Przedmiotem wynalazku jest zawiasa dla drzwi pojazdu podtrzymujaca drzwi pojazdu w po¬ lozeniu czesciowo lub calkowicie otwartym a która zawiera dwie polaczone ze soba przegubowo ksztaltowe czesci zawiasy mocowane 5 odpowiednio do drzwi i do nadwozia pojazdu, walek skretny zamocowany na jednej z czesci zawiasy i po¬ siadajacy czesc zapadkowa której odgiecie odksztal¬ ca sprezyscie walek skretny a tym samym przy¬ klada do czesci walka skretnego sile sprezysta oraz co 10 najmniej dwie rozstawione czesci zapadkowe umiesizczone na drugiej czesci zawiasy które to czesci zapadkowe kolejno sprzegaja sie z zapadkowa czescia walka skretnego i przezwyciezajac sile sprezysta walka skretnego odginaja te czesc tak by 15 utrzymac zawiase w polozeniu czesciowo otwartym i calkowicie otwartym.W dalszej czesci opisu ta czesc zawiasy która jest mocowana do nadwozia pojazdu, na przyklad do slupka nadwozia, bedzie nazywana stala czescia 20 zawiasy, natomiast ta czesc zawiasy która jest mo¬ cowana do drzwi pojazdu, na przyklad do ramy drzwi bedzie nazywana ruchoma czescia zawiasy.Patent brytyjski Nr 1265 296 opisuje zawiase z walkiem skretnym. Walek skretny jest zamoco- 25 wany na ruchomej czesci zawiasy i wspólpracuje z dwiema rozstawionymi czesciami zapadkowymi i z czescia oporowa, które to czesci sa umieszczone na stalej czesci zawiasy. Czesciami zapadkowymi sa rowkowane lub zabkowane rolki które przytrzy- so muja drzwi odpowiednio w polozeniu calkowicie i czesciowo otwartym; walek skretny sprzega sie z czesciami zapadkowymi tylko wówczas gdy drzwi znajduja sie w jednym z tych dwóch polozen.Rowkowane lub zabkowane rolki sa zamocowane obrotowo, przy czym kazda z nich jest wyposazona w podkladke sprezysta zapobiegajaca^ jej swobod¬ nemu obracaniu, co zapewnia ze ten sam zabek lub rowek zawsze wspólpracuje z walkiem skretnym i co zapobiega uderzaniu walka w szczyt. Pod koniec ruchu zamykajacego drzwi, koncowa czesc walka skretnego sprzega sie z czescia oporowa któ¬ ra zgina walek skretny i przyklada do drzwi sile otwierajaca która tlumi lub spowalnia ruch zamy¬ kajacy drzwi i przygotowuje parcie wspomagajace ponowne otwieranie drzwi. Czescia oporowa moze byc powierzchnia krzywkowa" lub inna rolka zab¬ kowana a walek skretny wspóldziala z czescia opo¬ rowa tylko w ostatniej fazie ruchu zamykajacego drzwi.Patent francuski Nr 2172 664, wykazuje ze za¬ miast dwóch rolek moze byc stosowana jedna rolka rowkowana lub zabkowana umieszczona na walku skretnym i wspólpracujaca z rozstawionymi zapad¬ kami umieszczonymi na stalej czesci zawiasy. Usta¬ wienie zapadek we wlasciwym polozeniu jest jednak trudne i czasochlonne co czyni kosztownym produkcje tego rodzaju zawiasy.Zadaniem wynalazku jest unikniecie tych nie¬ dogodnosci i stworzenie zawiasy z walkiem skret- 96 38296 382 3 nym która dzialajac w bardzo prosty i * pewny sposób i skladajac sie z bardzo malej ilosci czesci bylaby zdolna do przytrzymywania drzwi przy¬ najmniej w calkowicie otwartym polozeniu.Zadanie zostalo wedlug wynalazku rozwiazane przez to ze czesci zapadkowe sa tak uksztaltowane, ze tworza jedna czesc zapadkowa o tak wyprofi¬ lowanej krzywce ze pozwala ona na przytrzyma¬ nie zawiasy przynajmniej w calkowicie otwar¬ tym polozeniu, przy czym profil krzywki zawiera odcinki w kolejnosci w jakiej sprzegaja sie z czes¬ cia zapadkowa na walku skretnym w czasie otwierania zawiasy a mianowicie odcinek napina¬ jacy, którego odleglosc ad osi zawiasy powoli sie zwieksza w kierunku otwarcia zawiasy którego za¬ daniem jest stworzenie niewielkiej sily przeciwsta¬ wiajacej sie otwieraniu drzwi dzieki czemu sila potrzebna do otwarcia drzwi jest wieksza od sily potrzebnej do ich zamkniecia oraz odcinek zapad¬ kowy którego odleglosc od osi zawiasy gwaltownie zmniejsza sie w kierunku otwarcia zawiasy i któ¬ rego zadaniem jest utworzenie zapadki przytrzymu¬ jacej drzwi w zasadniczo calkowicie otwartym po¬ lozeniu.Z reguly jest pozadanym by profil krzywki tak wspóldzialal z czescia zapadkowa, by drzwi byly przytrzymywane równiez w polozeniu czesciowo otwartym. W tym przypadku profil krzywki za¬ wiera nizej podane odcinki wymienione w tej ko¬ lejnosci w jakiej sprzegaja sie z czescia zapadkowa na walku skretnym w czasie otwierania zawiasy, a mianowicie odcinek pierwszy, którym jest wspo¬ mniany odcinek napinajacy, drugi zapadkowy od¬ cinek, którego odleglosc od osi zawiasy zmniejsza sie gwaltownie w kierunku otwarcia zawiasy dla utworzenia zapadki przytrzymujacej drzwi w po¬ lozeniu czesciowo otwartym, trzeci napinajacy od¬ cinek, którego odleglosc od osi zawiasy powoli sie zwieksza w kierunku otwarcia zawiasy dla wytwo¬ rzenia niewielkiej sily przeciwstawiajacej sie otwie¬ raniu drzwi, dzieki czemu sila potrzebna do otwarcia drzwi jest wieksza od sily potrzebnej do ich zamkniecia, oraz odcinek czwarty, którym jest wspomniany pierwszy odcinek zapadkowy.Jakkolwiek zawiasa wedlug wynalazku sklada sie z wzglednie malej ilosci czesci, to jest ona mocna i pewna w dzialaniu. Wytwarzanie i montaz sa u- proszczone poniewaz do stworzenia jednego lub dwu polozen zapadkowych odpowiadajacych cal¬ kowitemu i czesciowemu otwarciu, jest stosowana jedna czesc zapadkowa która takze wytwarza sile oporu przy zamykaniu drzwi. Czesc zapadkowa moze byc scalona z jedna z czesci zawiasy i moze byc wytlaczana w jednej prostej operacji. Wypro¬ filowanie czesci zapadkowej moze byc w prosty sposób- tak zaprojektowane by uzyskac zadane polozenia zapadkowe i zadane sily zatrzaskujace.Czescia zapadkowa umieszczona na walku skret¬ nym, jest z korzyscia rolka zamooowanst obrotowo na czesci tego walka, z tym ze mozliwymi sa i inne rozwiazania pod warunkiem ze szybkosc zuzywa¬ nia miesci sie w dopuszczalnych granicach a sily tarcia nie sa zbyt wielkie. W przypadku zastoso¬ wania rolki, powinna ona miec mozliwie duza srednice, tak wielka na jaka tylko pozwala wy¬ twarzanie zawiasu o zwartej budowie.Wynalazek zostanie wyjasniony na" przykladzie zilustrowanym zalaczonym rysunkiem na którym fig. 1 przedstawia zawiase wykonana wedlug wy¬ nalazku, widziana z boku w polozeniu zamknie¬ tym, fig. 2 — zawiase widziana w kierunku strzalki II na fig. 1, fig. 3 — przedstawia zawiase widzia¬ na z góry, fig. 4 — zawiase widziana od góry a!le w polozeniu czesciowego otwarcia, wreszcie fig. 5 przedstawia w perspektywie zawiase roz¬ lozona na czesci.Zawiasa posiada dwie wytlaczane lub prasowane czesci 4* 2 mocowane odpowiednio do slupka