Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza- ntila wlókien poMesltrowych stosowanych jako wzmocnienlie do takich wyrobów gumowych, jak opony, paski, weze iitp. a zwlaszcza 'dotyczy on ulepszonego sposobu obróbki wlókien poliestrowych celem polepszeniia ich przyczepnosci dlo gumy oraz polepszenia ich wytrzymalosci zmeczeniowej przy slosowanfiju w wyrobach gumowych, w charakterze wzmocnienia.Dotychczas znane bylo stosowanie aoJonTatycznych dizocytfanlianów o przynajmniej diwóoh grupach lizo- cyjanianowydh w czasteczce do wlókien pofliesltro- wych pnzed wprowadzeniem takich wlókien iw flor- miie przedzy, midi Hiulb tfkanliny ido gumy dllia polep¬ szenia przyczepnosci do gumy. Czesto tafcie wlókna poliestrowe traktowane izocyjanianami traktuje sie dodatkowo lateksem rezorcynowo^formaldehydowym lub innym elastomerem zawierajacym srodek do po¬ lepszenia przyczepnosci jalk to opisano w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki .nr 2990313 Knowles'a i innych' oraz nr 3090716 Stevensa.Plnzy wytwarzaniu wlókien podtotrowycfo obra¬ bianych izccyjanfianaimii stwierdzono, ze (Lepsza przyczepnosc mozna uzyskac wówczas;, gdy lizocy- janian stosuje sie do wlókien poMe^trowych przed ciagnieniem tych wlókien w atmosferze pary, jak podaje opite paJtenrtowy Stanów Zjednoczonych Ame¬ ryki er 3549740 Sahwiarz'a, O fiUe clajgniende .parowe jest znana technika ordentowanlia wlókien syntte- tycznych, to ogólnie preferuje sie, jeslli ito mozliwe, uzycie goracego, powietrza li orientowanie wlókien przez ciagnienie !idh w zetJknfieciu z ogrzewanymi pawierzchniiarnd takimi, jak ogrzewane walki1, ogrze¬ wane ptyty, ogrzewane sworznie ciagnace i tym podobne uirzadzenlia,. Wedlug 'cytowanego «qpiiisai pa¬ tentowego Schwarza, ogrzewanie pawlietrzem intie nadaje -sie do ciagnienia wlókien poliestrowych ob¬ rabianych (izocyjanianami i niiuisli byc stosowane su¬ szenie parowe. Przy stosowaniu goracego poiwietaiza w miejscu ciagnienia parowego, jiak podaje Schwarz, zachodzi nadmiierne lamanie wlókien co potwier¬ dzilo wnioski Schwarza o wyzszosci ciagnienia pa- irowiego naid diagnieniem w goracym powietrzu.Wynalazek dotyczy sposobu formowania wlókien syntetycznych (liniowo Skondensowanego paliesitru, sluzacych do wizmocnieniia wyrdbów gumowych, który to sposób obejmuje: przedzenie ze stopu po¬ liestru z lUftworzeniem inieoiagniionydh wlókien., po¬ krycie tych niediagnionych wlókien liizocyjainiianiem airomaltycznym zawierajacym 'przyniajiminiiiej dwie grupy lizocyjanliianowe na czasteczke a inaisitepnie ciagnienie pokrytych wlókien i polega on na 1ym, ze uzywa sie jaiko idwutfiunikcyjnego izocyjanianu mieszaniiny skladajacej sie z 50—-90% wagowych aaiomartyczneglo izocyjamiianiu 'dwudhiinkcyjnego i od¬ powiednio 50 do 10% 'wagowych izocyjanianu aro^ maitycznego o funkcyjnosai wiekszej miz 2, (roz¬ puszczonego w obojetnym chlorowanym weglowo¬ dorze jako rozpuszczalniku, poknywa sie wlókna 89 4153 4 smainna watnstwa nawierzchniowa w dillosoi od 0,2— 4% wagowych przed przerea^iowamiiem wiecej uniz 40% igrup iizocytfaniainowydh li (Utworzeniem tiranych czasteczek ia nastepnie (ciagnie sie w goracym po¬ wietrzu w temiperaituirze powyzej lemperaltuiry prze¬ miany szMiiistej lecz ipondizej temperaitury itopnieniia wilókien, przy stosunku iraaaiagaimiia od 4—-7 w cza¬ sie 1 godziny po na9ozenuu /smarnej warstwy na¬ wierzchniowej .Dla umozliwienia ciagnienia w goracym powietrzu z litozyrnainiiem wysokiej wytrzymalosci adihezyjnej w .gumie, wiszysitikiie "trzy tihaoiakteirystyczne cechy wynalazku musza byc spelnione. Jesli do pokrywa- ndia wlókien zastosowac irndeszaniine o limnym skla- daiie niz powyzsza, to przyczepnosc jestt iza iniska lub ciagnienie jest niewykonalne. Równiez ijeSLi smainna warstwa nawierzchniowa jest niedokladnie wykona¬ nia, to tiagniienlie jest iniewykonailne lub przyczep¬ nosc jest miska. Jesli ciiagMenie cieple wykonac mtie- dckfladinie, to wyttrzymalasc wlókna jest nieodpo¬ wiednia dla uzycia jego jako wzmocnienia gumy lub pnzyazepmosc Nieoczekiwanie w sposobie wedlug wynalazku uzyskuje sie lepisza wytrzymalosc zmeczeniowa w porównaniu z dotychczasowymi sposobami i nie wymagane jest idodaltkowe wykanczanie ddia uzy¬ skania lepszej wytrzymalosci zmeczeniowej. W ten sposób wynalazek umozliwia mie Ityflko wykonanie ciagnienia w goracym powietrzu z dkDsIkonalyrnii je¬ zuitami, lecz równiez 'pozrwaJla uzyskac lepsza wy¬ trzymalosc zmeczeniowa przy zachowaniu lub po¬ lepszeniu doinych wlasnosci wlóklien.Zastosowanie wlóklien z syntetycznego liniowo sktondenisowanego poliestru, jato wzmocnienia wy¬ robów gumowych jest znane, co dtwierKMlismy po- przedmio. Termin ,,synitetyczny liniowo sfcondenso- wiainy poliestr" oznacza polimer Mniowy o powta¬ rzajacych sde jednostkach iSta^uiktujnallnyclh zawtiera- jacy jato czesc integralna lanaudha ipoMmeru grupy kartboksy (-^OOO—) i lepkosci wzglednej przynaj¬ mniej 25 w roatworze 11 igramów poMimeru w 100 ml mieszanego aiazpuiszczadiniika skladajacego sie z 10 czesci wagowych fenolu ii 7 czesci wagowych trój- óhlorofenolu. Korzystnym poliestrem handiliowym stosowanym w sposobie wedlug wynalazku jest ite- reftaien polietylenu.Prowadzac (proces zgddmiie ze sposobem wedlug wynalazku, syntetyczny liniowo skondensowany po¬ liestr daje wlókno przedzone ze stopu zwyklymi znanymii sposobami. Wlókna po zahatftowainki, a przed zbieznoscia indywidualnych wlóklien obra¬ bia sie izocyjanianami w odpowiednlim rHDizpuszczal- mfiiku, a nastepnie przedmuchuje powietrzem na tu¬ lejach jako przedze nieciagniona. Przedze obrabia sie nastepnie smarnym materialem wykanczajacym po czyim przedze poddaje sie ciagniendu do zada¬ nych rozmiarów, dla wlasciwej orientacji stosujac gorace powietrzeo odpowiedniej temperaturze. Z ko¬ lei przedze Skreca sie d uklada warstwami zgodnie z potrzeba. Przedza ulozona warstwami jest nastep¬ nie gotowa do uzycia jato wzmocnienie gumy, lecz moze byc równiez powlekana dodatkowa powloka lub wykanczana po ciagnieciu w kapieli (zwykle) laitetosowOHrezorc^ (RFL).Wynalazek dotyczy w szczególnosci pokryc izocyja- ndiamowycJh stosowalnych do wlóklien niedagniionych z oddziielnym stosowaniem idokladnej ilosci smarnej substancji wykanczajacej w scisle okreslonym mo¬ mencie prowadzenia procesu, przy dokladnym cza- sie ciagnienia wlókien z apretuira smarna i z za- etosowaniem ciagnienia w igoracym powietrzu w scisle okreslonej temperaturze d stosunku (roz¬ ciagania. Dodatkowe aspekty preparatyki opisywa¬ nego poliestru i ewentualne zastosowanie jego jako wzmacniacza gumy obejmuja konwencjonalne pro¬ cedury i nie stanowia przedmiotu wynalazku, a moz¬ na je znalezc w deformacjach cytowanych poprzed¬ nio i podanych 'tam odnosnikach )paitentowych. iZigodnie z wynalazkiem, izocyjanian stosowany do obróbki Wlókien iniiecia^nionydh musi zawierac od 50% dlo 90% wiaigowyiah dwufunkcyjnego izocyja- nianu aromatycznego, a pozostale 50 do 10% wago¬ wych stanowi iizocyjantian aromatyczny o fiunkcyh nosci wiekszej niz 2. Jesli stosowany izocyjanian sklada sie jedynie z lizocyjanianu dwiuifiunkcyjnegio, to wytrzymalosc adhezyjma w gumie jest znacznie nizsza niz przy uzyaki mieszaniny. Jesli mieszanina izocyjanianu zawiera za idluza ilosc izocyjanianu o funkc^jinosai wiekszej niz dwa, to tlocznosc po- wleczonych wlókien paMestoawych jest za miska do ciagnlienia w goracym powiietrzu ii wyttazyrnalosc zmeczeniowa wzniocnlionego wyrobu jest niska.Dwiutankcyjne dzocyjaindany aaxiimialtyczne nadajace sde do 'stosowania w sposobie wedlug wynalazku sa dzocyjiaoiliianiaimi aromatycznymi zawierajacymi tylko metyleno ibis(4-fenytoiizocyjanlian) oznaczony jako MDI; idwudzocyjanien toluenowy iulb TD1; diimery MDI lub TDH, w których jedna grupa izocyjania- nowa z 'kazdego z dwóch czasteczek MDI lub TD1 reaguje do formy mostkowej o wzorze zalaczonym na rysumJku e1y11enobiis(N-3Hizocy^ nylouretaoi); dwulizocyjanian fenylu; idwuizjocyjanian 3,3'^dwumetylo- lub dwumetóksy-4,4'-dwufenylo; 40 4,4'-bis(2-metylo- lub metoksyizocyjanianofenylo)- -metan; dwuizocyjanian chLorobenzenu; dwuizocy- janian nitrobenzenu; dwuizocyjanian ksylenu; dwu- chiorodwufenylodwuizocyjanian itd. i Ich' rózne mie¬ szaniny. Jak wyzej funkcyjne izocyjaniany uzyteczne w sposobie wedlug wynalazku stosowane saizocyja¬ niany aromatyczne zawierajace przynajmniej trzy grupy izocyjanianowe w czasteczce takie, jak poli- metyleno-polifenyloizocyjanian oznaczony PAPI i0 (który zawiera dwumetyleno-trój-(fenyloizocyjanian) jako trimer trójmetyleno-cztero-(fenyloizocyjanian) jako tetramer] itd.; trójizocyjanian toluenu; trój- izocyjanian trójfenylometanu; trimer MDI i trimer TD1 (w których dwa mostki izocyjanurowe ppwsta- S5 ja miedzy trzema czlonami MDI lub TDl)L1$d. oraz ich mieszaniny.Izocyjanian stosuje sie do wlókien w-jpostaci je¬ go roatworu rozpuszczalnikowego. Odpowiednimi rozpuszczalnikami dizocyjandanu, sa obojetne tnozpu- 50 szczalniki1 typu chlorowanego weglowodoru takie, jak (Morobenzen, dwiuchloroety^en, trójchlotrOetylen, czJterochliottTOeta^ & nadcMoroetylen. Me sa jednak stosowane tafcie znane irozputszczaOindiki izocyjamiiamai, jak toluen, ksylen', metyloetylokefton, octan etyOu «5 i aceton. Przyczynia uzyTtecznosci iiozpugizczalników89 415 typu chikntowiainydh weglowodorów mde jest panama, wfcudomo rtyHka, ze ulzycie innych typów iroizpusBcizail- nBfców wplywa ndekolrzylsltinlie ma tJocsmlosc wlóMen.Uwaza sffle, ze czynnikami* decyidluflacywiii o wyborze tych rozpuszczalników sa szybkosc dyfuzji rozpu- szczaWka ido staufctiuiry (poliestrowej wlókna szyb¬ kosc taryisfoafltacjfi plowierzdhniiowej simuktuiry wlók* ma1, ipewine nieznane oddzialywanie irioizpaiiszcaalinlika oraz zaslosowainy pózniej' srodek smarny Md. Ilosc uzyftego izocyjanianu wynosi zwykle od 0,05 do 5,0% wagowych liczac ma wage wlókna, lecz mozna sto¬ sowac ilosci wieksze lnib immiejsze. Stosowane imoga byc irózne sposoby dodawania izocyjanianów; wy¬ godnym sposobem imoze byc uzycie walców zwil¬ zanych mzrtworem ^izocyjanianów, nazywane ogólnie metoda walca zwilzanego. Roztwór powinien nniec tafcie stezenie fijzotayjandamifl, alby stracic pozadana ilosc ilzocyjamianu we wlóknie. Nia przyklad w me¬ todzie wata. zwilzanego, igdztie lilosc pobranego noz- tworu iz walca wynosi 7,5% wagowych liczac ma wage wlókna, roztwór izocyjanianu o stezeniu 40% stiracai 0,3% wagowych lizocyjaniiiainfu ma wlóknie.Po zastosowaniu fizocyljamianu do wlókna toraktur- je sie je apretuira smarna w ilosci Qfi2 do 0,4% wa¬ gowych liczac ma wage wlókna. Nakfedamlie apretu- ry smateinej mnusH byc stosowane dla wlókna powle- azonego izocyjanianem zanim 40% grujp izocytjamia- niowydh obecnych we wlóknlie przereaigiije do in¬ nej fonmy. Jesli przereaguije wieksza ilosc gmup dizo- cyijiainiianowych, to ttlocznosc wlóOrien bedzie bardzo obnizona. Jesli zas uzyje sie za malo apretury smar¬ nej, to wlókna pokryte izocyjanianem nie moga byc dokladnie ciagnione. iRnzy nuzydilu zbyt diuzej ilosci lapretuiry smarnej przyczepnosc ewentualnej przedzy do gumy jest zbyt niska. Lepiej jest jesli uzyta apretuina jest atrrtystaltyazina apretura smairna zawierajaca grupy hydtriolkisyfLowe. Do itakich apretuir naleza np. estry kwasu ttkisacszowego i alkoholi po- fówodarortlenowyiclh takich, jak monostearyniilan gH- cerymy, monolaiua^ynfiam sorbiiitu^ imonosteairynlian sorbtiitu i monoodeWaai soaMbu; eloksylowame estry sorbiftu, eltoksylowane alMloatnrilLny, eloksylowane glli- ceryidy; etoksyllowame alSklilofienole o dlugich lancu¬ chach alkilowych; monolaurynian polioksyetylenowy i produkty kondensacji alkoholu z fllenklilem etylenu.Oczywiscie mozna uzywac inne apretuiry z grupami hydiioksyflowyma, jak irówntiez takie apretuiry bez grup foydroksylictoyoh, jak idlwuestiry polftetylienloiglllii- koflfi. Powyzsze srodki do apretuirowajnia moga w pewnych przypadkach zawierac i tomie skffiadnflkli tar kie, jak dodatkowe soibstaincje smarne, srodki am- rysltJaltyczme, ibarwiniilki iitd Srodek wykonczeniowy do apreturowania stosuje sie w postaci roztworu w odjpowiedniim irozpuszczal- niku taMim, jiak woda, wolzpusEczalliniik Stoddard^a, nafta, etanol, iizopropanlol, aceton oraiz ich miesza- niiny. Nakladanie tych srodków odbywa sie róznymi sposdbamii), lecz wygodnie jest stosowac metode wal¬ ca zwilzanego, uzywaJjac iroztwór zawierajac od 5 do 20% wiagowydh srodka do apnetwrowainlia pozwa- lajacego na stracende dolkladnej ilosci ftego srodka nia wlóknie.Ogólmie preferuje sie stosowanie wykanczania smarnego dHa wlókna powleczonego iacteyjanliainem wówczas, gdy mmiej miz okolo 25% grup fizocyjiainiiia- 6 nowych praereiaiguje do fonmy imnydh czastbek. Zwy- (kle polega to ma tynci, ze wlókna traktowane izo¬ cyjanianem przetrzymuje sie przez okres mniej niz 16 godzain^ a lepdej iminliej inlilz 4 godizdiny, przed roz- poczeciem nakladania apretutey smarnej. Jesli czas przechowywania jest d^ulzszy niz czas potrzebny do tego, alby wdiecej niiz 40% grup fiizocyjamitamowych przereagowalo do iminej fionmy, to itfloczmosc wlókien jest znacznie zmniejszona ii zaczyna sde lamanie io wlókien oraz zachodzi ^koniecznosc ciagnienia w go¬ racym powiietraui Mie astnlieije oazywUscIie mdmiimal- ny czas przetrzymywania wlókien i jesli to poza¬ dane mozna prowadzic plroces w sposób ciagly od momentu powlekania iizocyjanianem poprzez wy- is kanczanie apretura smairna az 'do ciagnienia wlók¬ na. Inne czastki jafcie powsttaja z grup lizocyjania- nowych wlaczajac czastki pochodzace z reakcji z korkowyrmi (gnipairnii nydroiksyilowyimii poliieslttni, diaija grupy luretanowe, a w iiealkcji z wilgocia po- wietrza powstaja grupy mocznlikowe. Schemat cjli jesit nalstepfuijacy: Tworzenie mocznika: R-^NCO-HH^ ?RiNHj + COa RNH2-HRNCO ?RNHCSONH-hR \ Tworzenliie mmelteunu.1 RNCO + h(PET) gdzie PET oznacza terefltalan polietylenowy.W ciagu 1 godziny po nalozeniu apretury smarnej na wlóknach pofliestiriowych pokrytych izocyjainttiania- md wlókma miuisza byc poddane operacji dagn&entiia w goracym powietrzu- Wielkosc ciagnienia powlinna byc taka, aby dlugosc wTolden wzrosla 4- do 7- krotnie w stosunku do poczatkowej dlugosci prze- dzonego wlóknia. Zwykle wspólczynnik ten okresla sie mianem stosunku rozciaganiat Taka wartosc ciagnienia jest potrzebna dla otrzymania wlókien poliesljrowydh o Ikanfiiecznej wyinizymalosai i wydlu- zeniu, nadajacych sie do stosowania jako wzmocnie- 40 nlia1 gumy. Tempefflaltura dagniienia miusl byc wyz¬ sza od temperaitury zeszklenaa poliestru lecz nizsza od jego temperaituiry ^opniienia, dla uzyskania ko¬ niecznej wielkosci ciagnienia. Znane sa rózne spo¬ soby wykanczania etapu ciagnienia. Typowym jest 45 taki, w fldtórym wlókna ogrzewa sfle w powietrzu w zetMeciu z ogrzana powierzchnia typu (grzanych walców, igrzanych plyt, grzanych sworzni ciagna¬ cych aibd., które imoga byc ogrzewane wewnetrznie przez wewnetrzne piecyki grzejne lub zewnetrznie 50 przez ipiecytoi prom&eniowe Juib ich fcomlbimacje. Nie istnieje minlimalny czas po wykonianitu apretuiry smamnej, w którym mozna irozpoczac ciagnienie; le¬ piej jest jednak nobic to, jesUi to mozliwe, zaraz po wykonlanlitu apretuiry. Jesl lio pozadane, ciagnienie 55 mozna jednakze odlozyc az do 1 godziny; wraz z wy¬ dluzeniem tego czasu przed diagniendem, zachodzi obnizenie przyczepnosci 0umy.Bo obróbce wlókien poliestrowych ijzocyjanianem, wykonczeniu apretutra smairna ii ciagnieniu, jak to 60 omówiono, oitrzyinante wlókno nadaje sie do uzycia jako wzmocnienie do (gumy. Oczywiscie przedze lub kard otrzymuje sie -zwyklymi sposdbamii przed jej uzyciem jako wzmacniacza] do gumy.Jesli to pozadane, przyczepnosc wlókien mozna 65 przed ich wprowadzeniem ido gumy wzmocnic, sto-89415 7 sujajc zewnetrzne piowtefcainde w zwyklej kapieli re- zoiri(^olowo^fioojmaMehyd^ (iciznaczto- nej w skrócie RFL). JiaOoo wzmacniacza przyczepmb- scti mozna stosowac kloimlbiiniacje donora flormaldehy- du np. trójmetylonitrometanu, trójmetyloloacetoalde- hydlu, szesdometylenofoetr^^ painaifloanmailidieihydiu, szes^omelofcsymetyllo^ (Dtp. (i poflllhydrofcsy^ teniodu {inip. rezorcyna i fllorogjliulcyna) z/M) bez do¬ datku ki^iemlonki. Jako lateks imlozna stosowac po¬ limer emulsyjny butadienu (jstyireniu) wllnyflopifl^dy- ny w Ilosciach molowych 70/16/15 limb materialy zwykle stosowane tafcie, jak lateks neoiprenowy (zy¬ wica neoprenowa).Tfeej podane przyklady lilliultsonuja sposób wedlug wynalazku. W puzyikSialdlaidh wszystkie czesci ii prlo- oelnity podlane sa waigowo, o liHe anie zaznaczono imia- czej. W przykladach wytrzymalosc adhezyjna mierzo¬ no wedlug testu przyczepnosci metoda odrywania pdiemsctueoilila wytrzymalosc zmeczeniowa wedlug dy¬ skowej próby na zmeczenie, a sztywnosc wedlug te¬ stu sztywnosci Gurleya. Sposoby wykonania pomia¬ rów opisano ponizej.'Test pirzyicsepniotscft metoda odiywaintoa piersoileiniia.Wymoczone wlótanJo poiMestrlowe w fonrnle prze¬ dzy lub kotrdu zamuirzai sie w kapieli RFL otrzyma^ niejj przez zmieszanie '16,6 czesci irezoricymy, 14,7 cze- scti. 37%-owego iormalldlehydiu, 1,3 czesci wodorotlen¬ ku sodowego 1 3313,4 czesci wody. Po 2-godzlmnym mieszanlai dodaje sie 105 czesci 41% owego lateksu styireiib-^urtiaidlie^ i crndesaairiijne sezonuje przez dodatkowe 24 go rzeniu ido kapleU mia zaKSempnieta substancje w Iflb- sd poimlledlzy 4 i 6% wagowych liczac na wage wiókmlal. Tak obnotodona przedze utwardza sie teraz w tamperaltuirze 204,4°!C przez 90 sek. Nastepnie przedze nawija sie w itrzedh zwojach naokolo trzpde- niiia srednicy 4^13 om pokrytego flofllia alanndnliowa o duzej wyteytmalosclii, pomalowanego klejem kau¬ czukowym; przedza w kazdym nawinieciu Tezy jed¬ na obok drugiej tak soisle jak Ho mozliwe bez za¬ chodzenia1 ona siebie. OienM arkusz obrabianego ma¬ terialu gumowego nawdJjia1 sie naokolo trzpienia z nawinieta przedza i calosc pokrywa na zewnatrz guma dla stabilizacji podczas uitwantiizania ii dla wzmocnienia dla1 tes^wiainfila. Nastepnie trzpien umieszcza sie w autttoklawle do utwairdizjenfia gumy w podwyzszonej temperaturze. Po utwardzeniu gumy pozwala sie, alby trzpien ulegl oziebieniu do tempe¬ ratury pokojowej, a ultwardzonia guirnowa luske z&- wderajjajca testowane pmedze talie sie na pierscienie o szerokosci 2,54 cm, które nJastepnie zdejmuje sie z trzpienia i umieszcza ma trzpieniu o mniejszych wymiarach, gdzie przecina sie je osiowo przez gume w tiól dlo warstwy przedzy lecz mle zbyt ^ebokb, alby nJie poprzecinac lub nlie uszkodzic przedzy.W ten isposób przyigbltowainy pierscien luimiieszcza sie nla piodporze swobodnego itwioirzniiia w linisitiron TesUer i luzny komiiec lupimy gumowej chwytta w zaciisk przyczepiony dlo czujnlika do pomiiamu nacisku wal¬ ców. Sredmfila wyttazynnalosc wytmiagainai dflia sciaga ndecfia powlokii gumowej z tesitowanej przedzy w piersdieniiacfh 2,54 om \poidawana jest w fiuantach na cal szerokosci ii jest usredinnona dla przyiniaj- mmiiej 4 dtoklaóMe plowliajrziailinyclh próbek.. Wytrzymalosc zmeczeniowa. Test ijest pddotany dlo 8 ASTM KMihod D-885. Zanurzony kord, sprepairowa^ ny jak opisano wyzej^ iwproiwiadzai sde w gfume dfla otrzyn^ania tesltoiwiainej próbki o wymdairiaah 7,62 X X 1,27 cm. Próbke pbdidiaje slie pirzemiiiennemiu sc&- skandiu i mzszerz&intiiu przy szybkoScii cyklów 2500 cyklów na minuite przez okres 24 lub 72 go- dzdii w .temperaiturze pokojowej. WianunM .testu sa tak dobrane, a/by otrzymac 12% soisnlieciia d 6% rozszerzenda, io T«3t szlywnosefi Guirley^a. Stosulje sie apanait fiktmy N.L.E. Gurley Oo., Troy, New York. Teslt oparty jesit na pomiarze energHlii kotnliecznej do zadecia uksztai- towamej w postaci zebów .próbki przedzy. W dokftad- nde kontrolowanym, sposobie dluza dlosc przedzy o dlugosci 2,54 om uklada sie jedna obok dinug&ej, zeby uzyskac szerokosc 2,54 cm i nawija razem. w telkiej szerokosci z 1,27 cm wlóknem wystajacym jak zab mai grzebiendiu. iPróbke umieszcza sie u do¬ lu oddhfca -kaliibrowaniego wahadla z przedza two- rzaca zeby grzebienia d rozciagane ku górze. Sztyw¬ nosc przedzy okresla slie z przesuniec wahadla po wybiicdu zejba próbki kordu.Prayklald I. Terefitellain polietylenu w postaoi noztwioru o lepkosci istotnej 0,88 przedzie sde ze stopu przez dysze przedzalnicza o 250 otworach z szybkoscia 300 g nla mfilniulte. Naitydhimliast po ozde- biendiu, a przed zbdezJnosciija wlókien, dtwaitta wiazke wlókien przepuszcza slie przez obrotowe walce zwia¬ zane polewane 40%-owym .roztworem rndeszanliiny 3o airomailyoanyidh fizocyjandainów zawderaijacyich okolo 60% -me1^enoibiH(4HCenyaoiizolcyjant^^ okolo 8% dtoeru metyflenobis(4-!fieniyWzo^ a okolo 32% polinnelyileniopc^ ozoteyjainliaaiiu w mono- cihlloiiobenzenlie, oftrzymiu)jaic wamstwe dzoc^ainfiainowa w dHoscd 0,3% wagowo wlókna. Nastepnde wlókna nawdija sie jaOco wlókna infiecdiagnlione ma tuleje. Po okreslonym czasie oznactza :na przedzy z wlókna po czyim porcje przedzy znaj- 'dujace slie ma Mejaich przenosi sie do skreoalrki-iToiz- 40 cdaganM fiimmy Dobson Balów, gdlzde kladzie sde na przedize apretuire smairma ^zaiwderajaica hydtrotosyle, obejmuujaca Ikopoldmer sulilblniolwameglo ikwasu -Blu¬ szczowego z tlenkiem etylenu, sleairymliam heksade- cyltu, kwas oiedmowy i srodek 'bakteriobójczy, stosu- 45 jac 5%Howy iroztwór irntteszamfimy wody 1 acetomiu w stosumfcu 3 :1 w apairalturze itypiu zwalzamego wal¬ ca umieszczonej pomiedzy trzplendem wstepnego, rozcd^gamfta 1 walkami1 '0)pI10wao^a|cylml,, oitrzyirnu- jac warstwe apretury o wadze statnowdacej 0,11% 50 wagi* wlókna I przedze liozdiiaga sie do dlugosci 5,2 razy wiekszej od dlugosci wlókna nlecdiagnionego, pomiedzy ogrzewanymi irolkaml prt)wadrtiiczymd po^ przez ogrzewane ptyity dodiskowe do cewki watkom wdj iskrecairkdL (UtorzyimywainJo mastepujace wanunkl: 55 temparaltuire walków doprowadzajacych 82,2aC, szyb¬ kosc 60,6 m^mln., dlugosc plytek dociskowych sty¬ kajacych sie z wlóknem 25,4^-30,5 cm temperatura 196,1°C; walioe ciagowe nleogirzewane, szybkosc 315 mJbuinL Procedure te powtórzono stosujac rózne 60 czasy przetrzymywania wlókna po obróbce Izocyja¬ nianem, a przed skrecaniem na skrecarce-iiiozdiaigair- ce. Stwierdzono, ze tlocznosc ulega pogorszeniu winaz ze wzrostem procenitowym ifloscd grup Izocy- janfianowych, które przereagowaly do formy Innych 65 czastek, co pofcaizano w tabllicy 1.89 415 9 Tablica I L dbecmy wyna¬ lazek ofbecny wyna¬ lazek dbecmy wyna¬ lazek obecny wyna¬ lazek porównawczo' | porównawczo Czas Iprae- taymiy- wjanlia CgocM- my) 0 4 8 12 24 96 % prze- reago- wlanego ilzocyja- mliamu 0 ;27 37 33 i51 65 Ittoczi- miosc dlolbnae dosta¬ tecznie dosta¬ tecznie djosta- tecznie za-a zle | Stezemiiie grup iEOcyjamiamowyah w warstwie na wlóknach poiMestrowyclh imierzy sie pnzez zanurze¬ nie wlókien w .zakwaszanym dwumetyloformamii- dszaie, przez co kwas przeksztalca grupy liizocyjamia- nowe w ignupy aimiinioiwie tworzace sole. Arniime diwoi- azuje slie kwasem azotowym i mastepnie sprzega z dlwiUKMorowddorkiem NH(l-mad^o)etylemodiwuamii- ny otrzymujac puirpuirowy barwnik. Po rozlozenlLu nadmiaru kwasu azotowego przez kwas amiidlosul- fioooiwy mierzy sie gestosc optyczna kolonu purpu¬ rowego i 'ilosc