Opis patentowy opublikowano': 15.12.1982 115684 Int. Cl.2 F16D 65/52 Twórca wynalazku: Glyn Phillip Reginald Farr Uprawniony z patentu: Girling Limited, Birmingham (Wielka Brytania) Hydrauliczne urzadzenie uruchamiajace hamulce pojazdu Przedmiioitem wynalazku jest hydrauliczne urza¬ dzenie uruchamiajace hamulec pojazdu, zwlaszcza majace przeciwiegle wzgledem siebie przesuwne czlony i pomocniczy mechanizm uruchamiajacy umieszczony pomiedzy tymi czlonami, dzialajacy na nie poprzez automatyczny regulator luzu.Znany jest z opisu patentowego W. Brytanii nr 1284 273 automatyczny re@ula.toir luzu wykorzy¬ stywany do hydraulicznych urzadzen uruchamia¬ jacych. Regulator ten zawiera obrotowy element oraz nieobrotowy element, które sa polaczone ze soba za pomoca dwukierunkowego polaczenia gwintowego. Jest on umieszczony pomiedzy po¬ mocniczym, mechanicznym zespolem uruchamiaja¬ cym przymocowanym do pierwszego czlonu hy¬ draulicznego urzadzenia uruchamiajacego oraz dru¬ gim czlonem tego urzadzenia.Regulatorowe elementy sa dociskane w kierun¬ ku osiowym wzgledem siebie w wyniku nadmier¬ nego przesuwu pomiedzy tymi czlonami powodu¬ jac wkrecanie obrotowego nagwintowanego ele¬ mentu na nieobrotowy ^srubowy element, dzieki czemu zmniejsza sie luz hamulcowy.Na obrotowym nagwintowanym elemencie oraz na drugim czlonie hydraulicznego urzadzenia uru¬ chamiajacego znajduja sie cierne powierzchnie, które dociskane sa do siebie w wyniku dzialania sily nacisku hamulca uniemozliwiajac obrót obro¬ towego nagwintowanego elementu, dzieki czemu ten wzgledny przesuw nagwintowanych elemen- 10 15 20 25 30 tów moze odbywac sie tylko podczas kasowania luzu, gdy sila hamowania jest mala, a odchylenie hamulca jest pomijane. W ten sposób automaty¬ czny regulator jest nieczuly na zmiany obciaze¬ nia, gdyz nie reaguje na dodatkowy przesuw ele¬ mentów urzadzenia w wyniku odchylenia szczek hamulcowych.Obrotowy regulatorowy element stanowi nakret¬ ka towarzyszaca drugiemu czlonowi hydrauliczne¬ go urzadzenia uruchamiajacego, a niieobrotowy re¬ gulatorowy element stanowi nagwintowana roz¬ porka, na która dziala mechanicznie urzadzenie uruchamiajace poprzez tlok suwliwie umocowany w pierwszym czlonie hydraulicznego urzadzenia uruchamiajacego, pnzy czyim mechaniczne urza¬ dzenie uruchamiajace jest dolaczone do pierwsze¬ go czlonu hydraulicznego urzadzenia.W jednym z przykladów wykonania nakretka tworzaca obrotowy element stanowi czesc drugie¬ go czlonu, który dziala na nieobrotowy element .poprzez cierne powierzchnie. Wada tego rozwia¬ zania jest to, ze obrotowy regulatorowy element ma stosunkowo duza srednice i charakteryzuje sie duza opornoscia na obracanie.W innym przykladzie wykonania rozwiazania wedlug omawianego opisu patentowego zasadni¬ czo usuwa sie te wade przez oddzielenie obroto¬ wej nakretki od drugiego czlonu hydraulicznego urzadzenia uruchamiajacego, przy czym cierne po¬ wierzchnie znajduja sie odpowiednio na obrotowej 1156843 115684 4 nakretce i drugim czlonie. Wada miniejiszego roz¬ wiazania polega na tym, ze pomiedzy nakretka i drugim czlonem urzadzenia musd byc zastosowa¬ ne dodatkowe uszczelnienie hydrauliczne.Omawiany wynalazek ogranicza sie do hydrau¬ licznego urzadzenia uruchamiajacego wyposazone¬ go w automatyczny regulator luzu, w którym sto¬ suje sie dwukierunkowe polaczenie gwintowe po¬ miedzy obrotowym i nieobrotowyim elementem, jak opisano w opisie patentowym W. Brytanii nr 1284 273, lecz nadaje sie do stosowania takze do hydraulicznych urzadzen uruchamiajacych wypo¬ sazonych w automatyczne regulatory luzu, w któ¬ rych -polaczenie gwintowe pomiedzy obrotowym i nieoibi-jp^ow^mfre^i^oirowyim elementem jest jed¬ nokierunkowe, a regulator luzu zawiera regula¬ cyjny mechanizm reagujacy na nadmierny luz ha¬ mulcowy cdw-cduj^c obracanie obrotowego regula- tgtr^\yfego ejeinientu dla skasowania tego nadmier¬ nego luzu, jak opisano w opisie patentowym W.Brytanii nr. 1 381 281.Rozwiazanie opisane w wyzej wymienionym bry¬ tyjskim opisie patentowym ma wade polegajaca na tym, ze dla uniezaleznienia od zmian obciaze¬ nia trzeba koniecznie stosowac dodatkowe uszczel¬ nienie. Z drugiej strony na fig. 2 opisu patento¬ wego W. Brytanii nr 1179 23o pokazano podobny typ regulatora luzu, który jest zasadniczo nie¬ czuly na zmiany