Reprodukowanie wielobarwnych odbitek z zachowaniem podobienstwa do pierwo¬ wzoru bylo dotychczas mozliwe w dziedzi¬ nie drukaiTstwa na papierze jedynie na ta¬ kich maszynach, w których nakladano na papier poszczególne barwy osobno i w pewnych odstepach czasu, umozliwiaja¬ cych zaschniecie jednej farby przed nalo¬ zeniem nastepnej, a wiec na tak zwanych maszynach plaskich.Próby zastosowania do' maszyn rota¬ cyjnych gazetowych zwyklej autotypji trójbarwnej, stosowanej w druku na pa¬ pierze przy maszynach plaskich, nie mo¬ gly dac dobrych wyników, gdyz trzech zasadniczych kolorów, nalozdpk siebie w stanie mokrym, rozplywaly jedna w drugiej i nie wytwarzaly pozada¬ nych przejsc z jednej barwy do drugiej.Otrzymywano ciemny, brudny ton, jako naturalne zjawisko mieszania sie tnzech kolorów. Poza tern farba „odpychala", to znaczy farba juz na papier nalozona nie pozwalala na przyleganie do papieru na¬ kladanej na nia farby nastepnej, co po¬ wodowalo „sadzenie sie" farby,( polega¬ jace na tern, ze farba nie utrzymywala sie jedynie na kreskach kliszy, ale przelewa¬ la sie we wglebienia miedzy kreskami, co jest znana wada w drukarstwie, gdyz wy¬ woluje kropki i centki na odbitce kliszy.Próby czynione w celu drukowania lobarwnych odbitek na maszynach ro- acyj#ych, gdzie jak wiadomo drukowanieodbywa sie szybko i bez przerwy, a wiec i nakladanie farb jednej na druga nastepu¬ je przed zaschnieciem juz nalozonej far¬ by, a wiec w stanie mokrym* doprowadzi¬ ly do wynalezienia tak zwanego mozaiko¬ wego druku wielobarwnego.Sposób ten, jak wiadomo, polega na tern, ze kontury kreskowe wypelniano far¬ bami pojedynczo, bez laczenia ich zapo- moca nakladania jednej farby na druga i w ten sposób ptr^ytpiywano odbitki, skla¬ dajace sie z wielti barwnych plam,, z któ¬ rych kazda odcinala sie ostro swa barwa od barwy sasiedniej/ Przy sposobie tym nie bylo mozliwem otrzymywanie jakich¬ kolwiek odcieni barw lub delikatnych przejisc z cienia do swiatla.Próbowano równiez zastosowac metody znane w drukarstwie tkanin do druku ga¬ zet na maszynach rotacyjnych, tak zwa¬ nych „Tiefdruek." Jednak na przeszkodzie do szerszego jego stosowania stoi to, ze sposób ten nie pozwala na dostatecznie szybkie druko¬ wanie i z tych wzgledów nie nadaje .sie do szybkobieznych maszyn rotacyjnych, dru¬ kujacych z szybkoscia 10 000 lub wiecej obrotów na godzine.Sposób wedlug niniejszego wynalazku oparty jest na innych podstawach, niz spo¬ soby znane wyzej wspomniane, a przytem usuwa w zupelnosci wspomniane powyzej braki.Sposób wedlug wynalazku pozwala na umieszczanie w tekscie gazety codziennej barwnych ilustracyj o tak nieomal doklad- nem wykonaniu, jak to dotychczas ma miejsce tylko przy ilustracjach tygodni¬ ków lub miesieczników, przyczem druko¬ wanie tych baitwnych ilustracyj odbywa sie równoczesnie z drukowaniem tekstu gazety i na jakiejkolwiek maszynie rota¬ cyjnej gazetowej przy jednorazowem przepuszczeniu papieru wprost z bobiny przez jedna taka maszyne.Sposób wedlug wynalazku wymaga specjalnego wykonania klisz, kopjowania ich, trawienia i narzadzania, jak równiez i specjalnego przygotowania matryc, przy¬ rzadzania farb i wreszcie przygotowania maszyny rotacyjnej, co bedzie kolejno o- pisane. Istota wynalazku polega zasadni¬ czo na tern, ze w przeciwienstwie do zna¬ nego dotychczas wyrobu klisz, przezna¬ czonych do druku wielobarwnego na ma¬ szynach plaskich sposobem „mokre na su¬ che", przy którym wszystkie trzy zasadni¬ cze kolory wystepowaly wspólnie luib nie bylly zupelnie przeanalizowane — przy sposobie wedlug wynalazku barwy sa zu¬ pelnie przeanalizowane, to jest rozgrami czone i wystepuja badz pojedynczo, badz nakladane sa jedna na druga przewaznie tylko dwie zasadnicze banwy, wedlug po¬ trzeby danej partji oryginalu, zas trzeci kolor sluzy jedynie do cieniowania i kon¬ trastowania odbitki. Jezeli zas wystepuja wszystkie trzy kolory razem, to tylko na poszczególnych niewielkich plaszczyznach odbitki.W tym celu sporzadza sie klisze dru¬ karskie sposobem fotochemicznym przy stosowaniu fotograficznych klisz panchro- matycznych w ten sposób, aby otrzymac trzy negatywy, po jednym dla kazdego zasadniczego koloru.Wskutek zastosowania fotograficznych klisz panchromatycznych nastepuje juz na negatywach pelna analiza zasadniczych kolorów oryginalu, podczas gdy stosowa¬ ne dotychczas klisze fotograficzne z emul¬ sja kolodjonowa nie dawaly tak pelnej a- nalizy i trzy zasadnicze kolory pomimo usilowanego rozfiltrowania zawieraly kaz¬ dy w sobie domieszki pozostalych kolo¬ rów.Uzyskane negatywy podlegaja nastep^ nie retuszowi, który w mysl zasady, aby nakladane byly jeden na drugi przewaz¬ nie tylko dwa kolory, ma na celu odpo- — 2 —wiecznie wyeliminowanie jednego z tych kolorów w tych partjach odbitki, gdzie to jest wymagane.W tein sposób otrzymane negatywy stanowia zupelnie gotowa podstawe do kopjowania na metalu i czynia zbednym dotychczasowy retusz podczas trawienia.Dla wykonania negatywów korzystnem jest stosowanie znanego katowego odchy¬ lania siatki o roznem dla kazdego z trzech kolorów odchyleniu katowem.Klisze o tak wykonanych siatkach wspóldzialaja przy niepokrywaniu sie punktów poszczególnych barw na poszcze¬ gólnych plaszczyznach odbitki.Nakladanie wiec wszystkich trzech farb przy druku klisz, sporzadzonych wedlug takich negatywów, wlasciwie nie ma miejsca. Jezeli zas ma miejsce, to w tak niewielkich ilosciach, ze praktycznie nie moze wywolywac skutków ujemnych, czyli odpychania lub sadzenia sie farby.Tern sie tilomaczy czystosc druku i kolo¬ rów odbitki, wykonanej sposobem wedlug wynalazku, pomimo nakladania na papier mokrych farb pozornie bezposrednio jed¬ na za druga.Jtiz przy wykonaniu negatywów moz¬ na przeprowadzic kontrole, czy zdtfecie jest dobre. Kontrola ta polega na tern, ze laczac pod swiatlo zabarwione droga che¬ miczna w zasadniczych kolorach przezro¬ czyste pozytywy wszystkich trzech nega- tywówt, ma sie moznosc porównania z ory¬ ginalem i ewjentualneij korekty poszcze¬ gólnych negatywów.Z przygotowanych negatywów sporza¬ dza sie kop/je na metalu, pokrytym nie jak to bylo dotychczas emulsja klejowa, ale zwana powszechnie zimna emulsja, która, jak wiadomo, musi zawierac zarówno bar¬ dzo swiattbcizule skladniki chemiczne, jak i odpowiednie neutralne chemicznie twar¬ de zywice, przez co odpada nieuniknione dotychczas zabarwianie, hartowanie i wy¬ palanie metalowej plyty.Niestosowanie wypalania wzmacnia e- czywiscie wielokrotnie wytrzymalosc kli¬ szy drukarskiej i umozliwia matrycowanie dla stereotypu pod wielkiem cisnieniem, co jest nieodzownym warunkiem do uzy-? skania ostrej, pelnowartosciowej odbitki w niatrycy.Poza tern uzyskanie dzieki panchro- mazji scislego rozgraniczenia kolorów na poszczególnych negatywach ogranicza prace trawiacza tylko do prymitywnego retuszu i trawienia, jak to ma miejsce przy wyrobie zwyklych czarnych klisz drukar¬ skich.Retusz jest przytem tak wykonany, aby na pozytywach, wykonanych dla kon¬ troli z negatywów, pokrywaly sie prze¬ waznie tylko dwa kolory w danej partji odbitki, natomiast trzeci kolpr tylko cie¬ niowal lub kontrastowal odbitke i wyste¬ powal wspólnie z innemi kolorami jedynie w niektórych miejscach.Przeprowadzenie kontroli negatywów, o czem wspomniano powyzej, i uproszcze¬ nie sprawy retuszu daje oszczednosc w pracy do 75% czasu* zuzywanego przez trawiacza dotychczas.Przygotowana w opisany powyzejj spo¬ sób klisze drukarska zaopatruje sie na stronie spodniej metalu kliszy w reljef, o- ozywiscie odpowiednio dopasowany roz¬ mieszczeniem swem do miejsca wlasciwe¬ go wytrawionego wzoru na stronie górnej tej kliszy. Reljef taki mozna otrzymac w nastepujacy sposób. Klisze metalowa z wytrawiona odbitka pociaga sie odpo¬ wiednia pasta i odciska na plycie gumo¬ we}, papierzie lub na podobnym materfale.Otrzymana odbitke odciska sie na stronie sjpodaiej kliszy metalowej, posiadajacej na stronie górnej wytrawiona odbitke i nastepnie wytrawia sie te sjpodhia strone metalowej kliszy.Przez wytrawienie reljefu odbitki na drugiej stronie plyty metalowej zastepuje sie dotychczas stosowane narzadzanie — =3 -klisz zapomoca naklejania wycinanek pa¬ pierowych lub wytrawianie w papierze kredowym, który to sposób przy maszy¬ nach rotacyjnych wogóle nie mógl byc sto¬ sowany.Przygotowana w ten sposób klisze dru¬ karska poddaje sie matrycowaniu. Zwykla matryce podkleja sie z odwrotnej strony, zapomoca kileju najkorzystniej roslinnego, arkuszem bibuly lub cienkiej tektury, jed- nem slowem arkuszem papieru odpowied¬ niej grubosci, nie zawierajacym w swym skladzie kleju (bibula nieklejona).Po wytloczeniu zeszlifowywuje sie te bibule na matrycy, w miejscach odcisnie¬ tych przez klisze tak, zeby na przestrzeni zajetej przez odcinek kliszy warstwa tej bibuly byla ciensza, niz na pozostalej cze¬ sci matrycy. Szlifuje sie równiez tak, aby uwzglednic wymagania cieni wizerunku.Szlifowanie to ma ten skutek, ze po odla¬ niu stereotypu plyta stereotypowa jest w tych miejscach grubsza, w których nasta¬ pilo zeszlifowariie bibuly podklejonej ma¬ trycy. Klisze w odlewie sa wskutek tego odpowiednio wyzsze od ogólnej pla¬ szczymy i to w takim stopniu, w jakim dokonano zeszlifowania bibuly i jak tego wymagaja cienie i swiatla ilustracji.Oczywiscie kazda plyta stereotypowa zawiera tylko klisze ilustracyj na jeden zasadniczy kolor lub tylko czesc tekstu.Zatem plyty stereotypowe z kliszami ilu- stracyj musza byc rozlozone na walcach drukarskich stopniowo po jednej coraz to 41a nastepnym walcu.Nadmieiiic jeszcze trzeba, ze zwykla farbe drukairska dla stosowania sposobu wedlug wynalazku nalezy odjpowiednio rozcienczyc przez dodanie odpowiednich .skladników i przerobic, aby nie „sadzila", t. j. nie zalewala wglebien w siatce kliszy i nie „odpychala", t. j. nie powodowala nieprzylegania swego do siatki kliszy.Najkorzystniej jest drukarska farbe han¬ dlowa przerabiac w sposób nastepujacy: do 25 kg farby handlowej dodaje sie 2,5 kg wody, w której rozpuszczono uprzed¬ nio 40 g albuminy i 75 g kleju roslinnego, n^p. gumy arabskiej, oraz 30 g wody my¬ dlanej. Nastepnie wszystko sie miesza me¬ chanicznie, np. w mlynku.Azeby otrzymac dobre rezultaty przy druku, korzystnem jest pokrycie cylindrów drukujacych odpowie dnia elastyczna po¬ wloka, np. korkiem, letroidem, cerata lub tez powloka, skladajaca sie ze# spojonych nieluszczacym klejem paru takich mate- rjalów. PL