nad- ^ wozia samochodu i do ramy drzwi. Jakkolwiek, jezeli pozwala na to przestrzen stojaca do dyspo¬ zycji, czesci zawiasy moga byc osadzane w inny sposób, na przyklad czesc zawiasy 1 moze byc przytwierdzona do ramy drzwi a czesc zawiasy 2 do nadwozia samochodu, to jednak dla wygody opisu czesc zawiasy 1 bedzie okreslana jako czesc stala a czesc zawiasy 2 jako czesc ruchoma., Stala czesc 1 posiada plyte 3 z otworami 4 do mocowania czesci 1 do slupka nadwozia samocho- du; z plyta 3 sa zespolone boczne kolnierze 5 które lacza sie z dwoma równoleglymi tylnymi uszami 6 w których sa wykonane poprzeczne wspólosiowe otwory 7. Czesc zapadkowa w postaci wystajacej plyty 8 z wyprofilowana krzywka jest zespolona z jednym kolnierzem 5 i z jednym uchem 6. Profil krzywki zawiera pierwszy napinajacy odcinek 9, którego odleglosc od osi zawiasy, czyli osi otwo¬ rów 7, powoli sie zwieksza w kierunku otwarcia zawiasy; drugi, zapadkowy odcinek 10 którego od- leglosc od osi zawiasy gwaltownie sie zmniejsza w kierunku otwarcia zawiasy; trzeci napinajacy odcinek 11 podobny do pierwszego odcinka 9 któ¬ rego odleglosc od osi zawiasy powoli sie zwieksza w kierunku otwarcia zawiasy i czwarty zapadkowy 40 odcinek 12, którego odleglosc od osi zawiasy gwal¬ townie sie zmniejsza w kierunku otwarcia zawiasy.Odcinki sa tak polaczone odpowiednimi promienia¬ mi ze przechodza plynnie jeden w drugi.Z drugim kolnierzem 5 plyty 3 i z drugim uchem 45 6 jest scalony zderzak oporowy 13.Jak to pokazano na fig. 1, ruchoma czesc 2 ma ksztalt litery U i jest utworzona przez czesc srodkowa 14, scalona z dwoma ramionami 15 i 15' na których znajduja sie równolegle uszy 16 z po- 50 przecznymi wspólosiowymi otworami 17. Uszy 6 stalej czesci 1 sa umieszczone pomiedzy uszami 16 czesci ruchomej 2. Ramiona 15, 15' czesci ruchomej sa wyposazone w katowe wysiegniki 18, 19 z otwo¬ rami 20, 21 które sluza do przytwierdzania rucho- 55 mej czesci 2 do ramy drzwi. Temu samemu celowi moga sluzyc dalsze otwory 21' wykonane w czesci srodkowej 14.W skrzydlach 15, 15' sa wykonane otwory 22, 23 oraz otwarte z jednej strony wybrania 24, 25 które 60 sluza do zamocowania drazka skretnego 26. Drazek skretny 26 zawiera glówny, srodkowy, prostolinio¬ wy odcinek 27 który w czasie montazu wchodzi do otworu 22 skrzydla 15 i we wglebienie 24 w na¬ przeciwleglym skrzydle 15' oraz dwa ramiona kon- 65 cowe w ksztalcie litery U, których zakonczenia96 382 6 przebiegaja w pewnej odleglosci równolegle do glównego prostoliniowego odcinka 27.Na zakonczeniu jednego, uformowanego w li¬ tere U, ramienia 28, jest wykonany wreb 29. Za¬ konczenie to wchodzi w otwór 23 w skrzydle 15' 5 natomiast zakonczenie drugiego uformowanego w litere U ramienia wchodzi w wybranie 25 w dru¬ gim skrzydle 15. Na zakonczeniu (tym jest umiesz¬ czona zapadka w postaci malej rolki obrotowej 31 z kolnierzami. Rolka 31 moze byc utrzymywana 10 w swym polozeniu w dowolny odpowiedni sposób, z tym ze w dalszym przykladzie przedstawiono jej umiejscowienie przy pomocy pierscienia ustalaja¬ cego 32, kolnierze 31 i skrzydlo 15 zapobiegaja nadmiernemu luzowi poosiowemu rolki 31. lg Obydwie czesci 1, 2 zawiasy sa polaczone miedzy soba przegubowo przy pomocy czopu lub poprzecz¬ nego kolka wzglednie rury 33, która to czesc wcho¬ dzi w otwory 7 w uszach 16 czesci stalej 1 oraz w otwory 17 w uszach 16 czesci ruchomej 2. W cza- 20 sie montazu, rolka 31 jest tak ustawiana by stykala sie i toczyla po profilu krzywki plyty 8.Przy drzwiach zamknietych obydwie czesci za¬ wiasy 1, 2 przyjmuja polozenie pokazane na fig. 1 do 3, w którym rolka 31 znajduje sie na poczatku 25 lub tuz przed poczatkiem pierwszego odcinka 9 profilu krzywki plyty 8. W momencie rozpoczecia lub bezposrednio po rozpoczeciu ruchu otwieraja¬ cego drzwi, rolka 31 wprzega sie i toczy po pierwszym odcinku napinajacym 9, przy czym 30 w wyniku stopniowego zwiekszania odleglosci tego odcinka od osi zawiasy nastepuje lekkie odksztal¬ cenie drazka skretnego 26 bez stwarzania nad¬ miernego zreszta oporu dla otwierania drzwi.W momencie osiagniecia przez rolke 31 szczytu dru- 35 giego, zapadkowego odcinka 10, sprezysta reakcja drazka skretnego 26 woiska rolke 31 we wglebienie lub w kat utworzony miedzy odcinkami 10 i 11, co powoduje przytrzymanie drzwi w polozeniu czescio¬ wego otwarcia. Przy dalszym otwieraniu drzwi, 40 rolka toczy sie po trzecim napinajacym odcinku 11, az do osiagniecia czwartego zapadkowego odcinka 12 na którym rolka 31 przytrzymuje drzwi w polo¬ zeniu calkowitego otwarcia.Przy drzwiach calkowicie otwartych, koncówka 45 zderzaka oporowego 13 uderza w glówny odcinek 27 drazka skretnego 26 w poblizu karbu 29 co po¬ woduje ograniczenie ruchu otwierajacego drzwi.Przy zamykaniu drzwi, rolka 31 toczy sie z po¬ wrotem po wyprofilowanej krzywce a zmniejsza- 50 nie odleglosci odcinków 11 i 9 od osi zawiasy wy¬ zwala sile wspomagajaca zamykanie drzwi.Obydwie czesci 1, 2 zawiasy oraz drazek skretny 26 ssa tak uksztaltowane ze zawiasa moze byc montowania zarówno po prawej jak i po lewej 55 stronie nadwozia samochodowego, co znacznie ob¬ niza koszty wytwarzania a tym samym i koszt za¬ wiasy.Nie wychodzac poza ramy wynalazku, dzialanie i wykonanie zawiasy moga znacznie róznic sie od 60 przykladu opisanego w nawiazaniu do zalaczonego rysunku. Na przyklad, drazek skretny 26 moze miec rózne ksztalty, wykazane w patencie brytyjskim Nr. 1265 296, a w szczególnosci moze miec ksztalt literyS. 65 Profil krzywki plyty 8 moze byc tak zaprojekto¬ wany, aby otrzymac zadane sily zatrzaskiwania w polozeniach czesciowego i calkowitego otwarcia.Jakkolwiek pokazano ze 4*ugi odcinek 10 jest sil¬ niej nachylony do stycznej niz czwarty odcinek 12 co powoduje ze sila zatrzaskiwania w polozeniu pólotwartym jest wieksza od sily zatrzaskiwania w polozeniu calkowitego otwarcia, to jest to nieisto¬ tne, gdyz czesto jest pozadanym by sila zatrzasikiwa- nia byla wieksza w polozeniu pelnego otwarcia. Po¬ nadto ,kat wzgledem stycznych do wszystkich odcin¬ kówi zmiankata wzdluzidanego odcinka jak równiez uksztaltowanie zderzaka oporowego 13 moga byc dostosowane do drzwi poszczególnych pojazdów i do wymagan wytwórcy pojazdów i zaleza glównie od takich parametrów jak bezwladnosc, dlugosc i kat otwarcia drzwi. W razie potrzeby w czesci zawiasy 2 moze byc wykonany otwór 34 w któ¬ rym przy zamknietej zawiasie miesci sie czesc zde¬ rzaka oporowego 13. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL