przymocowanych przedniemi koncami do wskazanych dzwi¬ gni, zas tylnemi koncami — do pierscieni sprzeglowych 157, zaopatrzonych w zab¬ ki, wspóldzialajace z zabkami pierscieni 158, umocowanych na wskazanych wal¬ kach. Sprezyny 156 sluza do lagodzenia ruchów dzwigni i zapobiegaja ich zacinaniu sie po wykonaniu czynnosci.Na tylnych koncach walków 153, 154 sa umocowanie ramiona 159, 160, polaczo¬ ne swemi górnemi koncami zapomoca ciegi 161. Poza tern na kazdym walku 153, 154 jest umocowana para ramion 162, 163 (fig. 58), polaczonych sprezyna 164 i nor¬ malnie zaczepiajacych trzpien oporowy 165 lub 166. Trzpien 165, wspóldzialajacy z ramionami z lewej strony plyty, tworzy staly oporek na boku ramy; drugi zas trzpien 166, wspóldzialajacy t druga pa¬ ra ramion, wystaje z ramienia 160. Ramie 159 jest równiez zaopatrzone w trzpien 167, przechodzacy przez przylegajaca pare ramion, przyczem wewnetrzni ramie kazdej pary jest zaopatrzone w tylna czesc 168, fig. 58, 63 i 64. Górny koniec ramienia 160 jest polaczony z drazkiem 147 zapomoca ciegi 169, która jest prze¬ puszczona przez jeden bok ramy plyty- Dzialanie wskazanych dzwigni, urucho¬ mianych kolanami pisizacego, jest widocz¬ ne z rysunków, nalezy jednak zaznaczyc, ze gdy ramiona 159, 160 sa odchylone, przy¬ legajace ramiona równiez odchylaja sie, napinajac sprezyne 164, gdy sasiednie ra¬ mie zostanie przytrzymane zapomoca o- porka. Z powyzszego wynika, ze gdy pisza¬ cy zlekka nacisnie kolanami dzwignie, wówczas odchyli sie drazek 147 i przesu¬ nie sie wal 129, wskutek czego silnik prze¬ stawi maszyne nad plyta wprzód lub wtyl, zaleznie od kierunku nacisniecia kolana¬ mi dzwigni. Czynnosc ta moze wiec byc wykonana zupelnie bez udzialu rak, które wówczas moga byc zajete inna robota. Po zwolnieniu Wskazanych dzwigni wracaja one do swego normalnego polozenia, wiec ruch maszyny naprzód czy wtyl moze byc zakonczony w kazdem pozadanem miejscu.W celu wylaczenia napedu ramki przy krancowych polozeniach maszyny, zaopa¬ trzono drazek 147 w dwa zwrócone ku so¬ bie kulaczki 170, 171, które zaczepia wy¬ step 172, znajdujacy sie na ramce 7. Gdy maszyna dochodzi do swego tylnego kran¬ cowego polozenia, wystep /7i2 zaczepia kulaczek 170, w celu przestawienia draz¬ ka147 do normalnej pozycji. Podobnie, gdy maszyna zbdiza sie do swego przed¬ niego krancowego polozenia, wystep 172 zaczepia kulaczek 171, przestawiajac wska¬ zany drazek i zatrzymujac maszyne. Ku¬ laczki 170, 171 moga byc przesuwane na drazku, w celu skrócenia lub przedluze¬ nia biegu maszyny przed jej samoczyn- nem zatrzymaniem.Poniewaz przy cofaniu wózka ramka 7 jest zaryglowana za posrednictwem me¬ chanizmu do wyznaczania odstepów, wiec - » -mechanizm, kontrolujacy naped ramki, po¬ winien ja zwolnic, w celu umozliwienia przesuwania jej wprzód i wtyl nad plyta.By uskutecznic to bez potrzeby przesuwa¬ nia wódka na jego ramce* haczyk 112, za¬ czepiajacy bloczek 109 i przytrzymujacy mechanizm do wyznaczania odstepów w wysunietej pozycji, powinien byc odchy¬ lony od wskazanego bloczka, wówczas ten bloczek, drazek 108 i mechanizm do wy¬ znaczania odstepów zajma cofnieta pozy¬ cje. Do tego celu sluzy dzwignia podnosna 173, umocowana na ramce 7 i podsuwaja¬ ca sie swym tylnym koncem pod trzpien 117, gdy wózek jest zupelnie cofniety.Drugi koniec podnosnej dzwigni laczy sie zapomoca czopa i szczeliny z ciega 174 (fig. 43—47), która ze swej strony jest polaczona z ramieniem dzwigni kolanko¬ wej 175; drugie ramie tej dzwigni laczy sie z drazkiem 176, prowadzacym do dzwi¬ gni 177, osadzonej na czopie 178 i posia¬ dajacej rozwidlony koniec 179, ujmujacy kryze 180 na wale kontrolnym 129. Z dzwigni 175 wystaje wgóre ramie 181, za- opatrzone w trzpien 182, który zaczepia ramie 183 dzwigni podnosnej 173. Normal¬ ne polozenie tej dzwigni jest wskazane na fig< 43; by to urzadzenie moglo podniesc haczyk 112 bez wzgledu na kierunek przestawienia walu 129, w celu urucho¬ mienia napedu ramki, nalezy zastosowac odpowiednie czesci, dzialajace na dzwi¬ gnie podnosna 173, gdy wal 129 jest prze¬ stawiony w jednym lub drugim kierunku; czesci te wskazano na fig. 43 i 44 w pozy¬ cji normalnej; ruch kryzy/80 w lewo spro¬ wadza odchylenie dzwigni kolankowej 175 zapomoca drazka 176 (fig. 47), wobec cze¬ go trzpien 182 odchyla dzwignie podnosna 173 we wlasciwym kierunku, podnoszac trzpien 117 i odciagajac haczyk 112 od bloczka 109 i umozliwiajac mechanizmowi do wyznaczania odstepów niezwloczne zwolnienie ramki 7, gdy zaczyna dzialac naped ramki. W razie potrzeby przesta¬ wienia maszyny w przeciwnym kierunku, porusza sie kryze 180 w prawo (fig. 44), wówczas drazek 176 popycha dolny koniec dzwigni 175, pociagajac wdól ciege 174 i uruchomiajac dzwignie podnosna 173 w sposób powyzej opisany; szczelina ciegi 174 ulatwia poruszanie sie dzwigni 173 podczas zaczepiania trzpienia 182; gdy dzwignia podnosna jest pociagana zapo¬ moca ciegi, ramie 183 odsuwa sie od wskazanego trzpienia.Powyzej wyjasniono, ze maszyna ry¬ gluje sie na ramie plyty, gdy wózek cofa sie samoczynnie na odstep pomiedzy wier¬ szami, zwalnia sie zas wskutek dzialania mechanizmu, kontrolujacego ruchy maszy¬ ny lub ramy wprzód i wtyl nad plyta.W zwiazku z dzialaniem silnika-, dobrze jest zaopatrzyc maszyne, przestawiana na krazkach lub rolkach, w mechanizm ha¬ mujacy, uruchomiany w dogodny sposób przez piszacego. Ten mechanizm jest nie¬ czynny, gdy motor wykonywa swe wlasci¬ we dzialania, czynny natomiast wówczas, gdy zapobiega zbytniemu przesunieciu sie maszyny po wylaczeniu napedu.Ztylu maszyny jest osadzony na czo¬ pie 185 drazek hamujacy 184, odciagany w jednym kierunku przez sprezyny 186, by przycisnac klocki ciezarne 187 do kraz¬ ków 12 ramy. Przedni drazek hamulcowy 188 posiada dostateczna dlugosc (fig. 53— 55), w celu umozliwienia zaczepiania trzpienia 189 w kazdym miejscu drogi przebiegu wózka. Trzpien ten jest osadzo¬ ny na dzwigni 190, umocowanej zapomo¬ ca czopa 191 na oslonie wózka i polaczo¬ nej ciega 192 z tylnym koncem dzwigni 193, zaopatrzonej na przednim koncu w klawisz hamulcowy 194, mieszczacy sie zprzodu w lewym rogu wózka. Tylny ko¬ niec dzwigni 193 jest naciskany przez sprezyne 195 i normalnie utrzymuje trzpien na dostatecznej wysokosci, zapobiegajac uruchomieniu hamulca sprezyna 186. Ha¬ mulec wiec jest normalnie czynny, lecz - 12 -moze byc z latwoscia wylaczony za naci¬ snieciem klawisza 194, np. w razie potrze¬ by przestawienia odrecznie maszyny nad plyta.Na fig. 18—il5 wskazano dokladnie rozmieszczenie wylaczników obwodu pradu.Plytka izolacyjna 196 jest umieszczo¬ na ponizej silnika i zaopatrzona w sworzen 197, na którym jest osadzony tak, ze moze odchylac sie, styk 83 i czesc 80 mecha¬ nizmu do wylaczania obwodu pradu. Trze*- ci styk 82 (lig. 23) jest umocowany na sru¬ bie 198. Sworzen 197 jest elektrycznie po¬ laczony zapomoca plytki 198 z gniazd¬ kiem 199 do zakladania wtyczki tylnego przewodu prowadzacego do opornika i wylacznika. Drugi koniec przewodu pro¬ wadzi do gniazdka 200, elektrycznie po¬ laczonego zapomoca plytki 201 z gniazd¬ kiem 202, w które zaklada sie wtyczka przewodu silnika. Z drugiej strony silnik jest wlaczany zapomoca wtyczki, zakla¬ danej w gniazdko 203, polaczone ze sty¬ kiem 82. Obwód pradu jest schematycznie przedstawiony na fig. 65.Górny wylacznik jest umieszczony zprzodu w lewym rogu ramki 7, posiada on dogodny ksztalt i sluzy do doprowa¬ dzania pradu, w celu uruchomienia elek¬ trycznego mechanizmu maszyny.Pomiedzy dwiema koncówkami 204, 205 mieszcza sie plytki stykowe 206, 207, po¬ miedzy któremi znajduje sie przerwa, za¬ mykana przez zasuwke 208, uruchomiana dzwignia 209; na dzwigni tej jest utwo¬ rzona kulka lozyskowa 210, obciazona sprezyna, wobec czego dzwignia jest przy¬ trzymywana w kazdem polozeniu. Z plyt¬ ka 207 laczy sie plytka stykowa 211, wspóldzialajaca z przerywaczem 212 ob¬ wodu, który to przerywacz jest przytrzy¬ mywany w pozycji czynnej zapomoca sprezyny 213 i laczy sie z koncówka 205.Wskutek przestawienia dzwigni wylaczni- kowej 209, pierwszy obwód moze byc za¬ mykany lub przerywany, w celu wlaczenia lufo wylaczenia maszyny. Przerywacz 212 wspóldziala z drazkiem ochronnym 214, umieszczonym luzno swym górnym brze¬ giem na srubach 216 z zewnatrz szyny 215 ramki 7 (fig. 29). Lewy koniec drazka 214 jest zagiety wdól i zaopatrzony w trzpien 217, wystajacy ku tylowi i mogacy zacze¬ piac zagieta wdól czesc 218 przerywacza 212. W razie szybkiego posuwistego ruchu naprzód nad plyta, drazek napotyka opór i cofa sie wbrew lekkiemu naciskaniu sprezyny 213, wskutek czego przerywacz 212 odchyla sie wtyl, przerywajac obwód i zatrzymujac maszyne. PL