Pierwszenstwo: 28 stycznia 1916 r. (St. Zj. Am.) KI. 86 hi. toc ftloo Wynalazek dotyczy znanej budowy ma¬ szyn do dziurkowania, w których dziurko¬ wanie osiaga sie zapomoca sily zewnetrznej.Wedlug wynalazku maszyna powyzszego ro¬ dzaju tak jest zbudowana, ze mechanizmy do. nastawianie poszczególnych przebojów do dziurkowania zaopatrzone sa w mechanizmy do ustawiania w polozenie powrotne, które moga byc zaryglowane poza ich polozeniem czynnem.Tym sposobem mozna po nastawieniu po¬ szczególnych przebojów powtarzac nastawio¬ ne dziurkowanie okreslonej grupy dowolnie czesto bez ponownego nastawiania. Nastepnie zastosowano urzadzenia, zapomoca których zostaja dwie karty dziurkowane wedlug jed¬ nego i tego samego wzoru nastawionego i przesuniete do róznych pomieszczen, wo¬ bec czego np. opadaja oryginaly do jednego pomieszczenia a odpisy ich do drugiego.Wreszcie mozna nastawiac tak, ze jednem na¬ stawieniem grupowem dziurkuje sie tylko jed¬ na karte lub tez kilka., Przy wykonaniu wynalazku zuzytkowano znane urzadzenie kartoniarek Jaquard'a, we¬ dlug którego stosuje sie wspólny mechanizm wylaczajacy dla przyrzadu ryglujacego kla¬ wisze suwakowe, który moze dzialac samo¬ czynnie lub tez od reki.Na rysunkach objasniono wynalazek blizej.Fig. 1 przedstawia rzut boczny calej maszy¬ ny, fig. 2 w powiekszonej podzialce rzut bocz¬ ny górnej czesci, widziany z przeciwnej strony niz na fig. 1, fig. 3 rzut boczny wedlug fig. 2 lecz z opuszczeniem niektórych czesci i wykresleniem innych w przekroju, fig. 4 czesc widoku maszyny zprzodu jak na fig. 2, mianowicie przyrzady rozrzadcze dla wyda¬ wania kart, fig. 5 widok przyrzadu rygluja¬ cego dla klawiszy, fig. 6 widok przyrzadów rozrzadczych dla wydawania kart, przedsta¬ wionych juz na fig. 4, fig. 7 rzut boczny wpowiekszeniu górnej czesci maszyny w innem wykonaniu, fig. 8 widok czesciowy zprzodu górnej czesci wykonania wedlug fig. 7, fig. 9 urzadzenie sprzegla dla napedu Maszyna umieszczona jest w wykonaniu wedlug fig. 1 — 6, w ramie //, której dolna czesc zawiera motor napedny 12 w po¬ staci elektromotoru. Wal 13 elektromotoru pedzi zapomoca sliftiaka 14 kolo slimakowe 15, które ze swej strony obraca kólko zebat-e 16 i zapomoca lancucha 17 glówne kolo na- pedne 18, siedzace luzno na wale 19.Na wale 19 osadzony jest kulak 20 dla na¬ pedu plyty 21 wysuwajacej karty, nastepnie kolo zebate 22 napedzajace krazki wysuwa¬ jace 23 i kolo zlobkowe 24, poruszajace dzwi¬ gnie 25 plyty dziurkowej.Wal 19, na którym osadzone sa powyzsze przyrzady napedne pozostaje tak dlugo w sta¬ nie spoczynku, dopóki nie zostanie sprzezo¬ ny z kolem napednem 18. Osiaga sie to pe¬ dalem 26, ulozyskowanym jednym koncem w ramie 11 na dole a drugim koncem polaczo¬ nym zapomoca drazka 27 z rozposcierajacem sie ku przodowi ramieniem 28 dzwigni kato¬ wej 29. Drugie ramie 30 dzwigni katowej (fig. 9) jest wbok wygiete i porusza sie obok tarczy sprzeglowej 31, osadzonej na stale na wale 19 obok kola napednego 18. Tarcza sprzeglowa 31 zaopatrzona jest w czop 32, posiadajacy z jednej strony glówke 33 a z drugiej strony zgrubienie 34, które moze wchodzic w wywiercenie 35 kola napednego 18. Sprezyna 36 stara sie wepchnac czop w wywiercenie 35 i sprzegnac tym sposobem tarcze sprzeglowa 31 z kolem napednem 18.Sprezyna 37 utrzymuje tymczasem ramie 30 dzwigni katowej 29 w stanie spoczynku na drodze glówki 33 czopa 32. Sprzeglo dziala nastepujaco: gdy kolo 18 jest napedzane a pedal 26 