Opis patentowy opublikowano: 20.03.1981 103 561 Int. Cl.2 CUD 1/835 CZfit l aó\j Palmowego f..i< aj ll«.-i ¦ *i l^^ei Twórca wynalazku: —- Uprawniony z patentu: Exquisit — Kosmetik GmbH, Mainz/Renem (Re¬ publika Federalna Niemiec) Srodek pioracy Przedmiotem omawianego wynalazku jest plyn¬ ny wysokowartosciowy srodek pioracy, który nie tylko wykazuje dobre dzialanie piorace, ale rów¬ niez doskonale pielegnuje wlókna, a zwlaszcza na¬ daje traktowanym wyrobom wlókienniczym miek¬ ki chwyt. Znane jest juz od dlugiego czasu i zwykle, zwla¬ szcza w automatycznych pralkach stosowane, do¬ datkowe wlaczanie do glównego procesu prania, w którym bielizne pierze sie przewaznie anionowo- -czynnym srodkiem pioracym zawierajacym sub¬ stancje powierzchniowo-czynna, tak zwanego pro¬ cesu plukania zmiekczajacego, w którym na bie¬ lizne dziala sie jeszcze na ogól kationowo-czynnym zwiazkiem, a zwlaszcza czwartorzedowym zwiaz¬ kiem amoniowym. Proponowano juz polaczenie dzialania pioracego i zmiekczajacego w jednym srodku pioracym, jed¬ nak praktyczne stosowanie tego projektu rozbilo sie o to, ze jak wiadomo substancje anionowo-czyn- ne i kationowo-czynne nie toleruja sie i z reguly reaguja tworzac osad. Z drugiej strony proponowano juz równiez, na przyklad w opisie patentowym RFN DAS nr 1 220 956, wytwarzanie srodka pioracego o dziala¬ niu zmiekczajacym wlókna przez kombinacje nie¬ jonowej substancji powierzchniowo-czynnej z tole¬ rowanym kationowo-czynnym zmiekczaczem na bazie czwartorzedowej zasady azotowej. ' Zawiera an jako substancje czynna 7—40% wa- 36 gowych niejonowej substancji powierzchniowo czynnej, zwlaszcza eteru alkilowego poliglikolu, w którym grupa alkilowa posiada 10—20 atomów wegla, eteru alkilofenolowego poliglikolu, w którym grupa alkilowa posiada 6—20 atomów wegla, poli- eteroglikolu wzglednie eteru poliglikolowego ami¬ du kwasu tluszczowego i 1—7,5°/o wagowych czwar¬ torzedowego zwiazku amoniowego. Jednak dotychczas proponowane w tym celu srodki wykazuja te niedogodnosc, ze albo ich dzia¬ lanie piorace jest za male, albo nie mozna uzyskac przy ich stosowaniu zadowalajacego dzialania zmiekczajacego. t Stwierdzono, ze plynny, srodek pioracy, który wykazuje zarówno doskonale wlasciwosci piorace, jak tez wysmienita zdolnosc pielegnacji wlókna,. zwlaszcza nadaje im miekki chwyt, uzyskuje sie, jesli do wyzej wymienionej mieszaniny, doda sie 3—15°/o wagowych dwuestru poliglikolowego kwa¬ su tluszczowego o 8—20 atomach wegla. Mieszani¬ na taka wykazuje nieoczekiwane synergetyczne dzialanie. Plynny srodek pioracy wedlug wynalazku, o dzia¬ laniu zmiekczajacym, na bazie wodnej, zawiera¬ jacy okolo 7—40% wagowych niejonowej sub¬ stancji powierzchniowo czynnej i okolo 1—7,5% wa¬ gowych czwartorzedowego zwiazku amoniowego o wlasciwosciach zmiekczajacych wlókno i ewen¬ tualnie dalsze skladniki, zwykle stosowane do 103 561103 561 3 4 srodków pioracych, charakteryzuje .sie tym, ze za¬ wiera dodatkowo - okolo 3—15Vo wagowych jedne¬ go dwuestru poliglikolowego kwasu tluszczowego o 8—20 atomach wegla. Etery poliglikolowe wchodzace w sklad srodka 5 wedlug wynalazku zawieraja korzystnie 10—16 atomów wegla w grupie alkilowej i sa alkoksy- lowane 3—10 molami tlenku etylenu wzglednie tlenku propylenu na mol alkoholu. Najkorzystniej w skladzie srodka wedlug wy- u nalazku stosuje sie etery alkilowe poliglikolu za¬ wierajace w grupie alkilowej 10—12 atomów wegla i 5—7 £rup tlenku etylenu n,a mol. Odpowiednimi eterami alkilofenolowymi poli¬ glikolu sa na przyklad etery o wzorze ogólnym 1, i5 w którym R oznacza grupe alkilowa o 6—20, zwla¬ szcza 8—16 atomach wegla, a n oznacza Uczte calkowita 3—15, zwlaszcza 5—10. Jako etery poliglikolowe mozna stosowac rów¬ niez znane polieteroglikole, na przyklad produkty 20 polimeryzacji blokowej o wzorze ogólnym HO(C2H40)x — i(C3H60)y — (C2H40)z — H albo HO(C3H60)n — (C2H40)m — (C3H60)n — H, przy ^ czym x oznacza liczbe calkowita 10—40, korzystnie 26—30, y i z oznaczaja liczbe calkowita 10—60, 25 ztwlaszcza 30—40, a m oznacza liczbe calkowita —50, zwlaszcza 36—40, zas n oznacza liczbe cal¬ kowita 10—40, zwlaszcza 20—30, których ciezar molowy wynosi okolo 1000—15000 i które sprzeda¬ wane sa na przyklad pod nazwa handlowa Pluro- 30 nic, a opisane sa w pracy McCutcheona, Deter- gents & Emulsifiers, wydanie 1974, strony 137—138. Wytwarzanie i wlasciwosci tych zwiazków opisuje szczególowo K. Linder „Tenside, Textilhilfsmittel, Waschrohstoffe", 2 wydanie, Stuttgart 1964, stro- 35 ny 1052—1057. Odpowiednimi eterami poliglikolowymi sa poza tym etery poliglikolowe amidów kwasów tluszczo-^ wych, których wytwarzanie i wlasciwosci opisane sa u K. Lindera „Tenside,Textilhilfsmittel, Wasch¬ rohstoffe", 2 wydanie (Wissenschaftliche Verlags- gesellschaft m.b.h., Stuttgart 1964), strony 912—914. Korzystne etery poliglikolowe amidów kwasów tluszczowych przedstawione sa wzorem ogólnym 2 wzglednie 3, przy czym we wzorach tych nim oznaczaja liczby calkowite 1—20, zwlaszcza 5—15, a R oznacza wyzsza grupe alkilowa zawierajaca korzystnie 8—20 atomów wegla. Zamiast produktów oksyetylenowania mozna oczywiscie stosowac równiez odpowiednie produkty oksypropylenowania. Odpowiednie produkty han¬ dlowe znane sa na przyklad pod nazwa Dionil i produkowane sa przez Chemischen "Werke Hiils. Jako dwuestry poliglikolowe kwasów tluszczo¬ wych o 8—20 atomach wegla odpowienie sa zwla-' szcza estry nienasyconych kwasów tluszczowych, na przyklad kwasu olejowego. Stosowany eter poliglikolowy wykazuje przy tym korzystnie ciezar molowy od okolo 200 do okolo 800, a jako dwuester poliglikolowy kwasu tluszczowego stosuje sie zwlaszcza dwuoleinian poliglikolu etylenowego 600. Jako szczególnie odpowiedni zwiazek amoniowy okazal sie chlorek albo bromek dwualkilodwume- tylo — wzglednie — dwuetyloamoniowy, przy czym grupy alkilowe zawieraja po 10—22 atomów wegla, które sa dostarczane do obroitu przez firme Farb- werke Heechst AG pod nazwa handlowa Prapa- gen WKT. Mozna równiez stosowac czwartorzedowa po¬ chodna