Przedmiotem wynalazku jest regulator odsrodko¬ wy predkosci obrotowej do silników spalinowych z wtryskiem paliwa, zwlaszcza do silników wysoko¬ preznych, zawierajacy przesuwany przez masy wi¬ rujace w uzaleznieniu od predkosci obrotowej czlon regulacyjny (tuleje regulacyjna) przekazujacy swo¬ je nucliy za posrednictwem dzwigni posredniej na czlon nastawczy zasilania, który ustala ilosc paliwa podawanego przez pompe wtryskowa majac ograni¬ czony przesuw w kierunku powiekszania ilosci pa¬ liwa przez ogranicznik zadajacy maksymalna ilosc paliwa odpowiednio do predkosci obrotowej silnika, przy czym ogranicznik ten jiest zamocowa¬ ny obrotowo na stalej wzgledem obudowy osi, sprzezony z wymienionym czlonem regulacyjnym i zaoipatrzotny w krzywke, która ma wycinki po¬ wierzchni roboczej okreslajace ilosci paliwa przy pelnym obciazeniu i przy rozruchu silnika i o któ¬ ra opiera sie popy chacz polaczony z czlonem prze¬ stawnym zasilania przy przekazywaniu zadanej maksymalnej ilosci paliwa przyporzadkowanej bie¬ zacej liczbie obrotów silnika.Tego rodzaju odsrodkowe regulatory predkosci Obrotowej ze sterowaniem zwiekszonej ilosci pali¬ wa przy rozruchu w uzaleznieniu od predkosci obrotowej daja sie nastawiac tak, ze ta zwiekszo¬ na startowa ilosc paliwa wysterowywana jest juz przy predkosci obrotowej mniejszej od predkosci obrotowej biegu jalowego, tzn. przy silniku beda¬ cym w biegu ta zwiekszona ilosc paliwa nie moze byc juz wiecej wtryskiwana. Zwiekszona ilosc pa¬ liwa moze byc jednak wysterowana przy kazdym ponownym starcie, przez co przy silniku nagrza¬ nym dostarczane jest zbyt duzo paliwa i gazy wy¬ lotowe zawieraja duza ilosc niespalonych skladni¬ ków.Przepisy prawne dotyczace zanieczyszczenia po¬ wietrza zmniejszaja z roku na rok graniczne war¬ tosci zawartosci szkodliwych skladników w gazach wylotowych i dla sprostania tym wymaganiom re¬ gulatory silników spalinowych z wtryskiem paliwa musiza byc wyposazone w urzadzenia, które ogra¬ niczaja zwiekszona ilosc paliwa przy rozruchu w zaleznosci od temperatury pracy silnika. Znane sa juz tego rodzaju urzadzenia, które umozliwiaja dodatkowy przesuw przestawnego czlonu zasilania pompy wtryskowej i ponownie ten przesuw, ogra¬ niczaja w zaleznosci od temperatury czynnika ro¬ boczego lub otaczajacego powietrza.Urzadzenia takie maja jednak te wade, ze wy¬ sterowana zwiekszona, startowa ilosc paliwa do¬ starczana jest równiez przy silniku w ruchu, prze¬ de wszystkim wówczas, gdy silnik na skutek qb- ciazenia bedzie posiadal bardzo niska predkosc obrotowa.Zadaniem wynalazku jest wyposazenie odsrodko¬ wego regulatora predkosci obrotowej omówionego na wstepie 'rodzaju w urzadzenie wysterowujace zwiekszona rozruchowa ilosc paliwa w uzaleznieniu od temperatury tak, ze przy nagrzanym silniku ta*- 8953889538 3 4 kde zwiekszone zasilanie w ogóle nie zachodzi, lub wystepuje 'tylko czesciowo, a przy silniku w biegu nie dochodzi nigdy do realizacji nastawionej zwiek¬ szonej, startowej ilosci paliwa.Zadanie to wedlug wynalazku rozwiazano w ten sposób, ze obok wymienionej wyzej krzywki ogra¬ nicznika osadzona jest na tej samej osi druga krzywka, która równiez wspólpracuje z popycha- czem, ale jest niezaleznie od pierwszej krzywki obracana przez aparat sterujacy pracujacy w uza¬ leznieniu od temperatury czynnika roboczego, przy " czym wzniesienie powierzchni roboczej tej krzyw¬ ki przy temperaturze czynnika roboczego odpowia¬ dajacej nagrzanemu silnikowi powoduje wylacze¬ nie wycinka powierzchni roboczej pierwszej krzyw¬ ki okreslajacego zwiekszona irozruchowa ilosc pa¬ liwa, a przy nizszych temperaturach zwalnia przy¬ najmniej czesciowo zwiekszone zasilanie w paliwo przy starcie.Korzystne rozwiazanie regulatora wedlug wyna¬ lazku uzyskuje sie przez to, ze wymieniony aparat sterujacy ma obudowe otwarta do wewnetrznego obszaru regulatora i wyposazony jest w spiralna sprezyne bimetalowa zamocowana jednym koncem do walka nastawczego, podczas gdy drugi jej ko¬ niec opiera sie na drugiej krzywce. Jako czynnik roboczy zalezny od temperatury sluzy powietrze wzglednie olej smarowy wewnatrz regulatora. Moze tu tez byc uzyta sprezyna bimetalowa nagrzewa¬ na elektrycznie.Inne korzystne rozwiazanie regulatora wedlug wynalazku polega na tym, ze aparat sterujacy ma obudowe uszczelniona zarówno do wewnetrznej przestrzeni regulatora, jak tez od zewnatrz, w któ¬ rej to obudowie zamocowany jest obrotowo walek, nastawczy z zamocowanym jednym koncem spiral¬ nej sprezyny bimetalowej, której drugi koniec opie¬ ra sie na czlonie nastawczym zamocowanym obro¬ towo w tejze obudowie aparatu sterujacego, oraz na tym, ze wymieniony czynnik roboczy stanowi woda chlodzaca lub olej smarowy doprowadzany do uszczelnionej obudowy i odprowadzany z niej' poprzez krócce przylaczeniowe. W innym wykona¬ niu przedmiotu wynalazku wykorzystuje sie inny czynnik -roboczy, np. ciecz nagrzewana elektrycz¬ nie.Aparat sterujacy pracujacy w uzaleznieniu od temperatury moze byc w latwy sposób nabudowa- ny na regulator przez to, ze obudowa aparatu ste¬ rujacego stanowi czesc pokrywy regulatora.Przyklad wykonania regulatora wedlug wynalaz¬ ku jest przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 / , przedstawia pierwszy przyklad wykonania w prze¬ kroju podluznym wzdluz linii I—I na fig. 2, fig. 2 — urzadzenie wedlug fig. 1 w przekroju poprzecznym wydluz linii II—II na fig. 1, fig. 3 — urzadzenie wedlug fig. 2 w przekroju podluznym wzdluz linii III—III, fig. 4 — urzadzenie wedlug fig. 2 — w przedstawionym czesciowo przekroju poprzecz¬ nym wzdluz linii IV—IV, fig. 5 — urzadzenie we¬ dlug fig. 4 ale dla drugiego przykladu wykonania i fig. 6 — przedstawia najwazniejsze czesci regula¬ tora, wspólpracujace z urzadzeniem porównuja¬ cym'! aparatem sterujacym, dzialajacym w uzalez¬ nieniu od temperatury czynnika roboczego.Na wale napedowym 10 (fig. 1) nie pokazanej w calosci pompy wtryskowej silnika spalinowego zamocowanv jest regulator odsrodkowy 11, który ma zamor ^ne obrotowo masy wirujace 12 z ra- mionami ^locujacyimi 13 opierajace sie na po- wierzchni czolowej 14 lozyska oporowego' 15 osa¬ dzonego w nasadce tulei 16 regulatora spelniajace¬ go role czlonu regulacyjnego i przekazujacej sily nastawcze mas wirujacych 12 na tuleje 16 regula- tora. Tuleja 16 regulatora opiera sie jednym kon¬ cem 16a na cylindrycznym czopie 17 walu napedo¬ wego 10 podczas gdy drugi jej koniec 16b przeciw¬ legly wzgledem walu 10 zaopatrzony jest w wysta¬ jace z boku kolki prowadnikowe 18 osadzone w prowadnicach 19 dzwigni 21 posredniczacej w prze¬ kazywaniu energii (fig. 3).Dzwignia 21 ima przekrój skrzynkowy, zwykle w ksztalcie litery U lub H, której oba ramiona 22 skierowane do pompy wtryskowej maja prowadnice 19 na kojki prowadnikowe 18 tulei 16 regulatora.Na wysokosci walu napedowego 10 i tulei 16 regu¬ latora w dzwignie 21 wkrecony jest element na¬ stawczy 23, zabezpieczony nakretka 24 przed zmia¬ na ustawienia. O scianke oporowa 26 tego elemen¬ tu nastawczgo 23 opiera sie wypukly koniec 27 tu¬ lei 16 regulatora po przebyciu pierwszego odcinka „a" drogi przesuwu.Tuleja 16 regulatora po, przesunieciu sie na odle¬ glosc „a" pokazuje sile sprezyny plytkowej 28 slu- . zacej jako sprezyna regulacyjna startu i biegu ja¬ lowego silnika, przy czym jej sila oddzialywania na kolki prowadnikowe 18 tulei 16 regulatora nasta¬ wiona jest za pomoca sruby nastawczej 29 wkre¬ conej w dzwignie 21 posredniczaca w przekazywa¬ niu energii i odpowiednio zabezpieczonej.Dzwignia 21 stanowi prosta dzwignie dwura- mienna obracajaca sie na stalym wzgledem* obudo¬ wy sworzniu 31 i zajmujaca pionowe polozenie spoczynkowe okreslone przez staly wzgledem obu¬ dowy ogranicznik 32, kitóry tworzy koniec sruby 34 ograniczajacej wkreconej w obudowe 33 regulato¬ ra i zabezpieczonej przed odkrecaniem.Dzwignia 21 obraca sie na sworzniu 31 w kie¬ runku odwrotnym do kierunku ruchu wskazówek zegara. Obrót taki zachodzi wówczas, gdy sila wy¬ wierana przez masy wirujace 12 na dzwignie 21 poprzez mufe 16 regulatora za posrednictwem ele¬ mentu nastawczego 23 przekracza sile zwrotna od sprezyny 35. Sprezyna 35 jest sprezyna naciagowa zamocowana w regulatorze w zasadzie prostopadle do osi czlonu regulacyjnego 16 i zawieszona na dwóch uchwytach 36 i 37, z których pierwszy 36 jest staly wzgledem obudowy, a drugi 37 zamoco¬ wany jest na przestawnej katawej dzwigni 38 slu¬ zacej do nastawiania maksymalnej liczby obrotów, która to dzwignia 38 polaczona jest z dzwignia 21 za pomoca sworznia 39 przetkmetego przez oba jej ramiona 22.Pokazane na rysunku polozenie dzwigni katowej 38 ustalone jest przez srube nastawcza 41, za po¬ moca której zmienia sie naciag sprezyny regulacyj¬ nej 35 i w ten "korzysitny sposób nastawia sie ma¬ ksymalna liczbe obrotów regulatora. - Tuleja 16 regulatora dzialajac przeciw silom zwrotnym sprezyn 28 i 35 przenosi swoje ruchy-za 40 45 50 55 6089538 6 posrednictwem dzwigni przestawnej 42 i dzwigni jarzmowej 43 spelniajacej role dzwigni posredniej, jak tez napedu 44 na drazek regulacyjny 45 sluza¬ cy jako nastawnik wydajnosci pompy wtryskowej (fig. 2 i 3).Polaczenie tulei 16 regulatora z dzwignia 42 ma¬ jaca forme kablaka w ksztalcie litery U (fig. 2) stanowi przegub kulowy 46 (fig. 1). Dzwignia prze¬ stawna 42 jest osadzona obrotowo w obudowie 33 regulatora za pomoca dwóch czopów 47 (fig. 2) i ma zamocowany na jednym ramieniu pierwszy wodzo¬ ny bierny czlon 49 zaopatrzony w sprezyne zwrot¬ na 48 o opisanej dalej szczególowo funkcji, a na drugim ramieniu — drugi wodzony bierny czlon 52 zaopatrzony równiez w sprezyne zwrotna 51, lacza¬ cy tuleje 16 regulatora z dzwignia jarzmowa 43.Dzwignia jarzmowa 43 ma prowadnice kulisowa 54 (fig. 2 i 3), w której osadzony jest kolek pro- wadnikowy 55 dzwigni przestawnej 56 polaczonej na 'stale z walkiem 57 zamocowanym obrotowo w obudowie 33 regulatora. Na walku 57 zamocowana jest na zewnatrz obudowy 33 regulatora dzwignia 58 obslugi (fig. 2), za pomoca której mozna obró¬ cic o pewien kat walek 57 a z nim dzwignie prze¬ stawna 56, a tym samym zmienic w znany sposób stosunek przekladni dwuramiennej dzwigni jarz¬ mowej 43 przez zmiiane polozenia drazka regula¬ cyjnego 45. Dzwignia 43 polaczona jest z nape¬ dom zasobnikowym 44 za pomoca zlaczonego kól¬ ka 59.Do konca drazka regulacyjnego 45 od strony re¬ gulatora przymocowana jest plytka 61, do której przylaczony jest za posrednictwem kolka 62 (fig. 3) naped zasobnikowy 44 a z nim dzwignia jarzmowa 43. Poza ta dzwignia jarzmowa 43 uruchamiana przez tuleje 46 regulatora wymieniona plytka mo¬ cujaca 61 drazka regulacyjnego 45 polaczona jest przegubowo wodzona swobodnie dzwignia ograni¬ czajaca 63 obracajaca sie na sworzniu 64 osadzo¬ nym w ramieniu 65 dzwigni sterowniczej 67 zamo¬ cowanej obrotowo na dwóch sworzniach 66 w obu¬ dowie 33 regulatora. Dzwignia ograniczajaca 63 ma na jednym koncu 63a uksztaltowany popychacz 68, który opiera sie o krzywke 69 ogranicznika 70 wzglednie wspólpracuje z ta krzywka 69 dla ogra¬ niczenia maksymalnej ilosci dostarczanego paliwa odpowiadajacej okreslonej liczbie obrotów silnika.Drugi koniec 63b (fig. 6) dzwigni ograniczajacej 63 ma wykonany rowek 63c, w który wchodzi zamo¬ cowany do plytki 61 kolek prowadnikowy 71 po¬ wodujacy obrót dzwigni ograniczajacej 63 stosow¬ nie do ruchów drazka regulacyjnego 45.Ogranicznik 70 ma w zasadzie ksztalt tulei i jest zamocowany obrotowo na walku 57 dzwigni i moze byc obracany o kat zalezny od predkosci obrotowej silnika. Obrót ogranicznika 70 uzalezniony od pred¬ kosci obrotowej jest wysterowywany przez tuleje 16 regulatora przez to, ze przesuniecie tulei jest przekazywane przez przegub kulowy 46 na dzwignie przestawna 42 a z ramienia 42a tej dzwigni przez czlon bierny 49 na zabierak 72 ogranicznika 70.Wymieniony czlon bierny 49 (fig. 2 i' 6) ma dzwi¬ gnie wodzona 73 zahaczajaca kolkiem 74 o zabie¬ rak 72 ogranicznika 70 i podatna na dzialanie spre¬ zyny zwrotnej 48 tylko w jednym kierunku ruchu dzwigni przestawnej 42, zachodzacego przy wzra¬ stajacej predkosci obrotowej silnika. Sprezyna zwrotna 48 stara sie utrzymac czlon bierny 49 w polozeniu spoczynkowym okreslonym przez ogra- niczenie ruchu powodowane przez srube nastawna 75 wkrecona w dzwignie 73 i w niej zabezpieczo¬ na. Sruba nastawcza 75 pozwala dokonac odpo¬ wiedniego ustawienia lub korekty katowego polo¬ zenia ogranicznika 70 wzglednie krzywki 69 przy- ig porzadkowanego 'Okreslonemu polozeniu tulei 16 regulatora. .Na walku 57 dzwigni przestawnej sluzacej jako stala wzgledem obudowy os umieszczona jest poza obrotowym ogranicznikiem 70 w poblizu, wzgled- nie równolegle do omówionej krzywki 69 druga krzywka 77, która podobnie jak pierwsza wspól¬ pracuje z popychaczem 68 dzwigni ograniczajacej 63 (fig. 6) obracanej niezaleznie od pierwszej krzyw¬ ki 69 przez aparat sterujacy 78 pracujacy w uza- leznieniu od temperatury panujacej wewnatrz obu¬ dowy 33 regulatora, to znaczy w wewnetrznym jego obszarze 76 (fig. 4). Ta druka krzywka 77. ma schodkowo uksztaltowana powierzchnie robocza 79, która oczywiscie moze byc tez wykonana bez sto- pni w postaci zapadajacej, krzywki.Schodkowe uskoki powierzchni roboczej 79 (fig. 3 i 6) maja za zadanie wylaczac wycinek 81 po¬ wierzchni roboczej pierwszej krzywki 69 okreslaja¬ cy zwiekszona, startowa ilosc paliwa przy tempe- raturze czynnika roboczego w wewnetrznym obsza¬ rze 76 regulatora odpowiadajacej silnikowi nagrza¬ nemu przy pracy, oraz przynajmniej czesciowo zwalniac te startowa ilosc paliwa przy nizszych temperaturach. Jako czynnik roboczy moze tu ró- wniez sluzyc nagrzewanie elektryczne sprezyny bi¬ metalowej. Wymagane do tego celu obracanie dru¬ giej krzywki 77 powodowane jest wewnatrz apa¬ ratu sterujacego 78 (fig. 4) przez spiralna sprezyne bimetalowa 82, której jeden koniec 82a zamoco- 40 wany jest w rowku 83 na walku nastawczym 84, a drugi koniec . 82b zahacza za posrednictwem dzwigni 85 kolkiem 86 o wyciecie 87 w drugiej krzywce. Aparat sterujacy 78 ma obudowe otwarta do wewnetrznego obszaru 80 regulatora, przy czym i5 obudowa ta stanowi w przedstawionym wykona¬ niu czesc pokrywy 89 regulatora, w której zamo¬ cowany jest obrotowo walek nastawczy 84, przy czym jego polozenie katowe ustalone jest przez na¬ kretke ustalajaca .90. Druga pokrywa 91 zamyka 50 od góry obudowe 33 regulatora.Jak wyraznie widac na rysunku perspektywicz¬ nym (fig. 6) pierwsza krzywka 69 ma wycinek 92 powierzchni roboczej okreslajacy ilosc paliwa do¬ starczanego przy pelnym obciazeniu silnika oraz 55 wycinek 81 okreslajacy zwiekszona ilosc paliwa po¬ trzebna przy starcie silnika. Schodkowe przejscie miedzy tymi dwoma wycinkami 92 i 81 powierzch¬ ni roboczej utworzone jest przez wystep 93, który sluzy jako blokada startowa w przypadku startu 60 zimnego silnika, kiedy to popychacz 68 dzwigni ograniczajacej 63 przechodzi obok wystepu 93 i znajduje sie w obszarze wycinka 81 powierzchni roboczej (nie pokazanego na rysunku). Na fig.' 6 druga krzywka 77 pokazana jest jednak w polo- 65 zeniu odpowiadajacym nagrzanemu silnikowi, a w89538 tym polazeniu popychacz 68 dzwigni ograniczaja¬ cej 63 moze przesunac sie tylko w zaznaczone linia przerywana polozenie 68.Przy zimnym silniku ta druga krzywka 77 obró¬ cona zostaje w kierunku przeciwnym do ruchu 5 wskazówek zegara tak, ze nie utrudnia przechyle¬ nia sie dzwigni ograniczajacej 63 az do wycinka 81 powierzchni roboczej pierwszej krzywki 69. W tym przechylonym, nie pokazanym na rysunku poloze¬ niu utrzymywane jeist zasilanie w paliwo w zwiek- io szonej ilosci startowej tak dlugo, az regulator osia¬ gnie swoja predkosc obrotowa regulacji powodu¬ jac przesuniecie (w kierunku strzalki D na fig. 3) regulacyjnego przez dzwignie jarzmowa 43. Ponie¬ waz, w tym procesie regulacji tuleja 16 regulatora 15 stara sie dalej jeszcze obracac ogranicznik 70 .wraz z pierwsza krzywka 69, zaczyna dzialac wodzony bierny czlon 49, który umozliwia dalsze przesuwa- . nie sie tulei 16 regulatora i dzwigni 42 przeslaw¬ nej mimo nieruchomego ogranicznika 70. Nieru- ^ chomy pozostaje przy tym równiez zabierak 72 i kolek 74 dzwigni wodzonej 73, przy czym napre¬ zona zostaje sprezyna zwrotna 48.Skoro tylko regulator cofnie drazek regulacyjny 45 w kierunku stopu (strzalka D) w polozenie od- 25 powiadajace ilosci paliwa przy pelnym obciazeniu silnika, przy cizym popychacz 68 dzwigni ogranicza¬ jacej 53 oddala sie od wycinka 81 powierzchni ro¬ boczej krzywki 69 slizgajac sie po wystepie 93 co najmniej w zaznaczone linia przerywana polozenie 30 68' fig. 6), zwalnia sie czlon wodzony 49 obracajac ogranicznik 70a a z nim krzywke 69 na przyklad w zaznaczone linia przerywana polozenie 69'. W tym polozeniu popychacz 68, 68' wspólpracuje z wycinkiem 92 powierzchni roboczej pierwszej krzy- 35 wki 69 ustalajac ilosc paliwa ¦odpowiadajaca pel¬ nemu obciazeniu silnika.Sila naciagu pierwszego 49 czlonu wodzonego jest tak duza, ze pokonuje sie tarcia po krzywce 69, to znaczy isile wywolana przez docisk popycha- 40 cza 68, przede wszystkim w obszarze wycinka 92 powierzchni roboczej krzywki 69.* Ta sila naciagu nie moze byc jednak tak duza, zeby mogla utrzy¬ mac zbyt dlugo stan zablokowania startu na wy¬ stepie 93 pierwszej krzywki69. -5 Sprezyna zwrotna 51 drugiego wodzonego czlo¬ nu 52 biernego musi wywierac sile naciagu wielo¬ krotnie wieksza niz 'sprezyna zwrotna 48 pierwsze¬ go czlonu wodzonego 49, poniewaz ten drugi bier¬ ny czlon wodzony 52 dziala w tym kierunku co 50 pierwszy bierny czlon 49 i zbyt miekka sprezyna zwrotna 51 moglaby doprowadzic przy ciezkim ru¬ chu drazka sterowniczego 45 do wychylenia sie drugiego czlonu wodzonego 52.Ze wzgledów bezpieczenstwa jest to niedopusz- 55 czalne, poniewaz ruch wylaczajacy regulatora mu¬ si byc zabezpieczony w kazdym wypadku. W in¬ nych warunkach pracy, kiedy na przyklad dzwi¬ gnia obslugi a z nia równiez wewnetrzna czesc regulatora sa juz ustawione w polozeniu stopu 60 przez hamulec silnika a regulator chcialby wyre- gulowywac na przyklad ruehem przesuwnym, wte¬ dy ruch tulei 16 regulatora i dzwigni przestawnej 42 umozliwia drugi bierny czlon 52, przy czym naciagnieta zostaje sprezyna zwrotna 51. W ten 65 sposób unika sie przeciazenia wewnetrznych czes¬ ci regulatora.Dzwignia wodzona 73 pierwszego biernego czlo¬ nu 49, jak tez dzwignia wodzona 95 drugiego bier¬ nego czlonu 52 sa zamocowane obrotowo kazda na jednym z dwóch czopów 47 przestawnej dzwigni 42, przy czym ich sprezyny zwrotne 48 i 51 uksztal¬ towane jako sprezyny .spiralne wspieraja sie z jednej strony na ramionach 42a i 42b dzwigni 42 a z drugiej strony na dzwigniach 73 i 95.W celu zabezpieczenia opisanych dalej czynnosci w kazdych warunkach pracy, wstawiono miedzy drazek regulacyjny 45 i dzwignie jarzmowa 43 na¬ ped zasobnikowy 44, który wspóldziala z olbu omó¬ wionymi czlonami wodzonymi 49 i 52 jako trzeci, 'sprezyscie podatny czlon bierny. Sprezyna zwrotna jest 10znaczona cyfra 96 i ma naciag wiekszy niz opcr stawiany ruchowi drazka regulacyjnego 45, a jednoczesnie na tyle maly, ze nie utrudnia ruchu c/brotowego krzywki 69 pirzy predkosci obrotowej wzrastajacej poza zakresem wtartu.Przechylne polozenie dzwigni sterowniczej 67 okresla ustawienie sworznia 64 dzwigni ogranicza¬ jacej 63, a zatem równiez pozycje drazka regula¬ cyjnego 43 przyporzadkowana pierwszej krzywce 69 ogranicznika. To przechylne polozenie dzwigni ste¬ rowniczej 67 jest ustalane w kierunku wzrastaja¬ cej ilosci dostarczanego paliwa za pomoca nasta¬ wionej z zewnatrz sruby ograniczajacej 97 zaopa¬ trzonej w leb 97a, do którego dociskany jest przez wyrównujaca luzy sprezyne 98 kolek 94 zamocowa¬ ny na dzwigni sterowniczej 67, przez co dzwignia 67 jest utrzymywana w takim wlasnie polozeniu.Drugi przyklad wykonania rózni sie od przed¬ stawionego na fig. fig. 1—4 i 6 pierwszego przy¬ kladu wykonania tylko aparatem sterujacym 100 majacym zgodnie z fig. 5 odmienna budowe w sto¬ sunku do omówionego poprzednio aparatu steru¬ jacego 78.Aparat sterujacy 100 jest w tym przypadku umieszczony w obudowie lt)l stanowiacej czesc po¬ krywy regulatora oznaczonej cyfra 102 i uszczel¬ nionej zarówno wzgledem wewnetrznego obszaru 76 regulatora jak i zewnetrznego otoczenia. W obu¬ dowie 101 zamocowany jest obrotowo walek prze¬ stawny 103, a do niego przytwierdzony jest jeden koniec 104a spiralnej sprezyny bimetalowej 104, której drugi koniec 104b opiera sie na obracanym elemencie 105 ukzyskowanym równiez w obudowie 101 aparatu sterujacego 100. W omawianym apa¬ racie sterujacym 100, który podobnie jak poprzed¬ nio omówiony aparat sterowniczy 78 pracuje w uzaleznieniu od temperatury czynnika roboczego, jako taki czynnik roboczy wykorzystuje sie wode chlodzaca lub olej smarowy silnika, które sa do¬ prowadzane lub odprowadzane przez krócce przy¬ laczeniowe 106 w uszczelnionej czesci lOla obudo¬ wy 101. Walek przestawny 103 ma zalozona na zewnatrz uszczelnionej czesci lOla obudowy 101, a w czesci lOlb tej obudowy otwartej do wewne¬ trznego obszaru regulatora dzwignie przestawna 107, która zahacza o druga krzywke 77 na zewnatrz osi jej obrotu. Uszczelniona czesc lOla obudowy 101 moze tez zawierac jako czynnik roboczy nie8953$ przeplywajace medium, np. ciecz nagrzewana ele¬ ktrycznie.Fig. 6 przedstawia wspóldzialanie najwazniej¬ szych czesci regulatora wspólpracujacych z krzyw¬ ka 69 ogranicznika 70 i z krzywka 77 aparatu 78 sterujacego, przy czym pominieto tu dla przejrzy¬ stosci rysunku dzwignie jarzmowa 43 sprzezona równoczesnie z plyta mocujaca 61 i z drazkiem.re¬ gulacyjnym wraz z przynaleznymi elementami la¬ czacymi, a takze drugi czlon wodzony 52 polaczo¬ ny z ramieniem 42b przestawnej dzwigni 42. Fig. 6 sluzy przede wszystkim do lepszego zrozumie¬ nia podanego dalej opisu sposobu dzialania regu¬ latora wedlug wynalazku. Z aparatu sterujacego 78 pokazano tu jecjynie walek nastawczy 84, sprezy¬ ne bimetalowa 82 i dzwignie posrednia 85. Rysu¬ nek ten moze sie tez odnosic odpowiednio do dru¬ giego przykladu wykonania wedlug fig. 5, gdyz dzwignia 85, walek 84 i bimetal 82 moga byc za¬ stapione przez odpowiednie czesci aparatu steru¬ jacego 100.Pierwszy przyklad wykonania regulatora wedlug wynalazku pokazany na fig. fig. 1—4 i 6 stanowi tzw. przestawny wzglednie uniwersalny regulator predkosci obrotowej, który pracuje w nastepujacy sposób.Ruchome czesci regulatora sa przedstawione w stanie spoczynku, przy czym dzwignia obslugi 58, a tym samym równiez dzwignia przestawna 56 jak i inne czesci od wirujacych mas 12 do drazka re¬ gulacyjnego 45 znajduja sie w polozeniu „stop".Przy rozruchu silnika spalinowego dzwignia ob¬ slugi 58 a z nia dzwignia przestawna 56 (fig. 2 i 3) zostaja obrócone w kierunku strzalki B w poloze¬ nie pelnego obciazenia, lub okreslajac doklad¬ niej — w polozenie maksymalnej, regulowanej predkosci obrotowej, a przy tym drazek regulacyj¬ ny 45 zostaje przesuniety przez dzwignie 43 jarz¬ mowa za posrednictwem napedu zasobnikowego 44 w kierunku strzalki C w polozenie startowe.Plytka mocujaca 61 pociaga przy tym za soba za posrednictwem kolka 71 (fig. 2 i 6) dzwignie ogra¬ niczajaca 63, której popychacz 68 przesuwa sie z polozenia pokazanego na fig. fig. 1, 3 i 8 odpo¬ wiadajacego nagrzanemu silnikowi w polozenie 68 zaznaczone na fig. 6 linia przerywana, w którym uderza ona o zewnetrzne ograniczenie krzywki 77.Przy zimnym silniku krzywka 77 znajduje sie po¬ za przyporem dzwigni ograniczajacej 63 wzglednie jego popychacza 68, i popychacz 68 przemieszcza sie w tym samym polozeniu roboczym przy wy¬ stepie 93 krzywki 69 az w obszar wycinka 81 po¬ wierzchni roboczej krzywki. Popychacz 68 moze byc tez na krótko przed tym zatrzymany, jesli ruch drazka regulacyjnego 45 zostanie ograniczony przez inne znane a tu nie opisane blizej ograniczniki.W tym polozeniu startowym drazka regulacyjnego 45 pompa wtryskowa podaje do silnika spalino¬ wego paliwo w ilosci, która przekracza zapotrze¬ bowanie przy pelnym jego obciazeniu ulatwiajac rozruch silnika.Poniewaz krzywka 77 ma schodkowo wzniesiona powierzchnie robocza 79, nastepuje stopniowe zmniejszanie zwiekszonej, startowej ilosci paliwa przez aparat sterujacy 78 w miare nagrzewania sie silnika i zaleznie od osiagnietej temperatury • czynnika roboczego wysterowana zostaje do startu ilosc paliwa przy pelnym obciazeniu maksymalna zwiekszona ilosc startowa lub ilosc posrednia. W przedstawionym na fig. fig. 1—4 i 6 przykladzie wykonania z aparatem sterujacym 78 walek 84 nastawczy wkrecony jest na stale w obudowe i sprezyna 82 bimetalowa uruchamia przy zawyzonej temperaturze czynnika roboczego dzwignie posred- nia 85 w kierunku ruchu wskazówek zegara, tak ze krzywka 77 zostaje obrócona w kierunku prze¬ ciwnym do ruchu wskazówek zegara i wzniesie¬ nie 79 powierzchni roboczej krzywki wypada za¬ leznie od wzrostu temperatury blizej lub dalej po- is za obszarem przemieszczania popychacza 68.Podstawowe nastawienie moze nastepowac przez obrót walka nastawczego 84 w obudowie 88. Na¬ kretka ustalajaca 90 powinna byc po nastawieniu dokrecona, tak mocno, aby walek nastawczy 84 nie mógl sie wiecej obrócic. Opisany wyzej proces pod¬ czas startu oraz obrót drugiej krzywki 77 zacho¬ dzacy przy biegu goracym silnika uwidoczniony jest na fig. 3, przy czym trzeba zwrócic uwage, ze po¬ dane kierunki obrotu sa odwrotne ze wzgledu na inny rzut.Jesli silnik jest uruchomiony, a dzwignie obslu¬ gi 58 utrzymuje sie na przyklad w polozeniu pel¬ nego obciazenia, to liczba obrotów nadal wzrasta i masy wirujace 12 odchylaja sie pod wplywem sil odsrodkowych i zaznaczonego polozenia wewnetrz¬ nego na zewnatrz. Masy 12' naciskaja przy tym ramionami 13 w znany sposób poprzez lozysko 15 oporowe na tuleje 16 regulatora, która przesuwa sie przeciwko sile oddzialania sprezyny plytkowej 28 (fig. 1) tak dlugo, az zetknie sie zaokraglonym koncem 27 ze scianka oporowa 26 elementu na¬ stawczego 23 wkreconego w dzwignie 21 posredni¬ czaca w przenoszeniu energii. Przy tym ruchu tu- lei 16 na drodze „a", jaka przebywa ona juz w 40 ciagu kilku sekund rozruchu silnika, tuleja 16 re¬ gulatora przesuwa przegub kulowy 46 na taka sa¬ ma odleglosc i stara sie pociagnac drazek regula¬ cyjny 45 za pomoca polaczonych przegubowo czlo¬ nów 42, 43 i 44 w kierunku strzalki D z poloze- 45 nia startu do polozenia .pelnego obciazenia i dalej w polozenie stopu.W czasie tego ruchu tulejki 16 polaczony równiez z dzwignia przestawna 42 pierwszy bierny czlon 49 (fig. 2 i 6) stara sie obrócic ogranicznik 70 w 50 kierunku ruchu wskazówek zegara. Przy starcie zimnego silnika, kiedy druga krzywka 77 nie znaj¬ duje sie w obszarze przemieszczania popychacza 68, obrót ogranicznika 70 hamuje wystep 93 na powierzchni roboczej krzywki 69 tak dlugo, az po-' 55 pychacz 68 przesunie sie w polozenie 68' zazna¬ czone na fig. 6 linia przerywana. Polozenie to zo¬ staje osiagniete, kiedy predkosc obrotowa osiagnie lub nieco przekroczy zadana wartosc nastawiona przy uzyciu dzwigni 58. 60 Tuleja 16 regulatora przesuwa sie przy tym po drodze „a" dalej na odleglosc „b", a jednoczesnie pod wplywem wzrastajacej sily dzialania tulei 16 obraca sie w kierunku przeciwnym do ruchu wska¬ zówek zegara dzwignia posredniczaca 21, odsuwa- 65 jac sie od ogranicznika 32. Skoro tylko popychacz89538 11 *,25 68 zajmie swoje polozenie 68' zaznaczone na fig. 6 linia przerywana, krzywka 69 moze sie obracac , dalej az do polozenia katowego oznaczonego cyfra 69'. Do chwili osiagniecia lub niewielkiego przekro¬ czenia liczby obrotów pelnego obciazenia naciag- 5 nieta zostaje w opisany juz poprzednio sposób spre¬ zyna wodzonego biernego czlonu 49. Jesli natomiast przy nagrzanym silniku druga krzywka 77 zaj¬ mie zaznaczone na fig. 3 i 6 polozenie, to popy¬ chacz nie odchyli sie w procesie startu ponad ozna- 10 czone linia przerywana polozenie 68', a sprezyna czlonu 49 nie musi byc tez naciagnieta.Przy pracy w warunkach pelnego obciazenia sil¬ nika zmienia sie kazdorazowo stosownie do odpo¬ wiedniego polozenia tulei. równiez polozenie kato- 15 we ogranicznika 70 wzglednie krzywki 69, a wy¬ cinek 92 jej powierzchni roboczej, na której opiera sie popychacz 68, okresla przyporzadkowane kaz¬ dej wartosci predkosci obrotowej polozenie drazka regulacyjnego 45 a wiec równiez odpowiednie ilosci 20 maksymalne dostarczanego paliwa. Przez odpowied¬ nie uksztaltowanie wycinka 92 , powierzchni robo¬ czej krzywki mozna zrealizowac w znany sposób dowolny przebieg zasilania w,, paliwo (przebieg przyrównywania).Jesli przy czesciowo tylko obciazonym silniku przekroczona zostanie maksymalna nastawiona war¬ tosc predkosci obrotowej, co jest równoznaczne z przesunieciem tulei regulatora na odleglosc wieksza od sumy „a + b", to dzwignia 21 bedzie obracac sie dalej w kierunku przeciwnym do ruchu wska¬ zówek zegara i tuleja 16 regulatora ustawi oslo¬ ny 42, 43 i 44 i drazek regulacyjny 45 w takim polozeniu, w którym ilosc dostarczanego przez pompe wtryskowa paliwa bedzie tak dalece ogra¬ niczona, ze bedzie odpowiadac zapotrzebowanej mocy silnika, a liczba obrotów bedzie utrzymywac sie w obszarze P lub tez zaopatrywanie w pali¬ wo zostanie calkowicie przerwane. 40 Dla wyrównania powstalych przy sterowaniu przyrównywania, spowodowanych przez wzniesie- sienie powierzchni 92 roboczej krzywki 69 róznic przesuniec drazka regulacyjnego 45 w kierunku strzalki D wzglednie C, wstawiony jest w pola- 45 czenie miedzy dzwignia przestawna 42 i dzwignia jarzmowa 43 drugi wrodzony bierny czlon 52.Sposób dzialania drugiego przykladu wykonania jest dokladnie taki sam jezeli chodzi o funkcje regulatora jak pierwszego wykonania. Przez od- 50 mienna budowe aparatu sterujacego 100 w stosun¬ ku do aparatu sterujacego 78 pierwszego przykla¬ dowego wykonania druga krzywka 77 uruchamia¬ na jest przez aparat sterujacy 100 w nieco odmien¬ ny sposób. Przy zmieniajacej sie temperaturze 55 czynnika roboczego, czy to temperatury wody chlo¬ dzacej, czy tez oleju smarowego przeprowadzanego przez komore lOla, bimetalowa sprezyna 104 obra¬ ca sie tak, ze obrócony zostaje walek przestawny 103 a z nim równiez dzwignia przestawna 107. Po- 6* niewaz koniec 104b sprezyny bimetalowej jest wzgledem obudowy ustalony na elemencie nastaw- czym 105, wiec podstawowe ustawienie tego apara¬ tu sterujacego 100 odbywa sie przez obrót walka 105 nastawczego w obudowie 101, 65 12 PL