obciazenia, gdyz cisnienie plynu dziala na jednokierunkowe polaczenie gwintowe, gdy cisnienie hamowania staje sie duze i przeciw¬ dziala regulacji realizowanej na skutek odchyle¬ nia hamulca. Wada tego rozwiazania jest to, ze nastepuje wzgledny poslizg nakretki i uszczelki, za pomoca której jest ona uszczelniona w czlonie hydraulicznego iirzadzenda uruchamiajacego, do którego dolaczono jest pomocnicze mechaniczne urzadzenie uruchamiajace nawet az do maksymal¬ nego cisnienia hamowania. Prowadzi to do zmniej¬ szenia zywotnosci uszczelki.Na fig. 4 opisu patentowego W. Brytanii nr 1169 577 pokazano regulator nieczuly na zmiany obciazenia, w którym nieobrotowa nakretka jest suwliwie uszczelniona na tloku, do którego dola¬ czone jest mechaniczne urzadzenie uruchamiajace tak, ze przy stosunkowo wysokich wartosciach cisnienia plynu hydraulicznego uniika sie wzgled¬ nego poslizgu w miejscu tej uszczelki. Jednakze ten regulator ma wade polegajaca na tym, ze usz¬ czelka ta musi byc dostosowana do maksymalnej drogi nastawiania równowaznej dwom grubosciom klocków ciernych, tak zeby uszczelka mogla efek¬ tywnie dzialac przy nowych i zuzytych klockach hamulcowych. Inna wada jest to, ze dla obrotowe¬ go popychacza nalezy zapewnic lozysko o malym wspólczynniku tarcia, przy czym popychacz ten jest polaczony z nakretka za pomoca polaczenia gwintowego i dziala-na niego mechaniczne urza¬ dzenie uruchamiajace.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji hydraulicznego urzadzenia uruchamiajacego i dla hamulców pojazdu, które eliminuje wyzej omó¬ wione wady znanych rozwiazan.Hydrauliczne urzadzenie uruchamiajace hamul¬ ce pojazdu wedlug wynalazku posiada przeciwle¬ gle ustawione nieobracajace sie, osiowo wzgledem siebie przemieszczalne elementy i zawierajace po¬ mocniczy mechaniczny zespól uruchamiajacy sprzezony z pierwszym elementem i automatyczny 5 regulator wprowadzony dla pracy pomiedzy po¬ mocniczym mechanicznym zespolem uruchamiaja¬ cym a danym elementem, w którym regulator za¬ wiera obrotowe i nieobrotowo zamocowane ele¬ menty w ukladaie srubowo-gwintowym wzgle- 10 dem siebie z odwrotnym kierunkiem gwintu i sprzeglo cierne wyposazone w stozkowe powierzch¬ nie cierne pomiedzy obrotowo osadzonym elemen¬ tem nie obracajacym sie.Obrotowy element regulatora jest wsuniety w 15 jeden z elementów urzadzenia i uszczelniony wza¬ jemnie z nim pierscieniem uszczelniajacym i jest poddany dzialaniu sprezyny pokonujacej nacisk wywierany przez dzialanie hamulca dla zapobie¬ gania dzialaniu przez skrecenia gdy nacisk prze- 20 kracza ustalona wartosc.Cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze hydrauliczne urzadzenie uruchamiajace hamulce pojazdu zawiera obrotowy element regulatora wspólpracujacy z pomocniczym mechanicznym ze- 25 spolem uruchamiajacym oraz zawiera pierscien uszczelniajacy pomiedzy pierwszym tlokiem a o- brotowym elementem i sprezyna dla sprezystego oddzialywania na obrotowy element w kierunku od pomocniczego mechanicznego zespolu urucha- 30 miajacego, zas element posiadajacy jedna powierz¬ chnie cierna sprzegla ciernego zawiera elementy przeciwstawiajace sie obrotowi i przemieszczalne w stosunku do pierwszego tloka, przy czym na te elementy przemieszczalne przeciwstawiajace sie 36 obrotowi tloka oddzialywuje ; pomocniczy zespól uruchamiajacy.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie jego wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie uruchamiajace ha- 40 mulec z automatycznym regulatorem luzu w pierwszym przykladzie wykonania — w przekro¬ ju wzdluznym, fig. 2, 3 i 4 przedstawiaja dalsze przyklady wykonania urzadzenia uruchamiajace¬ go hamulec oraz automatycznego regulatora luzu 45 w podobnych przekrojach, fig. 5 i 6 — przykla¬ dy wykonania pomocniczego mechanizmu urucha¬ miajacego w szczególnych przekrojach, fig. 7 przedstawia odmienny przyklad wykonania auto¬ matycznego regulatora luzu w schematycznym 50 przekroju i fig. 8 — urzadzenia uruchamiajace hamulec wyposazone w odmienna konstrukcje automatycznego regulatora luzu w przekroju wzdluznym.Na fig. 1 pokazano hydrauliczne urzadzenie uru- 55 chaimiajace dla hamulca tarczowego. Urzadzenie to zawiera ustawione naprzeciwko siebie tloki 10 i 11 suwliwie zamocowane w przelotowym otwo¬ rze 12 korpusu 13.Tlok 10 poprzez przedluzacz lOa dziala na jarz- 60 mo 15 (którego pokazano tylko czesc) suwliwie za¬ mocowane w korpusie 13 i dzialajace na niepo- kazany inny klocek wspóldzialajacy z jedna czo¬ lowa powierzchnia niepokazanej tarczy. Drugi tlok 11 dziala bezposrednio na niepokazana wklad- 65 ke wspóldzialajaca z druga czolowa powierzchnia5 tarczy. Konstrukcja hamulca tarczowego moze byc taka jak opisano w opisie patentowym Wielkiej Brytanii nr 1 075 371.Pomocniczy mechanizim uruchamiajacy przymo¬ cowany do pierwszego tloka 10 zawiera czolowa krzywkowa tarcze 16 zamocowana obrotowo w tym tloku wokól wzdluznej osi urzadzenia urucha¬ miajacego. Trzy waleczki 14 sa rozmieszczone w odstepach katowych co 120° w srubowo ustawio¬ nych rowikach w krzywkowej tarczy 16 oraz w koncowej scianie tlokowego przedluzacza lOa.Krzywkowa tarcza 16 dziala poprzez nieobrotowy element 18 na jedna koncówke automatycznego regulatora 19, którego druga koncówka wspólpra¬ cuje z drugiem tlokiem 11.Elementy obracajace krzywkowa tarcze 16 zo¬ staly opisane w opisie patentowym W. Brytanii nr 1194 844. Regulator ten zawdera obrotowy ele¬ ment 20 oraz nieoibrotowy element 21, pomiedzy którymi znajduje sie dwukierunkowe polaczenie gwintowe 22. Polaczenie to dziala taik, ze osiowe przesuniecie jednego elementu powoduje obrót drugiego elementu i odwrotnie. Obrotowy element regulatora ma postac popychacza z gwintowana czescia 20a zaopatrzona w zewnetrzny gwint, wspólpracujacy z wewnetrznym gwintem w nie- otorotowym elemencie 21 regulatora tworzac pola¬ czenie gwintowe 22, przy czym nieobrotowy ele¬ ment ma postac nakretki.Popyohacz 20 ma ponadto jeszcze ozesc 20b, która jest suwliwie zamocowana w otworze 9 tlo¬ ka 10 i jest uszczelniona w nim za pomoca piers¬ cieniowej uszczelki 8. Zewnetrzna koncówka czes¬ ci 20b opiera sie o element 18 stozkowymi cier¬ nymi powierzchniami 30 i 31. Sprezyna 32 dziala pomiedzy tlokiem 10 i elementem 18 i stanowi po¬ wrotna sprezyne hamulca recznego, przy czym element 18 ma srodkowa kulista wypuklosc 33, która opiera sie o krzywkowa tarcze 16 zmniej¬ szajac do minimami moment sil tarcia dzialaja¬ cych pomiedzy tymi elementami i umozliwiajac wlasciwe ustawienie elementu 18. Element 18 i tlok 10 sa zaopatrzone w czesciowo cylindryczne rowfki, w których umieszczony jest ustalajacy ko¬ lek 34, zabezpieczajac element 18 przed obrotem wzgledem tloka 10. Sam tlok 10 jest zabezpieczo¬ ny przed obrotem za pomoca janzma 15.Na/kretka 21 jest czesciowo umieszczona w sle¬ pym otworze 23 w drugim tloku 11, jest dociska¬ na do koncowej sciany lla otworu 23 za pomoca sprezyny 35. Sprezyna 35 jest ustawiona pomie¬ dzy kolnierzem 21a nakretki 21 oraz tarcza 36 u- trzymywana przez sprezysty pierscien 37 umiesz¬ czony w pierscieniowym rowiku w otworze 23.Kolnierz 21a oraz tlok 11 sa zaopatrzone w czes¬ ciowo cylindryczne rowki, w których wsuniety jest wzdluznie ustalajacy kolek 38 zabezpieczajac nakretke 21 przed obrotem wzgledem tloka 11.Sam tlok 11 moze byc zabezpieczony przed obro¬ tem przez nie pokazany zespól klockowy, na któ¬ rzy dziala tlok.Dla hydraulicznego zadzialania hamulców plyn hydrauliczny doprowadza sie do przestrzeni po¬ miedzy tlokami 10 i 11 powodujac ich odsuniecie 6 od siebie. Pierwszy tlok 10 dziala poprzez tloko¬ wy przedluzacz lOa oraz jarzmo 15 na posrednio uruchamiany zespól klockowy, a drugi tlok 11 dziala na bezposrednio uruchamiany zespól kloc- 5 kowy. Normalny luz hamulcowy x jest utworzony przez osiowy luz w polaczeniu gwintowym 22 i normalnie tlok 11 nie jest oddzielony od bezpo¬ srednio uruchamianego zespolu klockowego., Gdy na tloki 10 i 11 dziala cisnienie plynu ha- 1 mukowego, wówczas cisnienie to dziala równiez na czesc 20b popychacza 20 dociskajac do "siebie stozkowe cierne powierzchnie 30 i 31. Powoduje to zabezpieczenie popychacza 20 przed obrotem.Gdy osiowy luz w polaczeniu gwintowym 22 zó- 5 staje zlikwidowany, na przyklad po odchyleniu hamulca, nastepuje ruch nakretki 21 z popycha- czem 20 powodujac sciskanie sprezyny 35; Po zu- j zyciu sie klocków, bezposrednio uruchamiany klo¬ cek oraz drugi tlok 11 nie cofaja sie do prawie 20 tego samego polozenia po zwolnieniu hamulca, a pomiedzy kolnierzem 21a i koncowa sciana lla utrzymywana jest mala szczelina tak dlugo, jak dlugo cisnienie