znizony wdól, wobec czego ramie 30 znajduje sie nazewnatrz drogi glówki 33, wchodzi zgrubienie 34 czopa 32 do wywierce¬ nia 35 kola napednego 18, gdy tylko trafi na nie, przez co zostaje kolo sprzeglowe 31 wla¬ czone a wal 19 obraca sie wraz z przymoco- wanemi don czesciami. Gdy pedal 26 jest zwolniony, przeciaga sprezyna 37 ramie 30 w droge glówki 33; glówka napotyka ramie 30, przez co zostaje czop 32, przeciwdzialajac sprezynie 36, wyciagniety z wywiercenia 35, a tarcza odprzegnieta, przez co wal 19 sie za¬ trzymuje.Na tylnej scianie ramy // ponad walem na- pednym 19 umieszczono pudelko 38, w które wklada sie karty, do dziurkowania. Na dnie te¬ go naczynia porusza sie plyta 21 dla wysuwa¬ nia kart, zapomoca której zostaje jedna karta po drugiej dosunieta do krazków posuwnych 23 a przez nie przesunieta miedzy plytami do dziurkowania 39, 40, które tworza wlasciwe pudlo przebojowe 41. Pudlo to ulozone jest na szynach slizgowych i polaczone z dzwignia 25, która moze, go przesuwac pionowo na¬ przód i wstecz. Dov dziurkowania sluza prze¬ boje 42. Po przedziurawieniu zostaja karty przesunieta albo do pudelka 43 lub do pudel¬ ka 44 (fig. 4, 6) w zaleznosci od nastawienia iglicy zwrotnicowej 45.Dla nastawiania przebojów 42 dziurkuja¬ cych przewidziano odpowiednio umieszczona deske klawiszowa 46, po której mozna przesu¬ wac szyny 47 jako klawisze. Szyny 47 pola¬ czone sa dzwigniami 48 (fig. 3), ulozyskowa- nemi na wale 49, kazdy z szyna nastawna 50, wodzona zapomoca szczeliny 51 na plycie wodzikowej 52 i zaopatrzona w wystep 53, który moze byc nastawiony na jedna z gló¬ wek 54 przebojów 42.Dla zaryglowania szyn 47 w stanie spo¬ czynku, gdy nie sa przesuniete dla nasta¬ wienia szyn 50, przewidziano na jednym kon¬ cu spodem wystepy 55 na szynach, wspól¬ pracujace z hakami 56 zapadek 57. Zapadki 5\7 obracaja sie wokolo swej osi, a ich tylny koniec 59 stoi pod dzialaniem sprezyny 60, przymocowanej do plyty 61. Sprezyna przy¬ ciaga wobec tego stale wystep 56 zapadek 57 do spodu szyn 47.Dla zaryglowania szyn w polozeniu czyn- nem, przewidziano na ich spodzie zeby 62, — 2 —wspólpracujace takze z hakami 56 i tak u- ksztaltowane, ze mozna celem nastawienia na okreslony przebój przesunac wprawdzie szy¬ ny poprzez hak 56 (na prawo u dolu fig. 3) lecz powrotny ich ruch jest tak dlugo niemoz¬ liwy, dopóki nie jest wylaczona odpowiednia zapadka 57.Do tego celu sluza dwuramienne dzwignie palcowe 6$, utozyskowane na osce 64 i prze¬ chodzace nazewnatrz przez otwór 65. Tylne ramie 59 zapadki 57 spoczywa na koncu tych dzwigni. Jezeli nacisnie sie jedna z tych dzwi¬ gni, zostaje przez to przeciwko dzialaniu spre- ^ zyny 60 odnosna zapadka 57 poruszona tak, ze hak 56 zwalnia zeby 62, wobec czego moz¬ na przynalezna szyne 47 przesunac zpowro- tem.Mozna wylaczyc takze Wszystkie zapadki 57 równoczesnie. W tym celu ulozyskowana jest wahadlowo w podstawie na wale 67 ply¬ ta 66, która zachodzi w wykrój 68 zapadek 57 i siega poprzez utworzone haki 69 wszystkich zapadek 57 (fig. 5). Jezeli poruszy sie plyte 66 przednim koncem wdól, unosi ona wszyst¬ kie zapadki 57 wraz z hakami 56 z uzebienia 62 szyn 47, wobec czego szyny te moga wra¬ cac w polozenie spoczynku. Dla wywolania odnosnego ruchu plyty 66, polaczona jest ona wydluzeniem 70 z drazkiem suwnym 71, wo¬ dzonym wykrojem 72 na wale 73.Na wale 73 osadzone sa mocno dwie tarcze ksiukowe 74, 75. Do obwodu tarczy przylega krazek 76, przymocowany na drazku 71. Gdy wal 73 obraca sie wraz z tarcza ksiukowa 74, drazek 71 posuwa sie naprzód i wstecz, przez co zostaja zapadki 57 wylaczone lub wlaczo¬ ne. Przy wylaczeniu zapadek 57, wracaja wszystkie szyny 47 samoczynnie w polozenie spoczynku zapomoca sprezyn 77, przymoco¬ wanych z jednej strony do podstawy maszy¬ ny, z drugiej do wyzej wymienionych dzwi¬ gni katowych 48 (fig. 3). Urzadzenie jest dla celu opisanego ponizej jeszcze tak przepro¬ wadzone, ze przy jednym obrocie tarczy ksiukowej 74 posuwa sie drazek suwny 71 raz jeden naprzód i wstecz.Druga na wale 73 umocowana tarcza ksiu¬ kowa 75 wspólpracuje z krazkiem 78, przy¬ mocowanym na drazku 79. Drazek 79 wodzo¬ ny jest w lozysku 80 i stoi pod dzialaniem . sprezyny 81, która go przyciska do obwodu tarczy ksiukowej 75. Drugi, koniec drazka 79 przyczepiony jest przegubowo do jednego ramienia dzwigni katowej 82, ulozyskowanej w podstawie maszyny (fig. 6, 2, 3), drugie jej ramie sprzezone jest drazkiem 83 z ramie¬ niem korbowem 83' walu 84. Do tego walu przymocowana jest takze iglica zwrotnicowa 45, której nastawienie powoduje przejscie wychodzacej z maszyny karty do jednego lub drugiego pudelka 43, 44. Przy kazdym obro¬ cie walu 73 zostaje wobec tego iglica zwrot¬ nicowa 45 przestawiona tak, ze prowadzi pod¬ czas jednej polowy obrotu karte do jednego pudelka a podczas drugiej polowy obrotu na¬ stepna karte do pudelka drugiego.Wal 73, który powoduje ruchy powyzsze, jest sprzezony z walem napednym 19. We¬ dlug fig. 1 — 6 zostaje kazdem zgrupowaniem przebojów, ustawionych przez nastawienie szyn, dziurkowana pojedyncza karta, poczem wracaja szyny 47 znowu w polozenie bierne, lub tez mozna dziurkowac dwie karty poko- lei nim nastapi powrót szyn 47. W tym celu zastosowano dwa kola lancuchowe 85, 86 (fig. 2, 4) osadzone luzno obrotowo na wale 19. Kolo lancuchowe 85 sprzezone jest zapo¬ moca lancucha 87 ze stosunkowo wielkiem ko¬ lem lancuchowem 88 na wale 73, natomiast kolo lancuchowe 86 zapomoca lancucha 96' z kolem lancuchowem 89 o polowie ilosci ze¬ bów, siedzacem takze na wale 73. tyliedzy kolami lancuchowemi 85, 86 znajduje sie o- gniwo sprzeglowe 90, które moze byc przesu¬ wane na wale 19 i sprzegane albo klami sprze- glowemi 91, 92 z kolem lancuchowem 85 albo klami sprzeglowemi 93, 94 z kolem lancucho¬ wem 86. Do przesuwania ogniwa sprzeglowe¬ go 90 sluzy dzwignia reczna 95.Stosunek ilosci zebów kól lancuchowych jest tak dobrany, ze jedna ich para porusza¬ ny jest wal 73 podwójnie szybciej anizeli dru- — 3 —ga para.Gdy wiec szyny 47 nastawione sa na o- kreslona grupe przebojów a kolo lancuchowe 86 sprzezone jest z walem 19, zostaje przez nacisniecie padalu 20, a tern samem przez na* ped 19 zapomoca nastawienia szyn 47 przed ich powrotem w polozenie spoczynku prze¬ dziurawiona jedna karta i wydana, przytern wypadaja wszystkie karty do jednego i tego samego pudelka, mimo ze iglica zwrotnicowa 45 wykonywuje przy kazdem wysunieciu kar¬ ty swój ruch wahadlowy.Gdy wlaczy sie natomiast kolo lancuchowe 85, wtenczas zostaja zapomoca tega samego nastawienia, przesuniecia i powrotu szyn 47 przedziurawione dwie karty i wyrzucone.Szybkosc ruchu wahadlowego iglicy zwrotni¬ cowej 45 jest tymczasem obecnie o polowe mniejsza niz przedtem, woben czego wypa¬ daja z poprzednia szybkoscia kolejne karty naprzemian do dwóch pudelek. Szybkosc ru¬ chu wahadlowego; iglicy zwrotnicowej w sto¬ sunku do szybkosci ruchu kart tak jest okre¬ slona, ze w