imidazoliny o wzorze ogólnym 4, w któ¬ rym R oznacza atoni wodoru albo ewentualnie podstawiona grupe alkilowa o 1—18 atomach wegla, R' oznacza grupe alkilowa o dlugim lan¬ cuchu zawierajaca 8—22 atomów wegla, R" ozna¬ cza ewentualnie podstawiona .grupe alkilowa, a X oznacza jednowartosciowa reszte anionowa, jak równiez helogenki alkilopirydyniowe o dlugim lancuchu. Zwiazki te i ich dzialanie zmiekczajace wyroby wlókiennicze sa znane juz od dawna i opi¬ sane na przyklad u K. Lindnera „Tenside, Textil- hilfsmiittel, Waschrohstoffe", 2 wydanie, tom 1 strony 987—995. Odpowiednie produkty oferowane sa na przyklad przez firme REWO, Schlach*ern RFN pod nazwa handlowa Steinaauat. Plynny srodek pioracy we¬ dlug wynalazku o dzialaniu zmiekczajacym moze zaiwierac dalsze substancje znane w plynnych srod¬ kach pioracych. Mozna zatem dodawac inne niejonowe, kationo¬ we i/albo amfoteryczne substancje powierzchnio- wo-czynne, jednak wykluczony jest dodatek znacz¬ nych ilosci anionowych srodków powierzchniowo- -czynnych, gdyz nie sa one tolerowane przez zmiek¬ czajace czwartorzedowe zwiazki amoniowe. Odpowiednimi zwiazkami powierzchniowo-czyn- nymi, które mozna stosowac razem, sa na przy¬ klad betaina albo alkiloaminokwasy o dlugim lan¬ cuchu, aminotlenki, na przyklad laurylodwume- tyloaminotlenek, dalsze addukty tlenku etylenu oraz monoestry poliglikolowe nasyconych kwasów tluszczowych, na przyklad monostearynian poligli¬ kolu etylenowego. Poza tym moga wystepowac w malych ilosciach zwykle srodki wspomagajace pranie i substancje odbudowyiwalne. Mozna równiez dodawac, co ma sens przy okreslonych produktach, inne znane sub¬ stancje stosowane w srodkach pioracych takie jak na przyklad enzymy, wybielacze optyczne, srodki zapobiegajace osadzaniu sie brudu -powtórnego, mocznik, alkohol etylowy, alkohol propylowy albo alkohol izopropylowy. . Srodek wedlug wynalazku korzystnie zawiera równiez srodek konserwujacy i, jezeli pozadane, barwniki, srodki zmetniajace itd. 'Wartosc pH srodka wedlug wynalazku wynosi okolo 2—7, korzystnie 3—6. Temperatura zmetnie¬ nia srodka wedlug wynalazku lezy w granicach —65°C, korzystnie 30—55°C. Srodek pioracy wedlug wynalazku* wykazuje nie¬ spodziewany wzrost dzialania w stosunku do dwu¬ skladnikowej mieszaniny srodka wedlug opisu RFN DAS nr 1 220 956 co wykazuja wyraznie po¬ nizsze próby prania: Po diwa kawalki z okreslonej tkaniny welnia¬ nej o wymiarach 10 cm X 10 cm, z jednakowym standardowym zabrudzeniem, zszywa sie z pulo¬ werem welnianym i ten pierze sie w pralce auto¬ matycznej typ Miele W 408 zaprogramowanej na temperature 30°C. Dawka plyinnego srodka piora- 40 45 50 55 60103 561 Tablica I Skladniki Cio—C12 alkohol tluszczowy skondensowany z 6 molami tlenku etylenu nonylofenol skondensowany z 8 molami tlenku etylenu dwuoleinian poliglikolu etylenowego 600 chlorek dwualkilodwumetylo amoniowy, przy czym alkil jest reszta kwasu tluszczo¬ wego perfumy, srodek nadajacy polysk, barwnik, srodek konserwujacy, woda Badane zestawy | A ,0 — — 3,0 ad 100 B ,0 — 3,0 3,0 ad 100 C ,0 — 4,0 3,0 ad 100 D ,0 — ,0 3,0 ad 100 E ,0 — 3,0 ad 100 F ,0 3,0 3,0 ad 100 G ,0 4,0 3,0 ad 100 1 H ,0 ,0 3,0 ad 100 cego wynosi okolo 100 ml podanych wyzej zesta¬ wów. Po skonczeniu automatycznie, wylaczonego pro¬ cesu prania oddziela sie od wypranego puloweru tkaniny testowane, suszy, prasuje i wykonuje po¬ miary standardowym urzadzeniem badania remisji typ Elrepho, Filtr R 457. Próby powtarzano dwu¬ krotnie. Uzyskano wyniki: Tablica II Zestaw 1 i i ' A B C D E F G H" tkanina testowa nieprana Remisja w % (wartosc srednia) 37,93 39,85 42,48 41,00 39,30 41,83 43,57 42,23 29,71 Rozjasnienie tkaniny 8,22 i1 ,14 12,77 11,29 9,59 1 11,12 13,86 11,52 — Sredni zakres rozrzutu pomiarów remisji +0,40%. Wartosc remisji wzglednie rozjasnienie tkaniny oznacza bezposrednia miare pioracego dzialania stosowanego srodka. Uzyskane wyniki potwierdza¬ ja wyraznie lepsze dzialanie piorace, srodka we¬ dlug wynalazku zawierajacego trzy substancje czynne o róznym skladzie procentowym, wobec srodka ze stanu techniki, zawierajacym dwie sub¬ stancje czynne. Przy stosowaniu dwuskladnikowego srodka, mozna wprawdzie uzyskac zadowalajace dzialanie zmiekczajace wlókno, ale jego sila pra¬ nia jest niewystarczajaca. Jedynie srodek wedlug wynalazku, zawierajacy trzy substancje czynne laczy w idealny sposób, obie wymagane dla wyso- kowartosciowego srodka pioracego, optymalne wlasciwosci. 45 50 60 65 Nastepujace przyklady objasniaja blizej nowe plynne, wysokowartosciowe srodki piorace. Przyklad I. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu 13,0% wagowych [grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol] (inp. Marlipal KFR — Chemische Werke Hals) Dwuoleinian poliglikolu etylenowego 600 (np. Marlipal FSR — Chemische Werke Hals) Chlorek dwualkilodwumetyloamoniowy (grupy alkilowe odpowiadaja kwasom wystepujacym w tluszczach) (np. Prapagen WKTR — Farbwerke Hoechst) Formalina 40% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% roztwór czerwieni-L latwo rozpuszczalnej) woda Przyklad II. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu [grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, <6 grup tlenku etylenu/mol] (np. Marlipal KFR — Chemische Werke Hals) Dwumirystynian poliglikolu propylenowego 600 chlorek dwualkilodwumetyloamoniowy (grupy alkilowe odpowiadaja kwasom wystepujacym w oleju kokosowym) Formalina 0,2% wagowych Srodek zmetniajacy 0,6%, wagowych (np. ester poliglikolowy kwasu '7,0% wagowych 4,0% wagowych 0,2% wagowych 0,6% wagowych 0,6% wagowych 0,3% wagowych 74,3% wagowych 14,0% wagowych 6,0% wagowych 4,0% wagowych7 103 561 0,6°/o wagowych ,0% wagowych 3,5% wagowych 0,2% wagowych 0,6% wagowych 0,6% wagowych 0,3% wagowych 71,8% wagowych 18,0% wagowych tluszczowego) Perfumy Roztwór bairwnika (0,1% roztwór czerwieniL) 0,3% wagowych Woda 74,3% wagowych. Przyklad III. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu 18,0% wagowych [grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol] (np. Marlipal KFR — Chemische W erke Hals) Dwuoleinian poliglikolu etylenowego 800 Bromek dwualkilodwumetyloamonioiwy (grupy alkilowe o 12—16 atomach wegla) Formalina 40% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% iroztwór czerwieni L) Woda Przyklad IV. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu (grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol) (inp. Marlipal KFR — Chemische Werke Hals) Dwuoleinian poliglikolu etylenowego 600 (np. Marlipal FSR — Chemische Werke Hals) Chlorek dwulaurylodwumetyloamoniowy Karboksymetylohydroksyetyloceluloza 0,5% wagowych (mp. Hercules R CMHEC firmy Hercules Powder) Formalina 40'% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% roztwór czerwieni L) Woda Chlorek dwulaurylodwumetyloamoniowy mozna zastapic czwartorzedowym amidem kwasu tluszczo¬ wego, np. Cons.oftR albo CoinsoftR CPN firmy Con- sos, Inc. Pir z y k l a d V. Sklad srodka: Eter alkilowy polifldkolu (grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku atyleinu/mol] (np. Marlipal KFR— Chemische Werke Hals) Dwuoleinian poliglikolu etylenowego 1000 Chlorek dwualkilodmuetyloamoniowy (grupy alkilowe o 12—18 atomach wegla) ,0% wagowych 3,5% wagowych 0,2% wagowych 0,6% wagowych \ 0,6% wagowych 0,3% wagowych 71,3% wagowych 18,0% wagowych ,0% wagowych 3,5% wagowych 40 0,2% 0,6% 0,3% 70,8%, ,0% 2,0% 3,5% 0,2% 0,6% 65 Karboksymetylohydroksyetyloceluloza l,0°/« (np. HerculesR CMHEC firmy Hercules Powder) Formalina 40% Srodek zmetniajacy . (inp. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% roztwór czerwieni L) Woda Przyklad VI. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu (grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 8 grup tlenku etylenu/mol) Dwuoleindain poliglikolu etylenowego 600 (np. Marlipal FSR — Chemische Werke Hals) Eter noinylofenolowy poliglikolu (np. Arikopol N-060R — Farbwerke Hoechst) Chlorek dwustearylodwumetyloamoniowy Formalina 40% Sr*odek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór tarwnika (0,1% roztwór czerwieni L) Woda Przyklad VII. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu [grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol] i(np. Marlipal KFR — Chemische Werke Hals) Dwustearynian poliglikolu etylenowego 400 Eter inonylofenolowy poliglikolu (np. Arkopal N-060R — Farbwerke Hoechst) Chlorek dwustearylodwumetyloamoiruiowy Formalina 40% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% roztwór czerwieni L) Woda Przyklad VIII. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu 36,0% [grupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol] (inp. Marlipal KFR— Chemische Werke Hals) Dwuoleiniain poliglikolu etylenowego 600 (np. Marlipal FSR Chemische Werke Hals) Chlorek wagowych wagowych wagowych 0,6% wagowych wagowych wagowych 16,0% wagowych wagowych wagowych wagowycn wagow7ych wagowych 0,6% wagowych 0,3% 71,8% wagowych wagowych 16,0% wagowych 3,0% 4,0% 4,0% 0,2% 0,6% wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych 0,6% wagowych 0,3% 71,3% wagowych wagowych wagowych ,0% wagowych103 561 dwustearylobenzylometyloamoniowy 7,0% wagowych 0,2% wagowych 0,6°/o wagowych 0,6°/o wagowych 0,3% wagowych 45,3% wagowych 27,0% wagowych Formalina 40% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,1% roztwór czerwieni L) Woda Chlorek d/wustearylobenzylometyloamoniowy mozna zastapic metylosiarczanern dwualkilodwu- metyloamoniowym (np. ArmoinyxR 2194) albo chlor¬ kiem dwualkilodwumetyloamoiniowym, przy czym grupy alkilowe odpowiadaja kwasom wystepuja¬ cym w loju. Przyklad IX. Sklad srodka: Eter alkilowy poliglikolu Igrupa alkilowa o 10—12 atomach wegla, 6 grup tlenku etylenu/mol] (np. Marlipal KFR — Chemische Werke Hals) Dwulinolean poliglikolu etylenowego 600 Chlorek dwualkilodwumatyloamoniowy (grupy alkilowe odpowiadaja kwasom wystepujacym w tluszczach) (np. Prapagen WKTR — Farbwerke Hoechst) Formalina 40% Srodek zmetniajacy (np. ester poliglikolowy kwasu tluszczowego) Perfumy Roztwór barwnika (0,l°/o roztwór czerwieni L) Woda Przyklad X. Sklad srodka: Kopolimer blokowy tlenku etylenu i tlenku propylenu (np. PluronicR L 62 — Basf — Wyandotte CO) Dwustearynian poliglikolu etylenowego 600 Chlorek dlwustearylodwumetyloamoniowy Laurylodwumetyloaminotlenek $rodek konserwujacy (40% roztwór formaldehydu) Perfumy Roztwór barwnika (0,1%) Woda Zamiast chlorku dwustearylodwumetyloamonio- wego mozna równiez stosowac czwartorzedowa po¬ chodna imidazoliny, jak metylosiarczan metylo- alkiloamidoetyloalkiloimidazoliniowy (np. Vari- softR 475 firmy Ashland Chem. Co albo Servami- neR KOV 4342 B firmy Servo B. V.). Przyklad XI. Sklad srodka: Eter poliglikolowy amidu kwasu tluszczowego 26,0% wagów? eh (DionilR w 100 — Chemische WerkeHals) ' 6,5% wagowych 2,5% wagowych 1,5% wagowych 0,3% wagowych 0,7% wagowych 0,5% wagowych . 63,0% wagowych 7,5% wagowych ,3% wagowych 0,2% wagowych 0,6% wagowych 0,6% wagowych 35 0,3% wagowych 58,5% wagowych ,0% wagowych 45 50 55 Dwuoleinian poliglikolu etylenowego 800 Chlorek dwumirystylodwuetyloamoniowy Srodek konserwujacy (40% roztwór formaldehydu) Perfumy Rozitwór barwnika (0,1%) Woda Przyklad XII. Sklad srodka Eter aikilofenolowy poliglikolu [11 grup tlenku etylanu/mol] (NonidotR P 80 — Shell Chem. U. K. Lid) Dwulaurynian poliglikolu etylenowego 600 Laurylodwumetyloaminotlenek Czwartorzedowa pochodna imidazoliny (SteinaquatR M 5040 firmy REVO) Srodek konserwujacy (40% roztwór formaldehydu) Trójfosforan pieciosodowy Perfumy Srodek nadajacy perlisty polysk Woda 8,0% wagowych 2,0% 0,3% 0,7% 0,5% 62,5% wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych 22,5% wagowych 9,5% 1,5% 6,0% 0,3% 0,7% 0,8% 0,2% 58,5% wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych wagowych Preparat SteinaquatR M 5040 (etylosiarczan 1- -eitylo-l'-alkiloamidoetylo-2-alkiloimidazoliniowy) mozna zastapic preparatem LoraquatR M 5040 fir¬ my Dutton & Reinisch Ltd albo metylosiarczanern dwualkiloimidazoliniowym, np. AmmonyxR 4080 fir¬ my Onyx Chem. Co.). PL PL PL PL PL PL PL