plynu hydraulicznego ma nadal z góry okreslona stosunkowo mala wartosc, wy¬ starczajaca nadal do przeciwdzialania naciskowi sprezyny 35.Gdy cisnienie plynu hydraulicznego spada nadal, wówczas sprezyna 35 powoduje odsuwanie stozko- 30 wycli powierzchni 30 i 31, umozliwiajac obraca¬ nie popychacza 20 za pomoca dwuMerunkowego polaczenia gwintowego- 22 w wyniku dzialania szczatkowego cisnienia plynu hydr&ulicznego. Tak wiec nastawianie moze odbywac sie tylko wtedy, 35 gdy nadmierny luz jest likwidowany i cisnienie plynu hydraulicznego jest stosunkowo male. Prze- sterowanie w wyndiku uszkodzenia hamulca na skutek jego przeciazenia jest uniemozliwione, a ruch dodatkowego tloka jest umozliwiony w wy- 40 niiku sciskania sprezyny 35.Hamulec uruchamia sie mechanicznie przez obracanie krzywkowej tarczy 16. Nacisk przeno¬ szony pomiedzy ciernymi powierzchniami 30 i 31 w wyniku mechanicznego uruchomienia hamulca 45 przeciwdziala obrotowi popychacza 20.Przyklad wykonania pokazany na fig. 2 jest w duzej czesci podobny do uwidocznionego na fig. li dlatego analogiczne elementy oznaczono tymi samymi odnosnikami cyfrowymi. Przyklad ten róz- 50 ni sie od pokazanego na fig. 1 pod dwoma wzgle¬ dami. Po pierwsze sprezyna 40 w postaci zestawu sprezystych wkladek dziala poprzez osiowe oporo¬ we lozysko 41 na czesc 20b popychacza 20. Sila wywierana przez sprezyne 40 uzupelnia stosunko- S5 wo niskie cisnienie plynu hydraulicznego dziala¬ jace na czesc 20b popychacza 20 tak, aby realizo¬ wac nastawianie hamulca, przy czym sila wywie¬ rana przez sprezyne 40 jest mniejsza od sily wy¬ wieranej przez sprezyne 35. Ustawienie takie jest «o potrzebne dla zlikwidowania mozliwosci wystepo¬ wania zbyt duzej opornosci popychacza 20 na jego obrót przy dostatecznie niskim cisnieniu plynu hydraulicznego. Po drugie do elementu 18 jest przytwierdzona element zapadkowy 42, który za- w wiera sprezysta zapadke 43 wspólpracujaca z uze-7 115684 8 bieniem zapadkowym w czolowej powierzchni po¬ pychacza 20. Element zapadkowy 42 sluzy do za¬ bezpieczenia popychacza 20 przed obrotem w prze¬ ciwnym kieirunku w warunkach uderzen zwrot¬ nych. , Przyklad wykonania poikazany na fig. 3 jest bardzo podobny do uwidocznionego na fig. 1 i dla¬ tego analogiczne elementy zostaly oznaczone ta¬ kimi samymi odnosnikami cyfrowymi. W przykla¬ dzie tym nieoibrotowy element 18a majacy stoz¬ kowa cierna powierzchnie 31 jest przeznaczony jednoczesnie jako nieobrotowa czesc mechaniczne¬ go urzadzenia uruchamiajacego. W przykladzie tym obrotowa krzywkowa tarcza 16a jest obro¬ towo zamocowana na walku 45 w tlokowym przedluzaczu lOb.Trzy waleczki 14a sa rozmieszczone katowo co 120° w srubowo ustawionych rowkach w krzyw¬ kowej tarczy 16a oraz w nieobrotowym elemen¬ cie 18a. Oporowe lozysko 46 jest wstawione po¬ miedzy krzywkowa tarcze 16a i koncowa sciana tlokowego przedluzacza lob. W tym przykladzie wykonania alternatywny uklad elementów umoz¬ liwia opieranie tlokowego przedluzacza lOb o nie pokazane jarzmo.Przy wykorzystaniu automatycznego regulatora nalezy zapewnic bardzo dluga droge ruchu pomie¬ dzy tlokami 10 i 11, co moze nastepowac, gdy ko¬ rzystnie nowe klocki zostaja zastapione zuzytymi klockami luib regulator zostaje odkrecony pod¬ czas obslugi, a zuzyte klocki zostaja ponownie za¬ lozone. Dla regulatora pokazanego na fig. 1 cis¬ nienie plynu hydraulicznego jest nizsze od cisnie¬ nia, przy którym popyohacz 20 nie ulega obroto¬ wi w wyniku tarcia w miejscu uszczelnienia i po¬ laczenia gwintowego, lecz przy którym tloki 10 i 11 moga byc odsuniete od siebie./ W przypadku nadmiernie duzego luzu i gdy mo¬ ze byc zapewniony dostateczny doplyw plynu hy¬ draulicznego dla uruchamiania hamulca, korzyst¬ nie w ukladzie hamulcowym, droga pomiedzy tlo¬ kami 10 i 11 moglaby byc tak duza, zeby dopro¬ wadzic prawa koncówke popychacza 20 do zetknie¬ cia z tylna powierzchnia tloka 10, . a nastepnie calkowicie scisnac sprezyne 35. Dla umozliwienia w tych warunkach obrotu popychacza 20 i w ten spoaób zabezpieczenia przed uszkodzeniem regula¬ tora na tylnej .powierzchni tloka 10 jest umiesz¬ czone lozysko 44 o malym wspólczynniku tarcia, korzystnie z policzterofluoretylenu. Podobna mo¬ dyfikacja mozna zastosowac takze do przykladu wykonania pokazanego na fig. 3.Przyklad wykonania pokazany na fig. 4 zawie¬ ra cechy przylkladów wykonania uwidocznionych na fig. 1 i 2 i analogiczne elementy zostaly oz¬ naczone takimi samymi lub analogicznymi od¬ nosnikami cyfrowymi. Na fig. 4 koncowa scia¬ na tloka 11 jest zaopatrzona w stozkowa oporo¬ wa powierzchnie llb, do której czesciowo kulista powierzchnia 21b kolnierza 21a nakretki 21 jest dociskana za pomoca sprezyny 35. Umozliwia to samoustawianie sie nakretki 21. Waleczkowe opo¬ rowe lozysko 41 z fig. 2 jest zastapione w przy¬ kladzie wykonania pokazanym na fig. 4 lozysko¬ wa wkladka 41a z materialu o malym wspólczyn¬ niku tarcia, takiego jak policziterofluoroetylen.Kolek 38 z fig. 1 i 2 jest zastapiony w przy¬ kladzie wykonania pokazanym na fig. 4 przez 5 wkladke 47, która jest wtloczona na nakretce 21 i docisnieta do jej kolnierza 21a i która zawiera wystep umieszczony w osiowym rowku 48 w we¬ wnetrznej obwodowej scianie tloka 11 uniemozli¬ wiajac obrót nakretki 21. Mechanizm zawierajacy 10 nakretke 21 oraz sprezyne 35 moze byc na stale zespolony, to jest umieszczony w pojemniku, w którym znajduje sie oporowa powierzchnia lla lub llb, oraz na którego swobodnym koncu za¬ mocowany jest prezysty pierscien 37, przy czym 15 zaklinowujacy element taki jak wkladka 47 unie¬ mozliwia obrót nakretki 21 w pojemniku. Spre¬ zyna 35 jest poddana wstepnemu sciskaniu przed wlozeniem jej do urzadzenia uruchamiajacego ulatwiajac tym samym jego, montaz, przy czym 20 pojemnik jest mocowany do odpowiedniego tloka, korzystnie za pomoca wtlaczanego polaczenia.Na fig. 5 przedstawiono nastepny przyklad wy¬ konania pomocniczego mechanicznego urzadzenia * uruchamiajacego. Zawiera on krzywkowy element 25 16b obrotowo zamocowany w oslonie hydraulicz¬ nego urzadzenia uruchamiajacego, którym w tym przykladzie wykonania jest cylindryczny korpus lOb, w którego otworze 12A wsuniety jest szczel¬ nie tlok 11. Krzywkowy element 16b ma heliko- 30 idalna powierzchnie 50 uzupelniajaca do heiiko- idalnej powierzchni 51 innego nieobrotowego ele¬ mentu 18b.Waleczki 14b sa utrzymywane za pomoca ko¬ szyka 52 i sa umieszczone pomiedzy tymi heliko- idalnymi powierzchniami 50 i 51. Pomiedzy obro¬ towym krzywkowym elementem 16b i cylindrycz¬ nym korpusem lOb znajduje sie osiowo oporowe lozysko 53, korzystnie takze zawierajace walecz¬ ki w koszyku. Tak wiec obrót krzywkowego ele- 40 mentu 16b za pomoca dzwigni 54 w odpowiednim kierunku powoduje przesuniecie nieobrotowego elementu 18b na lewo do popychacza 20. W cy¬ lindrycznym korpusie lOb umieszczony jest do¬ datkowy element 55, który jest do niego przymo- 45 cowany za pomoca sruby 57. Nieobrotowy ele¬ ment 18b jest zaklinowany w elemencie 55 w ten sposób, ze uniemozliwiony jest jego obrót, nato¬ miast umozliwione jest jego przemieszczanie „ wzdluzne. 50 Uszczelka 8 uszczelnia dodatkowa'czesc 20b po¬ pychacza 20 pracujaca w otworze 9 znajdujacym sie w elemencie 55. Automatyczny regulator luzu uwidoczniony na fig. 5 dziala w ten sam sposób 55 co pokazany na fig. 1. Pelniejsze opisanie mecha¬ nicznego urzadzenia uruchamiajacego pokazanego na fig. 5 jest ujete w opublikowanym opisie pa¬ tentowym RFN (Offenlagungschrift) nr 2 503 875.Figura 6 przedstawia schematycznie szczegól 60 przykladu wykonania, w którym pomocnicze me¬ chaniczne urzadzenie uruchamiajace zawiera krzywke 16c, która jest obrotowo zamocowana w tlokowym przedluzaczu lOa wokól osi prostopa¬ dlej do osi hydraulicznego urzadzenia uruchamia- 65 jacego. Krzywka 16a dziala na dodatkowy nie-9 115684 10 obrotowy element 18c po/przez wspornik 60. Ele¬ ment 18c jest zaklinowany na tlokowym przedlu¬ zaczu lOa i ma cierna oporowa powierzchnie 30 dodatkowej czesci 20b obrotowego elementu urza¬ dzenia uruchamiajacego. Obrót krzywki 16c w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara na fig. 6 powoduje przesuwanie nieobrotowego elementu 18c na lewo.We wszystkich opisanych i zilustrowanych przy¬ kladach wykonania wynalazku obrotowy element 20 regulatora zawiera gwintowa czesc 20a oraz czesc 20b suwliwie umieszczona w czlonie hydrau¬ licznego urzadzenia uruchamiajacego, które to cze¬ sci sa integralnie uformowane jako rozporka lub popychacz, a nieobrotowy" element regulatora ma postac nakretki 21 oddzielonej od tloka 11, przy czym pomiedzy nakretka 21 i tlokiem 11 dziala sprezyna 35. Na fig. 7 przedstawiono schematycz¬ nie alternatywne rozwiazanie, w którym nieobro- towy element 121 regulatora jest jednolicie pola¬ czony z drugim tlokiem 111 lub jest przymocowa¬ ny do niego, a obrotowy element 120 regulatora sklada sie z dwóch oddzielnych czesci 120a i 120b, pomiedzy którymi umieszczona jest sprezyna 35a.Czesc 120a jest polaczona z nieobrotowym ele¬ mentem 121 za pomoca dwukierunkowego pola¬ czenia gwintowego 22a, który to element stanowi czesc tloka 111, zas czesc 120b jest suwliwie usz¬ czelniona za pomoca uszczelki 8 w otworze 9 pierwszego tloka 10. Czesci 120a i 120b obrotowe¬ go elementu 120 sa zasadniczo osiowo przemiesz¬ czane za pomoca polaczenia poslizgowego lecz za¬ sadniczo nieobrotowo zamocowane za pomoca od¬ powiedniego polaczenia klinowego. Sprezyna 35a powoduje dociskanie osiowe czesci 120a i 120b w kierunku do siebie. Dzialanie automatycznego re¬ gulatora pokazanego na fig. 7 jest takie samo jak regulatorów uwidocznionych na fig. 1—4.W przykladach wykonania wynalazku pokaza¬ nych na fig. 1—7 polaczenie gwintowe 22 jest dwukierunkowe, a regulacje realizuje sie w razie potrzeby za pomoca sprezyny 35 dzialajacej na le¬ wo na nakretke 21 i resztkowego cisnienia plynu hydraulicznego (uzupelnionego naciskiem sprezy¬ ny 40 na fig. 2 i 4) dzialajacego na prawo na czesc 20b popychacza 20 i w ten sposób polaczo- nie gwintowe 22 powoduje obrót popychacza 20.Sprezyna 35 ma tendencje do odsuwania od sie¬ bie ciernych oporowych powierzchni 30 i 31 zwal¬ niajac je od ciernego polaczenia i umozliwiajac obrót popychacza 20. Popychacz 20 w rzeczywi¬ stosci nie przesuwa sie na lewo lub co najmniej nie przesuwa sie w znacznym stopniu wzgledem tloka 10 lecz widac, ze regulacja nastepuje w wy¬ niku tendencji czesci 20b popychacza 20 do ruchu na lewo wzgledem tloka 10, poniewaz ruch ten powoduje zlikwidowanie osiowego obciazenia przenoszonego przez cierne oporowe powierzchnie 30 i 31 likwidujac tym samym moment sil tar¬ cia.Innymi slowami pomocnicze mechaniczne urza¬ dzenie uruchamiajace jest usytuowane w czlonie (tloku 10) hydraulicznego urzadzenia uruchamia¬ jacego, wzgledem którego czesc 20b popychacza ma co najmniej tendencje do przemieszczania w razie potrzeby zlikwidowania luzu lecz jedynie wtedy, gdy cisnienie plynu hydraulicznego jest nizsze od stosunkowo niskiej z góry okreslonej 5 wartosci, przy której sprezyna 35 dziala silniej od sily wywolywanej przez cisnienie plynu hy¬ draulicznego i dzialajacego na popychacz 20. Ta sama zasada dzialania odnosi sie takze do przy¬ kladu wykonania wynalazku pokazanego na fig. 8, na której elementy podobne clo uwidocznionych na fig. 1—4 sa oznaczone tymi samymi lub ana¬ logicznymi odnosnikami cyfrowymi, lecz w tym przykladzie wykonania pomiedzy gwintowa cze¬ scia 220a popychacza 220 oraz nakretka 221 do¬ ciskana sprezyna 35 do podstawy lla tloka 11 znajduje sie jednokierunkowe polaczenie gwinto¬ we 222.Regulacyjny mechanizm 219 sluzy do obracania popychacza 220 w przypadku koniecznosci regu¬ lacji. Mechanizm' ten w razie xkoniecznosci tej re¬ gulacji dziala w wyniku rzeczywistego ruchu cze¬ sci 220b popychacza 220 na lewo wzgledem tloka 10, przy czym tlok 10 stanowi czlon hydrauliczne¬ go urzadzenia uruchamiajacego, do którego dopa¬ sowane jest pomocnicze urzadzenie uruchamiajace.Czesc 220b popychacza 220 jest uszczelniona w przelotowym otworze 9 tloka 10 za pomoca pier¬ scieniowej uszczelki 8. Obrotowa krzywkowa tar¬ cza 16 zamocowana obrotowo w tlokowym prze¬ dluzaczu lOa dziala na wypukla koncówke 233 czesci 220b popychacza 220.Regulacyjny mechanizm 219 zawiera trzeci ele¬ ment regulacyjny w postaci napedowego pierscie¬ nia 70, który za pomoca dwukierunkowego pola¬ czenia gwintowego 71 polaczony jest z czescia 220b popychacza 220. Sprezysta wkladka 72 docis¬ ka cierna powierzchnie 73 utworzona przez jedna krawedz napedowego pierscienia 70 do stozkowej ciernej powierzchni 74 oddzielnego pierscieniowe¬ go elementu 75, iktóry przy automatycznej regu¬ lacji moze byc uwazany jako czesc tloka 10. Od¬ dzielny element 75 jest w rzeczywistosci dociska¬ ny innymi sprezystymi wkladkami 76 do kolnie¬ rza 77 w tloku 10, przy czym sprezyste wkladki sa utrzymywane za pomoca sprezystego pierscie¬ nia 78.Sprezyste wkladki 76 sa silniejsze od sprezystej wkladki 72 a celem ich zastosowania jest umozli¬ wienie ruchu napedowego pierscienia 70 na lewo wzgledem tloka 10 przy uzyciu pomocniczego me¬ chanicznego urzadzenia uruchamiajacego, zabez¬ pieczajac tym samym regulacyjny mechanizm przed uszkodzeniem. Sprezyna 35 dziala cyklicznie w regulacyjnym mechanizmie 219. Cykl regulacji sklada sie z dwóch etapów. W pierwszym z nich nastepuje obrót popychacza 220 w wyniku dziala¬ nia dwukierunkowego polaczenia gwintowego 71 z napedowym pierscieniem 70 utrzymywanego za pomoca ciernych powierzchni 73, 74, a w drugim etapie cyklu nastepuje ustawianie regulacyjnego mechanizmu 219 przez obrót napedowego pierscie¬ nia 70 poprzez polaczenie gwintowe 71, gdy istnie¬ je tendencja do odsuwania od siebie ciernych po¬ wierzchni 73, 74. Te dwa etapy cyklu regulacji 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 115684 12 nastepuja w wyniku ruchu popychacza £20 na le¬ wo i na prawo wzgledem tloka 10 na dostatecz¬ nej dlugosci do skasowania osiowego luzu na dwukierunkowym polaczeniu gwintowym 71.Przy zalozeniu, ze przy stosowaniu hamulców okladziny ulegaja zuzyciu, wówczas po zwolnie¬ niu hamulca tloki 10 i 11 nie powracaja dosc blisko do siebie. Tak wiec, gdy zastosowane cisnie¬ nie spada ponizej stosunkowo niskiej z góry okre¬ slonej wartosci, wówczas sprezyna 35 pociaga na¬ kretke 221 do podstawy lla tloka 11 i kasuje cal¬ kowicie osiowy luz na jednokierunkowym pola¬ czeniu gwintowym 222 oraz odciaga czesc 220b po¬ pychacza 220 od krzywkowej tarczy 16 wiecej niz to wynika z kasowania osiowego luzu na polacze¬ niu gwintowym-71.Napedowy pierscien 70 jest zabezpieczony przed obrotem za pomoca wspóldzialania ciernych po¬ wierzchni 73 i 74, a dwukierunkowe polaczenie gwintowe 71 powoduje obrót popychacza 220 w kierunku umozliwiajacym skasowanie nadmiernego luzu hamulcowego istniejacego w wyniku zuzy¬ cia okladzin ciernych, przy czym polaczenie gwin¬ towe 71 i 222 znajduje sie po przeciwleglych stro¬ nach. Po uruchomieniu hamulca sprezyna 35 zno¬ wu powoduje przesuiw nakretki 221 i popychacza 220 z tlokiem 11 az do wzrostu cisnienia plynu hydraulicznego .powyzej z góry okreslonej war¬ tosci, przy której sila od cisnienia dzialajacego na czesc 220b popychacza 220 pokonuje sile nacisku sprezyny 35.Wypukla koncówka 233 czesci 220b popychacza jest dociskana wówczas w wyniku dzialania cis¬ nienia plynu hydraulicznego do krzywkowej tar¬ czy 16 powodujac przesuw napedowego' pierscienia 70 na prawo do sprezystej wkladki 72. Powoduje to zwolnienie ciernych powierzchni 73 i 74 od dzialania sily nacisku sprezystej wkladki 72 umo¬ zliwiajac obrót napedowego pierscienia 70 poprzez dwukierunkowe polaczenie gwintowe 71 do nowe¬ go polozenia, w którym jest on ustawiony i przy¬ gotowany do realizowania nastepnego cyklu regu¬ lacji. Widac wiec, ze sprezysta wkladka 72 styka sie z napedowym pierscieniem 70 w poblizu jego wewnetrznej srednicy zmniejszajac tym samym do minimum moment sil taircia przenoszony przez te elementy.Bardziej szczególowy opis zasady dzialania re¬ gulacyjnego mechanizmu 219 (fig. 8) jest ujety w opisie patentowym W. Brytanii nr 1381281.Mozliwe sa rózne modyfikacje przykladu wyko¬ nania pokazanego na fig. 8. Na przyklad dwu¬ kierunkowe polaczenie gwintowe 71 moze znaj¬ dowac sie pomiedzy napedowym pierscieniem 70 oraz pierwszym tlokiem 10, a cierne powierzch¬ nie 73 i 74 moga znajdowac sie odpowiednio na napedowym pierscieniu 70 i czesci 220b popycha¬ cza 220.Jednokierunkowe sprzeglo, na przyklad zapad¬ ka podobna do zapadkowego elementu 42 pokaza¬ nego na fig. 2 i 4 sluzy do uniemozliwienia obro¬ tu w przeciwnym kierunku obrotowego elementu w postaci popychacza 220 w wyniku uderzenia zwrotnego.W regulacyjnym mechanizmie 219 pokazanym na fig. 8 dwukierunkowe polaczenie gwintowe sluzy do realizowania regulacji na jednokierunkowym polaczeniu gwintowym. Wiele tego typu regula- 5 torów opisano i pokazano w opisie patentowym W. Brytanii nr 1179 235, z którego w oczywisty sposób wynika fakt, ze regulacyjny mechanizm 219 moze byc zastapiony regulacyjnym mechaniz¬ mem uruchamianym krzywka. W tym przypad- 10 ku napedowy pierscien 70 jest zastapiony przez czolowa krzywkowa tarcze, która wspóldziala z kolnierzem na czesci 220b popychacza 220, przy czym waleczki lufo inne toczne elementy sa usy¬ tuowane w u/kosnych rowkach w czolowych po- 18 wierzchniach krzywkowej tarczy i kolnierza, a pomiedzy czolowa krzywkowa tarcza i obrotowym elementem w postaci popychacza 220 znajduje sie skretna sprezyna. Zasade dzialania tego typu re¬ gulatora opisano w opisie patentowym W. Bryta- 20 nii nr 1179 235.Korzystne jest wprowadzanie modyfikacji do przykladu wykonania pokazanego na fig. 8 pole¬ gajacej na tym, ze nakretka 221 jest przytwier¬ dzona do tloka 11 lub jest z nim integralnie zla¬ czona, a czesci 220a i 220b popychacza 220 sa wzglednie osiowo przemieszczane poprzez polacze¬ nie poslizgowe lecz nie sa wzgledem siebie obro¬ towe, .zas pomiedzy czesciami popychacza 220 u- mieszczona jest'sprezyna 35 (fig. 7). 30 Podczas gdy regulatory pokazane na fig. 1—7 sa ta/k zwanymi regulatorami jednoetapowego dzia¬ lania, w których calosc nadmiernego luzu ha¬ mulcowego powstalego w wyniku zuzycia okla- ^ dziny szczek hamulca kasuje sie natychmiast w pojedynczej operacji regulowania, to regulator po¬ kazany na fig. 8 jest tak zwanym regulatorem przyrostowym. Innymi slowami, regulacja reali¬ zowana przez obracanie popychacza 220 podczas 40 pojedynczego cyklu regulacji jest niewystarczaja¬ ca do skasowania calosci nadmiernego luzu ha¬ mulcowego wymagajac dalszej regulacji. Dalsze cykle regulacji o zmniejszajacej sie wielkosci od¬ bywaja sie kolejno po kolejnym stosowaniu i 45 zwalnianiu hamulca.We wszystkich przykladach wykonania wyna¬ lazku, gdy cisnienie doprowadzanego plynu hy¬ draulicznego pozostaje powyzej stosunkowo niskiej z góry okreslonej wartosci potrzebnej do pokona- 50 nia sily ucisku sprezyny 35, wówczas dalsza czesc popychacza jest zmuszona do ruchu wraz z tlo¬ kiem 10, gdyz pozostaje ona bezposrednio w stycz¬ nosci z mechanicznymi urzadzeniem uruchamiaja- , cym (fig. 8) lufo posrednio w stycznosci z tym 93 urzadzeniem poprzez nieobrotowy element 18 (fig. 1—7). Uszczelka 8 nie slizga sie w otworze 9, gdy cisnienie plynu hydraulicznego jest na odpowied¬ nim poziomie, co prowadzi do przedluzenia zy¬ wotnosci uszczelki 8. eo Cisnienie plynu hydraulicznego dzialajace ma czesc 20b popychacza 20 powoduje lufo ma tenden¬ cje do powodowania jej ruchu wraz z pierwszym tlokiem 10 podczas cyklu regulacji, dzieki czemu unika sie koniecznosci stosowania lozyska o ma¬ ss lym wspólczynniku tarcia pomiedzy^ tymi dwoma 20 25 30 35 40 45 50115684 13 14 elementami. Moment sil tarcia dzialajacy na usz¬ czelke 8, przeciwdzialajacy jej obrotowi, nie jest duzy, gdyz cisnienie izolowanego plynu hydrau¬ licznego jest stosunkowo nieduze podczas cyklu regulacji.Zgodnie z wynalazkiem, hydrauliczne urzadze¬ nie uruchamiajace jest wyposazone w pomocnicze urzadzenie uruchamiajace oraz automatyczny re¬ gulator, który jest nieczuly na zmiany obciaze¬ nia bez potrzeby stosowania dodatkowych uszczel¬ nien. Dzieje sie tak z uwagi na to, ze regulacja nastepuje w wyniku tendencji do wykonania ru¬ chu (fig. 1—7) lub rzeczywistego ruchu (fig. 8) co najmniej czesci obrotowego elementu wzgledem tego czlonu hydraulicznego urzadzenia uruchamia¬ jacego, do którego dolaczone jest pomocnicze me¬ chaniczne urzadzenie uruchamiajace.Figury 1—4 i 8 pokazuja wykorzystanie wyna¬ lazku do hydraulicznego urzadzenia uruchamiaja¬ cego, które zawiera przeciwlegle ustawione tloki suwliwie zamocowane w przelotowym otworze.Fig. 5 schematycznie ukazuje, ze wynalazek z rów¬ nie dobrym skutkiem stosuje sie. do hydrauliczne¬ go urzadzenia uruchamiajacego zawierajacego tlok suwliwie zamocowany w slepym otworze w cy¬ lindrycznym korpusie. W takim przypadku tlok i cylindryczny korpus stanowia dwa \poruszajace sie wzgledem siebie czynne czlony hydrauliczne¬ go urzadzenia uruchamiajacego, a mechaniczne urzadzenie uruchamiajace, to jest krzywka, moze byc polaczone z tlokiem lub cylindrycznym kor¬ pusem.W poprzednim przypadku popyohacz 20 i na¬ kretka 21 sa ustawione pomiedzy krzywka i cy¬ lindrycznym korpusem, a w drugim/przypadku sa one usytuowane pomiedzy krzywka i tlokiem (fig. 5). Hydrauliczne urzadzenie uruchamiajace zawie¬ rajace tlok suwliwie zamocowany w cylindrycz¬ nym korpusie jest stosowane w reakcyjnych ha¬ mulcach tarczowych, w których korzystnie cylin¬ dryczny korpus stanowi czesc szczeki hamulca. PL