pierwszym przypadku przy doj¬ sciu drugiej karty iglica zwrotnicowa juz wy¬ konala swój ruch wahadlowy w jedna i dru¬ ga strone i znajduje sie wobec tego znowu w tern samem polozeniu jak przy dojsciu pierw¬ szej karty, natomiast w drugim przypadku znajduje sie druga karta wobec innego polo¬ zenia iglicy zwrotnicowej, niz pierwsza kar¬ ta, wykonywujacej ruch wahadlowy ze zmniejszona do polowy szybkoscia.Wedlug wykonania przedstawionego na fig. 7, 8 moga zupelnie wedlug uznania szyny 47 albo po kazdem jednorazowem dziurkowa¬ niu wracac w polozenie spoczynku lub tez pozostac w raz ustawionem polozeniu czyn- nem, dopóki osobnej nie przeprowadzi sie ma¬ nipulacji. Urzadzenie maszyny odpowiada w zupelnosci wyzej opisanemu z wyjatkiem zastosowania wspólnej szyny wylaczajacej 66 dla zapadek 57 szyn oraz czesci pomocni¬ czych. Wedlug fig. 7, 8 przyczepione jest przegubowo przedluzenie 70 szyny wylacza¬ jacej 66 do krótkiej, wdól idacej szyny 96 z dwoma wykrojami 99, 100, przez które przechodza dwie sruby 97, 98, przymocowana do szyny przedluzajacej 101. Dolny koniec szyny przedluzajacej 101 zaopatrzony jest w podluzna szczeline 102, wodzaca szyne na wale 19. Nastepnie zaopatrzona jest szyna 101 w krazek 103 na najnizszym koncu, wspólpracujacy z ksiukiem 104, naklinowa- nym na wale 19. Dolny koniec szyny 96 po¬ laczony jest sprezyna 105 z szyna 101. Mie¬ dzy szczelinami 99, 100 nosi szyna 96 na so¬ bie pochwe cylindryczna 106, w której dopa¬ sowany jest czop 107. Czop 107 posiada glów¬ ke 108, która moze wchodzic w odpowiedni otwór szyny 101, a na która oddzialywuje ci¬ snaca sprezyna 109, osadzona na czopie 107 w pochwie 106 i opierajaca sie jedna strona o glówke 108, a druga o pokrywe 110 pochwy.Za sam koniec czopa zaopatrzony w ucho, zacze¬ piony jest hak ///.prowadzacy do dzwigni 112.Górny jej koniec posiada raczke 113, ulozy- skowana w lozysku 114 ramy //. Dolny ko¬ niec dzwigni sprzezony jest drazkiem 115 z korba 83' oski wahadlowej 84 iglicy zwrotni¬ cowej 45.Dla polaczenia szyny 96 z szyna 101 celem wywolania jej ruchu wahadlowego jak i ruchu szyny 101 pod wplywem ksiuka 104, przewidziano w szynie 101 otwór 116, w który moze wchodzic glówka 108 czopa 107.Czesci powyzsze dzialaja nastepujaco: Gdy dzwignia palcowa 113 poruszona jest w ten sposób, ze dzwignia 112 przesuwa sie do wewnatrz, moze czop 108 wejsc do otworu 116 szyny 101, a poniewaz szyna ta wykonu¬ je stale ruch naprzód i wstecz, osiaga sie to wkrótce. Szyna 96 jest sprzezona z szyna 101 i obie poruszaja sie równomiernie w jedna i druga strone. Równoczesnie przeszla pod wplywem dzwigni 112 iglica zwrotnicowa 45 w polozenie najwiecej prawe i pozostaje w niem. Przy tekiem nastawieniu jest szyna u- niwersalna 70 czynna po kazdem przedziura¬ wieniu, wobec czego szyny 47 wracaja do po¬ lozenia biernego.Karty dostaja sie do pudelka 4j3. Jezeli na-lezy wieksza ilosc kart dziurkowac wedlug tego samego wzoru, nalezy tylko znowu prze¬ stawic dzwignie palcowa .113 w ten sposób, zeby czop 107 zostal wyciagniety z otworu 116. Wobec tego zostaje szyna 96 odlaczona od szyny 101 i nie bierze wiecej udzialu w ru¬ chu tej ostatniej.Przez ruchy te nie porusza sie wiecej szy¬ na uniwersalna 70, wobec czego szyny 47 nie wracaja do polozenia biernego po kaz- dem dziurkowaniu. Przy przestawieniu dzwi¬ gni 113 i wobec tego takze dzwigni 112, zo¬ stala takze przestawiona iglica zwrotnico wa 45, wobec czego karty wypadaja do pudel¬ ka 44. PL