Opis patentowy opublikowano: 30.09.1978 96 482 MKP C09b 62/06 Int. CL* C09B 62/06 Twórcy wynalazku: Jerzy Granosik, Wiktoria Byczynska Uprawniony z patentu: Zaklady Przemyslu Barwników „Boruta", Zgierz (Polska) Sposób wytwarzania nowych reaktywnych blekitów antrackinonowyeh Wynalazek dotyiczy sposobu wytwarzania nowych reaktywnych rozpuszczalnych w wodzie blekitów antrachinonowych, zawierajacych pierscien chlo¬ rowoo-l,3,5-tr6jszynowy, stosowanych do barwienia i do druku wlókien celulozowych.Znany jest sposób kondensacji kwasu 1-amino- -4-/3%ainInofenyOoy^uninoanlMctanono-S^-dwu- sulfonowego z chlorkiem cyjanuru opisany w pa¬ tencie szwajcarskim nr 350 400. Kondensacje pro¬ wadzi sie w wodzie w srodowisku obojetnym. Do zobojetnienia kwasu solnego wydzielajacego sie z reakcji stosuje sie wodny roztwór weglanu sodo¬ wego lub wodorotlenku sodowego.Stwierdzono, ze barwnik o czerwienszym i czyst¬ szym cje soli trójsodowej kwasu l-amino-4-/3'-aimino- -fenylo/-aminoantrachinono-2,4',6'-trójsulfonowego z chlorkiem cyjanuru w srodowisku wodnym. Reak¬ cje prowadzi sie korzystnie w srodowisku kwas¬ nym przy wartosci pH 2,8—3,2 w obecnosci srod¬ ków powierzchniowo-czynnych, a wydzielajacy sie z reafccji kwas solny zobojetnia sie wodnym roz¬ tworem oitofosforanu trójsodowego, utrzymujac podana wartosc pH do zakonczenia kondensacji.Ortofosforan trójsodowy spelnia funkcje czynnika wiazacego kwas i jednoczesnie zwiazku buforowe¬ go zabezpieczajacego wytworzony barwnik dwu- chloro-itrójazynowy przed hydroliza. Barwnik dwu- chLonotrójazynowy poddaje sie drugorzedowej kon¬ densacji z sola sodowa kwasu metanilowego albo 16 2C ewentualnie z sola sodowa kwasu sulfanilowego albo ewentualnie z amoniakiem. Kondensacje bar¬ wnika dwuchlorotrójazynowego przeprowadza sie z sola sodowa kwasu metanilowego albo ewen¬ tualnie z sola sodowa kwasu sulfanilowego w tem¬ peraturze 20°—25°C wobec oitofosforanu trójsodo- wego.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze wodny roztwór soli trójsodowej kwasu l-*awiino-4- V3'-aminofenylo/-aminoantrachinono-2,4',6'-trójsul- fonowego wkrapla sie do zawiesiny chlorku cyja¬ nuru w wodzie z dodatkiem srodka powierzchnio¬ wo-czynnego dla ulatwienia dyspersji. Kondensa¬ cje ta prowadzi sie w srodowisku kwasnym przy pH 2,-8—3,2, zobojetniajac wydzielajacy sie z re¬ akcji kwas solny 20% wodnymi roztworem oito¬ fosforanu trójsodowego i po jej zakonczeniu wkrapla sie 20% wodny roztwór ortofesforanu trój¬ sodowego do uzyskania odczynu obojetnego.Barwnik dwuchlorotrójazynowy filtruje sie od zanieczyszczen i nastepnie poddaje drugorzedowej reakcji kondensacji z wodnym roztworem soli so¬ dowej kwasu metanilowego w temperaturze 20°— —25°C, zobojetniajac wydzielajacy sie kwas mi¬ neralny przez wkraplande 20% wodnego roztworu ortofosforanu trójsodowego, albo ewentualnie o- trzymany barwnik dwuchlorotrójazynowy poddaje sie drugorze^dowej reakcji kondensacji z wodnym roztworem soli sodowej kwasu sulfanidowego w wyzej opisanych warunkach albo ewentualnie 96 48296 482 3 barwnik dwuchlorotrójazynowy poddaje sie dru- gorzedowej reakcji kondensacji z amoniakiem w wyniku czego ruchliwy atom chloru w barwniku dwuichlorotrójazynowym wymienia sie na grupe aminowa, Po zakonczeniu kondensacji gotowy barwnik wydziela sie przez wysolenie, saczy, stan¬ daryzuje i suszy.Barwnik wytwarzany sposobem wedlug wyna¬ lazku stosuje sie do barwienia i do druku celu¬ lozowych materialów tekstylnych, takich jak ba¬ welna, len i jedwab wiskozowy. Stosowany do ce¬ lulozowych materialów tekstylnych barwnik ten daje blekitny odcien o doskonalej odpornosci na pranie i dzialanie swiatla. Wybarwienia uzyskane bL^n|j£a?n^^ odznaczaja sie na olól dobrymi trwalosfciami, przede wszystkim pier¬ wszorzedna trwalosci^ na czynniki mokre. 4Sp©9Sbfc^¥^t\s»H:aanla barwnika wedlug wynalaz- Ll^SSSSERSS*5^ przyklady I i II. Przyklady III i IV dotycza sposobu barwienia z zastosowa¬ niem barwnika wytworzonego sposobem wedlug wynalazku, zas przyklad V sposobu drukowania.W przypadkach tych czesci i procenty oznaczaja czesci i procenty wagowe, o ile nie zaznaczono inaczej.Przyklad I. Roztwór zasady barwnika spo¬ rzadza siie przez rozmieszanie 39,8 czesci kwasu l-aimno^-y-S^aniinofeinylo/^aniinoanftraJchinono- -2,4',6'^trójsulfonowego w 300 czesciach wody o temperaturze 35°C z 21 czesciami 40°/o wodnego roztworu wodorotlenku sodu, otrzymujac roztwór o pH 6,4^6,6. Zawiesine chlorku cyjanuru .przygo¬ towuje sie z 16 czesciami przez wymieszanie ich z 2 czesciami 50% wodnego roztworu dwuizobuty- lonaftalenosulfonowego sodowego z 100 czesciami wódy i 200 czesciami drobno potluczonego lodu oraz miesza jeszcze w ciagu 1/2 godziny w tem¬ peraturze 0°C. Do zawiesiny chlorku cyjanuru wlewa sie roztwór zasady barwnika w ciagu 1 godziny w temperaturze 0—3°C i miesza w ciagu 4 godzin, sprawdzajac wartosc pH roztworu, które powinno wynosic 2,8—3,2. Nastepnie wkrapla sie 50 czesci 20% wodnego roztworu ortofosforanu trójsodowego z taka szybkoscia, aby utrzymywac pH w przedziale 2,8—3,2. Kondensacja trwa 17—25 godzin. Zakonczenie kondensacji stwierdza sie chro¬ matograficznie.Po zakonczeniu kondensacji do masy reakcyjnej wkrapla sie jeszcze okolo 50 czesci 20% wodnego roztworu ortofosforanu trójsodowego do uzyskania pH 6,8—6,8. Nastepnie dodaje sie 3 czesci wegla (aktywnego, miesza w ciagu 15 minut i roztwór barwnika saczy od nadmiaru nieprzereagowanego chlorku cyjanuru i zanieczyszczen mechanicznych.Do roztworu barwnika dwuchlorotrójazyinowego dodaje sie 15 czesci objetosciowych 25% wody amoniakalnej podgrzewa do temperatury 40°C i w tej temperaturze miesza sie w ciagu 4 godzin, utrzymujac pH 9,5—9,7, po czym podnosi tempe¬ rature do 45°C i miesza w ciagu 1 godziny. Ko¬ niec kondensacji stwierdza sie chromatograficznie.Po . zakonczeniu kondensacji roztwór gotowego barwnika umieszcza sie w lazni lodowej i miesza do uzyskania temperatury 5°C. Nastepnie wlewa sie 10 czesci