izocyjanianu obllilcza z Ikirizyiwiej ka- Mbracjii. Metoda (ta jest ojpisana pnzez Meddie, Rad- fiard and Wood w The Amalyst, Maj ,1969, vol. 94, as. 369—3^6.Przyklad II. Na przedze otrzymana w proce¬ sie jak w przykladzie I z czasem starzenia 0 godzin naklada*slie apretuire smairma po przejsciu pnzez skrecarke-rozciagarke i uklada warstwami do formy otrzymujac próbke kordu. Pio kapieli RFL i wysu¬ szeniu w 204,4°C przez 90 sek. próbke kordu testu¬ je sie wedlug testu pa^zyczefcinosci metoda odrywa¬ nia pienscienlila opisanego (popnzIeoMo. Otrzymuje sie adhezje próbki nzedlu 81,4 ifiumta na cal szerokosci.Przyklad III. PowtónzJono przyklad II z tym wyjatkiem, ze apretuire smarna zawierajaca 3 g/l koioidalmeglo ,^313^1^1" stosuje siie po starzeniu, a iprzed dagnieniem. Otrzymuje sie wartosc przy¬ czepnosci metoda odlrywamia plierscilemlia w wysoko¬ sci 93,7 ftunitów na cal szenokosci dla próbki poddla- nej .starzeniu przez 0 gadzim i 85$ iiumitów ma cal szerokosci dla próbki itoddamej sitairzeniu przez 24 godzimy. Wyniki te wskazuja, ze mozna otrzymac wspamliala przyczepnosc, i ze stanzenlie nie powodu¬ je znacznego zmniejszenia przyczepnosci, chociaz sizkodflJiwie wplywa ma tlocznosc, gdy wiecej miz 40% grup izocyjamiamowyclh ulegnie iprzereagowaniiu.Przyklad IV. Powtórzono przyklad II z tym wyjatkiem, ze apretuire smiarma zawierajaca 3 g/1 tlenku glimu i 3 g/l -grafitu stosuje sie .po starzeniu, a przed ciagnienliem. Otrzymam© mastepujace war¬ tosci dla przyczepnosci metoda odrywania pierscie¬ nia 76,1; 84,4 i 80,6 fiumrtów ma cal szeiiokosci dla próbek poddanych starzeniu odpowiednio 0; 24 i 48 godlztiin.Przyklad V. Tereftalen polietylenu w posta¬ lo ci roztworu o lepkosci istotnej 0,88 przedzie siie ze stopu do postaci wlókien przez dysze przedzalnicza o 250 otworach z szybkoscia 380 g/imdn. Natychmiast po oziejbienliu, a przed (zbieznoscia wlókien, otwarta wiazke wlókiem przepuszcza Sie przez obrotowe wake wykanczajace typu walca zraszanego zwil¬ zane 40%-owym roztworem mieszamiimy aromatycz¬ nych ilzoc^jamiainów zawierajacej okolo 60% mety- lenobis(4-fenyloizocyjanianu), okolo 8% dimeru me- tylenobis(4-ifenyloizocyjanianu) i okolo 32% polime- tyleno-polifenylo-izocyjanianu w monochlorobenze- nie i otrzymuje warsltiwe. ilzocyjamiamowa o wadze 0,3% wagi wlókna. Natychmiast po operacji z izo- cyjamiamaimii na pnzedize naklada sie apretuire z igru~ plami hydroksy skladajaca sie z kopoOiiimeru sulflo^ nowaniegoi kwasu Puszczowego ii tlenku etylenu, stearynianu heksadecylu, kwasu oleinowego i sro¬ dka fcakteHobójczego, przy pomocy 5%-owego roz¬ tworu bedacego mieszamima wody i acetonu (3 :1) przy uzyciu urzadzenia slizgowego, otrzymujac war¬ stwe apretury w ilosci 04% waigi wlókna. Nastepnie wlókno nawija sie jako wlókno mlilecfiajgnione na tu¬ lejach. Takie porcje przedzy przenosi sie nastepnie do starecaotei-irozclajgairikii góMle ulega ono ciagnieniu do dlugosci 5$ razy wiekszej od dlugosci wlókmia mieciagnlionegoi, po przejsciu porniedizy ogrzewanymi 'rolkami prowadMczymi poprzez ogrzewane plyty dociskowe do efeska watkowej skrefcarkii (Utrzymy¬ wano niastepufjace wianumkii: terniperaituira walków doprowadzajacych 83^°C, szylbSkosc 60,6 m/mim.; dluigosc plytek dociskowych stykajacych sie z wlók¬ nem 25,4^30,5 cm, ftemrtrJetrBItiura 196J1°C; walce cfiA- gowe mieoigraewame, szyfbkosc 315 m/mim). Nasitoejp- nie przedze skreca sie i ukLadla warstwami i otrzy- 85 muje konstrukcje komdo 1000/3 ply 10S X l^Z. Po kapieli RFL i suszeniu w 204,4°IC przez sek. stosuje sie testowanie wedlug testu przyczepnosci metoda odirywamila pierscienia, jak opisano pqpilzjedlniio i otrzymuje przyczepnosc 55 fumitów ma cal szero- w kosci.Przyklad VI. Przyklad V powtórzono z tym wyjatkiem,, ze apretuire wykonano z (roztworu w mie¬ szaninie wody i alkoholu izopropylowego w stosun- 45 ku 9:1 stanowiaca 0,39% wagowych wlókna, a porcje przedzy z apretuira zniajdujate sie ma tulei przetrzymuje sie przez pewien1 czas przed podlaniem jej na skrecarke-rozciagarke. Wartosc adhezji zmie¬ nia sie w zaleznosci od czasu przetrzymywania, co 50 wskazano w talblliicy 2.