Przedmiotem wynalazku jest sposób formowa¬ nia miejsc najbardziej zagrozonych tapaniami w z mas ceramicznych, korzystnie cegly dziurawki, gdzie masie ceramicznej w obszarze przeplywu laminarnego nadaje sie na jej obwodzie, za po- 5 moca narzedzia formujacego, wydluzenie wzgled¬ ne, odpowiadajace wzglednemu sprezystemu wy¬ dluzeniu masy, którego wielkosc uzyskuje sie na obwodzie pólwyrobu wedlug patentu nr 109 865.Przedmiotem wynalazku dodatkowego jest tak- w ze urzadzenie do formowania wyrobów z mas plastycznych, za pomoca pras slimakowych, któ¬ rych narzedzie formujace, zamocowane na plycie podstawowej, skladajape sie z glowicy formujacej i. wylotnika jest tak uksztaltowane, ze obwód 15 drogi formowania, poczawszy od przekroju na wejsciu czesci formujacej, wzrasta bezstopniowo az do przekroju na wejsciu wylotnika o dlugosc sprezystego wydluzenia wzglednego masy cera¬ micznej.W znanych sposobach formowania z mas cera- . micznych cegiel dziurawek na prasach slimako¬ wych przy pomocy glowicy wytlaczajacej i wylot¬ nika, niezaleznie od rys ujawniajacych sie w czasie suszenia i wypalania, wystepuje odksztal¬ canie ksztaltek spowodowane ich skrecaniem. Od¬ ksztalcenie to polega na tym, ze wspólrzedne plaszczyzn lezacych naprzeciwko siebie w kie¬ runku przeplywu ksztaltek, nie pokrywaja sie w odniesieniu do ich wspólnej osi. Na podstawie 30 20 25 2 skrecania próbek o przekroju kolowym przyjeto, ze przyczyna odksztalcen- jest uklad plytek od¬ powiadajacy cylindrycznej spirali, a bedacy wy¬ nikiem dzialania slimaka do transportu masy w wytlaczarkach prózniowych. (Haase, „Keramik", VEB Deutscher Verlag fuer Grundstoffindustrie, Lipsk 1970, str. 87, rys. 22—25).W wylozeniowym opisie patentowym RFN nr 2 342 875 opisano rozwiazania, w których przez nalozenie wstepnego naprezenia skrecajacego na naprezenia istniejace, utrzymano po wysuszeniu, skrecenia korpusów plytowych w kierunku obro¬ tu slimaka, w mozliwie malych granicach.Wada tych rozwiazan jest to, ze ksztaltki cegiel dziurawek, wraz z zwiekszajacym sie katem skre¬ cania ustnika umieszczonego w glowicy wytlacza¬ jacej, odksztalcaja sie plastycznie ze wzgledu na swój, odbiegajacy od plytkowego, przekrój.Dalsza wada tych rozwiazan wykorzystujacych glowice wytlaczajaca i wylotnik jest to, ze w za¬ leznosci od zdolnosci akumulacji energii potencjal¬ nej wystepuja w ksztaltkach cegiel dziurawek miejscowe róznice skurczu prowadzace do po¬ wstawania rys.Rozwiazanie przedstawione w opisie patentowym nr 109 865, zgodnie z którym cegly dziurawki sa ksztaltowane przy pomocy narzedzia formujace¬ go, którego obwód przekroju wejsciowego jest mniejszy od obwodu przekroju wyjsciowego o wielkosc wydluzenia elastycznego, realizuje cel, 112 8843 112 884 4 którym jest wykluczenie lub zmniejszenie tworze¬ nia rys, ale nie wplywa na odksztalcanie ksztaltek spowodowane przekreceniem wokól wspólnej osi ich naprzeciwlegle polozonych w kierunku przeplywu powierzchni._ 5 Celem wynalazku jest uzyskanie takiej zmiany przebiegu sil wystepujacych przy formowaniu mas ceramicznych na prasach slimakowych przy po¬ mocy narzedzia formujacego, przy której mozna by wykluczyc lub zmniejszyc przekrecanie wo- i§ kól wspólnej osi powierzchni, które w kierunku przeplywu ksztaltek leza naprzeciwko siebie.Sily dzialajace od zewnatrz (akcja) na cialo sta¬ le powoduja jego odksztalcenie i wytworzenie w jego wnetrzu naprezen, które przeciwdzialaja od- 15 ksztalceniu. Po zakonczeniu dzialania sil zewnetrz¬ nych, , zgromadzona energia (reakcja) powoduje likwidacje odksztalcenia, a tym samym i napre¬ zenia.Sily dzialajace od zewnatrz powoduja uformo- 20 waniemas ceramicznych w zadany ksztalt, znaj¬ dujacy sie w stanie naprezonym. Odksztalcenie za¬ danego ksztaltu wystepujace podczas suszenia i wypalania jest, w odróznieniu od odksztalcen cia¬ la stalego, spowodowane nie akcja lecz reakcja. 25 W przypadku próbek pobranych z srodka prze¬ kroju kolowego skrecenie powierzchni, które w kierunku przeplywu leza naprzeciwko siebie, a bedace wynikiem akcji i reakcji moze wystapic , tylko w kierunku przeciwnym do kierunku obro- 30 tów slimaka. Skrecenie zgodne z kierunkiem obro¬ tów slimaka zaobserwowane na korpusach ply¬ towych i ceglach dziurawkach jest wynikiem nalozenia na siebie sil które wystepuja gdy prze¬ krój ksztaltek odbiega od kola. Sila podporowa 35 równowazaca sile wypadkowa sily normalnej i sily tarcia wystepujacych na slimaku, jest ze wzgledu na skok i nachylenie slimaka skierowa¬ na w kierunku obrotów pod katem ostrym w odniesieniu do plaszczyzny osi slimaka. 40 Przy formowaniu z mas ceramicznych przekrojów kolowych, kat pod którym sila podporowa dziala na formujace powierzchnie wycentrowanego na¬ rzedzia jest katem stalym, przez co sila normal¬ na wystepujaca na narzedziu formujacym wyka- 45 zuje w kazdym punkcie obrotu slimaka jedna¬ kowa wartesc bezwzgledna.Przy formowaniu z mas ceramicznych przekrojów prostokatnych, kat i kierunek w którym sila podr porowa slimaka dziala na formujace powierzchnie 50 wycentrowanego narzedzia formujacego, zmienia¬ ja sie okresowo w zaleznosci od obrotu slimaka.Zmiana kata i kierunek dzialania sily podporowej wymusza zmiane sily normalnej dzialajacej na narzedzie formujace. W znanych narzedziach for- 55 mujacych, które wyrózniaja sie tym, ze naprze¬ ciwlegle powierzchnie formujace sa nachylone w przeciwnych kierunkach, nie przeciwdziala sie- tej tendencji. Tworza sie naprzeciwlegle po przekat¬ nej polozone kwadraty, w których masa ceramicz- w na jest w czasie formowania poddawana sciska¬ niu lub tez rozciaganiu.Zadaniem wynalazku jest wiec wyrównanie .na¬ prezen sciskajacych i rozciagajacych, które wy¬ stepuja, miejscowo podczas formowania mas ce- «5 ramicznych w ksztaltki o przekrojach odbiegaja¬ cych od kolowych, bedacych wynikiem wystepu¬ jacych w róznych kierunkach sprezystych sil zwrotnych a w konsekwencji likwidacja lub zmniejszenie skrecen w kierunku obrotów slima¬ ka*, które wystepuja ze wzgledu na róznice skurczu.Wedlug wynalazku zadanie zostalo rozwiazane przez to* ze w kwadrantach, w których wystepu¬ je przewaznie sciskanie, masy ceramiczne zosta¬ ja rozciagniete przez takie nachylenie formuja¬ cych powierzchni narzedzia formujacego w kie- Tunku sily podporowej dzialajacej -na slimak, które zmniejsza sile normalna wystepujaca w po¬ wierzchniach formujacych.W kwadrantach, w których przewaznie wyste¬ puje rozciaganie, masy ceramiczne zostaja scis¬ niete przez takie nachylenie formujacych po¬ wierzchni narzedzia formujacego w kierunku sily podporowej dzialajacej na slimak, które zwieksza sile normalna wystepujaca na powierzcnniach for¬ mujacych. Jest korzystne, by kat nachylenia po¬ wierzchni formujacych w tych kwadrantach, w których przewaznie wystepuje sciskanie rósl szyb¬ ciej wraz z rosnacym odstepem od osi wzdluznej narzedzia formujacego niz kat nachylenia po¬ wierzchni formujacych w tych kwadrantach w których wystepuje przewaznie rozciaganie.Przedmiot wynalazku jest blizej objasniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zestaw poprzecznych przekrojów narzedzia formujacego, fig. 2 narzedzie formuja¬ ce w przekroju wzdluz linii A—A na fig. 1, fig. 3 — urzadzenie formujace w przekroju wzdluz linii B—B na fig. 1, fig. 4 — narzedzie formujace w przekroju wzdluz linii C—C na fig. 1.Zgodnie z fig. 1 przekrój poprzeczny e wlotu narzedzia formujacego ma ksztalt elipsy, której obwód jest krótszy od obwodu ksztaltki w miej¬ scu przekroju. wyjsciowego a narzedzia formu¬ jacego -o dlugosc zadanego wydluzenia elastycz¬ nego. Narzedzie formujace (fig. 2) sklada sie z podstawy 1 w ksztalcie plyty, narzedzia od obrób¬ ki plastycznej 2 i wylotnika 3.Pokazane w przekroju powierzchnie formujace wykazuja jednakowy kierunek nachylenia, przy czym kat nachylenia w kwadrantach z przewaga sciskania jest wiekszyv niz w kwadrantach z prze¬ waga rozciagania. Jest korzystnym by w zalez¬ nosci ód stosunku osi przekroju wyjsciowego a okreslonych stosunkiem szerokosci do wysokosci, oraz nachylenia slimaka, stosowac dla powierzch¬ ni formujacych wiekszy kat nachylenia w kwa¬ drantach z przewaga sciskania niz w kwadran¬ tach z przewaga rozciagania.Skierowane przeciwnie nachylenia powierzchni formujacych (fig. 3) wynikaja z geometrii prze¬ kroju wejsciowego e i zmiany kierunku nachyle¬ nia zgodnie z figura 4, która jest przekrojem na¬ rzedzia formujacego wykonanym wzdluz linii C—C.Zaleta tego sposobu formowania mas ceramicz¬ nych jest to, ze w wyniku obrotu slimaka, na¬ chylenia slimaka i nachylenia koncowych lopa¬ tek slimaka zostaja zlikwidowane lub zmniejszo-5 112 884 6 ne róznice naprezen a przez wyrównanie odksztal¬ cen sprezystych zostaje poprawiona trwalosc ksztaltu w czasie suszenia i wypalania.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób formowania wyrobów, z mas plastycz¬ nych, w szczególnosci z mas ceramicznych, ko¬ rzystnie cegly dziurawki, gdzie masie ceramicz¬ nej w obszarze przeplywu laminarnego nadaje sie na jej obwodzie, za pomoca narzedzia formu¬ jacego, wydluzenie wzgledne, odpowiadajace wzglednemu sprezystemu wydluzeniu masy, któ¬ rego wielkosc uzyskuje sie na obwodzie pólwy¬ robu, wedlug patentu nr 109 865, znamienny tym, ze róznice sprezystych sil zwrotnych eliminuje sie lub zmniejsza przez przylozenie sily rozciaga¬ jacej do masy ceramicznej w tych kwadrantach narzedzia formujacego, w których przewaza sci¬ skanie, a w tych kwadrantach narzedzia formu¬ jacego, w których przewaza rozciaganie, do masy ceramicznej przyklada sie sile sciskajaca, przy czym wartosci bezwzgledne tych przykladanych Fig. 1 sil sa nie mniejsze od sil rozciagajacych dziala¬ jacych na obwodzie. 2. Urzadzenie do formowania wyrobów z ma? plastycznych, za pomoca pras slimakowych, któ¬ rych narzedzie formujace, zamocowane na ply¬ cie podstawowej, skladajace sie z glowicy for¬ mujacej i wylotnika jest tak uksztaltowane, ze obwód drogi formowania, poczawszy od przekro¬ ju na wejsciu czesci formujacej, wzrasta bezstop- niowo az do przekroju na wejsciu wylotnika o dlugosci sprezystego wydluzenia wzglednego ma¬ sy ceramicznej wedlug patentu nr 109 865, zna¬ mienne tym, ze z wzrastajacym odstepem od osi wzdluznej narzedzia formujacego, nachylenia na¬ przeciwleglych powierzchni formujacych przebie¬ gaja w kierunku sily podporowej slimaka, a katy nachylenia sa róznej wielkosci. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym^ ze powierzchnie formujace w kwadrantach na¬ stawionych glównie na sciskanie maja korzystnie wiekszy kat nachylenia niz powierzchnie formu¬ jace w kwadrantach nastawionych glównie na rozciaganie.Fig. Z112 884 Fig. 4 Opolskie Zaklady Graficzne im. J. Langowskiego w Opolu.Zam. 2129-1400-81, 100+22 egz.Cena 45 zl PL PL PL