objetosciowych kwasu solnego w celu obnizenia pH do 6,6—6,8 po czym dodaje 100 czesci - mieszaniny chlorku sodu i chlorku potasu w sto¬ sunku 1:1 i miesza w ciagu 4 godzin do calkowi¬ tego wydzielenia barwnika. Wydzielony barwnik odsacza sie, przemywa 20% roztworem chlorku po¬ tasu. Paste barwnika miesza sie z 0,7 czescia or¬ tofosforanu jednosodowego i 2,8 czesciami orto¬ fosforanu dwusodowego i suszy w temperaturze 55—60°C. Wytworzony barwnik barwi wlókno ce- lulozowe na kolor blekitny.Przyklad II. Do wodnego roztworu 78,4 czesci barwnika dwuchlorotrójazynowego otrzy¬ manego wedlug sposobu podanego w przykladzie I wlewa sie obojetny roztwór 15,0 czesci soli so- dowej kwasu metanilowego w 150 czesciach wody.Kondensacje przeprowadza sie w temperaturze —25°C, zobojetniajaic wydzielajacy sie z reakcji kwas solny przez stopniowe wkraplanie 20% wod¬ nego roztworu ortofosforanu trójsodowego do uzy- skania odczynu obojetnego.Po stwierdzonym chromatograficznie zakonczeniu reakcji barwnik wytraca sie z roztworu przez do¬ danie 150 czesci chlorku sodu, miesza siei 8 go¬ dzin i saczy. Paste stabilizuje sie i suszy. Kon- densacje barwnika dwuchlorotrójazynowego z kwa¬ sem sulfanilowym prowadzi sie w sposób analo¬ giczny. W obydwu przypadkach otrzymuje sie ble¬ kit do 'barwienia wlókna celulozowego.Przyklad III. 2 czesci barwnika rozpuszcza sie w 98 czesciach wody. Otrzymanym roztworem napawa sie w napawarce tkanine z wlóknem celu¬ lozowym, wyzyma od stopnia odzecia 80—100%, suszy w suszarce powietrznej napawa w napawar¬ ce roztworem zlozonym z 0,5—1,0 czesci wodoro- tlenku sodowego, 30 czesci chlorku sodowego i 69 czesci wody wyzyma ponownie do stopnia odzecia 80—100%, paruje w temperaturze 102^105°C w czasie 15—60 sekund. Plucze w cieplej i goracej wodzie,, pierze, plucze i suszy. 40 Przyklad IV. 3 czesci barwnika, 5 czesci mocznika 0,5—2 czesci weglanu sodowego, 2 czes¬ ci m-nitrobenzenosulfo;nianu sodowego rozpuszcza sie, w 89 czesciach wody. Otrzymanym roztworem napawa sie w napawarce tkanine z wlókien celu¬ lozowych, wyzyma do stopnia odzecia 80—100%, suszy w suszarce powietrznej, a nastepnie do¬ grzewa w temperaturze il60°C w czasie 2—3 minut.Plucze sie w cieplej i goracej wodzie, pierze, plucze i suszy.Przyklad V. 5 czesci barwnika miesza sie z 5 czesciami mocznika rozpuszcza sie w 45 czes¬ ciach wody w temperaturze 70°C, dodaje 42 czes¬ ci 5% zageszczenia z alginianu sodowego, 2 czesci kwasnego weglanu sodowego i 1 czesci m-nitro- benzenosulfonianu sodowego. 55 Miesza sie i otrzymana farba drukarska zadru- kowuje sie tkanine z wlókien celulozowych przy po¬ mocy maszyn drukarskich walowych lub plaskich.Suszy sie, paruje para nasycona w temperaturze 102—105°C w czasie 5—10 minut, plucze w cieplej i goracej wodzie, pierze z dodatkiem 0,5—1 g/l niejonowego srodka pioracego, plucze, suszy. O- trzymuje sie wydruki w kolorze niebieskim, zywe o bardzo dobrych trwalosciach na swiatlo i czyn- 65 niki mokre. 45 5096 482 PL