^Tabliica ,2 Czas iprzeifarzyima- nia przed ciag¬ nieniem Przyczepnosc me¬ toda odirywamlia | pierscienia < 1 godz. 56,9 Porów¬ nanie 4 igodz. 53,5 iPorów- 'niamlie 24 igodiz. _, 47,8 Przyklad VII. Tereftalam poflliielyilieinju w po- 65 staci roztworu o lepkosci iiisttoitnej 0,88 przedzie sie89415 li 12 ze stopu stosujac dyistze praedzaflnicza o 250 otwc*- rach z szyfbkogaia 380 graimów na intaiite. Naitych- miast po ozielbieniiu, a przed zbieznoscia wióMen otwarta wliajzka wlókien przepuszcza sie pirziez obro¬ towe walce wykanczalLntocze zwilzane 40%-owym roztworem bedacym mtiieslzainfijna aroomtycznyclh izo¬ cyjanianów zawierajacych okolo 60% metylenobds^ (4-fenyllolizocyjanianiu), okolo 8% dfomenu metyienoH biiisi(4HmiedyJlioli2ioc^ i okolo 32% poiMinaeityaenOh- -pollfenylenoizocyjanianu w mctfiodhlorobenzenie i otrzymuje jfliosc iiBocyjanianów ma wlóknie w lito¬ sci 0,3% wagi wlókna. Nastepnie wlókna nawija sie jako przedze ntieciagnlkma ma tuleje. Tafcie porcje przedzy z tulei przenosi sie do skrecarki-rozciagarki gdzie na przedze naklada sie apreture smarna za- witerajaca grupy ihydroksyllJowe zlozona z kopo9iime- ru sulfonowanego kiwiasu i^uszozowego ii tlenku ety¬ lenu, stearynianu heksadecylowego, kwasu oleino¬ wego i srodka bakfteriobójtóego, z 5%-owego rofcfowo- ru w mieszanine wody i acetonu (13 ; 1)< stosujac urzadzenie z walcanilr zwliilzanymi i otaynuuje apre¬ ture stanowiaca 0,1% wagi wlókina* a nastepnie na¬ tychmiast (tak, aby uplynelo najwyzej okolo 0,05 se¬ kund) przedze wyciaga sie do dlugosci 5,2 razy dlugosci ndeciajgnionego wlókna, pomiedzy ogrzewa¬ nymi roflkaimi prowiadnliksynii poprzez ogrzane do- ciskowe plytki az do cewki wajtlklowej isikirecarkii (utrzymywano nastepujace warunki: temperatura walków doprowadzajacych 82,2°C, szybkosc 60,6 m/min.; dlugosc plytek dociskajacych stykaja¬ cych sie wlóknem 25,4—30,5 cm, temperatura 196,1°C; walce ciagnione nieogrzewane, szybkosc 315 m/min. Nastepnie wlókna skreca sie i uklada warstwami otrzymujac warstwowa 1000/3 konstruk¬ cje kordu 10SX-10Z. Po kapieli RFL suszy sie w 204,4°C przez 90 sek. i testuje zgodnie z testem przy¬ czepnosci metoda odrywania pierscienia opisanym poprzednio, otrzymujac wielkosc przyczepnosci 119,4 funta na cal szenokJosoi.Przyklady VIII—XII.- IVwtórzono przyklad VII ze izmtiainaimii jeSLr dhodzd o zastosowanie apre¬ tury ii otrzymuje rózne wielkosci apretay. Gdy wielkosc apretury jest mniejsza niz 0,2% wagi wlók¬ na, przedzy nie mozna wyciagac z powodu nad- Talblica III Rrzy- k&ad VIII IXj X XI XII Rozpuszczall- nuk Stodldard'a Rfozpuszczall- ndlk Stod)dard'a 3 :1 woda : ace¬ ton 3 :1 woda : ace¬ ton, wloda (Fccównawcizo) Apretura wykancza¬ jaca (% ma waige wlók¬ na) 0f06 0,09 0,19 ,0,19 M Pirzyczepnosc metoda odry¬ wania pderscie- mlila (1 funt/cal szerokosci) 99,0 ' 89,1 (83,0 88,5 65,6 23 miernego rozrywaintiia wlóMen. Wartosc przyozepno* soi zmienia sie wraz ze zwiekszeniem sie illoscd apre¬ tury, co wyndka z talblliicy III.Przyklady XIII—XXVI. Powtórzono przy¬ klad V z tym wyjatkiem,, ze apreture stosowano z roztworu w mieszaninie wody i alkoholu izopro¬ pylowego (przyklady XIII—XXI) hub w mieszaninie wody i acetonu (fcrzykaadly XXII—XXVI) otrzyrou- jac rózne wielkosci apretury. DLa apretur wiekszych niz 0,4%, wielkosci przyozepinoscd oznaczone meto¬ da odrywanda pierscienia byly niezadowalajace, jak wyriika z taibMcy IV.Tabliaa IV Przyklad XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI XXII XXIII XXIV xxv XXVI Apretura wy¬ kanczajaca PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL