Znane sa juz liczne sposoby wydziela¬ nia szczególnie waznych pod wzgledem technicznym m- oraz p-krezolu, z krezolu surowego, tak np. oddzielanie kwasami sul- fonowemi, solami wapiennemi lub barowe- mi, estrami szczawiowemi i t. d. Wszystkie jednak sposoby wykazuja te niedogod¬ nosc, ze badzto oddzielanie zachodzi nie¬ calkowicie, badz tez jest zbyt kosztowne.Okazalo sie, ze calkowite wydzielenie krezolów mozna osiagnac dzieki rozmai¬ tym dziedzinom istnienia podwójnych po¬ laczen mocznika i izomerycznych krezo¬ lów (porównaj Kremann, Monatshefte fiir Chemie 28 str. 1125, rok 1927). Fakt to na¬ der uderzajacy, poniewaz nalezalo oczeki¬ wac, ze polaczenia mocznika beda rozpu¬ szczalne w nadmiarze izomerów, wzgled¬ nie, ze inny skladnik zatrzyma krystaliza¬ cje. Obecnosc innych izomerów nie wywie¬ ra zadnego prawie wplywu na zakres istnienia krystalicznych zwiazków dodat¬ kowych m-krezolu i mocznika, jedynie tyl¬ ko górna granica temperatury nieco sie obniza.Przy obróbce mieszanin, skladajacych sie glównie z m- oraz p-krezolu, moczni¬ kiem (wystarcza do tego juz 1—1,2 mola ilosci obliczonej dla m-izomeru) badzto przez rozpuszczenie mocznika w ogrzanej mieszaninie, badz juz przez roztarcie mie¬ szaniny mocznikiem stalym w temperatu¬ rze zwyklej zachodzi nagla krystalizacja w biale blyszczace luski, lepiej przy za-szczepieniu, polaczenie miedzy 1 molem mocznika i 1 molem m-krezolu, dzieki sta¬ losci zakresu ich istnienia. Z igiel tych mozna uzyskac czysty m-krezol rozmaite- mi sposobami (destylacja, ewentualnie pod zmniejszonem cisnieniem, destylacja para wodna, rozszczepianie woda, lub lepiej je¬ szcze kwasami). Praca pod cisnieniem ob- nizonem wykazuje te szczególna zalete, ze pozwala na odzyskanie i ponowne zuzyt¬ kowanie mocznika.Z pozostalego lugu pokrystalizacyjne- go, który zawiera bardzo silnie stezony p- izomer, mozna zapomoca krystalizacji frakcjonowanej wydobyc takze czysty pa- ra-skladnik.Oddzielenie krystalicznego polaczenia m-krezolu i mocznika osiaga sie równiez, pracujac w obecnosci odpowiedniego srod¬ ka rozpuszczajacego, np. czterochlorku wegla, ksylolu i t. d. lub wody. Wpraw¬ dzie wieksze ilosci wody rozkladaja pola¬ czenie dodatkowe zapomoca jednak obrób¬ ki stezonemi roztworami mocznika mozna równiez otrzymac krystaliczne polaczenie m-krezolu i mocznika, o krysztalach bez¬ wzglednie trwalych, wzgledem stezonego roztworu mocznika.Przyklad. 100 kg surowego krezolu, który zawiera okolo 56% m-krezolu, a reszte stanowi glównie p-krezol, miesza sie z 35 kg mocznika technicznego w tempera¬ turze doprowadzanej w ciagu wielu go¬ dzin z poczatkowych 40° do mniej wie¬ cej — 10°.Gesta miazge odwirowywa sie krysta¬ lizujacy w luski zwiazek mocznika z m- krezolem przemywa sie, badzto rozpu¬ szczalnikami, np. czterochlorkiem wegla, ksylolem i t. d. badz zimnym roztworem mocznika i rozklada rozcienczonemi kwa¬ sami mineralnemu, lub roztworami siar¬ czanu magnezowego, chlorku wapnia, siar¬ czanu sodowego.Po usunieciu w razie potrzeby pozosta¬ jacych w m-krezolu niewielkich ilosci mocznika zapomoca zniweczenia wedlug zwyklych metod hydrolizy, pozostaje po destylacji 100% -wy m-krezol.Odplywajacy z wirówki krezol, zawie¬ rajacy zazwyczaj nieco mocznika, daje po usunieciu tegoz w sposób wskazany powy¬ zej i destylacji wysokoprocentowy p-kre- zol, który celem oczyszczenia wystarczy wykrystalizowac frakcjami w zimnie.Tak otrzymany p-krezol jest równiez 100%-owy.W analogiczny sposób mozna takze wy¬ dzielac i oczyszczac m-krezol z innych za¬ wierajacych go mieszanin przez traktowa¬ nie mocznikiem. PL PL