Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do ciecia drzewa w postaci kloców, be¬ lek J t. dl, zapomoca noza dzwigniowego i polaczonej z nim dzwigni! noza o rekojesci obrotowej. W mysl wynalazku rekojesc, albo dzwignia noza wyposaza sie w swoiste przyrzady do stopniowego powiekszania lub przekladania dzialania sil, w sposób u- mozlrwuajacy przecinanie grubych kloców w calosci lub czesciowo. Przyrzady te moga posialdac najrozmaitsza budowie. Mozna np. zaopatrzyc rekojesc w zapadke wychwy¬ towa, zapadajaca przy decilu wraz z taka- ze zapadka na dzwigni noza, w dzwono ze¬ bate ostoi w taki mianowicie sposób, ze punkt oporu dzwigni noza zmienia sie stop¬ niowo i samoczynnie.Przyrzadem tym mozna rozcinac w kie¬ runku poprzecznym do wlókien stosunkowo grube kloce lub szczapy bez jakichkolwiek odpadków, nie uciekaljac sie do pomocy przyrzadów zaciskajacych, podczas gdy stosowane dzisiaj przyrzady o tern samem przeznaczeniu pozwalaja przecinac stosun¬ kowo cienkie tylko polania.Przynzad mozna wykonac w ten sposób, ze rekojesc zaopatruje sie w przestawialny wechwyt podwójny, oddzialywajacy na ko¬ lo zebate, osadzone w .punkcie obrotu re¬ kojesci i sczepiajaoe sie z lukiem zebatym dzwigni noza, tak iz dla skoku przedniego i tylnego mozliwy jest ruch dzwigni noza zaipomoca mechanizmu wechwytowego i lu¬ ku zebatego i ze powiekszaniem przekladni zmniejsza! sie sila dzialajaca na rekojesc.Mozna oprócz tego zastosowac w charakte¬ rze przyrzadu pomocniczego przyrzad do rozszczepiamia, z którym przyrzad tnacybylby polaczony w taki sposób, by przy przecinaniu w kierunku wlókien zaglebial sie naprzód nóz tnacy, ai nastepnie dopiero nóz rozszczepiajacy, pocziem saln juz nóz tnacy wykona przeciecie poprzeczne zmniej- sizonego w przekroju klocka. Przyrzad do rozszczepiania moze sie skladac z klina, u- mieszczonego przedl plaskim mozem tnacym.Zastosowanie przyrzadu do rozszczepiamia! znacznie ulatwia przenoszenie ruchu z re¬ kojesci na nóz, albowiem1 dzieki poprzed¬ niemu rozszczepianiu kloca w kierunku wlókien wystarcza niewielka tylko sila do fcrazcKjcia z&inieijsizonego w przekroju klocai.Niniejszy wynalazek podaje kilka spo¬ sobów wykonania nowego przyrzadu, a mia¬ nowicie fig. 1 -•- przyrzad z jedna tylko za¬ padka zaporowa i jedna zapadka zasilcza, tudziez z lukiem zebatym w widoku bocz¬ nym; fig. 2 i— przekrój przegubu dzwigni; fig. 3, 4 i 5 — szczególy przyrzadu; fig. 6 wskazuje w widoku bocznym odmiane z przestawialna zapadka zaporowa; fig. 7 i 8 — widok boczny i przekrój tej ze odmia¬ ny; fig. 9 — odmiane uproszczona z kli¬ nem do rozszczepiania drzewa i fig. 10 — widok przedni klina.W wykonaniu wedlug fig. 1 — 5 w cze¬ sci dolnej ostoi 1 miesci sie pieta 2 do ulo¬ zenia kloca podkladowego (poduszki) 3.Czesc dolna ostoi wyposazona jest w luk zebaty 4 i dzwiga osadzona w punkcie 5 dzwignie nozaJ 6; w dzwigni 6 osadzony jest z jednej strony wygiety nóz tnacy 7, z drugiej zas na ramieniu 8 dzwigni wisi przeciwwaga 9. Dzwijgnia 6 wyposazona jest w zapadke obrotowa 10 wciskana sprezyna w uzebienie 4\ na koncu górnym dzwigni 6 miesci sie obrotowa rekojesc liz osadzona, na dolnym krótkiem raimieniu, zapadka o^ bratowa 12; rekojesc 11 ma os obrotu na czopie mimosrodowym 13, który zaipomo- ca dzwigni ustawczej 14 mozna obracac w ten sposób, aby os obrotu rekojesci 11 moz¬ na bylo przestawic wstecz o wartosc mimo- srodu; Osiaga sie w ten sposób te dogod¬ nosc, ze czop 15, który przy wykonaniu podwójnem rekojesci noza 6 nalezy umie¬ scic po obu stronach, wchodzi w wykrój 16 dzwigni 6, skoro rekojesc 11 stanie na jej przedluzeniu. Dzieki temu rekojesc 11 zo- stamie z dzwignia 6 w tern polozeniu zwiaza¬ na, co daje moznosc poruszania dzwigni noza 6, bez przekladni, w charakterze pro¬ stej dzwigni do rozszczepiania drzewa.Dzwignie ustawcza 14 mozna\ zamykac w ob|i jej' polozeniach zapomoca sprezystej glówki 17, siegajacej trzpienkieni w otwory dzwigni 6. ZapaidkaJ 10 wyposazona jest w czop obrotowy 18 o splaszczonej czesci, z która sie styka sprezyscie osadzony we¬ wnatrz zapadki czop 19 (fig, 2, 3, 4), dzie¬ ki czemu zapadka zapaldai w pozycje robo¬ cza sprezyscie.Zapadka 10 posiada trzpieniek boczny 20 siegajacy w zlobek 21 w tarczy wechwy- towej 22 (fig. 5), osadzonej obrotowo' na dzwigni noza. Tatrcza ta posiada w dolnej swej czesci 23 dwa prozki stykajace sie, w zaleznosci od jej polozenia!, z umocowana w luku 4 sprezyna 24, utrzymujaca przeto sprezyscie pomieniona tarcze w jednej z tych pozycyj. Dziób tarczy 22 moze sie stykac z czopami 25 luku zebatego, dzieki czemu tarcza ta zostaje odprowadzona, w zaleznosci od polozenia dzwigni 6, w jedno z jej polozen krancowych.Przyrzad pracuje w sposób nastepuja¬ cy: Rekojesc 11 ustawial sie raczka 14 w ten sposób (fig. 1), aby czop 13 wyszedl z wy¬ kroju 16, co pozwoli rekojesci 11 obracac sie swobodbie, przyczem zapadka 121 obraca wskutek zazebienia z lukiem 4 dzwignie 6 z nozem 7 ku dolowi, a zapadka 10 zabez¬ piecza kazdorazowe ich polozenie. Kilka¬ krotny ruch rekojesci 11 wlacza zapadke 12 w luk zebaty 4 coraz to glebiej i aiz do kon¬ ca, przyczem nóz zaglebia sie odpowiednio w przecinany kloc. W polozeniu najgleb- szem noza 7 tarczal 22 sczepia sie z dolnym prozkiem 25 i przestawia o tyle, ze trzpie- — 2 —niek 20 zapadki 10 zostaije uniesiony kra¬ wedzia pazu 21 i odrzuca zapadke 10 w luku 4, A ze równieiz i zapadka 12 wy- jarzmiai sie pod wplywem rekojesci 11, pr/zeto przeciwwaga 9 odprowadzal samo'- czynnie dzwignia) 6 w poczatkowa jeij po¬ zycje, w której tarcza1 22 styka, sie z opcr- kiem górnym 25, uruchamialjac przy udzia¬ le pazu 21 trzpieniek 20 zapadki 10 w taki sposób, ze zapaldkal tal powraca znowu do pozycji scziepiania.Nóz najpraktyczniej jest wykonac w po¬ staci klibai, aiby mógl cm nietylko kraj ac, ale rówinfez wchodzic pomiedzy powierzchnie przekroju. Ciezar mozna oczywiscie zasta¬ pic odpowiednia sprezyna.Budowa wedlug fig. 6 — 8 nie rózni sie zasadniczo^ od opisanej powyzej; zastoso¬ wano tylko, dla zmniejszenia momentu, we- chwyt podwójny. Dalsze zmniejszenie mo¬ mentu tudziez calkowitej wielkosci maszy¬ ny osiaga sile przez zastosowainie przed no^ zeim 7 osobnego klina 26 do rozszczepiania drzewa.Dzwignia dwuramienna 27 obraca sie w ostoi maszyny na czopie 28, którego os sta¬ nowi srodek, umocowanego w ostoi, luku ze¬ batego 4, z którym sie sczepia osadzone w dzwigni) 27 kólko zebaJte 29, na którego czo¬ pie 30 obraca sie rekojesc 11. Po ustawie¬ nia mechanizmu wechwytowego w polozeniu srodkowem rekojesc 11 mozna swobodnie obracac na osi 30, niezaleznie od poloze¬ nia dzwigni 27, która jednak mozna sprze¬ gac z rekojescia zapomoca dwóch sworzni 31, 32 (fig. 8), przesuwanych jednoczesnie ramionami 33 czopa 34, zaopatrzonego w kólko reczne 35, Rysunek pokaizuje prze-, suwailne sworznie 31, 32 w polozeniu srod- kowem, t. j. w statue ani zupelnie wylaczo¬ nym, ani zupelnte wlaczonym, wlacza sie zais je jedynie wtedy, gdy maszyna ma pra¬ cowac bez przekladni, w przeciwnym razie pozostaja wylaczone. Pozwala to swobod¬ nie obracac rekojesc 11 zupelnie niezalez¬ nie od ruchu trybu 29.* W widelkach dzwigni 11 miesci sie two¬ rzen 36, na którym obracaja sie zaipadki 37, 38, sczepiiajace sie z zebami kola 29. Czop mimosrodowy 39, zwiazany z rekojescia 30, podnosi w zaleznosci od ruchu jej naprzód, albo wstecz, zaipadke przednia 37 lub tylnia 38 o tyle, ze nie moze ona sezeipiic sie z ze¬ bami kola 29. W polozeniu srodkowem dzwigni 40, ewentualnie czopa 39, zaldnal zapadka nie sczepia sie z kolem zeibateni.Gdy pozycja czopa inimosrodowego 39 po¬ zwala na zazebienie zapadki 37, rekojesc 11 sprzega sie z kolem 2)9 przy ruchu jej ku zapadce 37. Podczas ruchu rekojesci w kierunku przeciwnym zapadka! 37 slizga sie sprezyscie; ,poi kole 29. Sprezynowanie wywoluje sprezyna 41 wiazaca obie zapad¬ ki. Podobne sprzezenie kola trybowego 29 z dzwignia 11 stwarza mechanizm wechwy- towy. Srodek sWorzniai 30 porusza sie przy wlaczaniu rekojesci 11 sila, dajjaca sie obli- h -\- r czyc ze wzoru Q = P.—-—, w którym P o- znacza sile wywierana na rekojesc 11, h — jej ramie a) r — promien kola zeba¬ tego podzialowego 29* Sile te Q sworzen 30 przenosil na dzwignie 27.Mechanizm wechwytowy mozna spozyt¬ kowac dla ruchu przedniego jak i tylnegp, zaleznie od przelozenia dzwigni 40 naprzód lub wtyl.Dla zapobiezenia wypadkowym ruchom dzwigni 40, np. pod wplywem wlasnego ciezaru, sworzen 36 zaopatruje sie w kanal, w którym slizga sie zahartowany kolek 42 (fig. 8), wypychany sprezyna 43 ku przo¬ dowi i wciskany nia w odpowiednie wy- kroje w dzwigni 40, Nalezy przeto uzyc pewnej sily dla wyprowadzenia dzwigni z jej polozenia. Wykroje w dzwigni nalezy tak umiescic aby zamocowywala sie ona w polozeniu sredniem oraz dwu skrajnych.Skoro kolo 29 zostamie przestawione na¬ przód rekojescia 11 i zapadka 37, co prze¬ stawi równiez i dzwignie 27, natenczas przy kazdem uniesieniu jalowiem dzwigni 11 — 3 —móglby, przy sprezystosci dzialajacej na dzwignie 27, zajsc ruch wsteczny kolka 29- Dla zapobiezenia temu dzwignia 27 wypo¬ saza sie w dalszy jeszcze mechanizm we- chwytowy, w postaci dwu odgietych pod ka¬ tem blach 44, 45. Jedna odnoga tych blach przymocowana jest do dzwigni 27 zaopa- trzonemi w gfówki sworzniami 43, 47 tak jednak, ze blachy te moga wykonywac pew¬ ne ruchy, na) jakie im pozwalaja wyciete w nich wykroje. Druga odnoga blach biegnie równolegle do zebów kola ze¬ batego. Blachy 46, 47 spinaja ze so¬ ba sprezyscie sprezyny 48, 49. W po¬ lozeniu srodkowem blach kolo 29 nie na¬ potyka zadnych przeszkód przy sczepiamiu sile lukiem zebatym. Za przesunieciem jed¬ nak blafch nabok odmogai jednej z nich sie¬ ga w zeby kola zebatego 29 i zamyka1 go ofd ruchu w jednym kierunku. Jezeli jednak kolo poruszac w kierunku przeciwnym,, to bok zeba uczepiajacego sie od dolu z kolan¬ kowa blacha, blache te odginai; tal jednak pod wplywem sprezyn 48, 49 zapada w kazdy nastepujacy zab, o ile naturalnie odpowied¬ nia blacha kolankowa 44, 45 zabezpieczona jest od poslizgu w kierunku ciagnienia spre¬ zyn. Do zabezpieczenia tego posluguje sie umocowanym na sworzniu 50 ksiukiem miimosrodowym. Sworzen 50 mozna uru¬ chamiac dzwignia 51, a dzwignia 27 zwiaza¬ na! jest wodzikiem 52 z dzwignia noza 6.Urzadzenie podobne pozwala równiez uskutecznic podnoszenie noza z zastosowa¬ niem odpowiedniej przekladni.Fig. 9 i 10 wyobrazaja uproszczona for¬ me wykonatnial pedni dzwigniowej do roz¬ szczepiania z zajstosowamiem klina w cha¬ rakterze przyrzadu pomocniczego.Ostoja 1 posiada w czesci dolnej zdej- mowalna obsade 2 pod poduszke 3, uksztal- towa W ten sposób, ze wznoszaca sie czesc jej tylna stanowi oparcie dla polozenego wpoprzek klocka, nie przeszkadzajac wyj¬ mowaniu tego przez przedtiia plaska czesc poduszki Rekojesc 11, osadzona obrotowo w cze¬ sci górnej ostoi11, polaczono jest wodzikiem 52 z dzwignia 6, wyposazona w nóz 7 i zrównowazona wiszacym na ramieniu 8 cie¬ zarem 9. Przed nozem 7 w dzwigni 6 umo¬ cowany jest klin 2]6 do rozszczepiania (fig. 10) o rzezie przypadajacymi w pla¬ szczyznie noza 7.Celem rozszczepiania uklaidamy kloc w kierunku podluznym pod nozem w taki spo¬ sób, ze jeden koniec przypada mniej wie¬ cej posrodku noza. Za nacisnieciem reko¬ jesci nóz wrzyna sie we wlókna, a kliki roz¬ szczepial jednoczesnie koniec kloca, który o ile nie rozszczepi sie natychmilalst, moze byc przesuniety dalej dlai ponowienia tej samej czynnosci. Powazna zalete niniejszego przy¬ rzadu stanowi ta okolicznosc, ze nóz przeci¬ na gladko seki, dzieki czemu idlacy za nim klin nie napotykal przeszkód. Przy rozszcze¬ pianiu czesci rozchylaja sie na tyle, ze mija¬ ja bez przeszkód tylny, stosunkowo waski, grzbiet przyrzadu i! cala robota odbywa sie gladko.Maly przyrzad do ciecia drzewa o sred¬ nicy okolo 15 cm nadaje sie równiez i do ciecia kloców grubszych, bez potrzeby u- ciekamia sie do przyrzadów o skoku wiek¬ szym. W tym celu rozszczepia sie w przy¬ rzadzie grubszy klocek na polana i dopiero nastepnie rozcitaataiy. Tak np. wymienna poduszka pozwoli rozisizczepiac klocki do 22 cm grubosci: Rozszczepianie podobnego klocka na dwie czesci! daje szczapy o gru¬ bosci okolo 11 cm, które mozna juz rozci¬ nac na przyrzadzie o skoku 15 cm.W podobny sposób mozna równiez przy¬ rzady o budowie silniejszej opatrywac w zapadki wechwytowe i zaporowe tudziez wechwyty do uskuteczniania ruchów noza z przyrzadem do roziszczepiatnia, skoro chce¬ my powiekszyc wydajnosc tych masizyn, al¬ bo budowac mniejsze maszyny o wydajnosci zwiekszonej.Zamiast umieszczataiai przed nozem od- — 4 —rebnego klina, mozna obie te czesci spo¬ rzadzic z jednego lcawalka, wykonujac czesc tylna plaska na podobienstwo noza, przednia zas — w postaci klina. PL